A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 103

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 41  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 103

LUẬN THA TÂM TRÍ (Phần 5)

Hỏi: Trong sáu Thông, mấy loại la ø Minh mà không phải là dẫn
dắt, mấy loại là dẫn dắt mà không phải là Minh, mấy loại là minh cũng
là dẫn dắt, mấy loại không phải là Minh cũng không phải là dẫn dắt?
Đáp: Hai Thông là Minh mà không phải  là dẫn dắt, đó là trí Túc
trú tùy niệm chứng Thông, và trí Tử sinh chứng Thông; hai Thông là
dẫn dắt mà không phải là Minh, đó là Thần cảnh trí chứng Thông, và
Tha tâm trí chứng Thông; một Thông là Minh cũng là dẫn dắt, đó là Lậu
tận trí chứng Thông; một Thông không phải là Minh cũng không phải là
dẫn dắt, đó là Thiên nhĩ trí chứng Thông.
Hỏi: Vì sao sáu Thông, ba loại la ø dẫn dắt-ba loại không phải là
dẫn dắt?
Đáp: Hiện bày sự việc hiếm có làm cho người khác tin phục, dẫn
dắt tiến vào Chánh pháp cho nên gọi là dẫn dắt (Thị đạo). Ba loại có
nghĩa này, ba loại khác thì không như vậy, đó là nếu tự mình nói tôi có
thể nghe xa, tôi có thể nghe xa, tôi có thể thấy xa, tôi có thể nhớ xa đối
với các sự việc của đời trước, thì người khác đều sinh nghi là giả-hay là
thật, chứ không lập tức tin phục, cho nên không phải là dẫn dắt.
Từng nghe có một Cư sĩ tin theo pháp của ngoại đạo, cúi đầu thỉnh
Thân tử Ly Hệ (ngoại đạo phái Ly Hệ) và đồ chúng của vị ấy, đi đến
nhà mình để cúng dường đồ ăn thức uống. Thân tử Ly Hệ vừa đi vào
nhà ấy thì liền mỉm cười, Cư sĩ cảm thấy lạ bèn hỏi: Thầy lìa bỏ tarọ
cử thì vì sao mà cười vậy? Vị ấy liền trả lời rằng: Ta có phẩm đức tuyệt
vời, ông là người tại gia lẽ nào biết hết  hay sao? Thế là Cư sĩ thiết tha
hỏi về điều đó, vị ấy liền nói rằng: Bên bờ sông Nại-mạt-đà có hai con
khỉ, đánh nhau mãi không thôi, cùng rơi xuống dòng sông ấy bị nước
nhấn chìm, Ta vì sự cố ấy mà thương hại cho nên cười vậy thôi. Cư sĩ ca
42 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
ngợi rằng: Thật là hiếm có, Thiên nha õn của Đại sư thanh tịnh mới như
vậy! Giờ ăn đã đến, cư sĩ nghĩ rằng: Mình nên mượn bữa ăn để nghiệm
xét việc ấy thật hay giả? Liền la áy cơm che kín thịt đem đến cho thầy
trước hết, đem cơm có thịt béo ngạy cho đệ tử của vị ấy. Lúc ấy đệ tử
của vị kia nhận rồi liền ăn, chỉ một mình thầy không ăn. Cư sĩ hỏi rằng:
Đại sư vì sao mà một mình không ăn? Vị ấy nói: Không có thịt thì làm
sao ăn được? Cư sĩ nói trêu: Kỳ lạ thay, Thiên nhãn quả là có thể thấy
xa xhứ không thể nào nhìn gần được! Thầy trò ngoại đạo lúc ấy hết sức
xấu hổ thẹn thùng.
Vì vậy ba loại như Thiên nhãn… không phải là dẫn dắt; tự nói mình
nghe xa và có thể nhớ xa, cũng không la øm cho người khác lập tức tin
phục, đã không tin phục thì làm sao có thể dẫn dắt khiến cho tiến vào
Chánh pháp? Vì thế cho nên ba loại này đều không phải là dẫn dắt.
Nếu như là hiện bày rõ ràng Tha àn cảnh trí Thông, biến một làm
nhiều-biến nhiều làm một, cho đến thần l ực tự tại như cõi Phạm Thế,
làm cho nhiều hữu tình sinh ta âm tin phục sâu sắc, dẫn dắt tiến vào
Chánh pháp, thì gọi là dẫn dắt... nếu như là hiện bày rõ ràng Tha tâm trí
thông, ghi nhận và nói về những ý nghĩ sai biệt trong tâm ấy giống như
sự ghi nhận và nói ra, đều là thật chứ không phải là giả, làm cho nhiều
hữu tình sinh tâm tin phục sâu sắc, dẫn dắt tiến vào Chánh pháp, thì gọi
là dẫn dắt. Nếu như là hiện bày rõ ràng Lậu tận trí Thông, tùy theo sự
thích hợp để khuyên nhủ giảng dạy, mau chóng làm cho thấy rõ chân
lý-xa lìa bụi bẩn phiền não, ở trong các pháp sinh ra Pháp nhãn thanh
tịnh, lần lượt xoay chuyển cho đến các lậu vĩnh viễn không còn, khiến
cho nhiều hữu tình sinh tâm tin phục sa âu sắc, dẫn dắt tiến vào Chánh
pháp, thì gọi là dẫn dắt.
Hỏi: Nên hiện bày sự việc th ần biến cho những Bổ-đặc-già-la
nào?
Đáp: Nếu người quyết định tin đối với Phật pháp, và người không
tin thì không nên vì họ mà hiện bày. Nếu người không nhất định thì nên
vì họ mà hiện bày để dẫn dắt tiến vào Chánh pháp, bởi vì ngoài cách
này ra lại không có phương tiện nào khác. Tại sao biết như vậy?
Như trong kinh nói: “Một thuở nọ, Đức Phật an trú trong rừng Am-
la vòng quanh, bên canh khu thành Na-đồ-kiến-tha, có con trai của Cư
sĩ tên gọi kê-phiệt-đa, đi đến nơi Đức Phật đảnh lễ sát hai chân, rồi lùi
về đứng một bên mà thưa với Đức Phật rằng: Nay trong thành này yên
ổn-dồi dào-vui vẻ, phần lớn mọi người sinh tâm tin tưởng cung kính sâu
sắc đối với Phật-Pháp-Tăng bảo, chỉ nguyện đức Thế Tôn để lại một vị
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 43  
www.daitangkinh.org  
đệ tử luôn luôn ở nơi này, đối với các Sa-môn và Bà-la-môn…, luôn hiện
bày thần biến chỉ rõ pháp hơn người, làm cho người tin vào Phật pháp
ở trong thành này tăng thêm niềm tin vững chắc bội phần, khiến cho
những người không tin qua lại trong chốc lát có thể tin nhận Phật pháp!
Lúc ấy Đức Phật bảo với con trai  của Cư sĩ kia rằng: Ta không hề để
cho các chúng đệ tử, đối với các Sa-môn dòng Bà-la-môn, hiện bày các
thần biến chỉ rõ pháp hơn người, nhưng Ta thường khiến cho các chúng
đệ tử che giấu điều tốt của mình mà nói rõ điều xấu của mình. Lúc ấy
con trai của Cư sĩ lại thưa với Đức  Phật rằng: Nếu đệ tử của Đức Phật
đối với các Sa-môn dòng Bà-la-môn, hiện bày sự việc thần biến chỉ rõ
pháp hơn người, thì có gì sai lầm tai họa mà Đức Phật không cho phép?
Nếu đệ tử của Đức Phật che giấu điều tốt của mình mà nói rõ điều xấu
của mình, thì có công đức gì mà Đức  Phật cho phép? Lúc bấy giờ Đức
Thế Tôn bảo với con trai của Cư sĩ : Nay Ta hỏi con, tùy ý con mà trả
lời, nếu đệ tử của Ta đối với các Sa-môn dòng Bà-la-môn, hiện bày sự
việc thần biến, biến một làm nhiều -biến nhiều làm một, cho đến thần
lực tự tại giống như Phạm Thế, người tin Phật pháp thấy sự việc này rồi,
hướng về người không tin nói lời như vậy: Kỳ lạ thay, các Thánh đệ tử
của Đức Thế Tôn, có năng lực hiện bày sự việc rất hiếm có như vậy!
Lúc ấy người không tin nói với người tin rằng: Điều này đâu có hiếm
có, thế gian có Minh chú gọi là Kiện-đà-lê, người khéo léo thọ trì cũng
có thể hiện bày rõ ràng sự việc huyền ảo làm cho mê hoặc như vậy,
người nào có trí mà hiện bày sự việc  thấp hèn ấy? Đức Phật bảo với
con trai của Cư sĩ: Đối với ý của con thế nào? Có người không tin nói ra
như vậy để mỉa mai người tin hay không? Con trai của Cư sĩ thưa rằng:
Thật sự có điều này! Đức Thế Tôn la ïi bảo với con trai của Cư sĩ rằng:
Nếu đệ tử của Ta ghi nhận và nói về những ý nghĩ sai biệt trong tâm
người khác, giống như sự ghi nhận và nói ra, đều là thật chứ không phải
là giả, người tin Phật pháp biết sự việc này rồi, hướng về người không
tin nói lời như vậy: Kỳ lạ thay, các Thánh đệ tử của Đức Thế Tôn, mới
có sự việc rất hiếm có như vậy! Lúc ấy người không tin nói với người
tin rằng: Điều này đâu hiếm có, thế gian có Minh chú gọi là Sát-ni-ca,
người khéo léo thọ trì cùng có thể tạo ra sự việc huyền ảo làm cho mê
hoặc như vậy, người nào có trí mà la øm sự việc thấp hèn ấy? Đức Phật
bảo với con trai của Cư sĩ: Đối với ý của con thế nào? Có người không
tin nói ra như vậy để mỉa mai người tin  hay không? Con trai của Cư sĩ
thưa rằng: Thật sự có điều này!
Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn bảo với con trai của Cư sĩ: Nếu đệ   tử
44 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
của Ta đối với các Sa-môn dòng Bà-la-môn, hiện bày sự việc thần biến
chỉ rõ pháp hơn người, thì có sai lầm tai họa này, cho nên Ta không
đồng ý. Nếu đệ tử của Ta che giấu điều tốt của mình mà nói rõ điều xấu
của mình, thì thuận với pháp của Hiền Thánh mà thế gian đã ca ngợi, có
công đức ấy cho nên Ta đồng ý.”
Vì vậy cho nên biết người quyết  định tin và người không tin,
không nên vì họ mà hiện bày các s ự việc thần biến. Nếu người không
nhất định thì nên vì họ mà hiện bày, phương tiện dẫn dắt giúp cho tiến
vào Chánh pháp của Phật.
Trong kinh này, Đức Phật vì con trai của Cư sĩ mà nói về ba loại
dẫn dắt:
1. Dần dắt bằng thần biến.
2. Dẫn dắt bằng ghi nhận tâm.
3. Dẫn dăt bằng khuyên nhủ.
Hỏi: Vì sao gọi là dẫn dắt (Thị đạo)?
Đáp: Thị nghĩa là hiện bày rõ ràng, đạo có nghĩa dẫn dắt, hiện
bày sự việc hiếm có để dẫn dắt tiến vào Chánh pháp cho nên gọi là dẫn
dắt. Như người canh cổng thiết lập tên gọi là dẫn dắt, nghĩa là người
canh cổng chỉ ra rõ ràng sự việc bên trong để hướng dẫn cho người
bên ngoài, chỉ ra rõ ràng sự việc bên ngoài để dẫn dắt cho người bên
trong.
Chỉ ra rõ ràng sự việc bên trong để hướng dẫn cho người bên
ngoài, nghĩa là người ấy đợi lúc nhà vua, nếu không tắm rửa-ngủ nghỉ-
ăn uống-ngắm nhìn vật báu, thì dẫn đường cho người khác tiếp Kiến.
Chỉ ra rõ ràng sự việc bên ngoài để dẫn dắt cho người bên trong, nghĩa
là người ấy quan sát bên ngoài có dâng tăng tín vật quý hiếm từ nơi
khác đến, thì dẫn dắt cho người bên trong đến tiếp nhận. Như vậy, chỉ
ra rõ ràng công đức vi diệu trong Chánh pháp của Phật, để phương tiện
dẫn dắt mà cảm hóa hữu tình, khiến cho hướng về mà tiến vào, cho nên
gọi là dẫn dắt.
Trong kinh này lại nói: “Bồ-tát đầu-giữa và cuối đêm đều dấy
khởi Thông-Minh dấy khởi Thông-Minh rồi lúc sao Mai mọc, chứng
được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. ”
Hỏi: Vì sao đầu-giữa và cuối  đêm Bồ-tát đều dấy khởi Thông-
Minh?
Đáp: Sau Hằng hà sa số thân B ồ-tát, lúc sắp chứng được quả vị
Đại Giác thì pháp cần phãi như vậy. Lại nữa, đầu-giữa và cuối đêm đều
dấy khởi Thông-Minh, bởi vì muốn làm cho thân mình trở thành   pháp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 45  
www.daitangkinh.org  
khí. Lại nữa, bởi vì mu ốn hiện bày thần biến để hiểu rõ ràng sự việc,
Thông có năng lực hiện bày thần bi ến, Minh có năng lực hiểu rõ ràng
sự việc, cho nên dấy khởi Thông-Minh. Lại nữa, bởi vì muốn hiện bày
an trú đầy đủ để làm công việc lâu xa, Thông hiện bày an trú đầy đủ,
Minh làm công việc lâu xa, cho nên dấy khởi Thông-Minh. Lại nữa, bởi
vì giống như đạo vô gián-đạo giải thoát, Thông như đạo vô gián, Minh
như đạo giải thoát, cho nên dấy khởi Thông như kiến đạo, Minh như Tu
đạo, cho nên dấy khởi Thông-Minh. Lại nữa, muốn hiển bày về pháp
hữu lậu thiện-vô phú vô ký, pháp hữu lậu-vô lậu và pháp vô lậu hiện
rõ trước mắt có tác dụng, cho nên dấy khởi Thông-Minh; pháp hữu lậu
thiện, đó là Thần cảnh trí chứng Th ông, và trí Túc trú tùy niệm chứng
Thông-Minh; pháp vô phú vô ký, đó là Thiên nhãn trí chứng Thông và
Thiên nhĩ trí chứng Thông; pháp hữu lậu-vô lậu, đó là Tha tâm trí chứng
Thông; pháp vô lậu, đó là trí Luận tận chứng Thông-Minh. Lại nữa, vì
muốn lần lượt làm cho ma oán phả i hàng phục, cho nên đầu-giữa và
cuối đêm đều dấy khởi Thông-Minh.
Từng nghe: “Bồ-tát biết tu khổ hạnh không phải là đạo thực sự
rồi, liền nhận bát cháo sữa-mật thơm ngát có đủ mười sáu vị do chị em
Nan-đà và Nan-đà-bạt-la đã dâng cúng, ăn xong thân tâm an ổn có sức
mạnh, từ bên Đồng tử Cát Tường nhận lấy bó cỏ Cát Tường, đi đến dưới
tán cây Bồ-đề tự tay mình trải bày, giống như cái mâm của Long vương
Bà-tô-cát, thân ngồi Kiết già, ngồi yên rồi liền phát ra lời thề kiên
cố: Nếu tôi ở tại nơi này không trừ hết các lậu-chứng được Vô thượng
Chánh đẳng Bồ-đề, thề sẽ không đứng dậy!
Lúc bấy giờ mặt đất-biển rộng-núi cao phát ra sáu loại chấn động,
như thuyền nhẹ giữa biển bồng bềnh theo sống cao thấp, cho đến cung
trời Tha Hóa Tự Tại thảy đều chấn động, giống như gió mạnh thổi vào
tàu lá chuối. Ma vương kinh hãi khiếp sợ quán xét nguyên nhân gây ra
chấn động, liền thấy Bồ-tát ngồi dưới tán cây Bồ-đề, thân thẳng đứng-
không lay động thề giữ lấy quả vị Bồ-đề, lập tức rời khỏi cung điện của
mình đi đến nơi Bồ-tát, nói với Bồ-tát rằng: Hỡi con trai của Sát-đế-lợi,
nên rời khỏi chỗ ngồi này, nay thời trược a-chúng sinh cang cường, chắc
chắn không có thể chứng được Vô thượng Bồ-đề, hãy thuận theo hiện
tại tiếp nhận ngôi vị Chuyển Luân Vương, Ta đem bảy vật báu để dâng
tặng cho nhau.
Bồ-tát bảo rằng: Nay ông đã nói  như dụ dỗ trẻ thơ, mặt trời và
trăng sao có thể làm cho rơi rụng, núi rừng mặt đất có thể bay lên giữa
hư không, muốn làm cho ta bây giờ không giữ lấy ngôi vị Đại giác, rời
46 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
khỏi chỗ ngồi này thì chắc chắn không có điều đó xảy ra!
Lúc bấy giờ Ma vương nói với Bồ-tát rằng: Nếu ông không cần
đến lời nói mềm mỏng tốt đẹp của Ta, thì trong chốc lát khiến cho trông
thấy sự việc rất khiếp sợ. Nói ra l ời này rồi rưới mưa hoa, trở về cung
nói với tất cả cõi trời thứ sáu:  Các ông mau chóng chuẩn bị cung nỏ-
gươm dao-vòng xe-dây lụa-giáo mác -mâu kích cùng các vũ khí đánh
trận, ta có kẻ thù lớn ở dưới tán ca ây Bồ-đề, sẽ cùng với các ông gấp
rút đến chỗ ấy đánh nhau. Bồ-tát lúc bấy giờ dấy lên ý niệm như vậy:
Cùng với phàm phu đánh nhua hãy còn không thể nào tùy tiện, huống
là chúa tể Đại tự tại của cõi trời Tha Hóa ư? Nghĩ rồi lập tức tu đạo lìa
nhiễm cõi Dục, lìa nhiễm của cõi Dục khởi lên Thần cảnh trí Thông của
Tĩnh lự thứ nhất, hóa làm các loại vũ khí thù thắng để đối phí kẻ địch;
nếu quần ma làm hình dáng loài ch im bay đến, thì mình nên hóa làm
hình dáng loài mèo bay để đối phó; nếu quan ma làm hình dáng loài
mèo bay, thì mình phải hóa làm hình dáng loài chó sói để đối phó; nếu
quân ma làm hình dáng loài chó sói; thì mình phải hóa làm hình dáng
loài báo để đối phí; nếu quân ma làm hình dáng loài báo, thì mình phải
hóa làm hình dáng loài cọp để đối phó; nếu quân ma làm hình dáng loài
cọp, thì mình phải hóa làm sư tử để đối phó; nếu quân ma làm hình dáng
sư tử, thì mình phải hóa làm lân-rồng để đối phó; nếu quan ma làm hình
dáng lân-rồng, thì mình phải hóa làm lửa mạnh để đối phó; nếu quân
ma làm hình dáng lửa mạnh, thì mình phải hóa làm mưa lớn để đối phó;
nếu quân ma hóa làm hình dáng mưa lớn, thì minh phải hóa làm tàn che
lớn để đối phó. Chủng loại đối phó như vậy có vô lượng chủng loại. Lại
hóa làm đài cao bằng Phệ-lưu-ly kiên cố, thân tuy ở trong đó mà có thể
nhìn thấy rất xa; dưới mặt đất phía trước chỗ ngồi, hóa làm chủng loại
có thể phát ra sấm sét gầm vang.
Dấy lên những sự biến hóa này rồi, lại tự nghĩ rằng: Đời trước
mình không ngăn cản người khác tu thiện?  Liền khởi lên trí Túc trú
tùy niệm chứng về Minh, tự thấy đ ời trước không hề làm chướng ngại
những người tu thiện, mà chính là dùng đủ loại những vật dụng tu thiện
để cung cấp giúp đỡ cho họ.
Lại tự mình tư duy: Không l ẽ thiện nghiệp của mình kém hơn
thiện nghiệp của ma kia? Tư duy rồi liền thấy Ma vương ở đời trước, chỉ
từng tổ chức một hội bố thí Vô giá (Vô giá hội: Bố thí không ngăn cản),
ở trong hội ấy có một vị Độc Gi ác, nhờ vào thiện nghiệp ấy nay được
sinh lên cõi trời; tự thấy mình ở đời trước tổ chức trăm ngàn vạn ức hội
Vô giá, số lượng ấy khó biết hết, Ph ật-Độc giác … ở trong các hội có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 47  
www.daitangkinh.org  
trăm ngàn vạn ức vị, số lượng cũng khó biết hết.
Lại tự mình tư duy: Phước bố th í của mình thì ma kia hãy còn
không thể so sánh với nhau, huống la ø vô lượng thiện nghiệp như Giới-
Định thì ma kia đều hết phần hay sao?  Dấy lên ý niệm này rồi, thân
thẳng đứngý trong sáng mà ngồi tr ang nghiêm. Sau đó Ma vương dẫn
theo ba mươi sáu Câu-chi quân ma, tất  cả đều hiện ra các loại hình
tướng đáng sợ, cầm giữ vũ khí đánh nhau với vô biên chủng loại sắc
thái, bao trùm phạm vi ba mươi sáu Du-thiện-na, cùng lúc lao nhanh
đến dưới tán cây Bồ-đề.
Lúc bấy giờ Bồ-tát bảo với Ma vương rằng: Xưa ông chỉ tổ chức
một hội bố thí lớn mà tác dụng thầ n kỳ hãy còn như vậy, Ta ở xưa kia
tổ chức trăm ngàn vạn ức hội Vô giá, số lượng ấy khó biết hết, huống
hồ công đức khác thì ông đều hết phần, tại sao đến đây muốn làm phiền
nhau vậy? Lúc ấy Ma vương xấu ác nói với Bồ-tát: Công đức của Ta lấy
ông làm chứng, công đức của ông thì ai lại làm chứng? Bồ-tát liền duỗi
tay trang nghiêm bằng tướng tốt vỗ vào mặt đất phía trước chỗ ngồi,
lúc ấy dưới mặt đất ki a phát ra sấm sét ga àm vang, sáu loại chấn động
dữ dội. Quân ma đã nghe mà kinh hãi rút lui tán loạn, biết mình không
phải là đối thủ cho nên tất cả tự trở về cung của mình. Bồ-tát đã thành
tựu sự nghiệp sinh ra mắt tai chỉ nghe-thấy xa nhất là một Du-thiện-na;
quân ma đã cách xa, muốn nghe tiếng c ủa chúng có bình luận điều gì,
liền khởi lên Thiên nhĩ; đã nghe rõ tiếng rồi, muốn trông thấy sắc mặt
của chúng đang hiện ra như thế nào, lại  khởi lên Thiên nhãn; đã trông
thấy sắc mặt rồi, muốn biết tâm của chúng đang suy nghĩ thế nào, khởi
lên Tha tâm Thông, biết tâm của Thiên chúng-Đế Thích sinh niềm vui
mừng, tâm của quyến thuộc Ma vương sinh ra ganh ghét bực tức.
“Bồ-tát ngay sau đó lại tư duy kỹ càng, vì sao quân ma phát khởi
sự việc xấu ác này? Biết rõ phát  khởi sự việc xấu ác đều bởi vì năm
dục, đắm say năm dục đều bởi vì phiền não. Đã chán ngán phiền não
liền hết sạch các lậu, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.”
Vì vậy, muốn lần lượt làm cho ma  oán phải hàng phục, cho nên
đầu-giữa và cuối đêm đều dấy khởi Thông-Minh.
Lúc Hiện quán về Đế thì đầu ti ên ở đâu mà được chứng tịnh, là
Phật-là pháp hay là Tăng?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của nga khác để hiển bày về Chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người nói: Đối với bốn Thánh đế Hiện quán cùng
một lúc. Như Luận giả Phân Biệt đã nói.
48 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Tại sao vị ấy đưa ra cách nói này?
Đáp: Vị ấy dựa vào kinh, như “Đức Thế Tôn nói: Nếu đối với Khổ
đế không có gì nghi hoặc, thì đối với Tập-Diệt-Đạo đế cũng không có
gì nghi hoặc.” Đã lập tức không có gì nghi hoặc gì đối với bốn Đế, cho
nên biết Hiện quán nhất định mau c hóng chứ không phải là từ từ. Vì
ngăn chặn ý đó để hiển bày lúc Hiện quán, đối với bốn Thánh đế nhất
định từ từ chứ không phải là mau lẹ, nếu không như vậy thì trái với kinh.
Như trong kinh nói: “Trưởng giả Cấp-cô-độc đi đến nơi Đức Phật, đảnh
lễ dưới chân Đức Phật rồi thưa với Đức Phật rằng: Thưa Đức Thế Tôn!
Các sư Du-già đối với bốn Thánh đế, là mau chóng Hiện quán hay là từ
từ hiện quán? Đức Phật bảo với Cư sĩ: Các sư Du-già đối với bốn Thánh
đế nhất định từ từ Hiện quán, như pháp từ từ bước lên bốn bậc thang.”
Hỏi: Nếu từ từ Hiện quán đối với  bốn Đế, thì làm sao giải thích
thông suốt về kinh mà Luận giả Phân Biệt đã dẫn chứng?
Đáp: Kinh mà vị ấy đã dẫn c hứng nên nói như vậy: Nếu đối với
Đạo đế không có gì nghĩa hoặc, thì đối với Khổ-Tập-Diệt đế cũng không
có gì nghi hoặc. Nhưng mà không nói ra như vậy, thì nên biết là có ý
nghĩa khác. Nghĩa là kinh ấy nói đến người đã đạt được quả, nếu đối với
Khổ đế không có gì nghi hoặc, thì đối với ba Đế còn lại cũng không có
nghi hoặc, bởi vì nghi ngờ sai lạc về bốn Đế đều đã đoạn trừ.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói  như vậy: “Ý trong kinh ấy nói:
Nghi không hiện hành. Nghĩa là sư Du-già, nếu đối với Khổ đế đã tiến
vào Hiện quán không có gì nghi hoặc, thì đối với ba Đế còn lại vốn có
nghi hoặc, có thể tuy chưa đoạn mà vĩnh viễn không hiện hành, bởi vì
lúc ấy đã đạt được Phi trạch diệt.”
Đại đức nói rằng: “Nếu ban đầu có thể tiến vào Chánh tánh ly
sinh, thì đối với các Đế quý báu đều gọi là hiện Tín.”
Hỏi: Đại đức kia cũng nói đối với bốn Thánh đế vào lúc đạt được
Hiện quán thì từ từ mà không phải là mau chóng, nay tại sao đưa ra cách
nói này?
Đáp: Vị ấy nói nếu lúc trú va øo Khổ pháp nhẫn, nếu đối với bốn
Đế đều không đạt được Tín thì chắc chắn không có nghĩa về Trú. Như
cầm đồ vật bằng đất nung đi lên tr ên gác cao ném vào mặt đất, trong
thời gian chưa đến mặt đất tuy chưa vỡ mà chắc chắn sẽ vỡ, cho nên
cũng mang lấy tên gọi là vỡ; ở đây cũng như vậy.
Vì thế cho nên để ngăn chặn tông ch ỉ của người khác đã nói và
hiện bày về Chánh lý mà soạn ra phần luận này.
Trong này, Phật nghĩa là các pháp Vô học trong thân Phật, duyên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 49  
www.daitangkinh.org  
với Tín vô lậu kia, gọi là Phật chứng tịnh.
Trong này, Pháp nghĩa là pháp học -Vô học như ba căn vô lậu…
trong thân Độc giác, các pháp Ho ïc như hai căn vô lậu… trong thân Bồ-
tát, và ba đế Khổ-Tập-Diệt duyên với Tín vô lậu kia, gọi là Pháp chứng
tịnh.
Trong này, Tăng nghĩa là pháp Học-Vô học trong thân Thanh văn,
duyên với Tín vô lậu kia, gọi là Tăng chứng tịnh. Các Giới vô lậu gọi
là Giới chứng tịnh, tự tánh thanh tịnh dựa vào Chứng mà dấy khởi, cho
nên cũng gọi là Chứng tịnh.
Nếu lúc Hiện quán về Khổ-Tập-Diệt thì đầu tiên được chứng tịnh
đối với pháp, lúc Hiện quán về Đạ o thì đầu tiên được Chứng tịnh đối
với Phật-Pháp-Tăng.
Trong này, lúc Hiện quán về Khổ thì đầu tiên được Chứng tịnh đối
với pháp, nghĩa là ngay nơi pháp Khổ đạt được Tín vô lậu.
Hiếp Tôn giả nói: “Lúc bấy giờ đối  với Khổ tin là có sai lầm tai
họa, cũng đối với Khổ diệt tin là có lợi ích thù thắng, đó là Khổ này diệt
đi rất là thanh tịnh tuyệt vời, Khổ thô lậu thấp hèn như vậy diệt đi thì
thật là vui sướng thay!”
Lúc Hiện quán về Tập thì đầu tiên được Chứng tịnh đối với Pháp,
nghĩa là ngay nơi pháp Tập đạt được Tín vô lậu.
Hiếp Tôn giả nói: “Lúc bấy giờ đối  với Tập tin là có sai lầm tai
họa, cũng đối với Tập diệt tin là có lợi ích thù thắng, đó là Tập này diệt
đi rất là thanh tịnh tuyệt vời, Tập thô lậu thấp hèn như vậy đi thật là vui
sướng thay!”
Lúc Hiện quán về Diệt thì đầu tiên được Chứng tịnh đối với Pháp,
nghĩa là ngay nơi pháp Diệt đạt được Tín vô lậu, tin vào lợi ích thù
thắng của Diệt rất là thanh tịnh tuyệt vời, đó là pháp hữu lậu hoàn toàn
vắng bặt rỗng rang thật là vui sướng.
Hỏi: Lúc đạt được Hiện quán đối với ba Thánh đế, mỗi một Thánh
đế đều đạt được hai loại Chứng tịnh, đó là Tín và Giới, tại sao trong này
chỉ nói đạt được Tín?
Đáp: Nên nói đạt được hai loạ i mà không nói, thì phải biết là
trong này có cách nói khác. La ïi nữa, trong này không những hỏi về
người nào đạt được mấy loại Chứng tịnh, àm còn hỏi đến người nào đạt
được mấy duyên Chứng tịnh thuộc Ba ûo nào? Giới không có sở duyên,
cho nên tuy đạt được mà không nói đến.
Có người đưa ra cách nói này:  Đầu tiên được Chứng tịnh đối với
pháp, không nói là chỉ có thể duyên với Pháp Chứng tịnh, chỉ nói đối
50 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
với Pháp mà được Chứng tịnh, Tín và Giới cùng nhờ vào Pháp bảo mà
đạt được, cho nên đều được gọi là Pháp Chứng tịnh.
Lúc Hiện quán về Đạo thì đầu tiên được Chứng tịnh đối với Phật-
Pháp-Tăng, các Sư nước ngoài đưa ra cách nói như vậy: “Lúc Hiện
quán về Đạo, trong ba sát-na tức la ø hiện tại Tín và tùy chuyển Giới,
nên biết có đủ nghĩa của bốn Chứng tịnh, nghĩa là ngay Tín này duyên
với pháp Vô học trong thân Phật, cho nên gọi là Phật Chứng tịnh; Tín
này lại duyên với pháp Học-Vô học trong thân Độc giác, các pháp Học
trong thân Bồ-tát, cho nên gọi là Pháp Chứng tịnh; Tín này lại duyên
với pháp vô lậu trong thân Thanh văn, cho nên gọi là Tăng Chứng tịnh.
Tùy chuyển Giới này gọi là Giới Chứng tịnh.”
Lời bình: Họ không nên đưa ra cách nói này, bởi vì lúc hiện tại Tín
duyên chung với pháp vô lậu của ba Thừa, chỉ tạp duyên thuộc về Pháp
Chứng tịnh. Nhưng ngay lúc Tín này hi ện rõ ở trước mắt, cũng tu Tín
trong nhiều sát-na thuộc vị lai, ở tr ong Tín thuộc vô lượng sát-na này,
nếu có lúc chỉ duyên với pháp Vô học c ủa Phật thì gọi là Phật Chứng
tịnh; nếu có lúc chỉ duyên với pháp Vô lậu của Độc giác và Bồ-tát, thì
duyên không xen tạp thuộc về Pháp Chứng tịnh; nếu có lúc chỉ duyên
với pháp Học-Vô học trong thân Thanh văn thì gọi là Tăng Chứng tịnh.
Nếu có lúc duyên xen tạp với pháp vô lậu trong thân Phật-Độc giác và
Bồ-tát; nếu có lúc duyên xen tạp với pháp vô la äu trong thân Phật và
Thanh văn; nếu có lúc duyên xen tạp với  pháp vô lậu trong thân Độc
giác, Bồ-tát và Thanh văn. Nếu có lúc duyên xen tạp với pháp vô lậu
trong thân Phật và Độc giác, B ồ-tát, Thanh văn; thì đều là duyên xen
tạp thuộc về pháp Chứng tịnh. Tín hiện tại-vị lai và tùy chuyển Giới là
Giới Chứng tịnh.
Như phần vị Kiến đạo lúc hiện quán về Đạo về ba sát-na, lúc Đạo
loại trí nên biết cũng như vậy. Có điểm sai biệt là trong ba sát-na thì
chỉ tu các Tín và Giới duyên với Đạo, Đạo loại trí thì tu các Tín và Giới
duyên với bốn Đế.
Hỏi: Diệt đế-Đạo đế là sự tha nh tịnh, là nơi đáng tin, lúc hiện
quán hai đế này thì có thể được Ch ứng tịnh; Khổ đế-Tập đế là sự tạp
nhiễm, không phải là nơi đáng tin, bởi vì  là nơi nương tựa của các ác
hành-điên đảo-phiền não, lúc Hiện qua ùn hai Đế kia thì làm sao cũng
được Chứng tịnh?
Đáp: Bởi vì hai duyên mà được Chứng tịnh:
1. Bởi vì có thể tin.
2. Bởi vì có thể cầu.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 51  
www.daitangkinh.org  
Đối với Diệt đế-Đạo đế bởi vì hai duyên đầy đủ mà được Chứng
tịnh; đối với Khổ đế-Tập đế chỉ bởi vì một duyên mà được Chứng tịnh,
đó là có thể tin mà không phải la ø có thể cầu. Như người đào hố ở nơi
có vật báu…, người ấy có tin-có cầu đối với nơi này; nếu người đào hố ở
nơi không có vật báu…, thì người ấy có tin-mà không có cầu, nơi này tuy
không có những vật báu-nước trong…, nhưng có công việc mà phải đào
bới nơi ấy. Ở đây cũng như vậy, cho nên không có gì sai.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Các sư Du-già, trước
tiên thấy Khổ-Tập có sai lầm tai họa, về sau đối với Diệt-đạo thấy có
lợi ích thù thắng, đó là Diệt-Đạo na øy rất là thanh tịnh tuyệt vời, bởi vì
vĩnh viễn chấm dứt và có năng lực  trừ bỏ Khổ đế-Tập đế xấu ác như
vậy. Vì vậy hành giả đối với Khổ đế-Tập đế tuy không hề mong cầu mà
cũng được Chứng tịnh.”
Hiếp Tôn giả nói: “Các sư Du-già, vì sự bức bách phiền muộn của
Khổ đế và Tập đế, cho nên đối với Diệt-Đạo thấy có lợi ích thù thắng,
ví như có người do mưa gió bức ngặt, thì thấy mái nhà là nơi có thể quay
về nương tựa, cho nên đối với Khổ -Tập tuy không hề mong cầu mà
cũng được Chứng tịnh.”
Các sư Du-già, đều đối với Diệt đế do hai duyên mà được Chứng
tịnh:

1. Do đáng tin cậy.
2. Do đáng mong cầu.
Không phải là đối với Đạo đế đều do hai duyên mà được  Chứng
tịnh, nghĩa là người Tùy tín hành đối với  đạo của Tùy tín hành và Tùy
pháp hành, cùng do hai duyên mà được Chứng tịnh; đối với đạo của Tùy
tín hành, chỉ do một duyên mà được Chứng tịnh, đó là đáng tin cậy chứ
không phải là sự mong cầu. Người Tín th ắng giaiỉ đối với đạo của Tín
thắng giải và Kiến chí, cùng do  hai duyên mà được Chứng tịnh. Nếu
người Kiến chí thì đối với đạo c ủa Kiến chí, do hai duyên đầy đủ mà
được Chứng tịnh; đối với đạo của Tín thắng giải, chỉ do một duyên mà
được Chứng tịnh, đó là đáng tin ca äy chứ không phải là sự mong cầu.
Thời giải thoát đối với đa ïo của Thời giải thoát va ø Bất thời giải thoát,
cùng do hai duyên mà được Chứng tịnh. Bất thời giải thoát đối với đạo
của Bất thời giải thoát, do ha i duyên đầy đủ mà được chứng tịnh; đối
với đạo của Thời giải thoát, chỉ do một duyên mà được Chứng tịnh, đó
là đáng tin cậy chứ không phải là sự mong cầu. Thanh văn Thừa đối
với đạo của ba Thừa, đều do hai duyên mà được Chứng tịnh. Độc giác
Thừa đối với đạo của Thừa trên mình và Thừa của mình, cùng do hai
52 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
duyên mà được Chứng tịnh; đối với đạo của Thanh văn Thừa, chỉ do
một duyên mà được Chứng tịnh, đó là đáng tin cậy chứ không phải là
sự mong cầu. Phật Thừa đối với đạo  của Phật Thừa, do hai duyên đầy
đủ mà được Chứng tịnh; đối với đạo của hai Thừa, chỉ do một duyên mà
được Chứng tịnh, đó là đáng tịn cậy chứ không phải là sự mong cầu.
Hỏi: Nếu duyên với pháp Vô học trong thân Xá-lợi-tử mà khởi
lên Tín vô lậu, thì đó là Pháp Chứng tịnh, hay là Tăng Chứng tịnh? Giả
sử như vậy thì có gì sai? Nếu la ø pháp Chứng tịnh, thì đó là duyên với
pháp Vô học của Thanh văn mà khởi lên, làm sao gọi là Pháp Chứng
tịnh? Nếu là Tăng Chứng tịnh, thì tại sao chỉ có một Bổ-đặc-già-la mà
được gọi là Chúng?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Là Tăng Chứng tịnh.
Hỏi: Vị ấy đã chỉ có một mình thì làm sao gọi là Tăng?
Đáp: Xá-lợi-tử là bậc tôn quý- thù thắng nhất trong Thanh văn
Thừa, tuy là chỉ có một Bổ-đặc-g ià-la, mà Tăng Chứng tịnh dựa vào
pháp để kiến lập, chứ không phải là dựa  vào Bổ-đặc-già-la, bởi vì
duyên với pháp Vô học của Thanh va ên Thừa mà khởi lên Tín vô lậu,
chứ không phải là Tín vô lậu duyên với hữu tình giả tạm.
Nếu dựa vào Vị chí Định, chưa từng đạt được Phật Chứng tịnh
hiện rõ ở trước mắt, thì hiện tại tu hai chứng tịnh, vị lai tu bốn Chứng
tịnh; từng đạt được Phật Chứng tịnh hiện rõ ở trước mắt, thì hiện tại tu
hai Chứng tịnh, vị lai không có. Cho đến dựa vào Tĩnh lự thứ tư, nên
biết cũng như vậy.
Nếu dựa vào Vô-sắc Định, lúc Phật Chứng tịnh chưa từng đạt
được hiện rõ ở trước mắt, thì hiện ta ïi tu một Chứng tịnh, vị lai tu bốn
Chứng tịnh; lúc Phật Chứng tịnh đã t ừng đạt được hiện rõ ở trước mắt,
thì hiện tại tu một Chứng tịnh, vị lai không có. Như Phật Chứng tịnh,
nên biết ba Chứng tịnh còn lại cũng như vậy; có điểm sai biệt là trong
Vô-sắc Định không có Giới Chứng tịnh.
Hỏi: Vì sao kiến lập bốn Chứng tịnh? Bởi vì tự Thể, hay là vì sở
duyên? Nếu vì Tự thể thì chỉ cần có ha i, đó là Tín và Giới. Nếu vì sở
duyên thì chỉ cần có ba, đó là Phật-Pháp-Tăng Chứng tịnh, bởi vì Giới
không có sở duyên.
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Cũng vì tự thể-cũng vì sở duyên
mà kiến lập bốn Chứng tịnh, nghĩa la ø dùng tự Thể mà kiến lập Giới
Chứng tịnh, ởi vì Hoặc không có sở duyên; dùng sở duyên mà kiến lập
ba Chứng tịnh còn lại, bởi vì Tín duyên với Tam bảo.
Như dùng tự Thể-dùng sở duyên mà kiến lập, dùng tự  Thể-dùng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 53  
www.daitangkinh.org  
Tam Bảo, dùng tự Thể-dùng tùy niệm mà kiến lập, nên biết cũng như
vậy. Đó gọi là bổn tánh-tướng phần-tự Thể-ngã vật-tự tánh của Chứng
tịnh. Đã nói về tự tánh, nguyên cớ nay sẽ nói đến.
Hỏi: Vì sao gọi là Chứng tịnh, Chứng tịnh là nghĩa gì?
Đáp: Tịnh nghĩa là Tín và Giới, bởi vì lìa bỏ cấu uế; đối với bốn
Thánh đế quán sát từng Đế riêng bi ệt, trù lượng từng Đế riêng biệt,
giác chứng từng Đế riêng biệt, mà đạt được pháp tịnh này cho nên gọi
là Chứng tịnh.
Hiếp Tôn giả nói: “Pháp tịnh này nên gọi là Bất hoại. Tịnh nói là
Bất hoại, bởi vì không bị Bất tín và các ác giới làm cho phải phá hoại.
Tịnh nghĩa là thanh tịnh, Tín là tướng thanh tịnh của tâm, Giới là tướng
thanh tịnh của Đại chủng.”
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói  như vậy: “Pháp này nên gọi là
Tịnh không đoạn mất, nghĩa là đạt được pháp này rồi, không có Sa-môn
Bà-la-môn… nào có khả năng làm cho mất đi, khiến cho đoạn dứt. Như
trong kinh nói: Pháp này gọi là Kiến làm cho mất đi, khiến cho căn ấy
đoạn hoại.”
Đại đức nói rằng: “Nếu đối với Phật pháp không có thể quán sát-
trù lượng-giác chứng, thì Tín-Giới đã đạt được dễ dàng có thể lay động
thay đổi, như thuyền trên mặt trước. Nếu đối với Phật pháp có thể quán
sát-trù lượng-giác chứng chính xác, thì Tín-Giới đã đạt được không thể
nào lay động biến chuyển, bởi vì giống như cột đá vững vàng. Pháp này
đích thực nên gọi là Tịnh bất động.”
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Bốn loại như vậy nên
gọi Kiến tịnh, bởi vì thấy rõ bốn Thánh đế mà đạt được pháp tịnh này;
hoặc nên gọi là Tuệ tịnh, bởi vì Thánh tuệ cùng chuyển.”
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn trước tiên nói về Phật Chứng tịnh, cho
đến sau cùng nói về Giới Chứng tịnh?
Đáp: Nếu đưa ra cách nói này, thì bởi vì pháp thứ tự tùy thuận với
văn từ. Lại nữa, bởi vì pháp thứ tự tùy thuận với người nói-người tiếp
nhận-người giữ gìn.
Lại nữa, Phật là người chủ động nói cho nên thuận theo đầu tiên,
Tín pháp là điều được nói đến cho nên thuận theo sau, Tín Tăng là điều
đã làm cho nên thuận theo sau, Tín Giới là nơi an trú của Tăng cho nên
nói cuối cùng.
Lại nữa, Phật như thầy thuốc gi ỏi cho nên thuận theo đầu tiên,
Tín pháp như lúc không có bệnh cho nên thuận theo sau, Tín Tăng như
người khám bệnh cho nên thuận theo sau, Tín Giới như vị thuốc   tuyệt
54 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
vời cho nên nói sau cùng.
Lại nữa, Phật như người chủ buôn có năng lực chỉ rõ đường đi cho
nên thuận theo đầu tiên, Tín pháp như hòn đảo quý báu là nơi đích thực
hướng đến cho nên thuận theo sau, Tín Tăng như bạn buôn có năng lực
làm bạn đường giúp nhau cho nên thua än theo sau, Tín giới như lương
thực tiền bạc có thể đích thực duy trì giữ gìn cho nên nói sau cùng.
Lại nữa, Phật như người lái t huyền cho nên thuận theo đầu tiên,
Tín pháp như bờ bên kia cho nên thuận theo sau, Tín Tăng như bạn cùng
đi thuyền cho nên thuận theo sau, Tín Giới như tàu thuyền-bè mảng cho
nên nói sau cùng.
Bởi vì những duyên này, cho nên bốn Chứng tịnh này thuận theo
thứ tự như vậy.
Như trong kinh nói: “Giới mà bậc Thánh yêu quý không phá hỏng-
không chọc thủng không xen tạp-không xấu ác, do bậc Thánh tiếp nhận
sử dụng chứ không phải là do phàm giữ lấy, người trí đã ca ngợi, có thể
dễ dàng đến nơi cuối cùng, có thể dễ dàng làm cho phát sinh.”
Hỏi: Vì sao gọi là Giới mà bậc Thánh yêu quý?
Đáp: Bởi vì là nơi nương tựa của các công đức, nghĩa là các Thánh
giả yêu thích công đức cho nên yê u quý Giới này. Như người yêu quý
vật báu cũng coi trọng đồ đựng vật báu; như vậy Thánh giả yêu thích
vật báu công đức của pháp phần Bồ đề thanh tịnh, cho nên cũng yêu quý
đồ đựng mà Giới đã nương tựa như vậy. Lại nữa, Thánh giả chán ghét
các Giới rách hỏng-Giới xấu ác, Giới có năng lực đối trị với Giới rách
hỏng-xấu ác, cho nên Thánh giả yêu quý Giới? Lại nữa, Thánh giả chán
ghét các nẽo hiểm ác, Giới có năng lực vượt lên trên các nẽo hiểm ác,
cho nên Thánh giả yêu quý Giới. Lại nữa, Thánh giả chán ghét sinh tử
lưu chuyển, Giới có năng lực vượt lên trên sinh tử lưu chuyển, cho nên
Thánh giả yêu quý Giới. Lại nữa, Thánh giả yêu quý Niết-bàn, Giới có
năng lực hướng đến Niết-bàn, cho nên Thánh giả yêu quý Giới.
Như trong kinh nói: “Giới có năng lực lần lượt chuyển tiếp hướng
về Niết-bàn, cho nên Thánh giả yêu quý và vui với Giới.”
Hỏi: Không phá hỏng-không chọc thủng-không xen tạp-không
xấu ác, bốn câu như vậy có gì sai biệt?
Đáp: Có nơi nói không có sai biệt, bởi vì bốn loại như vậy, thanh
âm tuy có khác mà nghĩa không có khác nhau, như luận Tập Dị Môn
nói: “Đối với các Giới này luôn luôn thực hiện-luôn luôn chuyển biến,
khuyến khích thực hiện-khuyến khíc h chuyển biến, cũng gọi là không
phá hỏng, cũng gọi là không chọc t hủng, cũng gọi là không xen tạp,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 55  
www.daitangkinh.org  
cũng gọi là không xấu ác.” Vì vậy biết là bốn loại này thanh âm khác
mà nghĩa giống nhau.
Có nơi nói bốn loại này cũng có sai biệt, đó là tên gọi đã có sai
biệt, loại này gọi là không phá hỏng, loại này gọi là không chọc thủng,
loại này gọi là không xen tạp, loại này gọi là không xấu ác.
Lại nữa, đối với tụ phạm thứ nhất không vượt qua sai trái, cho nên
gọi là không phá hỏng; đối với tụ phạm thứ hai không vượt qua sai trái,
cho nên gọi là không chọc thủng; đối với tụ phạm thứ ba-thứ tư không
vượt qua sai trái, cho nên gọi là không xen tạp; đối với tụ phạm thứ năm
không vượt qua sai trái, cho nên gọi là không xen tạp; đối với tụ phạm
thứ năm không vượt qua sai trái, cho nên gọi là không xấu ác.
Lại nữa, không vượt qua sai trái cho nên gọi là không phá hỏng,
không dựa vào tham cho nên gọi là không chọc thủng, không dựa vào
sân cho nên gọi là không xen tạp, không dựa vào si cho nên gọi là
không xấu ác.
Lại nữa, không vượt qua sai trái cho nên gọi là không phá hỏng,
dựa vào không tham cho nên gọi là không chọc thủng, dựa vào không
sân cho nên gọi là không xen tạp, dựa vào không si cho nên gọi là
không xấu ác.
Lại nữa, không vượt qua sai tarí cho nên gọi là không phá hỏng,
dựa vào Xa-ma-tha cho nên gọi là không chọc thủng, dựa vào Tỳ-bát-
xá-na cho nên gọi là không xen tạp, có thể đoạn phiền não cho nên gọi
là không xấu ác.
Lại nữa, không vượt qua sai trái cho nên gọi là không phá hỏng,
không bị sự tìm kiếm xấu ác làm cho tổn hoại cho nên gọi là không chọc
thủng, tự Thể an trú vững chắc cho nên gọi là không xen tạp, rất thanh
tịnh cho nên gọi là không xấu ác.
Lại nữa, tự tánh vững vàng ma ïnh mẽ cho nên gọi là không phá
hỏng, lìa xa những việc làm sai trái cho nên gọi là không chọc thủng,
không phạm vào giới xấu ác làm cho lẫn lộn với nhau cho nên gọi là
không xen tạp, không rời bỏ ý thích tốt lành cho nên gọi là không xấu
ác.
Trong này lại nói, do bậc Thánh tiếp nhận sử dụng, là nơi nương
tựa của các công đức; không phải là do phàm phu giữ lấy, là không phải
các dị sinh chấp vào Giới thanh tịnh này làm đạo thực sự; người trí đã ca
ngợi, là Phật và đệ tử của Phật đã ca ngợi; có thể dễ dàng đến nơi cuối
cùng, là cùng lúc trọn vẹn đầy đủ, có thể dễ dàng làm cho phá sinh, là
có năng lực dẫn đến quả yêu quý.
56 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Như trong kinh nói: “Có voi chúa to lớn dùng Tín làm tay, dùng
Xả làm ngà, dùng Tuệ làm đầu, dùng Niệm làm cổ, ở trên hai vai mang
nhiều pháp thiện.”
Hỏi: Tại sao Đức Thế Tôn nói dùng Tín làm tay?
Đáp: Bởi vì giữ lấy pháp thiện, như voi có tay có thể giữ lấy nhiều
vật hữu tình-vô tình, như vậy Thánh giả có bàn tay của Tín, cho nên có
thể giữ lấy các loại pháp thiện vi diệu, vì thế cho nên Đức Thế Tôn nói
dùng Tín làm tay. Như trong kinh nói: “Tỳ-kheo nên biết! Trong cõi trời
luôn luôn có bốn thanh âm khởi lên. Thế nào là bốn? Đó là nếu ở nơi
này có đệ tử bậc Thánh thành tựu phần lớn trú vào Phật Chứng tịnh, lúc
bấy giờ thành tựu Phật Chứng tịnh, thì chư Thiên vui mừng hớn hở cao
tiếng nói to rằng: Trước đây tôi thành tựu Phật Chứng tịnh cho nên đã
sinh đến nơi này, nay đệ tử bậc Thánh thành tựu phần lớn trú vào Phật
Chứng tịnh, cho nên cũng sẽ sinh trong chúng đồng phần với tôi, làm
bạn cùng với tôi, thật là vui sướng thay!” Thành tựu phần nhiều trú vào
ba Chứng tịnh còn lại, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Đệ tử bậc Thánh nơi này và chư Thiên kia, đều thành tựu đầy
đủ bốn loại Chứng tịnh, tại sao nói có người thành tựu phần lớn trú vào
Thân Chứng tịnh, cho đến nói có người thành tựu phần lớn trú vào Giới
Chứng tịnh?
Đáp: Dựa vào lúc tu gia hạnh tiến vào pháp mà nói, nghĩa là hoặc
có hành giả cầu mong Phật Chứng tị nh, chịu khó tu gia hạnh mà tiến
vào Thánh đạo, cho đến hoặc có hành giả cầu mong Giới Chứng tịnh,
chịu khó tu gai hạnh mà tiến vào Thánh đạo, cho nên nói như vậy. Lại
nữa, dựa vào phần nhiều yêu thích tác ý mà nói, nghĩa là hoặc có hành
giả phần nhiều yêu thích tác ý duyên với Phật, cho đến hoặc có hành
giả phần nhiều yêu thích tác ý duyên vào Giới, cho nên nói như vậy.
Như trong kinh nói: “Đức Phật bảo với Tỳ-kheo: Nếu có người tin
và vui với điều ông đã nói, thì ông nên thương xót phương tiện vì họ nói
về bốn loại Chứng tịnh, khuyến khích la øm cho an trú để tự điều phục
mình. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đối với bốn Đại chủng có thể làm cho
biến đổi, thành tựu bốn Chứng tịnh như vậy thì cuối cùng không có biến
đổi.”
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn nói ra kinh này?
Đáp: Bởi vì chỉ rõ nghi thức nói pháp của vị thầy nói pháp, nghĩa
là có người nói mà không biết người tiếp thu là có trình độ hay là không
có trình độ, tùy tiện như vậy mà nói  cho họ, khiến cho người tiếp điều
kia, hoặc là sinh tâm khinh mạn, hoặc là sinh tâm khiếp sợ, trống rỗng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 57  
www.daitangkinh.org  
không được gì. Vì vậy Đức Thế Tôn nói: Nếu có người tin và vui với
điều ông đã nói, thì ông nên thương xót mà phương tiện nói cho họ,
không được tùy tiện như thế!
Lại nữa, bởi vì chỉ rõ cách báo ân thực sự của người báo ân. Như
trong kinh khác nói: “Tỳ-kheo nên biết! Nếu có người con hiếu thảo,
một vai cõng cha-một vai gánh mẹ, trải qua trăm năm đi khắp mọi nơi,
hãy còn không phải là chân thật báo ân cha mẹ. Nếu có người con hiếu
thảo, có thể khuyến khích cha mẹ, đối với Phật-Pháp-Tăng và các pháp
về nhân quả…, chưa tin thì làm cho ti n, tin rồi làm cho tăng lên; không
có Giới thanh tịnh thì khuyến khích thọ trì Giới cấm, có tánh tha, lam
keo kiệt thì khuyến khích thực hành bố thí, không có Tuệ thù thắng thì
khuyến khích tu Tuệ thù thắng, khiến cho khéo léo an trú để tự điều
phục mình, đó mới gọi là chân thật báo ân cha mẹ.” Vì vậy trong kinh
này dạy bảo về nghĩa thức nói pháp hợp với người nghe.
Hỏi: Trong pháp của chư Phật có vô lượng chủng loại công đức
pháp bảo, đều cần phải nói rõ ràng cho người khác, vì sao ở đây chỉ kh-
iến nói cho họ về bốn Chứng tịnh? Đáp: Nên biết trong này lấy Chứng
tịnh làm đầu, dù sao cũng phải khi ến nói cho người khác về các công
đức quý báu.
Hiếp Tôn giả nói: “Trong này, Đức Thế Tôn dùng thanh Chứng
tịnh để nói về các Thánh đạo, nghĩa la ø các Thánh đạo hoặc là tương
ưng, không là cùng có, nếu nói đến Tín thì nên biết là nói chung về
Thánh đạo tương ưng, nếu nói đến Giới thì nên biết la ø nói chung về
Thánh đạo cùng có.”
Lại nữa, trong này sơ lược hiển bày về pháp môn bắt đầu tiến vào,
nghĩa là các công đức quý báu trong Phật pháp, hoặc là pháp thuộc về
sắc, hoặc là pháp thuộc về phi sắc; nếu nói đến Giới thì nên biết là nói
chung về pháp bảo thuộc sắc, nếu nói đến Tín thì nên biết là nói chung
về pháp thuộc phi sắc.
Như sắc-phi sắc, như vậy t ương ưng-không tương ưng, có sở y-
không có sở y, có sở duyên, có hành tướng-không có hanh tướng, có
cảnh giác-không có cảnh giác, la ø căn-không phải là căn …, nên biết
cũng như vậy.
Lại nữa, bốn Chứng tịnh này có tướng bất hoại và tướng thành tựu,
cho nên chỉ nói đến nó.
Lại nữa, dựa vào bốn Chứng tịnh đa õ dẫn đến đẳng lưu, thi thiết
bốn quả Sa-môn thù thắng, cho nên chỉ nói đến nó.
Lại nữa, bốn Chứng tịnh này có năng lực ngăn chặn sự sợ hãi nẽo
58 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
ác và nghèo thiếu, cho nên chỉ nói đến nó. Bởi vì Giới có năng lực ngăn
chặn sợ hãi nẽo ác, Tín có năng lực ngăn chặn sợ hãi nghèo túng. Tuy
Tín-Giới vô lậu không dẫn đến quả dị thục, mà Tín-Giới vô lậu nhất
định cùng với Tín-Giới hữu lậu dẫn da ét phát sinh lẫn nhau, cho nên có
năng lực ngăn chặn hai loại sợ hãi.
Lại nữa, vì muốn phương tiện dẫn da ét có thể cảm hóa hữu tình
ngoại đạo tiến vào Phật pháp. Nghĩa là các Tỳ-kheo hoặc có thân thuộc,
trước kia là ngoại đạo vì tình thân ái cho nên đến thăm hỏi lẫn nhau, lúc
ấy các Tỳ-kheo không giữ ý với họ, ca ngợi Phật pháp-chê bai ngoại
đạo, làm cho họ căm tức càng xa rời Phật pháp. Vì vậy Đức Thế Tôn
bảo: Tỳ-kheo các ông, không có những đức như Lực-Vô úy-Đại bi…,
không biết căn cơ ham muốn và tánh hạnh của hữu tình, không nên tùy
tiện nói pháp cho người khác. Nếu có người tin thích điều ông đã nói,
thì ông nên thương xót tìm phương tiện nói về bốn loại Chứng tịnh cho
họ, khuyến khích giúp cho an trú để tự điều phục mình. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì đối với bốn Đại chủng có thể làm cho biến đổi, thành tựu
bốn loại Chứng tịnh như vậy thì cuối cùng không có biến đổi.
Hỏi: Tánh của tất cả các pháp đều không biến đổi, tại sao chỉ nói
đến bốn Đại chủng?
Đáp: Muốn dùng bốn pháp để hiển bày bốn pháp. Lại nữa, các sư
Du-già trước là quán xét bốn Đại chủng không có tướng biến đổi, sau
thì quán xét tánh các pháp không biến đổi, tâm liền vui sướng, cho nên
chỉ nói đến bốn Đại chủng. Lại nữa, bởi vì bốn Đại chủng có năng lực
duy trì tất cả sinh tử lưu chuyển, cho nên nói đến bốn Đại. Lại nữa, bởi
vì Đại chủng có năng lực duy trì năm uẩn làm c ho không đoạn tuyệt,
cho nên chỉ nói đến bốn Đại chủng. Lại nữa, các ngoại đạo nói Đại
chủng có năm loại, tánh ấy thường tồn tại; vì đối trị điều đó cho nên
Đức Phật nói chỉ có bốn mà là vô thường, giả sử Đại chủng mà ông chấp
là Thường có thể làm cho biến đổi, đạt được Chứng tịnh thì cuối cùng
không có biến đổi.
Như trong kinh nói: “Vua Vị Sinh Oán có thể thành tựu Tín không
có căn.”
Hỏi: Các pháp hữu vi, không có pháp nào không có căn, tại sao
nói Tín ấy không có căn?
Đáp: Bởi vì Tín này không có ca ên của Kiến đạo. Như trong kinh
nói: “Đây gọi là Kiến làm căn tương ưng với trí chứng về Tín.” Nghĩa
là Vị Sinh Oán đã thành tựu Tín mà không dựa vào Kiến đạo, cho nên
gọi là Không có căn, nhưng tâm Tín ấy kiên cố khó hủy hoại, như  dựa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 103 59  
www.daitangkinh.org  
vào Kiến đạo.
Lại nữa, Vị Sinh Oán đạ thành tựu Tín không có thể thay đổi, như
Tín vô lậu mà không có căn; Tín vô lậu dựa vào căn vô lậu, dùng trí vô
lậu-căn thiện vô lậu làm căn bản.
Lại nữa, Tín này không có nhân Đồng loại cho nên nói là không
có căn, nghĩa là từ vô thỉ đến nay c hưa đạt được Tín kiên cố như vậy;
ví như có cây dựa vào đất mà mọc cành, tự mình đã không có gốc, cho
nên gọi là cây không có gốc.
Lại nữa, Vị Sinh Oán đã thành tựu Tín, tự tánh kiên cố không do
thân cận với Phật và chúng đệ tử của Phật mới có thể phát sinh, cho nên
gọi là không có căn. Nhờ vào lực của  Tín này, hoặc là cưỡi voi ngựa,
hoặc ở trên lầu cao, từ xa trông thấy Đức Thế Tôn lập tức tự mình bước
xuống đảnh lễ sát hai chân, do lực của Tín kiên cố hoặc là uy thần của
Đức Phật không hề bị thương tổn.
Lại nữa, Vị Sinh Oán đã thành tựu Tín chưa tránh khỏi nơi nẽo ác,
cho nên gọi là không có căn, sau đó mạng chung tạm thời rơi vào địa
ngục nhận chịu một phần khổ đau rồi mới sinh lên cõi trời.


„
60 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA