A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 109

Việt dịch

QUYỂN 109

Phẩm Thứ Năm: LUẬN VỀ THẤT THÁNH (Phần 1)

Tùy tín hành cho đến Câu giải thoát, đối với tám trí có mấy thành
tựu, mấy không thành tựu? Các c hương như vậy và giải thích từng
chương đã lĩnh hội rồi, tiếp theo cần phải giải thích rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về Chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp:  Tánh thành tựu và không thành tựu
không có thật. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày tánh thành tựu và
tánh không thành tựu đều là có thật, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao trong phần này và chương Định Uẩn ở sau đều dựa vào
bảy loại Bổ-đặc-già-la mà soạn luận, trong phẩm Bất Thiện ở chương
Kiết Uẩn trước đây chỉ dựa vào năm lo ại Bổ-đặc-già-la mà soạn ra
luận?

ra.
Đáp: Là ý của người soạn luận muốn như vậy, cho đến nói   rộng

Lại nữa, trong chương Kiết Uẩn trước đây dựa vào người có  kiết
mà soạn luận, cho nên không nói đến hai loại Bổ-đặc-già-la; trong phần
này và chương Định Uẩn dựa vào Bổ-đặc-già-la có Trí và Định mà soạn
luận, cho nên cũng nói đến hai loại sau.
Lại nữa, trong chương Kiết Uẩn trước đây dùng Bổ-đặc-già-la làm
chương, dùng phiền não lảm môn, cho nên không nói đến hai loại sau;
trong phần này và chương Định Uẩn dùng Bổ-đặc-già-la làm chương,
dùng Trí-Định làm môn, cho nên cũng nói đến hai loại sau. Bởi vì Tuệ
giải thoát và Câu giải thoát tuy không có phiền não mà có Trí-Định, cho
nên nói đầy đủ bảy loại Bổ-đặc-già-la. Phân tích rộng về bảy loại Bổ-
đặc-già-la, như trong phẩm Bất Thiện ở chương Kiết Uẩn trước đây.
Trả lời: Tùy tín hành đối với tám trí, hoặc là thánh tựu   một-hai-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 149  
www.daitangkinh.org  
ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám, bởi vì nghĩa không nhất định. Nghĩa là lúc
Khổ pháp trí nhẫn không có Tha tâm trí là một, có Tha tâm trí là hai.
Nếu chưa lìa nhiễm cõi Dục mà tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì không
thành tựu Tha tâm trí cho nên gọi là không có Tha tâm trí, lúc ấy thành
tựu một Thế tục trí. Nếu đã lìa nhiễm cõi Dục mà tiến vào Chánh tánh
ly sinh, thì thành tựu Tha tâm trí cho nên gọi là có Tha tâm trí, lúc ấy
thành tựu Thế tục trí và Tha tâm trí. Lúc Khổ pháp trí-Khổ loại trí nhẫn
không có Tha tâm trí là ba, có Tha tâm trí là bốn. Trong hai tâm này nếu
không thành tựu Tha tâm trí thì chỉ thành tựu ba, đó là Pháp trí-Khổ trí
và Thế tục trí; nếu thành tựu Tha ta âm trí thì thành tựu bốn, đó là ba trí
trước cọng thêm Tha tâm trí. Phần vị sau tăng thêm trí, dựa theo trước
nên biết.
Tùy pháp hành cũng như vậy, nghĩa là như Tùy tín hành, hoặc là
thành tựu một cho đến tám, bởi vì hai bậc Thánh này có địa như nhau-
đạo như nhau-thân sở y như nhau-lìa  nhiễm cũng như nhau, chỉ riêng
căn là có khác nhau, đó là Tùy tín hành thì thuộc về độn căn, nếu là Tùy
pháp hành thì thuộc về lợi căn.
Tín thắng giải đối với tám trí, hoặc là thành tựu bảy-tám, nghĩa là
không có Tha tâm trí là bảy, có Tha tâm trí là tám. Đó là chưa lìa nhiễm
cõi Dục thì không thành tựu Tha tâm trí, cho nên chỉ thành tựu bảy; nếu
đã lìa nhiễm cõi Dục thì cũng thành tựu Tha tâm trí, cho nên thành tựu
đầy đủ tám.
Kiến chí cũng như vậy, nghĩa là như Tín thắng giải, hoặc là thành
tựu bảy, hoặc là thành tựu đầy đủ tám, bởi vì hai bậc Thánh này có địa
như nhau-đạo như nhau-thân sở y như nhau-lìa nhiễm cũng như nhau,
chỉ riêng căn là có khác nhau, dựa theo trước nên biết.
Thân chứng-Tuệ giải thoát và Câu giải thoát, đối với tám trí này
đều thành tựu, bởi vì ba bậc Thánh này đều đã lìa nhiễm cõi Dục, thành
tựu đầy đủ tám trí.
Tùy tín hành cho đến Câu giải thoát, đối với tám trí thành tựu quá
khứ có mấy-vị lai có mấy và hiện tại có mấy?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về Chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp:  Quá khứ-vị lai đều không phải là có
thật. Vì ngăn chặn cái chấp ấy dễ hiển bày về quá khứ-vị lai là có thật.
Lại nữa, trước đây tuy nói tổng quát về thành tựu tám trí, mà không dựa
vào ba đời để phân biệt nhiều ít, nay muốn nói đến điều ấy cho nên
soạn ra phần luận này.
150 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Trả lời: Tùy tín hành đối với tám trí, lúc Khổ pháp trí nhẫn không
có Tha tâm trí thì quá khứ-vị lai có một, hiện tại không có; có Tha tâm
trí thì quá khứ-vị lai có hai, hiện tại không có. Không có Tha tâm trí và
có Tha tâm trí, nghĩa nói như trước. Một Thế tục trí, hai đó là Thế tục
trí và Tha tâm trí, Nhẫn không phải là Trí cho nên hiện tại cũng không
có. Lúc Khổ pháp trí, không có Tha tâm trí thì quá khứ có một đó là Thế
tục trí, vị lai có ba đó là Pháp trí-Khổ trí-Thế tục trí, hiện tại có hai đó là
Pháp trí-Khổ trí; có Tha tâm trí thì quá khứ có hai-vị lai có bốn-hiện tại
có hai, quá khứ-vị lai cọng thêm Th a tâm trí-hiện tại không thêm, bởi
vì Tha tâm trí thì Kiến đạo quyết định không có thể hiện rõ trước mắt,
cũng không thể tu. Phần vị sau tăng thêm trí, dựa theo trước nên biết.
Tùy pháp hành cũng như vậy, nghĩa là hai bậc Thánh này có địa
như nhau, nói rộng ra như trước.
Tín thắng giải đối với tám trí, không có Tha tâm trí thì vị lai có
bảy, có Tha tâm trí thì vị lai có tám, quá khứ nếu đã diệt không mất,
hiện tại nếu hiện rõ ở trước mắt. Quá khứ nếu đã diệt mà không phải là
đạt được quả-luyện căn và lui sụt cho nên mất thì thành tựu; nếu chưa
hẳn đã diệt, giả sử đã diệt mà vỉ ba duyên cho nên mất thì không thành
tựu. Đây là nói về trí vô lậu, hoặc là Tha tâm trí chứ không phải là Thế
tục trí, bởi vì Thế tục trí thì qua ù khứ-vị lai nhất định thành tựu, hiện
tại hoặc là một-hoặc là hai-hoặc làba, nếu l úc không có tâm thì cũng
không thành tựu.
Kiến chí cũng như vậy, nghĩa là dựa theo trước nên biết.
Ba bậc Thánh như Thân chứng…, như văn nói đầy đủ. Đã diệt
không mất, nghĩa là nếu đã diệt mà không phải là luyện căn… và lui sụt
cho nên mất thì thành tựu.
Tùy tín hành cho đến Câu giải thoát, lúc pháp trí cho đến Đạo trí
hiện rõ ở trước mắt, có mấy trí hiện rõ ở trước mắt?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về Chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Các trí tuy có thể từng trí một hiện rõ
trước mắt mà không thể nào có hai. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển
bày về trí hiện rõ trước mắt hoặc là một-hoặc là hai-hoặc là ba loại.
Có người khác lại chấp: Lúc tiến vào hiện quán thì quán tổng quát
về bốn Đế, bốn trí lập tức phát khởi. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển
bày lúc Hiện quán, đều quán riêng biệt về Đế, không có nghĩa về trí
của hai Đế lúc phát khởi, huống chi là có thể phát khởi nhiều trí.
Hoặc lại có người chấp: Nhiều Thức cùng sinh khởi, nhiều trí cùng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 151  
www.daitangkinh.org  
khởi lên. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày một hữu tình trong một
sát-na chỉ khởi lên một Thức, Thể của trí cũng như vậy, cho nên soạn
ra phần luận này.
Trả lời: Tùy tín hành lúc Pháp tr í hiện rõ ở trước mắt, có hai trí
hiện rõ ở trước mắt, đó là Pháp trí va ø Khổ trí. Nói rộng ra cho đến lúc
Đạo trí hiện rõ ở trước mắt, có hai trí hiện rõ ở trước mắt, đó là Đạo trí
và Pháp trí. Nghĩa là phần vị Kiến đạo lúc bảy trí hiện rõ ở trước mắt,
Thể của trí trong mỗi một sát-na tuy là một mà nghĩa thì nói là hai, đó là
vì đối trị cho nên hoặc gọi là Pháp trí-hoặc gọi là Loại trí, vì hành tướng
cho nên hoặc gọi là Khổ trí, cho đến hoặc gọi là Đạo trí.
Tùy pháp hành cũng như vậy, nghĩa là hai phần vị này có địa như
nhau, nói rộng ra như trước.
Tín thắng giải lúc Pháp trí hiện rõ ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí
hiện rõ ở trước mắt, đó là Pháp trí-Khổ trí, nói rộng ra cho đến lúc Đạo
trí hiện rõ ở trước mắt, hoặc có hai-ba trí hiện rõ ở trước mắt, đó là Đạo
trí-Pháp trí, không phải là Tha tâm trí thì có hai, là Tha tâm trí thì có ba;
Đạo trí-Loại trí không phải là Tha tâm trí thì có hai, là Tha tâm trí thì có
ba. Nghĩa là phần vị Tu đạo lúc các trí hiện rõ ở trước mắt, Thể của trí
trong mỗi một sát-na tuy là một, mà nghĩa thì nói là hai-hoặc nghĩa thì
nói là ba. Đó là trí vô lậu lúc hiện rõ ở trước mắt, nếu Khổ-Tập-Diệt trí
và Tha tâm trí vốn không thâu nhiếp Đạo trí thì chỉ có nghĩa nói là hai,
đó là vì đối trị cho nên hoặc gọi là Pháp trí, hoặc gọi là Loại trí; vì hành
tướng cho nên hoặc gọi là Khổ trí, cho đến hoặc gọi là Đạo trí. Nếu Tha
tâm trí đã thâu nhiếp Đạo trí thì nghĩa nói là ba, đó là vì đối trị cho nên
hoặc gọi là Pháp trí, hoặc gọi là Loại trí; vì hành tướng cho nên gọi là
Đạo trí, vì gia hạnh cho nên gọi là Th a tâm trí. Lúc trí hữu lậu hiện rõ
ở trước mắt, nếu không phải là Tha tâm trí thì chỉ có một trí, đó là Thế
tục trí; nếu là Tha tâm trí thì nghĩa nói có hai, đó là vì tự tánh cho nên
gọi là Thế tục trí, vì gia hạnh cho nên gọi là Tha tâm trí.
Kiến chí-Thân chừng c ũng như vậy, nghĩa là bởi vì phần vị như
nhau cho nên các trí hiện rõ trước mắt có nghĩa tương tự.
Tuệ giải thoát lúc Pháp trí hiện r õ ở trước mắt, hoặc là hai-ba trí
hiện rõ ở trước mắt, đó là Pháp tr í-Khổ trí, không phải là Tận trí-Vô
sinh trí thì có hai, là Ta än trí hoặc Vô sinh trí thì có ba; nói rộng ra cho
đến lúc Đạo trí hiện rõ ở trước mắt, hoa ëc là hai-ba trí hiện rõ ở trước
mắt, đó là Đạo trí-Pháp trí, không phải là Tận trí-Vô sinh trí-Tha tâm trí
thì có hai, là Tận trí-hoặc Vô sinh trí-hoặc Tha tâm trí thì có ba. Đạo trí-
Loại trí không phải là Tận trí-Vô sinh trí-Tha tâm trí thì có hai, là  Tận
152 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
trí-Vô sinh trí hoặc Tha tâm trí thì có ba. Nghĩa là phần vị vô học lúc
các trí hiện rõ ở trước mắt, Thể của trí trong mỗi một sát-na tuy là một
mà nghĩa thì nói là hai, hoặc là nghĩa thì nói có ba. Đó là trí vô lậu lúc
hiện rõ ở trước mắt, nếu Tận trí-Vô sinh trí vốn không thâu nhiếp Khổ-
Tập-Diệt trí, và Tận trí-vô sinh tr ì-Tha tâm trí vốn không thâu nhiếp
Đạo trí thì chỉ có nghĩa nói là hai, nghĩa là vì đối trị cho nên hoặc gọi là
Pháp trí, hoặc gọi là Loại trí; vì hành tướng cho nên hoặc gọi là Khổ trí,
cho đến hoặc gọi là Đạo trí. Nếu Tận trí hoặc là Vô sinh trí vốn không
thâu nhiếp Khổ-Tập-Diệt trí, và Tận trí-hoặc Vô sinh trí-hoặc Tha tâm
trí vốn không thâu nhiếp Đạo trí thì nghĩa nói là có ba, nghĩa là vì đối
trị cho nên hoặc gọi là Pháp trí, hoặc gọi là Loại trí; vì hành tướng cho
nên hoặc gọi là Khổ trí, cho đến hoặc gọi là Đạo trí; vì việc làm cho nên
hoặc gọi là Tận trí; vì đầy đủ nhân cho nên hoặc gọi là Vô sinh trí; vì
gia hạnh cho nên hoặc gọi là Tha tâm trí. Lúc trí hữu lậu hiện rõ ở trước
mắt, nếu không phải là Tha tâm trí thì chỉ có một trí, đó là Thế tục trí;
nếu là Tha tâm trí thì nghĩa nói có ba, đó là tự tánh cho nên gọi là Thế
tục trí, vì gia hạnh cho nên gọi là Tha tâm trí.
Hỏi: Vì sao Thể của Tận trí-Vô sinh trí-Tha tâm trí không xen tạp
với nhau?
Đáp: Tận trí-Vô sinh không phải là tự tánh thuộc Kiến, Tha tâm
trí là tự tánh thuộc Kiến, cho nên không xen tạp với nhau. Tận trí-Vô
sinh trí đã dấy khởi hành tướng cùng có khác nhau cho nên cũng không
xen tạp với nhau, nghĩa là Khổ-Ngã đa õ nhận biết như nhau là hành
tướng do Tận trí dấy khởi, không còn gì đáng biết nữa đều là do Vô sinh
trí dấy khởi hành tướng.
Câu giải thoát cũng như vậy, nghĩa là bởi vì phần vị như nhau.
Tùy tín hành cho đến Câu giải thoa ùt, đối với ba Tam-ma-địa có
mấy thành tựu, mấy không thành tựu?
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về Chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Thể của Tam-ma-địa  chỉ lá một mà
nghĩa nói là có ba. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày tự tánh của ba
loại này đều khác nhau, cho nên soạn ra phần luận này.
Trả lời: Tùy tín hành đối với ba  Tam-ma-địa, Diệt pháp trí nhẫn
chưa hẳn đã sinh thì thành tựu ba. Nghĩa là Diệt pháp trí nhẫn chưa hiện
rõ ở trước mắt thì chỉ thành tựu hai loại là Không và Vô nguyện, lúc
Khổ pháp trí nhẫn thì cả hai loại cùng tu; Diệt pháp trí nhẫn đã sinh, cho
đến lúc Đạo loại trí nhẫn hiện rõ ở trước mắt thì đều thành tựu ba,  bởi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 153  
www.daitangkinh.org  
vì tiếp tục thành tựu Vô tướng.
Tu pháp hành cũng như vậy, nghĩa la ø hai phần vị này có địa như
nhau, nói rộng ra như trước.
Tín thắng giải cho đến Câu giải thoát, đối với Tam-ma-địa đều
thành tựu, là bởi vì đã đạt được đầy đủ.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến Câu giải thoát, đối với ba Tam-ma-địa,
thành tựu quá khứ có mấy-vị lai có mấy-hiện tại có mấy?
Đáp: Tùy tín hành đối với ba Tam-ma-địa, nếu dựa vào Không mà
tiến vào Chánh tánh ly sinh, lúc Khổ pháp trí nhẫn thì quá khứ không
có-vị lai có hai-hiện tại có một; nói rộng ra c ho đến Diệt pháp trí, cho
đến lúc Đạo loại trí nhẫn thì quá khứ có hai-vị lai có ba-hiện tại có một.
Nghĩa là nếu dựa vào Không mà tiến vào Chánh tánh ly sinh, thấy khổ
trong tâm thứ nhất thì quá khứ không có, thấy Khổ trong bốn tâm thì
hiện tại vó một, đó là Không; thấy K hổ trong ba tâm sau, và thấy Tập
trong tâm thứ nhất thì quá khứ có một, đó là không; thấy Tập trong ba
tâm sau, thấy Diệt trong tâm thứ nhất thì quá khứ có hai, đó là Không-
Vô nguyện; thấy Khổ-thấy Tập tất cả trong bốn tâm thì vị lai có hai, đó
là Không-Vô nguyện; thấy Diệt trong bốn tâm thì hiện tại có một, đó
là Vô tướng; thấy Tập trong bốn tâm-thấy Đạo trong ba tâm thì hiện tại
có một, đó là Vô nguyện; thấy Diệt  trong ba tâm sau-thấy Đạo trong
ba tâm thì đều là quá khứ có đủ ba ; thấy Diệt trong bốn tâm-thấy Đạo
trong ba tâm thì đều là vị lai có có đủ ba. Nếu dựa vào Vô nguyện mà
tiến vào chánh tánh ly sinh, thì nên biết cũng như vậy. Có điểm sai biệt,
đó là quá khứ nhất định không có; K hông chỉ có một hoặc là hai; thấy
Khổ-thấy Tập tất cả trong bốn tâm, thấy Đạo trong ba tâm đều là hiện
tại chỉ có một, đó là Vô nguyện.
Hỏi: Những Bổ-đặc-già-la nào dựa vào Không mà tiến vào Chánh
tánh ly sinh? Những Bổ-đặc-già-la nào dựa vào Vô nguyện mà tiến vào
Chánh tánh ly sinh?
Đáp: Nếu là Kiến hành thì dựa vào Không mà tiến vào Chánh
tánh ly sinh, nếu là Ái hành thì dựa vào Vô nguyện mà tiến vào Chánh
tánh ly sinh, chỉ trừ ra Bồ-tát tuy là Ái hành mà dựa vào Không để tiến
vào Chánh tánh ly sinh. Vả lại, Kiến hành lại có hai loại, chấp trước
Ngã kiến thì dựa vào hành tướng V ô ngã mà tiến vào Chánh tánh ly
sinh, chấp trước Ngã sở Kiến thì dựa vào hành tướng Không mà tiến
vào Chánh tánh ly sinh. Những người Ái hành cũng có hai loại, người
ngã mạn tăng lên thì dựa vào hành tướng Vô thường mà tiến vào Chánh
tánh ly sinh, người giãi đãi tăng lên thì dựa vào hành tướng Khổ mà tiến
154 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
vào Chánh tánh ly sinh.
Lại nữa, nếu người lợi căn thì phần nhiều dựa vào Không mà tiến
vào Chánh tánh ly sinh, nếu người độn căn thì phần nhiều dựa vào Vô
nguyện mà tiến vào Chánh tánh ly sinh. Như lợi căn-độn căn, cho đến
khai mở về trí-nói về trí, nên biết cũng như vậy.
Nếu dựa vào Vô nguyện mà tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc
ấy hoặc là dựa vào Vô nguyện-Vô tướng lìa hết nhiễm của ba cõi,
chúng đồng phần trống rỗng không hiện rõ trước mắt.
Tùy pháp hành cũng như vậy, nghĩa là hai phần vị này có địa như
nhau, nói rộng ra như trước.
Tín thắng giải cho đến Câu giải thoát, đối với ba Tam-ma-địa đều
là vị lai có ba, quá khứ đã diệt không mất, hiện tại nếu hiện rõ ở trước
mắt. Ở đây đều dựa theo trước, nên biết về tướng ấy.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến Câu giải thoát, lúc Tam-ma-địa Không-
Vô nguyện-Vô tướng hiện rõ ở trước ma ét, có mấy trí hiện rõ ở trước
mắt?
Đáp: Tùy tín hành, lúc Tam-ma-đ ịa Không hiện rõ ở trước mắt,
hoặc là có hai-hoặc là không có. N ói rộng ra cho đến Câu giải thoát
cũng như vậy, nghĩa là trong Kiến đạo lúc Nhẫn thì không có trí, lúc trí
thì có hai trí; trong Tu đạo lúc Khổ-Tập-Diệt trí thì có hai trí, lúc Đạo trí
thì hoặc là có hai-hoặc là có ba trí; trong đạo Vô học thì Khổ-Tập-Diệt
trí, do Chánh kiến Vô học thâu nhi ếp thì mỗi một trí có hai trí, không
phải là do Chánh kiến Vô học thâu nhiếp thì mỗi một trí có ba trí, Đạo
trí nếu không phải là do Chánh kiến Vô học thâu nhiếp thì có ba trí, nếu
là do Chánh kiến Vô học thâu nhiếp thì Tha tâm trí cũng có ba trí, tức là
Đạo trí này nếu không phải là Tha tâm trí thì chỉ có hai trí.
Hỏi: Vì sao Tận trí-Vô sinh trí không tương ưng với Tam-ma-địa
không?
Đáp: Bởi vì hành tướng kha ùc nhau, nghĩa là hành tướng không
phải là Tận trí-Vô si nh trí, hoặc là hành tướng của Tận trí-Vô sinh trí
không phải là Không. Lại nữa, Tam-ma-địa Không tương ưng với Kiến,
Tận trí-Vô sinh trí không phải là tánh thuộc Kiến. Lại nữa, tự tánh của
Tam-ma-địa Không là thắng nghĩa,  hành tướng đã khởi lên cũng là
thắng nghĩa; tự tánh của Tận trí-Vô sinh trí tuy là thắng nghĩa, mà hành
tướng đã khởi lên không phải là tha éng nghĩa. Nghĩa là trí này về sau
dấy lên ý nghĩ này: Đời sống mình đa õ hết…; có hành tướng Ngã là thế
tục thâu nhiếp chứ không phải là thắng nghĩa.
Hỏi: Tùy tín hành cho đến Câu giải thoát, ba Căn vô lậu-bảy Giác
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 155  
www.daitangkinh.org  
chi-tám Đạo chi tùy theo lúc thích hợp hiện rõ ở trước mắt, có mấy trí
hiện rõ ở trước mắt?
Đáp: Tùy tín hành, lúc Vị tri đương tri căn hiện rõ ở trước mắt,
hoặc là có hai-hoặc là không có. Nói rộng ra cho đến câu giải thoát cũng
như vậy. Nghĩa là trong Kiến đạo lúc tám Nhẫn thì hoàn toàn không có
trí, lúc bảy trí thì đều có hai trí; tro ng Tu đạo lúc Khổ-Tập-Diệt trí thì
đều có hai trí. Lúc Đạo trí thì hoặc la ø có hai trí-hoặc là có ba trí; trong
đạo Vô học thì Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí đều hoặc là có hai trí-hoặc là có
ba trí, dựa vào trước nên biết.
Hỏi: Trong này nhiều lần nói đến Tuệ giải thoát dấy khởi Tha tâm
trí, trí này dấy khởi cần phải dựa vào Tĩnh lự căn bản, nếu Tuệ giải tho-
át cũng có thể hiện khởi Tĩnh lự căn bản, thì lẽ nào không trái ngược với
kinh Tô Thi Ma hay sao? Trong kinh ấy nói: “Tuệ giải thoát thì không
thể nào hiện khởi Tĩnh lự  căn bản.”
Đáp: Tuệ giải thoát có hai loại:
1. Phần ít.
2. Toàn phần. Tuệ giải thoát phần ít đối với bốn Tĩnh lự có thể
dấy khởi một-hai-ba, Tuệ giải thoát toàn phần đối với bốn Tĩnh lự đều
không có thể dấy khởi. Trong luận này nói  đến Tuệ giải thoát phần ít,
cho nên có thể khởi lên Tha tâm trí;  trong kinh Tô Thi Ma nói về Tuệ
giải thoát toàn phần, Tuệ toàn phần ấy đối với bốn Tĩnh lự đều không
có thể dấy khởi. Hai cách nói như vậy đều là dễ dàng thông suốt, bởi vì
Tuệ giải thoát phần ít này, thậm chí có thể khởi lên Đẳng chí của Hữu
Đảnh nhưng không đạt được Diệt định, nếu đạt được Diệt định thì gọi
là Câu giải thoát.
Các pháp tương ưng với Pháp trí,  thì pháp ấy tương ưng với Loại
trí chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về Chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp:  Tâm-tâm sở pháp, từng loại một mà
sinh khởi chứ không có nghĩa tương ưng. Vì  ngăn chặn ý chấp ấy để
hiển bày tâm-tâm sở nhất định phả i cùng lúc sinh khởi và có nghĩa
tương ưng. Hoặc lại có người chấp: Tâm-tâm sở pháp trước sau tương
ưng. Có người khác lại chấp: T ự tánh tương ưng với tự tánh. Vì ngăn
chặn ý chấp ấy để hiển bày tương ưng th ì nhất định phải cùng lúc sinh
khởi, có tự Thể riêng biệt, cho nên so ạn ra phần luận này. Trong này,
các pháp bởi vì ba duyên cho nên li ên quan đan xen lẫn nhau, so sánh
để hiển bày tương ưng, nghĩa là hoặc có pháp bởi vì thâu nhiếp   nhau,
156 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cho nên liên quan đan xen lẫn nhau, như trí cùng với trí; hoặc lại có
pháp bởi vì tương ưng, cho nên đan xen lẫn nhau, như trí cùng với Tam-
ma-địa; hoặc lại có pháp bởi vì thâu nhiếp nhau-tương ưng với nhau,
cho nên liên quan đan xen lẫn nhau, như trí cùng với Căn-Giác chi-Đạo
chi. Đây gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược tại nơi này.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Pha ùp trí, thì pháp ấy tương ưng với
Loại trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Giả sử tương ưng với Loại trí, thì pháp ấy tương ưng với Pháp
trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không phải
là một tâm, bởi vì sở duyên khác nha u. Đối với Thế tục trí cũng như
vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì k hông phải là một tâm, bởi vì tu hữu
lậu-vô lậu đều khác nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Pha ùp trí, thì pháp ấy tương ưng với
Tha tâm trí hay sao?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định:
1. Có pháp tương ưng với Pháp trí mà không phải là Tha tâm  trí,
đó là Tha tâm trí vốn không thâu nhi ếp pháp tương ưng với Pháp trí;
pháp này là gì? Đó là Khổ-Tập-Diệt pháp trí, và Tha tâm trí vốn không
thâu nhiếp pháp tương ưng với Đạo trí.
2. Có pháp tương ưng với Tha tâm trí mà không phải là Pháp trí,
đó là Pháp trí vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng với Tha tâm trí.
Pháp này là gì? Đó là Loại trí-Thế tục trí đã thâu nhiếp pháp tương ưng
với Tha tâm trí.
3. Có pháp tương ưng với Pháp trí cũng là Tha tâm trí, đó là Pháp
trí đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Tha tâm trí. Pháp này là gì? Đó là
pháp này tương ưng với chín pháp Đại địa, mười pháp Đại thiên, Tầm-
Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Pháp trí cũng không phải
là Tha tâm trí, đó là Pháp trí-Tha tâm trí, và Pháp trí-Tha tâm trí không
thâu nhiếp-không tương ưng với các tâm- tâm sở pháp khác, sắc-vô vi-
tâm bất tương ưng hành.
Trong này, Pháp trí-Tha tâm trí, là bởi vì tự tánh không tương ưng
với tự tánh; và Pháp trí-Tha tâm trí không thâu nhiếp-không tương ưng
với các tâm-tâm sở pháp khác, là không thâu nhiếp trừ ra tự tánh của
nó, không tương ưng là trừ ra tương ưng với nó, chọn lấy các   tâm-tâm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 157  
www.daitangkinh.org  
sở pháp khác. Pháp này là gì? Đó là Khổ-Tập-Diệt loại trí-Tha tâm trí
vốn không thâu nhiếp tụ tương ưng với Đạo loại trí và tụ tương ưng với
Nhẫn vô lậu; Tha tâm trí không tương ưng với tất cả tâm-tâm sở pháp
hữu lậu, sắc-vô vi-tâm bất tương ưng, nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm bất
tương ưng hành, đều không phải là pháp tương ưng với Pháp trí, cũng
không phải là Tha tâm trí bởi vì không có sở duyên.
Đối với Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí và Chánh kiến cũng như vậy, nghĩa
là như Pháp trí đối với Tha tâm trí làm thành bốn câu phân biệt, đối với
Khổ-Tập-Diệt-Đạo trí và Chánh kiến trong tám Đạo chi cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Pháp trí, pháp ấy tương ưng với Tam-
ma-địa không hay sao?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Pháp trí tương
ưng với ba Tam-ma-địa, Tam-ma-đ ịa không tương ưng với hai Trí-hai
Nhẫn. Hai Trí là Khổ pháp trí và Khổ loại trí, hai Nhẫn là Khổ pháp trí
nhẫn và Khổ loại trí nhẫn. Vì thế cho nên trong này làm thành bốn câu
phân biệt lớn:
1. Có pháp tương ưng với Pháp trí mà không phải là Không, đó
là Pháp trí tương ưng với K hông, và Không tương ưng với pháp tương
ưng của Pháp trí. Trong này, Pháp trí tương ưng với Không, đó là Pháp
trí câu sinh và Tam-ma-địa không , pháp này tương ưng với Pháp trí
chứ không phải là Không, bởi vì t ự tánh không tương ưng với tự tánh;
và Không không tương ưng với pháp tương ưng của pháp trí, đó là Vô
nguyện-Vô tướng câu sinh và pháp tương ưng với Pháp trí.
2. Có pháp tương ưng với Không mà không phải là Pháp trí, đó
là Không tương ưng với Pháp trí, và Pháp trí không tương ưng với pháp
tương ưng của Không. Trong này, Không tương ưng với Pháp trí, đó là
Không câu sinh và Pháp trí, pháp này tương ưng với Không chứ không
phải là Pháp trí, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và Pháp trí
không tương ưng với pháp tương ưng của  Không, đó là Khổ loại trí và
Khổ nhẫn câu sinh và pháp tương ưng với Tam-ma-địa Không.
3. Có pháp tương ưng với Pháp trí cu õng là Không, đó là hai pháp
tương ưng. Trong này, hai pháp tương ưng, đó là Pháp trí-Không trong
tụ câu sinh, trừ ra hai tự tánh, còn lại các tâm-tâm sở pháp. Pháp này là
gì? Đó là hai pháp tương ưng với tám pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện
địa, Tầm-Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Pháp trí cũng không phải
là Không, đó là Pháp trí không tương ưng với Không, Không không
tương ưng với Pháp trí, và Ph áp trí-Không không thâu nhiếp-không
158 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tương ưng với các tâm-tâm sở pháp, sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành.
Trong này, Pháp trí không tương ưng với Không, đó là Khổ loại trí và
Khổ nhẫn câu sinh với Tam-ma-địa Không, pháp này không phải là
tương ưng với Pháp trí, bởi vì là tụ khác, cũng không phải là tương ưng
với Không, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; Không không
tương ưng với Pháp trí, đó là Vô nguyện-Vô tướng câu sinh và Pháp
trí, pháp này không phải tương ưng với Không, bởi vì là tụ khác, cũng
không phải là tương ưng với Pháp trí, bởi vì tự tánh không tương ưng với
tự tánh; và Pháp trí-Không không thâu nhiếp-không tương ưng với các
tâm-tâm sở pháp khác, không thâu nhi ếp là trừ ra hai tự tánh, không
tương ưng là trừ ra hai tương ưng, chọn lấy các tâm-tâm sở pháp khác.
Pháp này là gì? Đó là Pháp tr í không tương ưng với tụ tướng của Vô
nguyện-Vô tướng, và tất cả tâm-tâm sở pháp hữu lậu, sắc-vô vi-tâm bất
tương ưng hành, nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, đều
không phải là pháp tương ưng với Pha ùp trí, cũng không phải là không,
bởi vì không có sở duyên.
Đối với Vô nguyện-Vô tướng-Hỷ-giác chi-Chánh tư duy cũng như
vậy, nghĩa là như Pháp trí đối với Không làm thành bốn câu phân biệt
lớn, đối với Vô nguyện-Vô tướng-Hỷ giác chi-Chánh tư duy cũng như
vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Pháp trí, pháp ấy tương ưng với Vị
tri đương tri căn chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Pháp trí mà không phải là Vị tri  đương
tri căn, đó là Vị tri đương tri căn vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng
với Pháp trí. Pháp này là gì? Đó la ø Dĩ tri căn-Cụ tri căn đã thâu nhiếp
pháp tương ưng với Pháp trí, pháp này tương ưng với Pháp trí chứ không
phải là Vị tri đương tri căn, bởi vì là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn mà không phải là
Pháp trí, đó là Vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp Pháp trí, và Pháp trí
không thâu nhiếp-không tương ưng với pháp tương ưng của Vị tri đương
tri căn. Trong này, Vị tri đương tri căn đa õ thâu nhiếp Pháp trí, đó là Vị
tri đương tri căn và Pháp trí trong tụ câu sinh, pháp này tương ưng với
Vị tri đương tri căn chứ không phải là Pháp trí, bới vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh; và Pha ùp trí không thâu nhiếp-không tương ưng
với pháp tương ưng của Vị tri đương tri căn, đó là các Loại trí và Nhẫn
vô lậu trong tụ câu sinh, pháp tương ưng của Vị tri đương tri căn,  pháp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 159  
www.daitangkinh.org  
này tương ưng với Vị tri đương tri căn chứ không phải là Pháp trí, bởi vì
là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Pháp trí cũng là Vị tri đương tri căn, đó
là Vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Pháp trí. Pháp
này là gì? Đó là tám căn khác và pháp tương ưng với nó, còn lại không
phải là căn và tâm sở pháp.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Pháp trí cũng không phải
là Vị tri đương tri căn, đó là Vị  tri đương tri căn vốn không thâu nhiếp
Pháp trí, và Pháp trí-Vị tri đương tri căn không thâu nhiếp-không tương
ưng với các tâm-tâm sở pháp khác, sa éc-vô vi-tâm bất tương ưng hành.
Trong này, Vị tri đương tri căn vốn không thâu nhiếp Pháp trí, đó là Dĩ
tri căn-Cụ tri căn và Pháp trí trong tụ câu sinh, pháp này không phải là
tương ưng với Pháp trí, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh, cũng
không phải là tương ưng với Vị tri đương tr i căn, bởi vì là tụ khác; và
Pháp trí-Vị tri đương tri căn không thâu nhiếp-không tương ưng với các
tâm-tâm sở pháp khác, đó là Ph áp trí không thâu nhiếp-không tương
ưng với Dĩ tri căn-Cụ tri căn trong t ụ câu sinh, tâm-tâm sở pháp và tất
cả tâm-tâm sở pháp hữu lậu, đều không phải là tương ưng với Pháp trí,
cũng không phải là Vị tri đương tri căn, bởi vì là tụ khác; sắc-vô vi-tâm
bất tương ưng hành, đó là tất cả sa éc-vô vi-tâm bất tương ưng hành đều
không tương ưng, bởi vì không có sở duyên.
Đối với Dĩ tri căn-Cụ tri căn cũng như vậy, nghĩa là như Pháp trí
đối với Vị tri đương tri căn có bốn câu phân biệt, đối với Dĩ tri căn-Cụ
tri căn cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Pháp trí, pháp ấy tương ưng với Niệm
giác chi chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Pháp trí chứ không phải là Niệm, đó là
Pháp trí tương ưng với Niệm giác chi, pháp này tương ưng với Pháp trí
chứ không phải là Niệm, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với Niệm giác chi chứ không phải là Pháp
trí, đó là Pháp trí và Pháp trí không tương ưng với Pháp tương ưng của
Niệm giác chi. Trong này, Pháp trí la ø Pháp trí câu sinh của Niệm giác
chi, pháp này tương ưng với Niệm giá c chi chứ không phải là Pháp trí,
bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và Pháp trí không tương ưng
với pháp tương ưng của Niệm giác chi, đó là pháp tương ưng với Niệm
giác chi trong tụ câu sinh của Nhẫn vô lậu và Loại trí, pháp này  tương
160 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
ưng với Niệm giác chi chứ không phải là Pháp trí, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Pháp trí cũng là Niệm, đó là hai pháp
tương ưng, tức là Pháp trí trong tụ câu sinh, trừ ra Pháp trí và Niệm, còn
lại các tâm-tâm sở pháp cùng với hai tương ưng. Pháp này là gì? Đó là
hai tương ưng với tám pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện địa, Tầm-Tứ
và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Pháp trí cũng không phải
là Niệm, đó là Pháp trí không tương ưng với Niệm giác chi, và tâm-tâm
sở pháp khác, sắc-vô vi-tâm ba át tương ưng hành. Trong này, Pháp trí
không tương ưng với Niệm giác chi, đó là Niệm giác chi trong tụ câu
sinh của Nhẫn vô lậu và Loại trí, pháp này không phải là tương ưng với
Pháp trí, bởi vì là tụ khác, cũng không phải là tương ưng với Niệm, bởi
vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa
là pháp này không phải là tâm-tâm sở pháp vô lậu, mà chỉ là tâm-tâm
sở pháp hữu lậu; sác-vô vi-tâm bất tương ưng hành, nghĩa là tất cả sắc-
vô vi-tâm bất tương ưng hành, đều không tương ưng bởi vì không có sở
duyên.
Đối với Tinh tiến-Khinh an-Định-Xả giác chi và Chánh tinh tiến-
Chánh niệm-Chánh Định cũng như vậy, nghĩa là như Pháp trí đới với
Niệm giác chi có bốn câu phân biệt, đối với Tinh tiến giác chi Chánh
định cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Pha ùp trí, pháp ấy tương ưng với
Trạch pháp giác chi chăng?
Đáp: Các pháp tương ưng với Pha ùp trí cũng là Trạch pháp giác
chi, bởi vì Pháp trí đều là do trạch  pháp giác chi thâu nhiếp. Có pháp
tương ưng với Trạch pháp giác chi mà không phải là Pháp trí, đó là Pháp
trí vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng với Trạch pháp giác chi. Pháp
này là gì? Đó là pháp tương ưng với Trạch pháp giác chi trong tụ câu
sinh của Nhẫn vô lậu và Loại tr í, pháp này tương ưng với Trạch pháp
giác chi chứ không phải là Pháp trí, bởi vì là tụ khác.
Như Pháp trí đối với các pháp sau, Loại trí đối với các pháp sau
cũng như vậy, nghĩa là như Pháp trí đối với Loại trí cho đến Chánh định,
Loại trí đối với Tha tâm trí cho đến Chánh định cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tha tâm trí, pháp ấy tương ưng với
Thế tục trí chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Tha tâm trí chứ không phải là Thế tục trí
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 161  
www.daitangkinh.org  
vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng với Tha tâm trí. Pháp này là gì?
Đó là pháp tương ưng với Tha tâm trí vô lậu.
2. Có pháp tương ưng với Thế tục tr í chứ không phải là Tha tâm
trí, đó là Tha tâm trí vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng với Thế tục
trí. Pháp này là gì? Đó là Th a tâm trí vốn không thâu nhiếp các pháp
thiện-nhiễm ô-vô phú vô ký tương ưng với Thế tục trí.
3. Có pháp tương ưng với Tha tâm trí cũng là Thế tục trí, đó là Tha
tâm trí đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Thế tục trí. Pháp này là gì? Đó
là pháp này tương ưng với chín pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện địa,
Tầm-Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Tha tâm trí, cũng không
phải là Thế tục trí, đó là Tha tâm trí-Thế tục trí và Tha tâm trí-Thế
tục trí không thâu nhiếp-không tươ ng ưng, các tâm-tâm sở pháp khác,
sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành. Tr ong này, Tha tâm trí-Thế tục trí,
là bởi vì tự tánh không tương ưng với tư ï tánh; và Tha tâm trí-Thế tục
trí không thâu nhiếp-không tương ưng, cá c tâm-tâm sở pháp khác, đó
là Nhẫn vô lậu-Khổ-Tập-Diệt trí và Tha tâm trí vốn không thâu nhiếp
tâm-tâm sở pháp thuộc tụ câu si nh của Đạo trí, đều không tương ưng
bởi vì là tụ khác; sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, nghĩa là tất cả các
sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành đều không tương ưng, bởi vì không
có sở duyên.
Đối với Đạo trí-Trạch pháp giá c chi-Chánh kiến cũng như vậy,
nghĩa là như Tha tâm trí đối với Thế tục trí có bốn câu phân biệt, đối với
Đạo trí-Trạch pháp giác chi-Chánh kiến cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tha tâm trí, pháp ấy tương ưng với
Khổ trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Khổ trí, pháp ấy tương ưng với
Tha tâm trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Đối với Tập-Diệt trí, Tam- ma-địa Không-Vô tướng, Vị tri đương
tri căn cũng như vậy, nghĩa là bởi vì không phải là một tâm, hoặc là bởi
vì hành tướng khác nhau, hoặc là bởi vì sở duyên khác nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tha tâm trí, pháp ấy tương ưng với
Tam-ma-địa Vô nguyện chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Tha tâm trí mà không phải là Vô nguyện,
162 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
đó là Tha tâm trí tương ưng với Vô nguyện, và Vô nguyện không tương
ưng với pháp tương ưng của Tha tâm trí. Trong này, Tha tâm trí tương
ưng với Vô nguyện, nghĩa là Vô nguyện câu sinh của Tha tâm trí, pháp
này tương ưng với Tha tâm trí chứ không phải là Vô nguyện, bởi vì tha
không tương ưng với tự tánh; và Vô nguyện không tương ưng với pháp
tương ưng của Tha tâm trí, nghĩa là pháp tương ưng với Tha tâm trí hữu
lậu, pháp này tương ưng với Tha tâm trí chứ không phải là Vô nguyện,
bởi vì là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với Vô nguyện mà không phải là Tha tâm
trí, đó là Vô nguyện tương ưng với Tha tâm trí, và Tha tâm trí không
tương ưng với pháp tương ưng c ủa Vô nguyện. Trong này, Vô nguyện
tương ưng với Tha tâm trí, nghĩa là Tha tâm trí câu sinh của Vô nguyện,
pháp này tương ưng với Vô nguyện chứ không phải là Tha tâm trí, bởi
vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và Tha tâm trí không tương ưng
với pháp không tương ưng của V ô nguyện, nghĩa là Vô nguyện thuộc
Khổ-Tập, và Tha tâm trí không tươ ng ưng với pháp tương ưng của Vô
nguyện thuộc Đạo, pháp này tương ưng với Vô nguyện chứ không phải
là Tha tâm trí, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Tha tâm trí cũng là Vô nguyện, đó là
hai pháp tương ưng, tức là trong tụ câu sinh của Tha tâm trí vô lậu, trừ
ra Tha tâm trí và Tam-ma-địa Vô nguyện, còn lại các tâm-tâm sở pháp.
Pháp này là gì? Đó là tám pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện địa, Tầm-
Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Tha tâm trí, cũng không
phải là Vô nguyện, đó là Tha ta âm trí không tương ưng với Vô nguyện,
Vô nguyện không tương ưng với Tha tâm trí,  và các tâm-tâm sở pháp
khác, sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành. Trong này, Tha tâm trí không
tương ưng với Vô nguyện, nghĩa là Vô nguyện thuộc Khổ-Tập và Tha
tâm trí không tương ưng với Vô nguyện thuộc Đạo, pháp này không
phải là tương ưng với Tha tâm trí, bởi vì là tụ khác, cũng không phải là
tương ưng với Vô nguyện, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh;
Vô nguyện không tương ưng với Tha tâm trí, nghĩa là Tha tâm trí hữu
lậu, pháp này không phải là tương ưng với Vô nguyện, bởi vì là tụ khác,
cũng không phải là tương ưng với Tha tâm trí, bởi vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh; và các tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là tâm-tâm
sở pháp trong tụ câu sinh của Không-Vô tướng và Tha tâm trí không
thâu nhiếp-không tương ưng với tâm tâm sở pháp hữu lậu, những pháp
này đều không tương ưng bởi vì là tụ khác, sắc-vô vi-tâm bất tương ưng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 163  
www.daitangkinh.org  
hành, nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, những pháp này
không tương ưng, bởi vì không có sở duyên.
Đối với Niệm-Tinh tiến-Hỷ-Khinh an-Định-Xả giác chi và Chánh
tư duy-Chánh tinh tiến-Chánh niệm-Chánh định cũng như vậy, nghĩa là
như Tha tâm trí đối với Vô nguyện làm thành bốn câu phân biệt, đối với
sác Giác chi-bốn Đạo chi cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tha tâm trí, pháp ấy tương ưng với
Dĩ tri căn chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Tha tâm trí chứ không phải là Dĩ tri căn,
đó là Dĩ tri căn vốn không thâu nhiếp tương ưng với Tha tâm trí. Pháp
này là gì? Đó là Cụ tri căn đã thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp tương ưng
với Tha tâm trí, và tâm-tâm sở pháp tương ưng với Tha tâm trí hữu lậu,
pháp này tương ưng với Tha tâm trí chứ không phải là Dĩ tri căn, bởi vì
là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với Dĩ tri căn chứ không phải là Tha tâm trí,
đó là Dĩ tri căn đã thâu nhiếp Tha tâm trí, và Tha tâm trí không thâu
nhiếp-không tương ưng với pháp tương ưng của Dĩ tri căn. Trong này,
Dĩ tri căn đã thâu nhiếp Tha tâm tr í, nghĩa là Tha tâm trí vô lậu trong
Tu đạo, pháp này tương ưng với Dĩ tri căn chứ không phải là Tha tâm
trí, bởi vì tự tánh khô ng tương ưng với tự tánh; và Tha tâm trí không
thâu nhiếp-không tương ưng với pháp tương ưng của Dĩ tri căn, nghĩa
là tụ câu sinh của Khổ-Tập-Diệt  trí trong Tu đạo,và Tha tâm trí vốn
không thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp trong tụ câu sinh của Đạo trí, pháp
này tương ưng với Dĩ tri căn chứ không phải là Tha tâm trí, bởi vì là tụ
khác.
3. Có pháp tương ưng với Tha tâm trí cũng là Dĩ tri căn, đó là Dĩ
tri căn đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Tha tâm trí. Pháp này là gì? Đó
là pháp tương ưng với Tha tâm trí vô lậu trong Tu đạo, tức là pháp này
tương ưng với tám căn vô lậu, và n ó tương ưng với tâm sở pháp không
phải là căn khác.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Tha tâm trí, cũng không
phải là Dĩ tri căn, đó là Dĩ tri căn vốn không thâu nhiếp Tha tâm trí, và
Tha tâm trí-Dĩ tri căn không thâu nhiếp-không tương ưng, các tâm-tâm
sở pháp khác, sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành. Trong này, Dĩ tri căn
vốn không thâu nhiếp Tha tâm trí, nghĩa là Cụ tri căn đã thâu nhiếp Tha
tâm trí, và Tha tâm trí hữu lậu, pháp này không phải là tương ưng   với
164 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Tha tâm trí, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh, cũng không phải
là tương ưng với Dĩ tri căn bởi vì là tụ khác; và Tha tâm trí-Dĩ tri căn
không thâu nhiếp-không tương ưng, các tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là
tâm-tâm sở pháp thuộc tụ câu sinh của Vị tri đương tri căn, Tha tâm trí
không thâu nhiếp-không tương ưng với tâm-tâm sở pháp thuộc tụ câu
sinh của Cụ tri căn, Tha tâm trí không thâu nhiếp-không tương ưng với
tâm-tâm sở pháp hữu lậu, những pháp này đều không tương ưng bởi
vì là tụ khác; sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, nghĩa là tất cả sắc-vô
vi-tâm bất tương ưng hành, đều không tương ưng bởi vì không có sở
duyên.
Đối với Cụ tri căn cũng như vây, nghĩa là như Tha tâm trí đối với
Dĩ tri căn có bốn câu phân biệt, đối với Cụ tri căn cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Thế tục trí, pháp ấy tương ưng với
Khổ trí cho đến Chánh định chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Gỉa sử pháp tương ưng với Khổ trí cho đến Chánh định, pháp
ấy tương ưng với Thế tục trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không phải
là một tâm, bởi vì Khổ trí cho đến Chánh định đều là vô lậu.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Khổ trí, pháp ấy tương ưng với Tập
trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Tập trí, pháp ấy tương ưng với
Khổ trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Đối với Diệt-Đạo trí và Ta m-ma-địa Vô tướng cũng như vậy.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không phải là một tâm, vì hành tướng khác
nhau, hoặc vì sở duyên khác nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Khổ trí, pháp ấy tương ưng với Tam-
ma-địa không chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Khổ trí chứ không phải là Không, đó
là Khổ trí tương ưng với Không, va ø Không không tương ưng với pháp
tương ưng của Khổ trí. Trong này, Khổ trí tương ưng với Không, nghĩa
là Khổ trí tương ưng với Tam-ma-địa không, pháp này tương ưng với
Khổ trí chứ không phải là không, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự
tánh; và không không tương ưng với pháp tương ưng của Khổ trí, nghĩa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 109 165  
www.daitangkinh.org  
là pháp tương ưng với Khổ trí câu sinh của Vô nguyện, pháp này tương
ưng với Khổ trí chứ không phải là Không, bởi vì là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với Tam-ma-địa Không chứ không phải là
Khổ trí, đó là không tương ưng với Khổ trí, Khổ trí không tương ưng với
pháp tương ưng của Không. Trong này, Không tương ưng với Khổ trí,
nghĩa là Khổ trí câu sinh của Ta m-ma-địa không, pháp này tương ưng
với Không chứ không phải là Khổ tr í, bởi vì tự tánh không tương ưng
với tự tánh; và Khổ trí không tương ưng với pháp tương ưng của Không,
nghĩa là pháp tương ưng với Không ca âu sinh của Khổ nhẫn, pháp này
tương ưng với Không chứ không phải là Khổ trí, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Khổ trí cũn g là Không, đó là hai pháp
tương ưng. Pháp này là gì? Đó là Khổ trí tương ưng với Không, trong tụ
câu sinh trừ ra Khổ trí và Không, còn lại các tâm-tâm sở pháp, tức là
tám pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện địa, Tầm-Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Khổ trí, cũng không phải
là Không, đó là Khổ trí không tương ưng với Không, cho đến nói rộng
ra. Trong này, Khổ trí không tương ưng với Không, nghĩa là Không câu
sinh của Khổ nhẫn, pháp này không pha ûi là tương ưng với Khổ trí, bởi
vì tự tánh không tương ưng với tự ta ùnh, cũng không phải là tương ưng
với Không, bởi vì là tụ khác; và các  tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là
Khổ trí không tương ưng với tâm-tâm sở pháp thuộc tụ câu sinh của Vô
nguyện, tâm-tâm sở pháp thuộc tụ câu sinh của Vô tướng, tất cả tâm-
tâm sở pháp hữu lậu, những pháp này đều không tương ưng bởi vì là tụ
khác; sắc-vô vi-tâm bất  tương ưng hành, nghĩa là ta át cả sắc-vô vi-tâm
bất tương ưng hành, những pháp này đều không tương ưng, bởi vì không
có sở duyên.
Đối với Vô nguyện cũng như vậy, nghĩa là như Khổ trí đối với
Không có bốn câu phân biệt, đối với Vô nguyện cũng như vậy, nghĩa
là như Khổ trí đối với Không có bốn câu phân biệt, đối với Vô nguyện
cũng như vậy. Đối với ba căn vô lậu- bảy Giác chi-tám Đạo chi như
Pháp trí đã nói, nghĩa là như Pháp trí đối với ba Căn vô lậu…, Khổ trí
này đối với ba Căn vô lậu…, nói rộng ra cũng như vậy.


„
166 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA