A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 107
阿毘達磨大毘婆沙論 · T1545
Hán văn
異生離欲染時。諸加行道九無間道八解脫 道中。現在唯修世俗智。未來亦唯修世俗 智。第九解脫道中。現在唯修世俗智。未 來修世俗他心智。離初靜慮染時。若依 初靜慮作加行。彼加行道中現在唯修世 俗智。未來修世俗他心智。若依第二靜慮近 分作加行。彼加行道九無間道八解脫道 中。現在唯修世俗智。未來亦唯修世俗智。 第九解脫道中現在唯修世俗智。未來修世 俗他心智。離第二第三靜慮染時應知亦 爾。離第四靜慮染時。若依第四靜慮作加 行。彼加行道中。現在唯修世俗智。未來修 世俗他心智。若依空無邊處近分作加行。 彼加行道九無間道九解脫道中。現在唯修 世俗智。未來亦唯修世俗智。離空無邊處 染時。諸加行道九無間道九解脫道中。現在 唯修世俗智。未來亦唯修世俗智。離識無 邊處無所有處染時應知亦爾。 未離欲染異生。起四無量。初二解脫。前四 勝處。不淨觀。持息念。念住。暖頂忍世第一 法時。現在唯修世俗智。未來亦唯修世俗 智。已離欲染異生。起四無量。初三解脫。八 勝處。前八遍處。不淨觀。持息念。念住時。現 在唯修世俗智。未來修世俗他心智。起暖 頂忍世第一法時。現在唯修世俗智。未來亦 唯修世俗智。起無色四解脫。二遍處。及念 住時。現在唯修世俗智。未來亦唯修世俗 智。引發五通時。諸加行道二解脫道中。現 在唯修世俗智。未來修世俗他心智。一解脫 道中。現在修世俗他心智。未來亦修世俗他 心智。五無間道中。現在唯修世俗智。未來亦 唯修世俗智。二解脫道中。不修智無記故 聖者見道中。若如是功德現在修未來。即 修如是功德。如諸忍現在前時。現在修如 是忍。未來亦修如是忍。諸智現在前時。現 在修如是智。未來亦修如是智。除三心頃。 未來亦修世俗智。謂苦集滅類智時。亦修未 來現觀邊世俗智。問何故見道中唯修同分。 修道中能修同分不同分耶。答以見道處 所定對治定故唯修同分。修道處所不定對 治不定。故能修同分不同分。復次以見道所 緣定對治定故唯修同分。修道所緣不定對 治不定。故能修同分不同分。復次見道中初 得聖種性於四聖諦初修聖行相故唯 修同分。修道中已得聖種性。於四聖諦已 修聖行相。故能修同分不同分。復次見道 中初得見諦。初得現觀故唯修同分。修道 中已得見諦已得現觀。故能修同分不同 分。道類智時無他心智者。現在修道類二 智。未來修六智。除世俗他心智。有他心智 者。現在修道類二智。未來修七智。除世俗 智。聖者以世俗道離欲染時。若無漏作加 行。彼加行道中。四法四類智隨二現在修。未 來修七智。除他心智。若世俗作加行。彼加 行道九無間道八解脫道中。現在唯修世俗 智。未來修七智。除他心智。第九解脫道中。 現在唯修世俗智。未來修八智。離初靜慮 染時。若無漏作加行。彼加行道中。四法四類 智隨二現在修。未來修八智。若世俗作加行。 彼加行道九解脫道中。現在唯修世俗智。未 來修八智。九無間道中現在唯修世俗智。未 來修七智。除他心智。乃至離無所有處染。 時。應知亦爾。以無漏道離欲染時。若世俗 作加行。彼加行道中。現在唯修世俗智。未 來修七智。除他心智。若無漏作加行。彼加 行道中。四法四類智隨二現在修。未來修。七 智。除他心智。九無間八解脫道中。四法智隨 二現在修。未來修七智。除他心智。第九解 脫道中四法智隨二現在修。未來修八智。離 初靜慮染時。若以世俗作加行。彼加行道 中現在唯修世俗智。未來修八智。若無漏 作加行。彼加行道中。四法四類智隨二現在 修。未來修八智。九無間道中。二法四類智隨 二現在修。未來修七智。除他心智。九解脫 道中。二法四類智隨二現在修。未來修八智。 乃至離無所有處染應知亦爾。離非想非 非想處染時。若世俗作加行。彼加行道中。 現在唯修世俗智。未來修八智。若無漏作 加行。彼加行道中四法四類智隨二現在修。 未來修八智。九無間道中二法四類智隨二 現在修。未來修六智。除世俗他心智。八解 脫道中。二法四類智隨二現在修。未來修七 智。除世俗智。第九解脫道中。二類智隨二現 在修。未來修八智及修三界無量善根 未離欲染信勝解。練根作見至時。若世俗 作加行。彼加行道中。現在唯修世俗智。未 來修七智。除他心智。若無漏作加行。彼加 行道中。四法四類智隨二現在修。未來修七 智。除他心智。無間道中。四法四類智隨二現 在修。未來修六智。除世俗他心智。解脫道 中四法四類智隨二現在修。未來有說修六 智。除世俗他心智。有說修七智。除他心智。 已離欲染信勝解。練根作見至時。若世俗 作加行。彼加行道中。現在唯修世俗智。未 來修八智。若無漏作加行。彼加行道中。四 法四類智隨二現在修。未來修八智。無間道 中四法四類智隨二現在修。未來修六智。除 世俗他心智。解脫道中四法四類智隨二現 在修。未來有說修七智。除世俗智。有說修 八智。時解脫阿羅漢練根作不動時。若世 俗作加行。彼加行道中。現在唯修世俗智。 未來修八智。若無漏作加行。彼加行道中。 四法四類智隨二現在修。未來修八智。九無 間道中二法四類智隨二現在修。未來修六 智。除世俗他心智。八解脫道中二法四類智 隨二現在修。未來修七智。除世俗智。第 九解脫道中二類智隨二現在修。未來修八 智。及修三界無量善根。未離欲染聖者。起 四無量。初二解脫。前四勝處。不淨觀。持息念。 及世俗念住時。現在唯修世俗智。未來修七 智。除他心智。雜修靜慮時。初剎那頃四法四 類智隨二現在修。未來修七智。除他心智。 第二剎那頃現在唯修世俗智。未來修七智。 除他心智。第三剎那頃四法四類智隨二現 在修。未來修八智。引發五通時。五無間道 中。現在唯修世俗智。未來修七智。除他心 智。諸加行道二解脫道中。現在唯修世俗智。 未來修八智。一解脫道中未來修八智。現在 唯修世俗他心智。有說。亦修道法道類隨 二。他心智二解脫道不修智無記故。已離 欲染聖者。起四無量世俗解脫勝處遍處不 淨觀持息念世俗念住世俗無礙解無諍願智 邊際定空空無願無願無相無相三摩地入滅 定想微細心時。現在唯修世俗智。未來修 八智。起無漏他心智時。現在修道法道類 隨二他心智。未來修八智。依靜慮地。起無 漏念住無漏義無礙解時。四法四類智隨二 現在修。未來修八智。起無漏辯無礙解時。 道法道類智隨二現在修。未來修八智。依無 色定起無漏念住無漏義無礙解無漏解脫 時。四類智隨二現在修。未來修八智。依無 色定起無漏辯無礙解時。現在修道類二 智。未來修八智。起入滅盡定微微心時。現 在唯修世俗智。未來亦唯修世俗智。是謂 此處略毘婆沙。 若修法智亦類智耶。答應作四句。義不定 故有修法智非類智。謂入現觀苦集滅道 法智時。學見迹阿羅漢。已得法智現在前 時。此中入現觀苦集滅道法智時者。謂見道 中四法智時。唯修法智不修類智。所以者 何。以見道中若如是功德現在修未來。即 修如是功德法智現在前時。唯修未來法 智品。類智現在前時。唯修未來類智品故學 見迹阿羅漢。已得法智現在前時者。學謂預 流一來不還補特伽羅。迹謂四聖諦。以無漏 慧已具見四諦迹故名學見迹。阿羅漢者謂 慧解脫或俱解脫。此學無學已得法智現在 前時唯修法智。是習修故不修類智。所以 者何。以曾得法現在前時。勢力羸劣尚不能 及第二剎那。況能修餘未來遠者。有修類 智非法智。謂入現觀苦集滅類智時。學見 迹阿羅漢。已得類智現在前時此中入現觀 苦集滅類智時者。謂見道中三類智時。唯 修類智不修法智。義如前說。學見迹阿羅 漢。已得類智現在前時者。謂學無學曾得 類智現在前時。唯修類智不修法智。義如 前說。有俱修。謂入現觀道類智時。學見迹 阿羅漢。未得無漏智現在前時。未得世俗 智現在前。能俱修時。此中入現觀道類智 時者。謂見道後道類智時。能修法智。亦修 類智。由此位中捨曾得道。得未曾得道。證 結斷一味得。頓得八智。俱時修十六行相 故。學見迹阿羅漢。未得無漏智現在前時 者。謂有學位以無漏道離欲染。若無漏作 加行。彼加行道九無間道九解脫道時。乃至 離無所有處染時。亦爾。離非想非非想處 染若無漏作加行。彼加行道九無間道八解 脫道時。信勝解練根作見至。若無漏作加 行。彼加行道無間道解脫道時。雜修靜慮初 後心時。起無漏他心智無漏念住無漏解脫 時。如是等學位未得無漏智現在前時。能 修法智。亦修類智。若無學位離非想非非 想處染第九解脫道時。時解脫練根作不動。 若無漏作加行。彼加行道九無間道九解脫 道時雜修靜慮初後心時。起無漏他心智無 漏念住無漏無礙解無漏解脫時。如是等無 學位未得無漏智現在前時。能修法智。亦 修類智。未得世俗智現在前能俱修時者。 謂學位以世俗道離欲染。若世俗作加行。 彼加行道九無間道九解脫道時。乃至離無 所有處染時亦爾。離非想非非想處染。若 世俗作加行。彼加行道時。信勝解練根作見 至。若世俗作加行。彼加行道時。雜修靜慮中 間心時。引發五通諸加行道五無間道三解 脫道時。起四無量世俗解脫勝處遍處不淨 觀持息念世俗念住入滅定想微細心時。若 無學位時解脫練根作不動。若世俗作加行。 彼加行道時。雜修靜慮中間心時。引發五通 諸加行道五無間道三解脫道時。起四無量 世俗解脫勝處遍處世俗念住世俗無礙解無 諍願智邊際定空空無願無願無相無相三摩 地入滅定想微細心時。如是等學無學位。未 得世俗智現在前時。能修未來法智類智。 有俱不修。謂學見迹阿羅漢。已得世俗智現 在前時。未得世俗智現在前俱不修時。一 切異生染污心無記心無想定滅定無想天無 漏忍時。此中學見迹阿羅漢已得世俗智現 在前時者。謂有學無學位已得世俗智現在 前時。勢力羸劣尚不能修未來自類有漏 功德。況能修異類法智類智品。未得世俗 智現在前俱不修時者。謂即有學無學位 未曾得聞思所成慧。及入滅定微微心現在 前時。皆不能修法智類智。一切異生者。謂 異生位諸有心時皆不能修法智類智。此非 異生所修法故。染污心者。謂諸聖者諸染 污心現在前時。皆不能修法智類智。以染 污心是順退分其性沈重懈怠相應。自尚非 修。況能修他無漏功德。要順勝分其性輕妙 精進相應心方能修善故。無記心者。謂諸聖 者諸無記心現在前時。皆不能修法智類 智。以無記心卑下羸劣如腐種子。自尚非 修。況能修他無漏功德。要堅勝心能修功 德。無想定滅定者。謂住無想定及住滅定 時。俱不能修法智類智。要有心位方有所 修。無心位中不能修故。無想天者。有說。生 彼於一切時不起善心。故不能修法智 類智。有說。生彼雖起善心。而不能修加 行善法。以彼唯起生得善故。尚不能修 加行有漏。況法類智彼豈能修。無漏忍時者。 謂見道中八無漏忍時不能修智。爾時唯修 自類功德。非他類故。 問何故已得善法現在前時。不能修餘未 來諸善功德。答作用劣故。已受用故。已作事 故。已與果故。復次已修已息無勢用故。復 次起已得法現在前時。前已得修今復習修。 二修歷世但有損減更無增益。豈能更修 未曾得善。如人食用先所集財。但有損減 更無增益。豈名更集未曾集財。復次若多 用功所起善法。能修未來諸餘善法。起已 得善現在前時不多用功故。不能修未來 善法。復次若已得善現在前時。能修未來 諸善法者。世尊將欲入涅槃時。次第入諸 靜慮等至。亦應能修未來功德。世尊現起 初盡智時。已具得修一切功德。今若更修 前應未得。若爾前位功德未滿。初成佛時 應非究竟。證得無上正等菩提。勿有此失 故。已得善現在前時。定不能修未來善 法。餘修智義如文廣說。准前方隅應知其 相。 法智乃至道智。於八智中一一緣幾智耶。 問何故作此論。答為止他宗顯正理故。謂 或有說。諸所緣緣非實有體。為遮彼執顯 所緣緣實有自體故作斯論。答法智緣七 智。除類智。類智緣七智。除法智。所以者何 法智緣下類智緣上。故不相緣。如有二 人同住一處一人觀地。一人觀空。如是二 人不相見面。他心智世俗智俱緣八智者。 此二總能緣心心所法故。苦智集智俱緣二 智。謂他心世俗智者。此二唯能緣有漏心品 故。滅智不緣智者緣無為故。道智緣七智 除世俗智者。緣道諦故。有餘於此別作 問言。法智乃至道智。於八智中一一幾智緣 耶。即自答言。法智四智緣。除類苦集滅智。 類智四智緣。除法苦集滅智。他心智七智緣。 除滅智。世俗智六智緣。除滅道智。苦集滅道 智五智緣。除苦集滅智。法智乃至道智自他 相望為幾緣耶。問何故作此論。答為止他 宗顯正理故。謂或有執緣無實體。為遮 彼意欲顯四緣實有自體故作斯論。答法 智與法智為四緣。乃至廣說。問何故此中 與前結蘊不善納息所說有異。謂此中說法 智與法智為四緣。不善納息說有身見與 有身見或為四三二一緣耶。答如此中說 彼亦應爾。如彼所說此亦應爾。但為顯示 異相異文令受持者生欣樂故。復次欲現 二門二略二影二梯二隥二明二炬令知所 說更相顯故。復次彼說是了義。此說非了 義。彼說無別意。此說有別意。彼說無別緣。 此說有別緣。彼說依勝義。此說依世俗。復 次彼依四種差別而說。謂界差別。世差別。 剎那差別。等無間緣差別。此唯依一種差 別而說。謂等無間緣差別。法智與法智為 四緣者。謂因等無間所緣增上。此中因者如 種子法。等無間者如開避法。所緣者如柱 杖法。增上者如不障法。法智與法智為因 緣者。謂為一因即相似因。為等無間緣 者。謂法智無間法智現在前。為所緣緣者。 謂法智緣法智而生。為增上緣者。謂法智 不障礙法智生。與類智為三緣除所緣者。 謂法智與類智為三緣。除所緣。為因緣 者。謂法智與類智為一因。即同類因。為等 無間緣者。謂法智無間類智現在前。為增上 緣者。謂法智不障礙類智生。除所緣者。謂 法智與類智互不相緣。與他心智為四緣 等者。謂法智與自相續他心智。為因等無 間。非所緣。與他相續他心智為所緣。非因 等無間。餘如前說。與世俗智為三緣除因 者。謂因緣如種子法。無漏與有漏非種子 法故。法智與世俗智非因緣。但為三緣。 與苦集滅智為三緣除所緣者。謂苦集智 緣有漏。法智無漏故非彼所緣。滅智緣無 為法。法智有為故非彼所緣。與道智為四 緣如前說。類智與類智為四緣等。准前法 智應知其相。他心智與他心智為四緣等 者。此中因緣。謂一同類因。餘如前說。與世 俗智為四緣者。此中因緣。謂同類異熟二 因。餘如前說。與苦集智為四緣等者。謂無 漏他心智。與苦集智為一同類因者。定非 所緣彼緣有漏故。若有漏他心智。與苦集 智為所緣者。定非因緣。有漏不與無漏 為因緣故。與滅智為三緣除所緣者。彼 緣無為故。與道法類智為四緣者。義如 前說。世俗智與世俗智。為四緣者。此中因 緣。謂同類遍行異熟三因。餘如前說。與苦 集智為三緣除因者。有漏不與無漏法 為因緣故。與滅道智為二緣謂等無間增 上者。彼緣無漏故。餘如前說。與法類智 為三緣除因者。有漏與無漏非如種子 故。與他心智為四緣等者。謂世俗智與自 相續有漏他心智。為同類因等無間緣。與自 相續無漏他心智為等無間緣。俱非所緣。 與他相續有漏他心智為所緣。非因等無 間。苦智與苦智及集滅智為三緣除所緣 等者。如文廣說。其中所以准前應知 諸結欲界繫彼結法智斷耶。乃至廣說。問何 故作此論。答欲令疑者得決定故。謂法智 能斷色無色界結。類智不能斷欲界結。或 有生疑。如法智能斷色無色界結。類智為 亦能斷欲界結耶。如類智不能斷欲界結。 法智為亦不能斷色無色界結耶。欲令此 疑得決定故。顯法智定能斷色無色界結。 類智定不能斷欲界結。故作斯論。問何故 法智能斷色無色界結。類智不能斷欲界 結耶。答法智先斷欲界結故。亦能斷色無 色界結。類智不先斷色無色界結。故不能 斷欲界結。復次類智未斷色無色界結故。 法智斷之。法智已斷欲界結故類智不斷。 復次若類智能斷欲界結者。云何斷耶。為 先斷色無色界結。後斷欲界結。為先斷欲 界結。後斷色無色界結耶。若先斷色無色 界結。後斷欲界結者。欲界結麁先已斷故。 復何所斷。若先斷欲界結後斷色無色界 結者。類智則應受他訶責。自界諸結猶未 能離。如何欲斷他界結耶。如王未降自 國怨敵欲伏他國為他所訶。復次一切類 智定以法智為因故。法智能助彼斷色無 色界結。非一切法智定以類智為因。故類 智不能助法智斷欲界結。復次道類智後 類智多分不現在前。設現在前勢用羸劣。要 畢竟離欲界結已。勝用類智方容現前故彼 不能斷欲界結。復次法智要離欲界結已。 用方猛利。由猛利故能斷上結。類智要離有 頂結已。用方猛利。彼猛利時。下結已斷復 何所斷。復次法智極猛利。斷不善結尚不 用功。況無記結而不能斷。如極利刀尚能 斷鐵。況草木等。類智不極猛利。斷無記結 尚多用功。況不善結而當能斷。如以鈍刀 斷草木等。尚多用功。況能斷鐵。復次法智 具能斷十八界十二處五蘊。如有壯士力 敵千夫。能斷上結。類智唯能斷十四界十 處五蘊。力用劣故不斷下結。復次欲界邪見 能緣三界苦集先斷。彼已復欲斷彼所緣。 是故法智能斷上二界結。色無色界邪見。不 能緣欲界苦集。是故類智不能斷欲界結。 復次欲界他界緣遍行諸結。能緣色無色界 苦集先斷。彼已復欲斷彼所緣。是故法智能 斷上二界結。上界他界緣遍行諸結。不緣 欲界苦集。是故類智不能斷欲界結。如有 國王先殺怨賊。後亦壞彼遊戲之處。復次 欲界諸蘊逼切有情過於重擔。既斷彼已 數復讚彼對治及滅。爾時復能斷上諸蘊。 是故法智能斷上界結。類智不能斷欲界 結。然法智能斷色無色界結者。是滅道法智 非苦集法智。所以者何。法應爾故。謂修行 者為欲界蘊現所逼切過於重擔。既捨彼 已報彼對治。及滅惡故。數復觀察。數觀察 時即自然能斷色無色界結。復次欲界是不 定界非修地非離染地。色無色界是定界是 修地是離染地非厭。不定界法能斷定界結 故。復次欲界是麁。色無色界是細。非厭麁界 法能斷細界結故。復次欲界是下劣。色無色 界是勝妙非厭。下劣界法能斷勝妙界結 故。復次欲界是下。色界是中。無色界是上 非厭。下界法能斷中上界結。復次若苦集 法智能斷色無色界結者。便為於異處修 厭離於異處得解脫。如斷手繫手得解脫。 若斷足繫足得解脫。非斷手繫足得解 脫。非斷足繫手得解脫。是故法智能斷色 無色界結者。是滅道法智非苦集法智。然滅 道法智能斷色無色界結者。唯生欲界非 生色無色界所以者何。入出法智方便心唯 欲界繫生。上二界者已捨此心必不起故。 復次法智隨轉戒。唯是欲界大種所造生。上 二界者捨此大種必不起故。復次生上二 界者必於法智所作已辦。加行已息不復 現前。如阿羅漢於三界結斷對治道。所作 已辦不復現前。問若爾。何故諸阿羅漢起無 漏智耶。答欲觀所捨諸蘊過患。及觀所得 滅道勝利故。彼復起諸無漏智。復次彼由四 緣起無漏智。一為住現法樂故。二為遊 戲功德故。三為觀本所作故。四為受用聖 財故。尊者妙音作如是說。世尊弟子生無 色界。不起靜慮及靜慮中所發功德。生色 界者亦能起之。彼說何義。彼說若生無色 界者。不起法智斷上界結。生色界者若 未離色無色界染亦能起滅道法智斷色 無色界結。評曰。彼不應作是說。所以者何。 若有此義應不決定。謂生色界於法智少 分能起。少分不能起。少分能起者。謂滅道 法智少分。不能起者。謂苦集法智。或有能 起。或有不能起。或有能起者。謂未離彼 染。或有不能起者。謂已離彼染。或時能起 或時不能起。或時能起者。謂起離染道時。 或時不能起者。謂引善根時。是故前說於 理為善。諸結欲界繫彼結法智斷耶。答應 作四句。義不定故。有結欲界繫非法智斷。 謂欲界結。或忍斷。或餘智斷或不斷。此中 或忍斷者。謂四法智忍斷。或餘智斷者。謂世 俗智斷。或不斷者。謂已斷故。或未起彼斷 加行故。有結法智斷非欲界繫。謂色無色 界結法智斷。即色無色界修所斷結滅道法 智斷。有結欲界繫亦法智斷。謂欲界結法 智斷。即欲界修所斷結四法智斷。有結非欲 界繫亦非法智斷。謂色無色界結。或忍斷。 或餘智斷。或不斷。此中或忍斷者。謂四類智 忍斷。或餘智斷者。謂類智或世俗智斷。或不 斷者。謂已斷故。或未起彼斷加行故。諸結 色無色界繫。彼結類智斷耶。答諸結類智斷。 彼結色無色界繫。謂色無色界修所斷結四 類智斷。有結色無色界繫非類智斷。謂色無 色界結。或忍斷。或餘智斷。或不斷。此中或 忍斷者。謂四類智忍斷。或餘智斷者。謂法智。 或世俗智斷。或不斷者。謂已斷故。或未起 彼斷加行故。諸結見苦所斷。彼結苦智斷 耶。答諸結見苦所斷。彼結非苦智斷。或忍 斷。或餘智斷或不斷。此中或忍斷者。謂苦 類智忍斷。或餘智斷者。謂世俗智斷。或不 斷者。謂已斷故。或未起彼斷加行故。必 無苦智能斷彼結。無漏智唯能斷修所斷 故。設結苦智斷。彼結見苦所斷耶。答諸結苦 智斷。彼結非見苦所斷是修所斷無漏智。不 能斷見所斷故。見集滅道所斷結。對集滅 道智斷准上應知。唯無間道能斷諸結。由 此中說苦智等不能斷見所斷結故。
Việt dịch
QUYỂN 107 LUẬN VỀ TU TRÍ (Phần 3) Dị sinh, lúc lìa nhiễm cõi Dục, trong các đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí; trong đạo giải thoát thú chín, hi ện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu Thế tục trí và Tha tâm trí. Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, nếu dựa vào Tĩnh lự thứ nhất làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh ấy hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu Thế tục trí và Tha tâm trí; nếu dựa vào cận phần của Tĩnh lự thứ hai làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát ấy, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí, trong đạo giải thoát thứ chín thì hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu Thế tục trí và Tha tâm trí. Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai-thứ ba, nên biết cũng như vậy. Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, nếu dựa vào Tĩnh lự thứ tư làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh ấy hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu Thế tục trí và Tha tâm trí; nếu dựa vào cận phần của Không vô biên xứ làm làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh-chín đạo vô gián giải thoát ấy, hiện tại chỉ tu T hế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí. Lúc lìa nhiễm của Không vô bi ên xứ, trong các đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát, hiện ta ïi chỉ tu Thế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí. Lúc lìa nhiệm của Thức vô biên xứ và Vô sở hữu xứ, nên biết cũng như vậy. Dị sinh chưa lìa nhiễm cõi Dục , lúc khởi lên bốn Vô lượng-hai Giải thoát đầu-bốn Thắng xứ trước-Bất tịnh quán-Trí tức niệm-Niệm trú và Noãn-Đảnh-nhẫn-Thế đệ nhất pháp, thì hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí. Dị sinh đã lìa nhiễm cõi Dục, lúc khởi lên bốn Vô lượng-ba Giải thoát đầu-tám Thắng xứ-tám Biên xứ trước- Bất tịnh quán- Trí tức niệm-Niệm trú, th ì hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu Thế tục trí và Tha tâm trí. Lúc khởi lên Noãn-Đảnh-Nhẫn-Thế đệ SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 115 www.daitangkinh.org nhất pháp, thì hiện tại tu Thế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí. Lúc khởi lên Vô sắc-bốn Giải thoát-hai Biến xứ và Niệm trú, thì hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí. Lúc dẫn dắt phát sinh năm Thông, trong các đạo gia hạnh-hai đạo giải thoát, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu Thế tục trí và Tha tâm trí; trong một đạo giải thoát, hiện tại tu Thế tục trí và Tha tâm trí, vị la i cũng tu Thế tục trí và Tha tâm trí; trong năm đạo vô gián, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí; trong hai đạo giải thoát, không tu trí bởi vì vô ký. Thánh giả trong Kiến đạo, nếu hiện tại tu công đức như vậy, thì vị lai tu công đức như vậy. Như lúc các Nhẫn hiện rõ ở trước mắt, hiện tại tu Nhẫn như vậy, vị lai cũng tu Nhẫn như vậy; lúc các trí hiện rõ ở trước mắt, hiện tại tu Trí như vậy, vị la i cũng tu Trí như vậy. Trừ ra trong ba tâm, vị lai cũng tu Thế tục trí, đó là lúc Khổ-Tập-Diệt loại trí, cũng tu Thế tục trí Hiện quán biên thuộc vị lai. Hỏi: Vì sao trong Kiến đạo chỉ tu Đồng phần (cung thành phần), trong Tu đạo có thể tu Đồng phần và không Đồng phần? Đáp: Bởi vì Kiến đạo là xứ s ở ổn định-đối trị ổn định, cho nên chỉ tu đồng phần; Tu đạo thì xứ sở không ổn định-đối trị không ổn định, cho nên có thể tu đồng phần và không đồng phần. Lại nữa, bởi vì Kiến đạo là sở duyên ổn định-đối trị ổn định, cho nên chỉ tu đồng phần; Tu đạo thì sở duyên không ổn định-đối trị không ổn định, cho nên có thể tu đồng phần và không đồng phần. Lại nữa, trong Kiến đạo lần đầu đạt được chủng tánh Thánh-đối với bốn Thánh đế bắt đầu tu về hành tướng Thánh, cho nên chỉ tu đồng phần; trong Tu đạo đã đạt được chủng tánh Thánh-đối với bốn Thánh đế đã tu về hành tướng Thánh, cho nên có thể tu đồng phần và không đồng phần. Lại nữa, trong Kiến đạo lân đầu đạt được Kiến đế-lần đầu đạt được Hiện quán, cho nên chỉ tu đồng phần; trong Tu đạo đã đạt được Kiến đế-đã đạt được Hiện quán, cho nên có thể tu đồng phần và không đổng phần. Lúc Đạo loại trí không có Tha tâm trí, hiện tại tu Đạo trí và Loại trí, vị lai tu sáu trí, tr ừ ra Thế tục trí và Tha tâm trí; có Tha tâm trí thì hiện tại tu Đạo trí và Loại trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Thế tục trí. Thánh giả, lúc dùng đạo thế tục lìa nhiễm cõi Dục, nếu vô lậu làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu bảy trí, từ ra Tha tâm trí; nếu thế tục làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát ấy, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí; trong đạo giải thoát thứ chín, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu tám trí. 116 BỘ TỲ ĐÀM 5 Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, nếu vô lậu làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu tám trí; nếu t hế tục làm gia hạnh, thì trong đạo gia hạnh-chín đạo giải thoát ấy, hiện tại ch ỉ tu Thế tục trí, vị lai tu tám trí; trong chín đạo vô gián, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị la i tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí . cho đến lúc lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, nên biết cũng như vậy. Lúc dùng đạo vô lậu lìa nhiễm cõi Dục, nếu thế tục làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí; nêu vô lậu làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí; trong chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí; trong đạo giải thoát thứ chín, hiện tại tu theo hai trí trong bốn Pháp trí, vị lai tu tám trí. Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, nếu dùng thế tục làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu tám trí. Nếu vô lậu làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu tám trí; trong chín đạo vô gián, hiện tại tu tùy theo hai tr í trong hai Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí; trong chín đạo giải thoát, hiện tại tu tùy theo hai trí trong hai Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu tám trí. Cho đến lúc lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, nên biết cũng như vậy. Lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nếu thế tục làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại ch ỉ tu Thế tục trí, vị lai tu tám trí. Nếu vô lậu làm gia ha ïnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí-bốn Loại tr í, vị lai tu tám trí; trong chín đạo vô gián, hiện tại tu tùy theo hai trí trong hai Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu sáu trí, trừ ra Thế tục trí và Tha tâm trí; trong tám đạo giải thoát, hiện tại tu tùy theo hai trí trong hai Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Thế tục trí; trong đạo giải thoát thứ chín, hiện tại tu tùy theo hai trí trong hai loại trí, vị lai tu tám trí và tu thiện căn Vô lượng của ba cõi. Tín thắng giải chưa lìa nhiễm cõi Dục, lúc luyện căn làm Kiến chí, nếu thế tục làm gia hạnh thì tr ong đạo gia hạnh ấy, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí. Nếu vô lậu làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí- bốn Loại trí, vị lai tu bảy trí, trừ ra Tha tâm trí; trong đạo vô gián, hiện tại tu tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu sáu trí, trừ SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 117 www.daitangkinh.org ra Thế tục trí và Tha tâm trí; trong đạo giải thoát, hiện tại tùy theo hai trí trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị la i có nơi nói tu sáu trí trừ ra Thế tục trí và Tha tâm trí, có nơi nói tu bảy trí trừ ra Tha tâm trí. Tín thắng giải đã lìa nhiễm cõi Dục, lúc luyện căn làm Kiến chí, nếu thế tục làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu hai trí tùy theo trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu tám trí; trong đạo vô gián, hiện tại tu hai trí tùy theo trong bốn Pha ùp trí-bốn Loại trí, vị lai tu sáu trí, trừ ra Thế tục trí và Tha tâm trí; trong đạo giải thoát, hiện tại tu hai trí tùy theo trong bốn pháp Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai có nơi nói tu bảy trí trừ ra Thế tục trí, có nơi nói tu tám trí. A-la-hán Thời giải thoát, lúc luyện căn làm Bất động, nếu thế tục làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu tám trí. Nếu vô lậu làm gia hạnh thì trong đạo gia hạnh ấy, hiện tại tu hai trí tùy theo trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu tám trí; trong chín đạo vô gián, hiện tại tu hai trí tùy theo trong hai Pháp trí- bốn Loại trí, vị lai tu sáu trí trừ ra Thế tục trí và Tha tâm trí; trong tám đạo giải thoát, hiện tại tu hai trí tùy theo trong hai Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu bảy trí trừ ra Thế tục trí; trong đạo giải thoát thứ chín, hiện tại tu hai trí tùy theo hai Loại trí, vị lai tu tám trí va ø tu thiện căn Vô lượng của ba cõi. Thánh giả chưa lìa nhiễm cõi Dục, lúc khởi lên bốn Vô lượng-hai Giải thoát đầu-bốn Thắng xứ trước-Bất tịnh quán-Trì tức niệm và Thế Tục-Niệm trú, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu bảy trí trừ ra Tha tâm trí. Lúc tu Tĩnh lự lẫn trộn, trong sát-n a thứ nhất, hiện tại tu hai trí tùy theo trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, vị lai tu bảy trí trừ ra Tha tâm trí; trong sát-na thứ hai, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu bảy trí trừ ra Tha tâm trí; trong sát-na thứ ba, hiện tại tu hai trí tùy theo trong bốn Pháp trí-bốn Loại trí, tu tám trí. Lúc dẫn dắt phát khởi năm Thông, trong năm đạo vô gián, hiện tại chỉ tu Thế tục tr í, vị lai tu bảy trí trừ ra Tha tâm trí; trong các đạo gia hạnh-hai đạo giải thoát, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu tám trí; trong một đạo giải thoát, vị lai tu tám trí, hiện tại chỉ tu Thế tục trí và Tha tâm trí, có nơi nói cũng tu Tha tâm trí tùy theo hai trí là Đạo pháp trí và Đạo loại trí; hai đạo giải thoát không tu trí, bởi vì vô ký. Thành giả đã lìa nhiễm cõi Dục, lúc khởi lên bốn Vô lượng-Thế tục-Giải thoát-Thắng xứ-Biến xứ-Bất tịnh quán-Trì tức niệm thế tục- Niệm trú thế tục-Vô ngại giải-Vô tranh-Nguyện trí-Biên tế Định, Tam- ma-địa Không Không-Vô nguyện Vô nguyện-Vô tướng Vô tướng, nhập 118 BỘ TỲ ĐÀM 5 diệt định tưởng-tâm vi tế, hiện tại chỉ tu Thế tục trí, vị lai tu tám trí; lúc khởi lên Tha tâm trí vô lậu, hiện tại tu Tha tâm trí tùy theo hai trí là Đạo pháp trí và Đạo loại trí, vị lai tu tám trí. Dựa vào địa Tĩnh lự, lúc khởi lên Niệm trú vô lậu-Nghĩa vô ngại giải vô lậu, hiện tại tu hai trí tùy th eo bốn Pháp trí, tu tám trí; lúc khởi lên Biện vô ngại giải vô lậu, hiện tại tu hai trí tùy theo Đạo pháp trí và Đạo loại trí, vị lai tu tám trí. Dựa vào Định vô sắc, lúc khởi lên Niệm trú vô lậu-Nghĩa vô ngại giải vô lậu-Giải thoát vô lậu, hiện tại tu hai trí tùy theo bốn Loại trí, tu tám trí. Dựa vào Định Vô sắc, lúc khởi lên Biện vô ngại giải vô lậu, hiện tại tu hai trí là Đạo trí và Loại trí, vị lai tu tám trí; lúc khởi lên nhập diệt tận định-tâm vi tế, hiện tại chỉ tu T hế tục trí, vị lai cũng chỉ tu Thế tục trí. Đây gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này. Hỏi: Nếu tu Pháp trí thì cũng tu Loại trí chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không nhất định. 1. Có lúc tu Pháp trí mà không phải là Loại trí, đó là lúc Pháp trí tiến vào Hiện quán về Khổ-Tập-Diệt-Đạo, học thấy dấu tích A-la-hán, lúc đã đạt được Pháp trí hiện rõ ở trước mắt. Trong na øy, lúc Pháp trí tiến vào Hiện quán về Khổ-Tập-Diệt-Đạo, đó là trong Kiến đạo thì bốn Pháp trí chỉ tu Pháp trí chứ không tu Loại trí. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì trong Kiến đạo, nếu hiện tại tu công đức như vậy thì vị lai vẫn tu công đức như vậy, lúc Pháp trí hiện rõ ở trước mắt chỉ tu phẩm Pháp trí của vị lai, lúc Loại trí hiện rõ ở trước mắt chỉ tu phẩm Loại trí của vị lai. Học thấy dấu tíchA-la-hán, lúc đó đã đạt được Pháp trí hiện rõ ở trước mắt, thì Học nghĩa là Bổ-đặc-già-la Dư ï lưu-Nhất lai và Bất hoàn, dấu tích nghĩa là bốn Thánh đế, dùng Tuệ vô lậu đã thấy đầy đủ dấu tích của bốn Đế cho nên gọi là học thấy dấu tích; A-la-hán nghãi là Tuệ giải thoát, hoặc là Câu giải thoát. Lúc ba äc Học và Vô học này đã đạt được Pháp trí hiện rõ ở trước mắt thì chỉ tu Pháp trí, là tu luyện tập cho nên không tu Loại trí. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì lúc pháp đã từng đạt được hiện rõ ở trước mắt, thế lực yếu kém hãy còn không thể nào đến được sát-na thứ hai, huống là có thể tu pháp vị lai xa xôi nào khác hay sao? 2. Có lúc tu Loại trí mà không phải là Pháp trí, đó là lúc tiến vào Hiện quán về Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí, học thấy dấu tích A-la-hán, lúc đã đạt được Loại trí hiện rõ ở trước mắt. Trong này, lúc tiến vào Hiện quán về Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí, đó là trong Kiến đạo thì ba Loại trí chỉ SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 119 www.daitangkinh.org tu Loại trí chứ không tu Pháp trí, nghĩa nói như trước. Học thấy dấu tích A-la-hán, lúc đã đạt được Loại trí hiện rõ ở trước mắt, nghĩa là lúc Học- Vô học đã từng đạt được Loại trí hiện rõ ở trước mắt; trước đây tu Loại trí chứ không tu Pháp trí, nghĩa nói như trước. 3. Có lúc tu cả hai trí, đó là lúc tiến vào Hiện quán về Đạo loại trí, học thấy dấu tích A-la-hán, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện rõ ở trước mắt, chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt, lúc ấy có thể tu cả hai trí. Trong này, lúc tiến vào hiện quán về Đạo loại trí, nghĩa là lúc Kiến đạo về sau, Đạo loại trí có thể tu Pháp trí, cũng tu Loại trí, bởi vì trong phần vị này rời bỏ đạo đã từng đạt được, đạt được đạo chưa từng đạt được, chứng được một vị đoạn hết kiết, lập tức đạt được tám trí, cùng lúc tu mười sáu hành tướng. Học thấy dấu tích A-la-hán, lúc chưa đạt được trí ô lậu hiện rõ ở trước mắt, nghĩa là phần vị Hữu học dùng đạo vô lậu để lìa nhiễm cõi Dục, nếu vô lậu làm gia hạnh thì lúc ấy là đạo gia hạnh-chín đạo vô gián- chín đạo giải thoát, cho đến lúc lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, cũng như vậy; lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nếu vô lậu làm gia hạnh thì lúc ấy là đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát; Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí, nếu vô lậu làm gia hạnh thì lúc ấy là đạo gia hạnh-đạo vô gián-đạo giải thoát; lúc Tĩnh lự xen tạp tâm trước-t âm sau, lúc ấy khởi lên Tha tâm trí vô lậu-Niệm trú vô lậu-Giải thoa ùt vô lậu. Những phần vị Học như vậy, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện rõ ở trước mắt, có thể tu Pháp trí, cũng tu Loại trí. Nếu phần vị Vô học thì lúc lìa nhiễm Phi tưởng phi phi tưởng xứ là đạo giải thoát thứ chín; Thời gian thoát luyện căn làm Bất động, nếu vô lậu làm gia hạnh thì lúc ấy là đa ïo gia hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát; lúc tu Tĩnh lự xen tạp tâm trước-tâm sau, lúc ấy khởi lên Tha tâm trí vô lậu-Niệm trú vô lậu-Vô ngại giải vô lậu-Giải thoát vô lậu. Những phần Vô học như vậy, lúc chưa đạt được trí vô lậu hiện rõ ở trước mắt, có thể tu Pháp trí, cũng tu Loại trí. Chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mặt, lúc ấy có thể tu cả hai trí, nghĩa là phần vị Học dùng đạo thế tục để lìa nhiễm cõi Dục, nếu Thế tục làm gia hạnh thì lúc ấy là đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát, cho đến lúc lìa nhi ễm của Vô sở hữu xứ cũng như vậy; lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, nếu Thế tục làm gia hạnh thì lúc ấy là đạo gia hạnh; Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí, nếu Thế tục làm gia hạnh thì lúc ấy là đạo gia hạnh, lúc tu Tĩnh lự xen tạp tâm trung gian, lúc dẫn dắt phát khởi năm Thông là các đạo gia hạnh-năm 120 BỘ TỲ ĐÀM 5 đạo vô gián-ba đạo giải thoát, lúc ấy khởi lên bốn Vô lượng-Thế tục- Giải thoát-Thắng xứ-Biến xứ-Bất tịnh quán-Trì tức niệm-Niệm trú thế tục-nhập diệt định tưởng-tâm vi tế. Nếu phần vị Vô học, Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, nếu Thế tục làm gia hạnh thì lúc ấy là đa ïo gia hạnh; lúc tu Tĩnh lự xen tạp tâm trung gian, lúc dẫn dắt phát khởi năm Thông là các đạo gia hạnh- năm đạo vô gián-ba đạo giải thoa ùt, lúc ấy khởi lên bốn Vô lượng-Thế tục-Giải thoát-Thắng xứ-Biến xứ-Bất tịnh quán-Trì tức niệm-Niệm trú thế tục-Vô ngại giải thế tục-Vô tr anh-Nguyện trí, Tam-ma-địa Không Không-Vô nguyện Vô nguyện-Vô tướng Vô tướng-Biên tế Định-nhập diệt định tưởng-tâm vi tế. Những phần Học-Vô học như vậy, lúc chưa đạt được trí Thế tục hiện rõ ở trước mắt, có thể tu Pháp trí và Loại trí của vị lai. 4. Có lúc không tu cả hai trí, đó là học thấy dấu tích A-la-hán, lúc đã đạt được trí Thế tục hiện rõ ở trước mắt, lúc chưa đạt được trí Thế tục hiện rõ ở trước mắt thì không tu cả hai trí, tất cả dị sinh-tâm nhiễm ô- tâm vô ký-Vô tưởng Định-Diệt Định-Vô tưởng Thiên-lúc Nhẫn vô lậu. Trong này, học thấy dấu tích A-la-hán, lúc đã đạt được trí Thế tục hiện rõ ở trước mắt, nghĩa là phần vị Hữu học-Vô học-lúc đã đạt được trí Thế tục hiện rõ ở trước mắt, thế lực yếu kém hãy còn không thể nào tu công đức hữu lậu của chủng loại mì nh ở vị lai, huống là có thể tu phẩm Pháp trí-Loại trí của chủng loại khác hay sao? Lúc chưa đạt được trí Thế tục hiện rõ ở trước mắt th ì không tu cả hai trí, nghĩa là chính phần vị Hữu học-Vô học chưa từng đạt được Tuệ do Văn-Tư mà thành, và lúc nhập diệt Định-tâm vi tế hiện rõ ở trước mắt, đều không thể nào tu Pháp trí và Loại trí. Tất cả dị sinh, nghĩa là phần vị dị sinh lúc có các tâm đều không thể nào tu Pháp trí và Loại trí, bởi vì hai trí này không phải là pháp tu của dị sinh. Tâm nh iễm ô, nghĩ là các Thánh giả lúc các tâm nhiễm ô hiện rõ ở trước mắt, đều không thể nào tu Pháp trí và Loại trí, bởi vì tâm nhiễm ô là thuận với phần lui sụt, tánh của nó nặng nề tương ưng với giải đãi, tự mì nh hãy còn không phải là tu, huống gì có thể tu công đức vô lậu khác? Cần phải thuận với phần hơn hẳn, tánh ấy nhẹ nhàng tương ưng với tinh tiến, thì tâm mới có thể tu thiện được. Tâm vô ký, nghĩa là các Thánh giả lúc các tâm vô ký hiện rõ ở trước mắt, đều không thể nào tu Pháp trí va ø Loại trí, bởi vì tâm vô ký thấp hèn yếu kém như hạt giống hư nát, tự mình hãy còn không phải là tu, huống gì có thể tu công đức vô lậu khác? Cần phải là tâm cứng rắn hơn hẳn thì mới có thể tu công đức. Vô tưởng Định và Diệt Định, nghĩa là SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 121 www.daitangkinh.org lúc trú trong Vô tưởng Định và trú trong Diệt Định, cả hai không có thể tu Pháp trí và Loại trí, phải là phần vị có tâm thì mới có sự tu tập, bởi vì trong phần vị không có tâm thì không thể tu được. Vô tưởng Thiên, có nơi nói xin đến cõi kia thì ở tất cả mọi lúc không khởi lên tâm thiện, cho nên không thể nào tu Pháp trí và Loại trí; có nơi nói sinh đến cõi kia tuy khởi lên tâm thiện, mà không thể nào tu pháp thiện gia hạnh, bởi vì cõi kia chỉ khởi lên tâm thiện có được do nơi sinh, hãy còn không thể nào tu gia hạnh hữu lậu, huống là Pháp trí-Loạ i trí lẽ nào cõi kia có thể tu được hay sao? Lúc Nhẫn vô lậu, nghĩ a là trong Kiến đạo thì tám Nhẫn vô lậu không thể nào tu trí, bởi vì lúc bấy giờ chỉ tu công đức của chủng loại mình chứ không phải là chủng loại khác. Hỏi: Vì sao lúc đã đạt được pháp thiện hiện rõ ở trước mắt, không có thể tu các công đức thiện của vị lai? Đáp: Bởi vì tác dụng thua kém, vì đã thọ dụng, vì đã làm xong việc, vì đã mang lại quả. Lại nữa, bởi vì đã tu-đã ngừng không còn thế mạnh tác dụng. Lại nữa, lúc khởi lên pháp đã đạt được hiện rõ ở trước mắt, trước đã tu đạt được nay lại tu luyện tập, hai tu trải qua thời gian chỉ có giảm bớt mà lại không có tă ng thêm, lẽ nào có thể tu lại pháp thiện chưa từng đạt được hay sao? Như người sử dụng lương thực do trước đây đã tích góp để dành, chỉ có giảm bớt lại không có tăng thêm, lẽ nào nói là tích góp lại tiền bạc chưa từng tích góp hay sao? Lại nữa, nếu dụng công nhiều mà khởi lên pháp thiện, thì có thể tu các pháp thiện khác của vị lai; lúc khởi lên pháp thiện đã đạt được hiện rõ ở trước mắt, bởi vì không dụng công nhiều cho nên không thể nào tu pháp thiện của vị lai. Lại nữa, nếu lúc pháp thiện đã đạt được hiện rõ ở trước mắt, có thể tu các pháp thiện của vị lai, thì lúc Đức Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn, lần lượt tiến vào các Tĩnh lự-Đẳng chí, cũng sẽ có thể tu công đức của vị lai; lúc Đức Thế Tôn hiện khởi Tận trí lần đầu tiên, đã tu đạt được đầy đủ tất cả công đức, nay nếu tu lại thì trước đây lẽ ra chưa đạt được. Nếu như vậy thì công đức của phần vị trước chưa đầy đủ, lúc mới thành Phật sẽ không phải là hoàn toàn chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Đừng mắc sai lầm như va äy, cho nên lúc phát hiện đã đạt được hiện rõ ở trước mắt, chắn chắn không thể nào tu pháp thiện của vị lai. Nghĩa về tu trí còn lại như văn nói rộng rồi, dựa theo phần trước nên biết về tướng ấy. Pháp trí cho đến Đạo trí, ở trong tám trí thì mỗi một trí duyên với mấy trí? Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này? 122 BỘ TỲ ĐÀM 5 Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày chánh lý. Nghĩa là hoặc có người nói: Các sở duyên duyên không phải là Thể có thật. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày về sở duyên duyên là tự Thể có thật, cho nên soạn ra phần luận này. Trả lời: Pháp trí duyên với bảy trí trừ ra Loại trí. Loại trí duyên với bảy trí,trừ ra Pháp trí. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Pháp trí duyên với dưới thấp, Loại trí duyên với trên cao, cho nên không duyên với nhau; như có hai người cùng đứng một nơi, một người nhìn xuống đất, một người nhìn lên trời, như vậy hai người không trông thấy mặt nhau. Tha tâm trí và Thế tục trí cùng duy ên với tám trí, bởi vì hai trí này có thể duyên với toàn bộ tâm-tâm sở pháp. Khổ trí và Tập trí cùng duyên với hai trí, đó là Tha tâm trí và Thế t ục trí, bởi vì hai trí này chỉ có thể duyên với phẩm tâm hữu lậu. Diệt trí không duyên với trí, bởi vì duyên với vô vi. Đạo trí duyên với bảy trí, trừ ra Thế tục trí, bởi vì duyên với Đạo đế. Có người khác đối với điều này đưa ra cách hỏi khác: Pháp trí cho đến Đạo trí, ở trong tám trí thì mỗi một trí có mấy trí duyên vào? Chính họ tự trả lời: Pháp trí có bốn trí duyên vào, trừ ra Loại-Khổ-Tập-Diệt trí. Loại trí có bốn trí duyên vào, trừ ra Pháp-Khổ-Tập-Diệt trí. Tha tâm trí có bảy trí duyên vào, trừ ra Diệt trí. Thế tục trí có sáu trí duyên vào, trừ ra Diệt-Đạo trí. Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí có năm trí duyên vào, trừ ra Khổ-Tập-Diệt trí. Pháp trí cho đến Đạo trí, tự mình và trí khác hướng về với nhau làm mấy duyên? Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này? Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về Chánh lý. Nghĩa là hoặc có người chấp duyên không có thật Thể. Vì ngăn chặn ý kia mà cần phải hiển bày bốn duyên th ật có tự Thể, cho nên soạn ra phần luận này. Trả lời: Pháp trí làm bốn duyên c ho Pháp trí, cho đến nói rộng ra. Hỏi: Vì sao trong này cùng với phẩm Bất Thiện trong chương Kiết Uẩn trước đây đã nói có khác nhau, đó làtrong này nói Pháp trí làm bốn duyên cho Pháp trí, torng phẩm Bất Thiện nói Hữu thân kiến thì hoặc là làm bốn-ba-hai-một duyên? Đáp: Như trong này nói thì phẩm mấy cũng thuận theo như vậy, như phẩm ấy đã nói thì trong này cũng thuận theo như vậy, chỉ là biểu hiện rõ ràng về hình thức khác-văn t ừ khác kàm cho người thọ trì sinh tâm vui thích. SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 123 www.daitangkinh.org Lại nữa, bởi vì muốn hiển bày về hai phạm trù-hai cách thức-hai cảnh vật-hai hình ảnh-hai bậc thang-hai bước chân-hai ngọn đuốc-hai ánh sáng, làm cho nhận biết điều đã nói trở lại hiển bày lẫn nhau. Lại nữa, phẩm ấy nói là nghĩa rõ ràng, phần này nói không phải là nghĩa rõ ràng; phẩm ấy nói không c ó ý riêng biệt, phần này nói có ý riêng biệt; phẩm ấy nói không có duyên riêng biệt, phần này nói có duyên riêng biệt; phẩm ấy dựa vào thắng nghĩa, phần này nói dựa vào thế tục. Lại nữa, phẩm ấy dựa vào bốn loạ i sai biệt mà nói, đó là cảnh giới sai biệt, đời kiếp sai biệt, sa ùt-na sai biệt, đẳng vô gián duyên sai biệt; phần này chỉ dựa vào một loại sai biệt mà nói, đó là đẳng vô gián duyên sai biệt. Pháp trí làm bốn duyên cho Pháp trí, đó là nhân-đẳng vô gián-sở duyên-tăng thượng. Trong này, nhân lại giống như pháp gieo hạt giống, đẳng vô gián là giống như pháp phát triển, sở duyên là giống như pháp dựng cây cột, tăng thượng là giống như pháp không ngăn cách. Pháp trí làm Nhân duyên cho Pháp trí, đó là làm một Nhân, tức là nhân Đồng loại; làm Đẳng vô gián duyên, đó là Pháp trí không gián đoạn Pháp trí hiện rõ ở trước mắ t; làm Sở duyên duyên, đó là Pháp trí duyên với Pháp trí mà sinh khởi; làm Tăng thượng duyên, đó là Pháp trí không chướng ngại Pháp trí sinh khởi. Pháp trí làm ba duyên cho Loại trí, trừ ra Sở duyên; làm Nhân duyên, đó là Pháp trí làm một nhân cho Loại trí, tức là nhân Đồng loại; làm Đẳng vô gián duyên, đó là Pháp trí không gián đoạn Loại trí hiện rõ ở trước mắt, làm Tăng t hượng duyên, đó là Pháp trí không chướng ngại Loại trí sinh khởi; trừ ra sở duyên, dó là Pháp trí và Loại trí không duyên vào lẫn nhau. Pháp trí làm bốn duyên cho Tha tâm trí…, đó là Pháp trí cùng với Tha tâm trí thuộc sự nối tiếp nhau của mình, làm Nhân và Đẳng vô gián chứ không phải là sở duyên; cùng với Tha tâm trí thuộc sự nối tiếp nhau của nơi khác, làm Sở duyên chứ k hông phải là Nhân-Đẳng vô gián; phần còn lại như trước nói. Pháp trí làm ba duyên cho Thế tục trí, trừ ra Nhân, nghĩa là Nhân duyên như pháp gieo hạt giống, vô lậu không phải là pháp gieo hạt giống cho hữu lậu, cho nên Pháp tr í không phải là Nhân duyên cùng Thế tục trí, mà chỉ làm ba duyên. Pháp trí làm ba duyên cho Khổ-Tập-Diệt trí trừ ra Sở duyên, nghĩa là Khổ trí-Tập trí duyên với hữu lậu, Pháp trí là vô lậu cho nên không 124 BỘ TỲ ĐÀM 5 phải là Sở duyên của hai trí kia; Diệt trí duyên với pháp vô vi, Pháp trí là hữu vi cho nên không phải là Sở duyên của Diệt trí. Pháp trí làm bốn duyên cho Đạo trí, như trước nói. Loại trí làm bốn duyên cho Loại tr í…, dựa theo Pháp trí ở trước nên biết về tướng ấy. Tha tâm trí cùng với Tha tâm trí làm bốn duyên… trong này, Nhân duyên đó là một Nhân đồng loại, phần còn lại nói như trước. Tha tâm trí cùng với Thế tục trí làm bốn duyên. Trong này, Nhân duyên đó là hai nhân Đồng loại và dị thục, phần còn lại nói như trước. Tha tâm trí cùng với Thế rục trí làm bốn duyên. Trong này, Nhân duyên đó là hai nhân Đồng loại và Dị thục, phần còn lại nói như trước. Tha tâm trí cùng với Khổ-Tập trí làm bốn duyên…, đó là Tha tâm trí vô lậu; cùng với Khổ-Tập trí làm một nhân Đồng loại, chắc chắn không phải là Sở duyên, bởi vì hai trí kia duyên với hữu lậu; nếu Tha tâm trí hữu lậu, cùng với Khổ-Tập trí làm Sở duyên, thì chắc chắn không phải là Nhân duyên, bởi vì hữu lậu không làm Nhân duyên cho vô lậu. Tha tâm trí cùng với Diệt trí la øm ba duyên trừ ra Sở duyên, bởi vì Diệt trí duyên với vô vi. Tha tâm trí cùng với Đạo-Pháp-Loại trí làm bốn duyên, nghĩa như trước đã nói. Thế tục trí cùng với Thế tục trí làm bốn duyên; trong này Nhân duyên, đó là ba nhân Đồng loại-Biến hành và Dị thục, phần còn lại như trước nói. Thế tục trí cùng với Khổ-Tập trí làm ba duyên trừ ra Nhân, bởi vì hữu lậu không làm Nhân duyên cho pháp vô lậu. Thế tục trí cùng với Diệt-Đa ïo trí làm hai duyên, đó là Đẳng vô gián và Tăng thượng, bởi vì hai tr í ấy duyên với vô lậu, phần còn lại như trước nói. Thế tục trí cùng với Pháp-Loại trí làm ba duyên trừ ra Nhân, bởi vì hữu lậu không phải là như gieo hạt giống cho vô lậu. Thế tục trí cùng với Tha tâm trí làm bốn duyên…, đó là Thế tục trí cùng với Tha tâm trí hữu lậu thuộc sự nối tiếp nhau của mình, làm nhân Đồng loại và Đẳng vô gián duyên; cùng với Tha tâm trí vô lậu thuộc sự nối tiếp nhau của mình, làm Đẳng vô gián duyên, cả hai không phải là Sở duyên; cùng với Tha tâm trí hữu lậu thuộc sự nối tiếp nhau của nơi khác, làm Sở duyên chứ không phải là Nhân và Đẳng vô gián. Khổ trí cùng với Khổ trí và Tập-Diệt trí làm ba duyên trừ ra Sở duyên…, như văn nói rộng, trong đó nguyên cớ dựa theo trước nên biết. Các kiết hệ thuộc cõi Dục thì kiết ấy do Pháp trí đoạn chăng? Cho SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 125 www.daitangkinh.org đến nói rộng ra. Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này? Đáp: Vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định, nghĩa là Pháp trí có năng lực đoạn kiết của cõi Sa éc-Vô sắc, Loại trí không thể nào đoạn kiết của cõi Dục. Ho ặc có người sinh nghi: Như Pháp trí có năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, Loại trí là cũng có năng lực đoạn kiết của cõi Dục chăng? Như Loại trí không thể nào đoạn kiết của cõi Dục, Pháp trí là cũng không thể na øo đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc chăng? Muốn làm cho mối nghi này có được quyết định, hiển bày về Pháp trí chắc chắn có năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, Loại trí chắc chắn không thể nào đoạn kiết c ủa cõi Dục, cho nên soạn ra phần luận này. Hỏi: Vì sao Pháp trí có năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, Loại tri không thể nào đoạn kiết của cõi Dục? Đáp: Bởi vì Pháp trí trước đó đã đoạn kiết của cõi Dục, cho nên cũng có năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc; Loại trí trước đây không đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, cho nên không thể nào đoạn kiết của cõi Dục. Lại nữa, Loại trí chưa đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, cho nên Pháp trí đoạn kiết ấy; Pháp trí đã đoạn kiết của c õi Dục, cho nên Loại trí không đoạn. Lại nữa, nếu Loại trí có năng lực đoạn kiết của cõi Dục, thì đoạn thế nào? Là trước phải đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, sau mới đoạn kiết của cõi Dục; hay là trước phải đoạn kiết của cõi Dục, sau mới đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc? N ếu trước là đoạn kiết của cõi Sắc-V ô sắc, sau mới đoạn kiết của cõi Dục, thì kiết của cõi Dục thô thiển cho nên trước đó đã đoạn, còn đoạn nơi nào? Nếu trước là đoạn kiết của cõi Dục, sau mới đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, thì Loại trí sẽ nhận lấy sự chỉ trích của nơi khác, các kiết của cõi mình còn chưa có thể lìa bỏ, làm sao mong muốn đoạn kiết của cõi khác được? Như vậy vị vua chưa làm cho kẻ thù của nước mình phải quy ha øng mà muốn chinh phục nước khác, thì sẽ bị người khác chỉ trích. Lại nữa, tất cả Loại trí nhất định lấy Pháp trí làm nhân, cho nên Pháp trí có thể giúp đỡ Loại trí đoa ïn kiết của cõi Sắc-Vô sắc; không phải là tất cả Pháp trí nhất định lấy Loại trí làm nhân, cho nên Loai trí không thể nào giúp đỡ Pháp trí đoạn kiết của cõi Dục. Lại nữa, sau Đạo loại trí thì phần nhiều Loại trí không hiện rõ ở trước mắt, giả sử hiện rõ ở trước mắt mà thế lực hoạt dụng y ếu kém, cần phải hoàn toàn lìa bỏ kiết của cõi Dục rồi, tác dụng mạnh lên thì Loại trí mới có thể hiện rõ 126 BỘ TỲ ĐÀM 5 trước mắt, vì vậy Loại trí không thể nào đoạn kiết của cõi Dục. Lại nữa, Pháp trí cần phải lìa bỏ ki ết cuả cõi Dục rồi, tác dụng mới mạnh mẽ sắc bén, bởi vì mạnh mẽ sắc bén cho nên có năng lực đoạn kiết của cõi trên; Loại trí ca àn phải lìa bỏ kiết của Hữu Đảnh rồi, tác dụng mới mạnh mẽ sắc bén, lúc Loại trí mạnh mẽ sắc bén thì kiết của cõi dưới đã đoạn, lại đoạn nơi nào? Lại nữa, Pháp trí rất mạnh mẽ sa éc bén, đoạn kiết bất thiện hãy còn không dụng công, huống chi là kiết vô ký mà không thể nào đoạn được hay sao? Như con dao rất sắc bén hãy còn có thể chặt đứt sắt thép, huống là cỏ cây… hay sao? Loại trí không mạnh mẽ sắc bén lắm, đoạn kiết vô ký hãy còn dụng công nhiều, huống chi là kiết bất thiện mà cho rằng có thể đoạn được hay sao? Như dùng con dao mòn đùi chặt gãy cỏ cây…, hãy còn dụng công nhiều, huống là có thể chặt đứt sắt théo hay sao? Lại nữa, Pháp trí có năng lực đoạn đầy đủ mười tám Giới-mười hai Xứ-năm Uẩn, như Lực sĩ cường tráng địch nổi ngàn người, có năng lực đoạn kiết của cõi trên; Loại trí chỉ có thể đoạn mười bốn Giới-mười Xứ-năm Uẩn, khả năng sử dụng yếu kém cho nên không đoạn được kiết của cõi dưới. Lại nữa, tà kiến của cõi Dục có thể duyên với Khổ-Tập của ba cõi mà đoạn trước tiên, nó đã đoạn rồi lại cần phải đoạn sở duyên của nó, cho nên Pháp trí có năng lực đoạn kiết của hai cõi trên; tà kiến của cõi Sắc-Vô sắc, không thể nào duyên với Khổ -Tập của cõi Dục, cho nên Loại trí không thể nào đoạn kiết của cõi Dục. Lại nữa, các kiết bh duyên với cõi khác của cõi Dục có thể duyên với Khổ-Tập của cõi Sắc-Vô sắc , trước tiên đoạn nó rồi lại cần phải đoạn sở duyên của nó, cho nên Pháp trí có năng lực đoạn kiết của hai cõi trên; các kiết bh duyên với cõi khác của cõi trên, không duyên với Khổ-Tập của cõi Dục, cho nên Loại trí không thể nào đoạn kiết của cõi Dục. Như có vị Quốc Vương trước phải giết chết giặc thù, sau cũng phá hủy nơi dạo chơi vui thú của giặc thù. Lại nữa, các Uẩn của cõi D ục bức bách hữu tình còn hơn gánh nặng, đã đoạn nó rồi lại thường xuyên ca ngợi pháp đối trị cho đến diệt mất nó, lúc bấy giờ lại có năng lực đoạn các Uẩn cõi trên, cho nên Pháp trí có năng lực đoạn kiết của cõi trên; Loại trí không thể nào đoạn kiết của cõi Dục, nhưng Pháp trí có năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, là Pháp trí thuộc Diệt-Đạo chứ không phải là Pháp trí thuộc Khổ-Tập. Tại sao như vậy? Bởi vì pháp thuận theo như vậy, nghĩa là người tu hành SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 127 www.daitangkinh.org bị Uẩn hiện tại của cõi Dục làm cho bức bách còn hơn gánh nặng, đã rời bỏ nó rồi đền đáp đối trị và diệt mất điều xấu xa ác đó, cho nên lại thường xuyên quán sát, lúc quán sát thường xuyên thì tự nhiên có thể đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc. Lại nữa, cõi Dục là cõi không ổn định, không phải là nơi của tu, không phải là nơi của lìa nhiễm; cõi Sắc-Vô sắc là cõi của Định, là địa của tu, là địa của lìa nhiễm; không phải là pháp chán chê của cõi không ổn định mà có thể đoạn kiết của cõi Định. Lại nữa, cõi Dục là thô, cõi Sắc-Vô sắc là tế, không phải là pháp chán ngán của cõi thô mà có thể đoạn kiết của cõi tế. Lại nữa, cõi Dục là thấp kém, cõi Sắc-Vô sắc là tốt đẹp, không phải là pháp chán ngán của cõi tha áp kém mà có thể đoạn kiết của cõi tốt đẹp. Lại nữa, cõi Dục là dưới thấp, cõi Sắc là ở giữa, cõi Vô sắc là trên cao, không phải là pháp chán ngán của cõi dưới thấp mà có thể đoạn kiết của cõi ở giữa và cõi trên cao. Lại nữa, nếu Pháp trí thuộc Khổ- Tập có năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, thì đó là đối với nơi khác tu pháp chán ngán lìa bỏ đối với nơi khác mà được giải thoát, như chặt đứt tay thì tay bị trói được cởi bỏ, hoặc là chặt đứt chân thì chân bị trói được cỏi bỏ, không phải là chặt đứt tay mà chân bị trói được cởi bỏ, không phải là chặt đứt chân mà tay bị trói được cởi bỏ. Vì vậy cho nên Ph áp trí có năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, là Pháp trí thuộc Diệt-Đạo chứ không phải là Pháp trí thuộc Khổ-Tập. Nhưng Pháp trí thuộc Diệt-Đạo c ó năng lực đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc, chỉ sinh khởi ở cõi Dục chứ không phải là sinh khởi ở cõi Sắc-Vô sắc. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tâm phương tiện vào-ra Pháp trí chỉ hệ thuộc cõi Dục mà sinh khởi, hai cõi trên thì đã rời bỏ tâm này cho nên chắc chắn không khởi lên. Lại nữa, Pháp trí tùy chuyển Giới, chỉ là do Đại chủng đã tạo của cõi Dục sinh ra, hai cõi trên thì rời bỏ Đại chủng này cho nên chắc chắn không khởi lên. Lại nữa, sinh vào hai cõi trên thì chắc chắn đối với Pháp trí đã làm xong những việc làm, gia hạnh đã ngừng không trở lại hiện rõ trước mắt; như A-la-hán đối với đạo đối trị đoạn kiết của ba cõi, việc làm đã xong không còn hiện rõ trước mắt. Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao các A-la-hán khởi lên trí vô lậu? Đáp: Bởi vì muốn quán xét lỗi lầm tai họa của các Uẩn đã rời bỏ, và quán xét lợi ích thù thắng của Diệt-Đạo đã đạt được, cho nên họ lại 128 BỘ TỲ ĐÀM 5 khởi lên các trí vô lậu. Lại nữa, họ do bốn duyên mà khởi lên trí vô lậu: 1. Bởi vì trú trong niềm vui của pháp hiện tại. 2. Bởi vì dạo chơi trong các công đức. 3. Bởi vì quán xét những việc làm trước đây. 4. Bởi vì tiếp nhận sử dụng tài sản bậc Thánh. Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Đệ tử của Đức Thế Tôn sinh vào cõi Vô sắc, không khởi lên Tĩnh lự và trong Tĩnh lự đã phát sinh công đức, sinh vào cõi Sắc thì cũng có thể khởi lên. Đó là nói về nghĩa gì? Đó là nói nếu sinh vào cõi Vô sắc, thì không khởi lên Pháp trí đoạn kiết của cõi trên; sinh vào cõi Sắc nếu chưa lìa nhiễm của cõi Sắc-Vô sắc, thì cũng có thể khởi lên Pháp trí thuộc Diệt-Đạo đoạn kiết của cõi Sắc-Vô sắc.” Lời bình: Vị ấy không nên nói như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu có nghĩa này thì lẽ ra không quyết định, nghĩa là sinh vào cõi Sắc đối với Pháp trí thì phần ít c ó thể khởi lên, phần ít không có thể khởi lên. Phần ít có thể khởi lên, đó là Pháp trí thuộc Diệt-Đạo; phần ít không có thể khởi lên, đó là Pháp trí thuộc Khổ-Tập. Hoặc có lúc có thể khởi lên, hoặc có lúc không có thể khởi lên. Hoặc có lúc có thể khởi lên, đó là chưa lìa nhiễm của cõi ấy; hoặc có lúc không có thể khởi lên, đó là đã lìa nhiễm của cõi ấy. Hoặc luôn luôn có thể khởi lên, hoặc luôn luôn không có thể khởi lên. Hoặc luôn luôn có thể khởi lên, đó là lúc khởi lên đạo lìa nhiễm; hoặc luôn luôn không có thể khởi lên, đó là lúc dẫn dắt căn thiện. Vì thế cho nên cách nói trước đối vói lý là đúng. Hỏi: Các kiết hệ thuộc cõi D ục thì kiết ấy do Pháp trí đoạn chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không nhất định: 1. Có kiết hệ thuộc cõi Dục mà không phải là do Pháp trí đoạn, đó là kiết của cõi Dục, hoặc là do Nhẫn đoạn, hoặc là do trí khác đoạn, hoặc là không đoạn. Trong này, hoặc là do Nhẫn đoạn, đó là bốn Pháp trí nhẫn đoạn; hoặc là do trí khác đoa ïn, đó là Thế tục trí đoạn; hoặc là không đoạn, đó là bởi vì đã đoạn, hoặc là chưa khởi lên gia hạnh đoạn kiết ấy. 2. Có kiết do Pháp trí đoạn mà không phải là hệ thuộc cõi Dục, đó là kiết của cõi Sắc-V ô sắc do Pháp trí đoạn, tức là kiết do tu mà đoạn của cõi Sắc-Vô sắc, do Pháp trí thuộc Diệt-Đạo đoạn. 3. Có kiết hệ thuộc cõi Dục cũng do Pháp trí đoạn, đó là kiết của SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 107 129 www.daitangkinh.org cõi Dục do Pháp trí đoạn, tức là kiết do tu mà đoạn của cõi Dục, do bốn Pháp trí đoạn. 4. Có kiết không phải là hệ thuộc cõi Dục cũng không phải là Pháp trí đoạn, đó là kiết của cõi Sắc-Vô sắc, hoặc do Nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, hoặc là không đoa ïn. Trong này, hoặc do nhẫn đoạn, đó là bốn Loại trí nhẫn đoạn; hoặc do trí khác đoạn, đó là Loại trí hoặc là Thế tục trí đoạn; hoặc là không đoa ïn, đó là bởi vì đã đoạn, hoặc là chưa khởi lên gia hạnh đoạn kiết ấy. Hỏi: Các kiết hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc thì kiết ấy do Loại trí đoạn chăng? Đáp: Các kiết do Loại trí đoạn, ki ết ấy hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc mà không phải là Loại trí đoạn, đó là ki ết của cõi Sắc-Vô sắc, hoặc do Nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, hoặc là không đoạn. Trong này, hoặc do Nhẫn đoạn, đó là bốn Loại tr í nhẫn đoạn; hoặc do trí khác đoạn, đó là Pháp trí hoặc là Thế tục trí đoạn; hoặc là không đoạn, đó là bởi vì đã đoạn, hoăc là chưa khởi lên gia hạnh đoạn kiết ấy. Hỏi: Các kiết do kiến Khổ mà đo ạn thì kiết ấy do Khổ trí đoạn chăng? Đáp: Các kiết do kiến Khổ mà đoạn, kiết ấy không phải là do Khổ trí đoạn, hoặc do Nhẫn đoạn, hoặc do trí khác đoạn, hoặc là không đoạn. Trong này, hoặc do Nhẫn đoạn, đó là Khổ loại trí nhẫn đoạn; hoặc do trí khác đoạn, đó là Thế tục trí đoạn; hoặc là không đoạn, đó là bởi vì đã đoạn, hoặc là chưa khởi lên gia hạnh đoạn kiết ấy. Nhất định không có Khổ trí có năng lực đoạn kiết ấy, bởi vì trí vô lậu chỉ có năng lực đoạn kiết do tu mà đoạn. Hỏi: Giả sử kiết do Khổ trí đoa ïn thì kiết ấy là do kiến Khổ mà đoạn chăng? Đáp: Các kiết do Khổ trí đoạn, kiết ấy không phải là do kiến Khổ mà đoạn, là do tu mà đoạn, bởi vì trí vô lậu không có năng lực đoạn kiết do kiến mà đoạn. Kiết do kiến Tập-Diệt-Đạo mà đo ạn, đối với Tập-Diệt-Đạo trí đoạn dựa theo trước nên biết. Chỉ riêng đạo vô gián có năng lực đoạn các kiết, bởi vì trong này nói Khổ trí… không có năng lực đoạn kiết do kiến mà đoạn. 130 BỘ TỲ ĐÀM 5 LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA
Dịch giả: Thích Tịnh Hạnh
Mở nguồn Việt
Mở nguồn Việt