A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 110

Việt dịch

QUYỂN 110

LUẬN VỀ THẤT THÁNH (Phần 2)

Hỏi: Các pháp tương ưng với Tập trí, pháp ấy tương ưng với Diệt
trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Diệt trí, pháp ấy tương ưng với
Tập trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Đối với Đạo trí và Tam-ma-đ ịa Không-Vô tướng cũng như vậy.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không phải là một tâm, vì hành tướng khác
nhau, hoặc vì sở duyên khác nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tập trí, pháp ấy tương ưng với Tam-
ma-địa Vô nguyện chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Tập trí chứ không phải là Vô nguyện, đó
là Tập trí tương ưng với Vô nguyện, tức là Tập trí câu sinh của Tam-ma
địa Vô nguyện, pháp này tương ưng với Tập trí chứ không phải là Vô
nguyện, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với Vô nguyện chứ không phải là Tập trí, đó
là Tập trí không tương ưng với pháp tương ưng của Vô nguyện. Trong
này, Tập trí nghĩa là Tập trí câu si nh của Vô nguyện, pháp này tương
ưng với Vô nguyện chứ không phải là Tập trí, bởi vì tự tánh không tương
ưng với tự tánh; và Tập trí không tương ưng với pháp tương ưng của Vô
nguyện, nghĩa là pháp tương ưng với Vô nguyện trong tụ câu sinh của
Khổ nhẫn-Khổ trí-Tập nhẫn-Tập trí-Đạo nhẫn-Đạo trí, pháp này tương
ưng với Vô nguyện chứ không phải là Tập trí, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Tập trí cũng là Vô nguyện, đó là hai
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 167  
www.daitangkinh.org  
pháp tương ưng. Pháp này là gì? Đó là trong tụ câu sinh của Tập trí trừ
ra Tập trí và Vô nguyện, còn lại các tâm-tâm sở pháp, tức là tám pháp
Đại địa, mười pháp đại Thiên địa, Tầm-Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Tập trí cũng không phải
là Vô nguyện, đó là Tập trí Không tương ưng với Vô nguyên, cho đến
nói rộng ra. Trong này, Tập tr í không tương ưng với Vô nguyện, nghĩa
là Vô nguyện trong tụ câu sinh của Khổ nhẫn-Khổ trí-Tập nhẫn-Tập trí-
Đạo nhẫn, Đạo trí, pháp này không phải là tương ưng với Tập trí bởi vì
là tụ khác, cũng không phải là tương ưng với Vô nguyện bởi vì tự tánh
không tương ưng với tự tánh; và các ta âm-tâm sở pháp khác, nghĩa là
tâm-tâm sở pháp trong tụ câu sinh của Không-Vô tướng, và tất cả tâm-
tâm sở pháp hữu lậu, những pháp này đều không tương ưng bởi vì là tụ
khác; sắc-vô vi-tâm bật  tương ưng hành, nghĩa là ta át cả sắc-vô vi-tâm
bất tương ưng hành, những pháp này đều không tương ưng, bởi vì không
có sở duyên.
Đối với ba Căn vô lậu-bảy Giác chi-tám Đạo chi nói như Pháp trí,
nghĩa là như Pháp trí đối với ba Căn vô lậu…, Tập trí này đối với ba Căn
vô lậu…, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Diệt trí, pháp ấy tương ưng với Đạo
trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Đạo trí, pháp ấy tương ưng với
Diệt trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Đối với Tam-ma-địa Không-Vô nguyện cũng như vậy. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì không phải là một tâm, vì hành tướng khác nhau, vì sở
duyên khác nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Diệt trí, pháp ấy tương ưng với Tam-
ma-địa Vô tướng chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Diệt trí mà không phải là Vô tướng, đó
là Diệt trí tương ưng với Vô tướng, tức là Tam-ma-địa vô tướng câu sinh
của diệt trí, pháp này tương ưng với Diệt trí chứ không phải là Vô tướng,
bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với Vô tướng mà không phải là Diệt trí, đó
là Diệt trí và Diệt trí không tương ưng với pháp tương ưng của Vô tướng.
Trong này, Diệt trí nghĩa là Diệt trí câu sinh của Vô tướng, pháp này
168 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tương ưng với Vô tướng chứ không phải là Diệt trí, bởi vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh; và Diệt trí không tương ưng với pháp tương ưng
của Vô tướng, nghĩa là pháp tương ưng với Vô tướng câu sinh của Diệt
nhẫn, pháp này tương ưng với Vô tướng chứ không phải là Diệt trí, bởi
vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Diệt trí cũng là Vô tướng, đó là hai pháp
tương ưng. Pháp này là gì? Đó là trong tụ câu inh của Diệt trí, trừ ra Diệt
trí và Vô tướng, còn lại các tâm-tâm sở pháp, tức là tám pháp Đại địa,
mười pháp đại thiên địa, Tầm-tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Diệt trí, cũng không phải
là Vô tướng, đó là Diệt trí không tương ưng với Vô tướng, cho đến nói
rộng ra. Trong này, Diệt trí không tương ưng với Vô tướng, nghĩa là
Vô tướng câu sinh của Diệt nha ãn, pháp này không phải là tương ưng
với Diệt trí bởi vì là tụ khác , cũng không phải là tương ưng với Vô
tướng, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và các tâm-tâm sở
pháp khác, nghĩa là tâm-tâm sở pha ùp trong tụ câu sinh của Không-Vô
nguyện, cùng với tất cả tâm-tâm sở pháp hữu lậu, những pháp này đều
không tương ưng bởi vì là tụ khác; sắc -vô vi-tâm bất tương ưng hành,
nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm ba át tương ưng hành, những pháp này đều
không tương ưng, bởi vì không có sở duyên.
Đối với ba Căn vô lậu-bảy Giác chi-tám Đạo chi nói như Pháp trí,
nghĩa là như Pháp trí đối với ba Căn vô lậu…, Diệt trí này đối với ba Căn
vô lậu…, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Đạo trí, pháp ấy tương ưng với Tam-
ma-địa không chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Tam-ma-địa không, pháp ấy
tương ưng với Đạo trí chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Đối với Tam-ma-địa Vô tương cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì không phải là một tâm, vì  hành tướng khác nhau, vì sở duyên
khác nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Đạo trí, pháp ấy tương ưng với Tam-
ma-địa Vô nguyện chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Đạo trí mà không phải là Vô nguyện, đó
là Đạo trí tương ưng với Vô nguyện, tức là Vô nguyện câu sinh của Đạo
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 169  
www.daitangkinh.org  
trí, pháp này tương ưng với Đạo trí chứ không phải là Vô nguyện, bởi vì
tự tánh không tương ưng với tự tánh.
2. Pháp có tương ưng với Vô nguyện mà không phải là Đạo trí,
đó là Đạo trí và Đạo trí không t ương ưng với pháp tương ưng của Vô
nguyện. Trong này, Đạo trí nghĩa là Đạo trí câu sinh Vô nguyện, pháp
này tương ưng với Vô nguyện chứ không phải là Đạo trí, bởi vì tự tánh
không tương ưng với tự tánh; và Đạo trí không tương ưng với pháp tương
ưng của Vô nguyện, nghĩa là pháp tương ưng với Vô nguyện trong tụ
câu sinh của Khổ nhẫn-Khổ trí-Tập  nhẫn-Tập trí-Đạo nhẫn, pháp này
tương ưng với Vô người chứ không phải là Đạo trí, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Đạo trí cũng là Vô nguyện, đó là hai
pháp tương ưng. Pháp này là gì? Đó là trong tụ câu sinh của Đạo trí, trừ
ra Đạo trí và Vô nguyện, còn lại các tâm-tâm sở pháp, tức là tám pháp
Đại địa, mười pháp Địa thiện địa, Tầm-Tứ và tâm.
Có pháp không phải là tương ưng với Đạo trí cũng không phải là
Vô nguyện, đó là Đạo trí không tương ưng với Vô nguyện, cho đến nói
rộng ra. Trong này, Đạo trí không tương ưng với Vô nguyện, nghĩa là
Vô nguyện trong tụ câu sinh của Khổ nhẫn-Khổ trí-Tập nhẫn-Tập trí
và Đạo nhẫn, pháp này không phải là tương ưng với Đạo trí bởi vì là tụ
khác, cũng không phải là tương ưng với Vô nguyện, bởi vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh; và các tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là tâm-tâm
sở pháp trong tụ câu sinh của Không- Vô tướng, và tất cả tâm-tâm sở
pháp hữu lậu, pháp này đều không tương ưng bởi vì là tụ khác; sắc-vô
vi-tâm bất tương ưng hành, nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng
hành, pháp này đều không tương ưng bởi vì không có sở duyên.
Đối với ba Căn vô lậu-bảy Giá c chi-tám Đạo chi nói như pháp
trí, nghĩa là như pháp trí đối với ba Căn Vô lậu…, Đạo trí này đối với ba
Căn vô lậu…, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Ta m-ma-địa không, pháp ấy tương
ưng với Tam-ma-địa Vô nguyện chăng?
Đáp: Không phải như vậy. Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Tam-
ma-địa Vô nguyện, pháp ấy tương ưng với Tam-ma-địa Không chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Đối với Vô tướng cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
không phải là một tâm, vì hành tướng khác nhau, hoặc vì sở duyên khác
nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tam-ma-địa Không, pháp ấy tương
ưng với vị tri đương tri căn chăng?
170 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 

định.
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất

1. Có pháp tương ưng với Không mà không phải là Vị tri    đương
căn, đó là vị tri đương tri căn vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng với
Không. Pháp này là gì? Đó là pha ùp tương ưng với Không câu sinh của
Dĩ tri căn và Cụ tri căn, pháp này tương ưng với Không chứ không phải
là Vị tri đương tri căn, bởi vì là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với Vị tri đương căn mà không phải là
Không, đó là Vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp Không, và Không không
thâu nhiếp-không tương ưng với pháp tương ưng của Vị tri đương tri căn.
Trong này, vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp Không, nghĩa là Không
trong tụ câu sinh của Vị tri đương tri căn, pháp này tương ưng với Vị
tri đương tri căn chứ không hải là Không, bởi vì tự tánh không tương
ưng với tự tánh; và Không không thâu nhiếp-không tương ưng với pháp
tương ưng của Vị tri đương tri căn, nghĩa là pháp tương ưng với Vị tri
đương tri căn trong tụ câu sinh của Vô nguyện-Vô tướng, pháp này
tương ưng với Vị tri đương tri căn chứ không phải là không, bởi vì là tụ
khác.
3. Có pháp tương ưng với Không cũng là vị tri đương tri căn, đó là
Vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Không. Pháp này
là gì? Đó là tám căn trong tụ này và các tâm sở pháp không phải là căn
tương ưng với nó.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Không, cũng không phải
là Vị tri đương tri căn, đó là Vị  tri đương tri căn vốn không thâu nhiếp
Không, cho đến nói rộng ra. Trong này, Vị tri đương tri căn vốn không
thâu nhiếp Không, nghĩa là Không trong tụ câu sinh của Dĩ tri căn-cụ tri
căn, pháp này không phải là tương ưng với Không, bởi vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh, cũng không phải là tương ưng với Vị tri đương tri
căn bởi vì là tụ khác; và Không- Vị tri đương tri căn không thâu nhiếp-
không tương ưng với các tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là Dĩ tri căn-Cụ
tri căn đã thâu nhiếp tâm-tâm sở pháp trong tụ câu sinh của Vô nguyện-
Vô tướng, và tất cả tâm-tâm sở pháp hữu lậu, pháp này đều không
tương ưng bởi vì là tụ khác; sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, nghĩa là
tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng ha hành, pháp này đều không tương
ưng, bởi vì không có sở duyên.
Đối với Dĩ tri căn-cụ tri căn cũng như vậy, nghĩa là như Tam-ma-
địa Không đối với Vị tri đương tri căn có bốn câu phân biệt, đối với Dĩ
tri căn-Cụ tri căn cũng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 171  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tam-ma-địa Không, pháp ấy tương
ưng với Niệm giác chi chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Không chứ không phải là Niệm, đó   là
Không tương ưng với Niệm, tức là Niệm giác chi câu sinh của Tam-ma-
địa Không, pháp này tương ưng với Không chứ không phải là Niệm, bởi
vì tự tánh không tương ưng với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với Niệm chứ không phải là Không, đó là
Không và Không không tương ưng với pháp tương ưng của Niệm. Trong
này, Không đó là Tam-ma-địa Không câu sinh của Niệm giác chi, pháp
này tương ưng với Niệm chứ không phải là Không, bởi vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh; và K hông không tương ưng với pháp tương ưng
của Niệm, nghĩa là pháp tương ưng với Niệm giác chi câu sinh của
Vô nguyện-vô tướng, pháp này tương ưng với Niệm chứ không phải là
Không, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Không cũng là Niệm, đó là hai pháp
tương ưng, tức là trong tụ câu sinh của Không trừ ra Không và Niệm,
còn lại các tâm-tâm sở pháp. Pháp na øy là gì? Đó là tám pháp Đại địa,
mười pháp Đại thiện địa, Tầm-Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Không, cũng không phải
là Niệm, đó là Không không tương ưng với Niệm, cho đến nói rộng ra.
Trong này, Không không tương ưng với Ni ệm, nghĩa là Niệm giác chi
câu sinh của Vô nguyện-Vô tướng, pháp này không phải là tương ưng
với Không bởi vì là tụ khác, cũng không phải là tương ưng với niệm, bởi
vì tự tánh không tương ưng với tự tánh;  và các tâm-ta âm sở pháp khác,
nghĩa là tất cả các tâm-tâm sở pháp hữu lậu, pháp này đều không tương
ưng bởi vì là tụ khác; sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, nghĩa là tất cả
sắc- vô vi-tâm bất tương ưng hành, pháp này đều không tương ưng bởi
vì không có sở duyên.
Đối với Trạch pháp-Tinh tiến - Khinh an - Xả giác chi và Chánh
kiến-Chánh tinh tiến-Chánh niệm cũng như vậy, nghĩa là như Tam-ma-
địa Không đối với Niệm giác chi c ó bốn câu phân biệt, đối với Trạch
pháp… cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tam-ma-địa Không, pháp ấy tương
ưng với Hỷ giác chi chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
172 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
1. Có pháp tương ưng với Không chứ không phải là Hỷ, đó là
Không tương ưng với Hỷ và Hỷ không tương ưng với pháp tương ưng
của Không. Trong này, Không tương ưng với Hỷ, đó là Hỷ giác chi
trong tụ câu sinh của Không, pháp này tương ưng với Không chứ không
phải là Hỷ, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và Hỷ không
tương ưng với pháp tương ưng của Không, nghĩa là pháp tương ưng với
Tam-ma-địa Không trong địa Vị chí Định-Tĩnh lự trung gian-hai Tĩnh lự
sau-ba Vô sắc trước, pháp này tương ưng với Không chứ không phải là
Hỷ, bởi vì là địa khác.
2. Có pháp tương ưng với Hỷ chứ không phải là Không, đó là Hỷ
tương ưng với Không và Không kh ông tương ưng với pháp tương ưng
của Hỷ. Trong này, Hỷ tương ưng với Không, nghĩa là Tam-ma-địa
Không trong tụ câu sinh của Hỷ giác chi, pháp này tương ưng với Hỷ
chứ không phải là Không, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và
Không không tương ưng với pháp tương ưng của hỷ, nghĩa là pháp tương
ưng với Hỷ trong tụ câu sinh của Vô nguyện-Vô tướng, pháp này tương
ưng với Hỷ chứ không phải là Không, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Không cũng là Hỷ, đó là hai pháp tương
ưng, tức là trong tụ câu sinh của Không thuộc hai Tỉnh lự đầu, trừ ra
Không và Hỷ, còn lại các tâm-tâm sở pháp. Pháp này là gì? Đó là tám
pháp Đại địa, mười pháp Đại thiên địa, Tầm-tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Không, cũng không phải
là Hỷ, đó là Không không tương ưng với Hỷ, cho đến nói rộng ra. Trong
này, Không không tương ưng với Hỷ, đó là Hỷ trong tụ câu sinh của
Vô nguyện-Vô tướng, pháp này không pha ûi là tương ưng với Không
bởi vì là tụ khác, cũng không phải là tương ưng với Hỷ, bởi vì tự tánh
không tương ưng với tự tánh; Hỷ không tương ưng với Không, nghĩa là
Tam-ma-địa Không trong địa Vị chí Định-Tĩnh lự trung gian-hai Tĩnh
lự sau-ba Vô sắc trước, pháp na øy không phải là tương ưng với Không,
bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh, cũng không phải là tương
ưng với Hỷ bởi vì là địa khác; và các tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là
tâm-tâm sở pháp trong tụ câu si nh của Vô nguyện-Vô tướng trong các
địa Vị chí Định-Tĩnh lự trung gian-hai Tĩnh lự sau-ba Vô sắc trước, và
tất cả tâm-tâm sở pháp hữu lậu, pháp này đều không tương ưng bởi vì
là tụ khác; sắc-vô vi- tâm bất tương ưng hành, nghĩa là tất cả sắc-vô
vi-tâm bất tương ưng hành, pháp này đều không tương ưng bởi vì không
có sở duyên.
Đối với chánh tư duy cũng như vậy, nghĩa là như Tam-ma-địa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 173  
www.daitangkinh.org  
Không đối với Hỷ giác chi làm thành bốn câu phân biệt, đối với chánh
tư duy cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Tam-ma-địa Không, pháp ấy tương
ưng với Định giác chi chăng?
Đáp: Các pháp tương ưng với Không thì pháp ấy cũng tương ưng
với Định, bởi vì tất cả Tam-ma-địa Không đều là do định giác chi thâu
nhiếp. Có pháp tương ưng với định mà không phải là Không, đó là
Không vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng với Định. Pháp này là
gì? Đó là pháp tương ưng với định gi ác chi trong tụ câu sinh của Vô
nguyện-Vô tướng, pháp này tương ưng với Định giác chi chứ không phải
là Không, bởi vì là tụ khác.
Đối với chánh định cũng như vậy, nghĩa như Tam-ma-địa Không
đối với định giác chi làm thuận theo câu trước, đối với chánh định cũng
như vậy. Như không đối với các pháp sau, Vô nguyện-Vô tướng đối với
các pháp sau cũng như vậy, nghĩa là như Tam-ma-địa Không đối với các
pháp sau, Vô nguyện-Vô tướng đối với cá c pháp sau, nói rộng ra cũng
như vậy. Có điểm sai biệt, đó là như Không đối với Hỷ giác chi-Chánh
tư duy, Vô nguyện-Vô tướng đối với Hỷ giác chi-Chánh kiến-Chánh tư
duy cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Vị  tri đương tri căn, pháp ấy tương
ưng với Dĩ tri căn chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Hỏi: Giả sử pháp tương ưng với Dĩ tri căn, thì pháp ấy tương ưng
với Vị tri đương tri căn chăng?
Đáp: Không phải như vậy.
Đối với Cụ tri căn cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không
phải là một tâm, bởi vì phần vị đều khác nhau.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Vị  tri đương tri căn chứ không phải
là Niệm giác chi chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn mà không phải là
Niệm, đó là Vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp Niệm, tức là Niệm trong
tụ câu sinh của Vị tri đương tri căn, pháp này tương ưng với Vị tri đương
tri căn chứ không phải là Niệm giác chi, bởi vì tự tánh không tương ưng
với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với Niệm giác chi mà không phải là Vị tri
đương tri căn, đó là vị tri đương tri căn vốn không thâu nhiếp pháp tương
174 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
ưng với Niệm. Pháp này là gì? Đó là pháp tương ưng với Niệm trong
tụ câu sinh của Dĩ tri căn-cụ tri căn, pháp này tương ưng với Niệm chứ
không phải là Vị tri đương tri căn, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn cũng là Niệm, đó là
vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Niệm. Pháp này
là gì? Đó là tám căn khác và các tâm sở pháp không phải là căn tương
ưng với pháp ấy.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Vị tri đương tri căn, cũng
không phải là Niệm, đó là Vị tr i đương tri căn vốn không thâu nhiếp
Niệm, cho đến nói rộng ra. Trong này, Vị tri đương tri căn vốn không
thâu nhiếp Niệm, nghĩa là Niệm trong tụ câu sinh của Dĩ tri căn-Cụ tri
căn, pháp này không phải là tương ưng với vị tri đương tri căn, bởi vì là
tụ khác, cũng không phải là tương ưng với Niệm, bởi vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh; va ø các tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là tất cả
tâm-tâm sở pháp hữu lậu, pháp na øy đều không tương ưng, bởi vì là tụ
khác; sắc-vô vi-tâm bất tương ưng ha ønh, nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm
bất tương ưng hành, pháp này đều không tương ưng, bởi vì không có sở
duyên.
Đối với Trạch pháp-Tinh tiến-Định giác chi và chánh kiến-chánh
tinh tiến-chánh niệm-chánh định cũng như vậy, nghĩa là như Vị tri đương
tri căn đối với Niệm giác chi có bốn câu phân biệt, đối với Trạch pháp
giác chi… cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Vị  tri đương tri căn, pháp ấy tương
ưng với hỷ giác chi chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn mà không phải là
Hỷ, đó là Vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp Hỷ, và không thâu nhiếp-
không tương ưng với pháp tương ưng của Vị tri đương tri căn. Trong
này, Vị tri đương tri căn đã thâu nhiếp Hỷ, nghĩa là Hỷ trong tụ câu sinh
của Vị tri đương tri căn, pháp này tương ưng với Vị tri đương tri căn chứ
không phải là Hỷ, bởi vì tha không tương ưng với tự tánh; và Hỷ không
thâu nhiếp-không tương ưng với pháp tương ưng của Vị tri đương tri căn,
nghĩa là pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn trong địa Vị chí Định-
Tĩnh lự trung gian-hai Tĩnh lự sau, pháp này tương ưng với Vị tri đương
tri căn chứ không phải là Hỷ, bởi vì là địa khác.
2. Có pháp tương ưng với Hỷ giác chi chứ không phải là Vị tri
đương tri căn, đó là Vị tri đương tri căn vốn không thâu nhiếp pháp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 175  
www.daitangkinh.org  
tương ưng với Hỷ. Pháp này là gì? Đó là pháp tương ưng với Hỷ trong tụ
câu sinh của Dĩ tri căn-Cụ tri căn, pháp này tương ưng với Hỷ chứ không
phải là Vị tri đương tri căn, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn cũng là Hỷ, đó là Vị
tri đương tri căn đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Hỷ. Pháp này là gì?
Đó là tám căn khác và các tâm sở pháp không phải là căn tương ưng
với pháp ấy.
4. Có pháp không phải là tương ưng Vị tri đương tri căn, cũng
không phải là Hỷ, đó là Vị tri đươn g tri căn vốn không thâu nhiếp Hỷ,
cho đến nói rộng ra. Trong này, Vị  tri đương tri căn vốn không thâu
nhiếp Hỷ, nghĩa là Hỷ trong tụ câu sinh của Dĩ tri căn-Cụ tri căn, pháp
này không phải là tương ưng với Vị tri đương tri căn bởi vì là tụ khác,
cũng không phải là tương ưng với Hỷ, bởi vì tự tánh không tương ưng
với tự tánh; và Hỷ-Vị tri đương tri căn không thâu nhiếp-không tương
ưng với các tâm-tâm sở pháp khác, nghia là tâm-tâm sở pháp trong tụ
câu sinh của Dĩ tri căn-Cụ tri ca ên trong địa Vị trí Định-Tĩnh lự trung
gian-hai Tĩnh lự sau-ba Vô sắc trước , và tất cả tâm- tâm sở pháp hữu
lậu, pháp này đều không tương ưng bởi vì là tụ khác; sắc-vô vi-tâm bất
tương ưng hành, nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, pháp
này đều không tương ưng, bởi vì không có sở duyên.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Vị  tri đương tri căn, pháp ấy tương
ưng với Khinh an giác chi chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn mà không phải là
Khinh an, đó là vị tri đương tri ca ên tương ưng với Khinh an, pháp này
tương ưng với Vị tri đương tri căn chứ không phải là Khinh an, bởi vì tự
tánh không tương ưng với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với Khinh an mà không phải là Vị tri đương
tri căn, đó là Vị tri đương tri ca ên không tương ưng với pháp tương ưng
của Khinh an. Pháp này là gì? Đó là pháp tương ưng với Khinh an trong
tụ câu sinh của Dĩ tri căn-Cụ tr i căn, pháp này tương ưng với Khinh an
chứ không phải là Vị tri đương tri căn, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn, cũng là Khinh an, đó
là Vị tri đương tri căn tương ưng với pháp tương ưng của Khinh an. Pháp
này là gì? Đó là mười pháp Đại địa, chín pháp Đại thiên địa, Tầm-Tứ
và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Vị tri đương tri căn, cũng
176 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
không phải là Khinh an, đó là Vị tri đương tri căn không tương ưng với
Khinh an, tức là khinh an trong tụ câ u sinh của Dĩ tri căn-Cụ tri căn,
pháp này không phải là tương ưng với Vị  tri đương tri căn, bởi vì là tụ
khác, cũng không phải là tương ưng với Khinh an, bởi vì tự tánh không
tương ưng với tự tánh; và tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là tất cả tâm-tâm
sở pháp hữu lậu, pháp này đều không tương ưng, bởi vì là tụ khác; sắc-
vô vi-tâm bất tương ưng hành, nghĩa là tất cả sắc-vô vi -tâm bất tương
ưng hành, pháp này đều không tương ưng, bởi vì không có sở duyên.
Đối với xả giác chi cũng như vậy, nghĩa là như vị tri đương tri căn
đối với Khinh an giác chi có bốn câu phân biệt, đối với xả giác chi cũng
như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Vị  tri đương tri căn, pháp ấy tương
ưng với chánh tư duy chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, bởi vì nghĩa không  nhất
định.
1. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn mà không phải là
chánh tư duy, đó là Vị tri đương tri căn tương ưng với chánh tư duy, và
chánh tư duy không tương ưng với pha ùp tương ưng của Vị tri đương ti
căn. Trong này, Vị tri đương tri că n tương ưng với chánh tư duy, đó là
chánh tư duy trong tụ câu sinh của Vị tri đương tri căn, pháp này tương
ưng với Vị tri đương tri căn chứ không pha ûi là chánh tư duy, bởi vì tự
tánh không tương ưng với tự tánh; và chánh tư duy không tương ưng với
pháp tương ưng của Vị tri đương tri căn, đó là pháp tương ưng với Vị
tri đương tri căn trong địa Tĩnh lự tr ung gian-ba Tĩnh lự sau, pháp này
tương ưng với vị tri đương tri căn chứ không phải là chánh tư duy, bởi
vì là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với chánh tư duy chứ không phải là Vị tri
đương tri căn, đó là Vị tri đương tri căn không tương ưng với pháp tương
ưng của chánh tư duy. Pháp này là gì? Đó là pháp tương ưng với chánh
tư duy tong tụ câu sinh của Dĩ tri căn-Cụ tri căn, pháp này tương ưng với
chánh tư duy  chứ không phải  là Vị tri đương tri căn, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Vị tri đương tri căn cũng là chánh tư
duy, đó là Vị tri đương tri căn tương ưng với pháp tương ưng của chánh
tư duy. Pháp này là gì? Đó là mười pháp Đại địa, mười pháp Đại thiên
địa, Tầm-Tứ và tâm.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Vị tri đương tri căn, cũng
không phải là chánh tư duy, đó là vị tri đương tri căn không tương ưng
với chánh tư duy, cho đến nói rộng ra. Trong này, Vị tri đương tri   căn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 177  
www.daitangkinh.org  
không tương ưng với chánh tư duy, nghĩa là chánh tư duy trong tụ câu
sinh của Dĩ tri căn-Cụ tri căn, pha ùp này không phải la ø tương ưng   với
vị tri đương tri căn bởi vì là tụ khác, cũng không phải là tương ưng với
chánh tư duy, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và các tâm-
tâm sở pháp khác, nghĩa là tâm-tâm sở pháp tr ong tụ câu sinh của Dĩ
tri căn-Cụ tri căn trong địa Tĩnh lự trung gian-ba Tĩnh lự sau-ba Vô sắc
trước, và tất cả tâm-tâm s ở pháp hữu lậu, pháp này đều không tương
ưng, bởi vì là tụ khác; sắc-vô vi-t âm bất tương ưng hành, đó là tất cả
sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, pháp này đều không tương ưng, bởi
vì không có sở duyên.
Như Vị tri đương tri căn đối với các pháp sau, Dĩ tri căn-Cụ tri
căn đối với các pháp sau cũng như vậy. Có điểm sai biệt là Cụ tri căn
đối với Chánh kiến nên làm thành bốn câu phân biệt, cùng với trước có
khác nhau.
1. Có pháp tương ưng với Cụ tri căn mà không phải là Chánh kiến,
đó là Cụ tri căn đã thâu nhiếp Ch ánh kiến, và Chánh kiến không thâu
nhiếp-không tương ưng với pháp tương ưng của Cụ tri căn. Trong này,
Cụ tri căn đã thâu nhiếp Chánh kiến, nghĩa là Chánh kiến câu sinh của
Cụ tri căn, pháp này tương ưng với Cụ tri căn chứ không phải là Chánh
kiến, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh; và Chánh kiến không
thâu nhiếp-không tương ưng với pháp tương ưng của Cụ tri căn, nghĩa là
pháp tương ưng với Cụ tri căn trong tụ câu sinh của Tận trí-Vô sinh trí,
pháp này tương ưng với Cụ tri căn chứ không phải là Chánh kiến, bởi
vì là tụ khác.
2. Có pháp tương ưng với Chánh kiến mà không phải là Cụ tri căn,
đó là Cụ tri căn vốn không thâu nhiếp pháp tương ưng với Chánh kiến.
Pháp này là gì? Đó là pháp tương ưng với Chánh kiến trong tụ câu sinh
của Vị tri đương tri căn-Dĩ tri căn, pháp này tương ưng với Chánh kiến
chứ không phải là Cụ tri căn, bởi vì là tụ khác.
3. Có pháp tương ưng với Cụ tri căn cũng là Chánh kiến, đó là Cụ
tri căn đã thâu nhiếp pháp tương ưng với Chánh kiến. Pháp này là gì?
Đó là tám căn khác và các tâm sở pháp không phải là căn tương ưng
với pháp ấy.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Cụ tri căn cũng không
phải là Chánh kiến, đó là Cụ tri căn vốn không thâu nhiếp Chánh kiến,
cho đến nói rộng ra. Trong này, Cụ tri căn vốn không thâu nhiếp Chánh
kiến, nghĩa là Chánh kiến trong tụ câu sinh của Vị tri đương tri căn-
Dĩ tri căn, pháp này không phải la ø tương ưng với Cụ tri căn, bởi vì là
178 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tụ khác, cũng không phải là tương ưng với Chánh kiến, bởi vì tự tánh
không tương ưng với tự tánh; và các tâm-tâm sở pháp khác, nghĩa là các
tâm-tâm sở pháp hữu lậu, pháp na øy đều không tương ưng, bởi vì là tụ
khác; sắc-vô vi-tâm bất tương ưng ha ønh, nghĩa là tất cả sắc-vô vi-tâm
bất tương ưng hành, pháp này đều không tương ưng, bởi vì không có sở
duyên.
Niệm giác chi cho đến Chánh niệm đối với các pháp sau nói rộng
ra như phần luận về Giác chi, nghĩa là như phần luận thứ nhất trong Uẩn
này đã nói nhiều.
Như nói: “Này Tỳ kheo! Ta sẽ vì ông mà nói về sự việc của bốn
mươi bốn trí, ông nên lắng nghe kỹ càng, cố gắng hết sức tác ý…”
Hỏi: Vì so soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì phân biệt rộng về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Đức Phật bảo với Tỳ kheo: Ta sẽ vì ông mà nói về sự việc của bốn
mươi bốn trí, ông nên lắng nghe kỹ càng… “Trong kinh tuy nói ra lời này
mà không phân biệt về nghĩa ấy, kinh là nơi nương tựa căn bản của luận
này, điều gì trong kinh chưa giải thíc h thì nay cần phải giải thích, cho
nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn nói ra kinh này?
Đáp: Đức Thế Tôn xưa kia nhờ va øo gia hạnh này làm cửa ngõ-
làm con đường, chứng được Vô lượng Ch ánh đẳng Bồ-đề, nay lại nói
về điều này để chỉ rõ cho các đệ tử: Nếu các ông có thể không rời bỏ
phương pháp gia hạnh như vậy, thì không bao lâu sẽ được vĩnh viễn hết
sạch các lậu. Ví như Trưởng giả  nhờ vào phương tiện này, dành dụm
được tiền của châu báu mà thụ hư ởng vui sướng giàu có, sau đó cũng
dùng phương tiện này dạy cho các con chá u biết rằng: Nếu các con có
thể không rời bỏ phương tiện như vậy, th ì nhất định thu được tiền của
châu báu cũng thụ hưởng vui sướng đa ày đủ. Đức Thế Tôn cũng như
vậy.
Sự của bốn mươi bốn trí là thế nào? Đó là trí biết về lão tử, trí biết
về nhân của lão tử, trí bi ết về lão tử diệt mất , trí biết về hành tướng
đến lão tử diệt mất; như vậy trí biết về Sinh-Hữu-Thủ-Ái-Thọ-Xúc-Lục
nhập-Danh sắc-Thức-Hành, trí biết về nhân của Hành, trí biết về Hành
diệt mất, trí biết về Hành hướng đến Hành diệt mất, đó gọi là sự của
bốn mươi bốn trí.
Hỏi: Tại sao trong này không nói đến trí biết về Vô minh…?
Đáp: Nên nói mà không nói đến thì nên biết là nghĩa có khác. Lại
nữa, nếu pháp do chi Hữu thâu nhiếp, lấy chi Hữu làm nhân, là quả của
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 179  
www.daitangkinh.org  
chi Hữu, thì trong này nói đến; Vô minh tuy cũng do chi Hữu thâu nhiếp
mà không lấy chi Hữu làm nhân, cũng không phải là quả của chi Hữu,
cho nên ở đây không nói. Lại nữa, nếu dựa vào pháp này dấy khởi đầy
đủ bốn trí, thì trong này nói đến; dựa vào Vô minh chỉ dấy khởi ba trí,
không khởi lên trí duyên với nhân của chi Hữu, cho nên ở đây không
nói.
Hỏi: Trong này sự của bốn mươi b ốn trí biết về Lão tử…, nên nói
là pháp trí cho đến Đạo trí chăng?
Đáp: Nên nói trí biết về Lão tử là bốn trí, đó là Pháp-Loại-Thế
tục và Khổ trí, cho đến nói rộng ra.
Trong này, trí biết về Lão tử là bốn trí, đó là Pháp trí thì biết về
Lão tử của cõi Dục, Loại trí thì biết về Lão tử của cõi Sắc-Vô sắc, Thế
tục trí và Khổ trí thì đều biết về Lão tử của ba cõi. Như biết về Khổ có
bốn trí, biết về Tập-Diệt-Đạo nên biết cũng như vậy. Như dựa vào Lão
tử khởi lên sự của mười sáu trí,  cho đến dựa vào Hành nên biết cũng
như vậy. Như vậy tổng cọng có một trăm bảy mươi sáu trí thuộc về sự.
Trong này Đức Thế Tôn dựa vào mười một Chi thuộc bốn Đế sai biệt
đều khởi lên bốn trí, cho nên chỉ nói là có bốn mươi bốn trí thuộc về
sự.
Hỏi: Bốn mươi bốn trí thuộc về sự này, mấy loại là hữu lậu, mấy
loại là vô lậu?
Đáp: Tất cả đều gồm chung hữu lậu và vô lậu.
Hỏi: Mấy loại duyên với hữu lậu, mấy loại duyên với vô lậu?
Đáp: Hai mươi hai loại duyên với hữu lậu, hai mươi hai loại duyên
với vô lậu.
Hỏi: Mấy loại là hữu vi, mấy loại là vô vi?
Đáp: Tất cả đều là hữu vi.
Hỏi: Mấy loại duyên với hữu vi mấy loại duyên với vô vi?
Đáp: Ba mươi ba loại duyên với hữu vi, mười một loại duyên với
vô vi.

tại?
Hỏi: Mấy loại là quá khứ, mấy loạ i là vị lai, mấy loại là hiện
Đáp: Tất cả đều bao gồm ba đời.
Hỏi: Mấy loại duyên với quá khứ, mấy loại duyên với vị lai, mấy
loại duyên với hiện tại?
Đáp: Ba mươi ba loại duyên với ba đời, mười một loại duyên với
Phi thời gian. Nếu như phần vị ba đời trong chương tạp Uẩn, thì nên nói
ba loại duyên với quá khứ, đó là trí biết về Hành, trí biết về Hành tập,
180 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
trí biết về Thức tập; ba loại duyên với vị lai. Đó là trí biết về Lão tử,
trí biết về Lão tử tập, trí biết về Sinh; mười sáu loại duyên với hiện tại,
đó là trí biết về Sinh tập, trí biết về Hữu, trí biết về Hữu tập, trí biết về
Thủ, trí biết về Thủ tập, trí biết về Ái, trí biết về Ái tập, trí biết về Thọ,
trí biết về Thọ tập, trí biết về Xúc, tr í biết về Xúc tập, trí biết về Lục
xứ, trí biết về Lục xứ tập, trí biết về Danh sắc, trí biết về Danh sắc tập,
trí biết về Thức; mười một loại duyên với ba đời, mười một loại duyên
với Phi thời gian.
Hỏi: Trí thuộc về sự như vậy đã không có năng lực tiến vào Chánh
tánh ly sinh, đạt được quả-lìa nhiễm va ø hết sạch các lậu, vì sao Thánh
giả tu tập làm cho hiện rõ trước mắt?
Đáp: Nhờ vào bốn duyên:
1. Bởi vì trú trong niềm vui với pháp hiện tại.
2. Bởi vì dạo chơi trong công đức.
3. Bởi vì quán xét nhưng việc làm vốn có.
4. Bởi vì tiếp nhận tài sản của bậc Thánh.
Như nói: “Này Tỳ kheo! Ta sẽ nói cho ông về bảy mươi bảy trí
thuộc về sự, ông nên lắng nghe kỹ càng, cố gắng hết sức tác ý…”
Hỏi: Vì so soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì phân biệt rộng về nghĩa trong kinh, nói rộng ra như
trước.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn nói ra kinh này?
Đáp: Đức Thế Tôn xưa kia nhờ vào gia hạnh này làm cửa ngõ-làm
con đường, nói rộng ra như trươc.
Thế nào là bảy mươi bảy trí thuộc về sự? Đó là trì biết về Sinh
duyên Lão tử, trí biết về pháp ấy đều là Sinh duyên Lão tử, trí biết về
Sinh duyên Lão tử thuộc quá khứ, trí biết về pháp ấy đều là Sinh duyên
Lão tử, trí biết về Sinh duyên Lão tử thuộc vị lai, tí biết về pháp ấy đều
là Sinh duyên Lão tử, và trí pháp trú biết tất cả pháp này là vô thường-
hữu vi, do suy nghĩ mà tạo tác, thì duyên mà sinh ra, là pháp Tận-pháp
Giảm-pháp Ly-pháp Diệt. Như dựa  vào Sinh duyên Lão tử khởi kên
bảy trí, cho đến dựa vào Vô minh duyên Hành cũng như vậy, cho nên
có bảy mươi bảy trí thuộc về sự.
Hỏi: Tại sao trong này không nói đến trí biết về Vô minh đã thuận
theo duyên?
Đáp: Nên nói mà không nói đến, thì phải nên biết là nghĩa này có
khác. Lại nữa, nếu pháp do chi Hữu thâu nhiếp, lấy chi Hữu làm nhân,
là quả của chi Hữu thì trong này nói đến; Vô minh tuy cũng do chi Hữu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 181  
www.daitangkinh.org  
thâu nhiếp, mà không lấy chi Hữu thâu nhiếp, mà không lấy chi Hữu
làm nhân, cũng không phải là quả c ủa chi Hữu, cho nên ở đây không
nói. Lại nữa, nếu dựa vào pháp này khởi lên bảy trí duyên với chi Hữu,
thì trong này nói đến; dựa vào Vô minh mà thuận theo duyên không
khởi lên bảy trí duyên với chi Hữu, cho nên ở đây không nói.
Hỏi: Trong này, bảy mươi bảy trí thuộc về sự, như trí biết về Sinh
Lão tử…, nên nói là Pháp trí cho đến Đạo trí chăng?
Đáp: Nên nói sáu trí trước như trí biết về Sinh duyên Lão tử… đều
là bốn trí, đó là Pháp-Loại-Thế tục và Tập trí; trí pháp trú thứ bảy là
một trí, đó là Thế tục trí. Như bảy trí biết về Sinh duyên Lão tử, cho đến
bảy trí biết về Vô minh duyên Hành cũng như vậy.
Trong này, Pháp trí là nhận biết về Sinh duyên Lão tử… của cõi
Dục, Loại trí là nhận biết về Sinh duyên Lão tử… của cõi Sắc-Vô sắc,
Thế tục trí và Tập trí đều nhận biết về Sinh duyên Lão tử… của ba cõi.
Hỏi: Đã nói về Sinh duyên Lão tử …, tại sao còn nói đều là Sinh
duyên Lão tử…?
Đáp: Luận có hai loại:
1. Thành lập tông chỉ của mình.
2. Ngăn chặn tông chỉ của người kha ùc. Thành lập tông chỉ của
mình, như người tốt nói pháp thì thành lập tông chỉ nói pháp Thiện,
người xấu nói pháp thì thành lập tông chỉ nói pháp Ác, Luận giả Ứng Lý
thì thành lập tông chỉ của luận Ứng Lý, Luận giả Phân Biệt thì thành lập
tông chỉ của luận Phân Biệt. Ngăn chặn tông chỉ của người khác, như
người tốt nói pháp thì ngăn chặn to âng chỉ nói pháp Ác, người xấu nói
pháp thì ngăn chặn tông chỉ nói pháp thiện, Luận giả Ứng Lý thì ngăn
chặn tông chỉ của luận Phân Biệt, Luận giả Phân Biệt thì ngăn chặn
tông chỉ của luận Ứng Lý.
Nếu chỉ nói là Sinh duyên Lão tử…, thì hoặc có người sinh lòng
nghi ngờ vì phát triển luận bàn mà đưa ra cách nói như vậy, chứ lý thì
không hẳn là như vậy. Vì quyết định mối nghi ấy để hiển bày về lý này
là chắc chắn, cho nên lại nói đều là Sinh duyên Lão tử…
Trong này, biết về Sinh duyên Lão tử, là Pháp-Loại-Thế tục và
Tập tí, biết đều là Sinh duyên Lão tử cũng là bốn trí, hợp lại có tám trí;
biết về Sinh duyên Lão tử thuộc quá khứ-vị lai cũng đều có tám trí, hợp
lại có hai mươi bốn trí; trí Pháp trú thứ bảy chỉ là một trí, đó là Thế tục
trí; cọng đủ số trước thì có hai mươi lăm trí. Như biết về Sinh duyên Lão
tử, cho đến biết về Vô minh duyên  Hành cũng như vậy. Như vậy tổng
cọng có hai trăm bảy mươi lăm trí.  Nếu dùng sát-na nối tiếp nhau để
182 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
phân biệt, thì có vô lượng vô biên trí thuộc về sự. Trong này, Đức Thế
Tôn dựa vào mười một chi, ba đời si biệt đều khởi lên bảy trí, cho nên
chỉ nói là có bảy mươi bảy trí thuộc về sự.
Hỏi: Vì sao không nói biết về hiện tại?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Hai loại trước trong bảy loại
tức là biết về hiện tại. Lại có ngư ời nói: Hai loại trước trong bảy loại
bao gồm biết về ba đời, bởi vì quá khứ-vị lai khó biết rõ ràng, cho nên
lại nói riêng biệt về biết, hiện tại thì không như vậy, cho nên không nói
riêng biệt.
Hỏi: Bảy mươi bảy trí thuộc về sự này, mấy loại là hữu lậu, mấy
loại là vô lậu?
Đáp: Mười một trí Pháp trú chỉ riêng hữu lậu, bởi vì chỉ là tánh
Thế rục trí thâu nhiếp, sáu mươi sáu  trí còn lại gồm chung hữu lậu và
vô lậu, bởi vì bốn trí thâu nhiếp. Có người  đưa ra cách nói này: Tất cả
đều gồm chung hữu lậu và vô lậu.
Hỏi: Mấy loại duyên với hữu lậu, mấy loại duyên với vô lậu?
Đáp: Tất cả đều duyên với hữu lậu.
Hỏi: Mấy loại là hữu vi, mấy loại là vô vi?
Đáp: Tất cả đều là hữu vi, bởi vì  chắc chắn không có trí mà Thể
là vô vi.
Hỏi: Mấy loại duyên với hữu vi, mấy loại duyên với vô vi?
Đáp: Tất cả đều duyên với hữu vi.
Hỏi: Mấy loại là quá khứ, mấy loạ i là vị lai, mấy loại là hiện
tại?

Đáp: Tất cả đều gồm chung ba đời.
Hỏi: Mấy loại duyên với quá khứ, mấy loại duyên với vị lai, mấy
loại duyên với hiện tại?
Đáp: Có những người muốn làm cho hai loại trước trong bảy loại
chỉ duyên với hiện tại, họ nói hai mươi hia loại duyên với quá khứ, hai
mươi hai loại duyên với vị lai, ha i mươi hai loại duyên với hiện tại,
mười một loại duyên với ba đời. Có những người muốn làm cho hai loại
trước trong bảy loại cùng duyên với ba  đời, họ nói hai mươi hai loại
duyên với quá khứ, hai mươi hai loại duyên với vị lai, ba mươi ba loại
duyên với ba đời.
Trí này không có năng lực tiến vào Chánh tánh ly sinh…, nhờ vào
bốn duyên, tu tập làm cho hiện rõ trước mắt, nghĩa nói như trước.
Hỏi: Vì sao loại thứ bảy gọi là trí Pháp trú?
Đáp: Pháp ấy là quả, trú ấy là nhân, biết quả là pháp đã trú trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 183  
www.daitangkinh.org  
nhân, cho nên gọi là trí Pháp trú. Nghĩa là biết về nhân là nơi tồn tại của
quả bậc Hạ-Trung-Thượng trong ba cõi, cho nên gọi là trí Pháp trú. Trí
này chỉ biết về tướng riêng của nhân, không phải là hành tướng Thánh,
cho nên chỉ do Thế tục trú thâu nhiếp. Có người đưa ra cách nói này: Trí
này bao gồm bốn trí, đó là Pháp-Loại-Thế tục và Tập trí.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói là một trí, đó là Thế tục trí?
Đáp: Thật ra bao gồm vô lậu, trong này lại nói là hữu lậu, bởi vì trí
này phần nhiều biết về nhân của tướng riêng. Lại có người nói: Sáu trí
trước là trí biết về nhân cho nên gọi là Pháp trú, duyên vào đó khởi lên
trí gọi là trí Pháp trú, trí này biết về Đạo chứ không phải là biết về Tập
nhân, cũng do bốn trí thâu nhiếp, đó là Pháp-Loại-Thế tục và Đạo trí.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao đưa ra  cách nói như vậy: Biết tất cả
các pháp này là vô thường-hữu vi, do suy nghĩ mà tạo tác, từ duyên mà
sinh ra, là pháp Tận-pháp Giảm-pháp Ly-pháp Diệt. Vô lậu lẽ nào có
thể gọi là pháp Ly hay sao?
Đáp: Trong này chỉ nên đưa ra các h nói như vậy: Biết tất cả các
pháp này là vô thường-hữu vi, cho đến pháp Diệt. Không nên nói là
pháp Ly mà nói đến pháp Ly. Là muốn hiển bày Thánh giả cũng chán
ngán vô lậu không sinh tâm vui mừng, cho nên nói đến pháp Ly. Có
người khác lại nói: Trí biết về nhân trước kia là tánh thuộc bốn trí, nay
biết về trí ấy gọi là trí Pháp trú; bởi  vì trí Pháp trú này, biết về trí Thế
tục kia cho nên cũng gọi là biết về pháp Ly.
Lời bình: Nên biết trong này thì cách nói trước là hợp lý.
Như “Đức Thế Tôn nói: Này Tô- thi-ma nên biết! Trước có trí
Pháp trú, sau có trí Niết-bàn.”
Hỏi: Trong này, loại nào là trí Pháp trú, loại nào là trí Niết-bàn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Trí biết về Tập là trí Pháp
trú, trí biết về Diệt là trí Niết-bàn. Có người khác lại nói: Trí biết về
Khổ-Tập là trí Pháp trú , trí biết về Diệt-Đạo la ø trí Niết-bàn. Hoặc có
người nói: Trí biết vế Khổ-Tập-Đạo là trí Pháp trú, trí biết về Diệt là
trí Niết-bàn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói là trước có trí Pháp trú, sau có trí
Niết-bàn?
Đáp: Tuy có trí Pháp trú ở sau trí Niết-bàn, mà có trí Pháp trú ở
trước trí Niết-bàn, cho nên đưa ra cách  nói này. Lại có người nói: Trí
biết về lưu chuyển là trí Pháp trú, trí biết về hoàn diệt là trí Niết-bàn.
Lại nữa, trí biết về duyên khởi là trí Pháp trú, trí biết về duyên khởi diệt
là tí Niết-bàn. Lại nữa, trí biết về sinh tử là trí Pháp trú, trí biết về sinh
184 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tử diệt là trí Niết-bàn.
Có Sư khác nói: Trí của địa Cận phần là trí Pháp trú, trí của địa
Căn bản là trí Niết-bàn. Vì sao biết như vậy? Bởi vì kinh là Thánh giáo
lượng.
Như trong kinh nói: “Có các ngoại đạo cùng nhau tập trung bàn
bạc rằng: Lúc Phật chưa xuất hiện thì chúng ta thu được nhiều danh dự-
lợi dưỡng, bởi vì Phật xuất hiện ở thế gian mà danh và lợi lập tức dứt
đoạn, như mặt trời đã mọc thì ngọn đuốc nhỏ mất đi ánh sáng, tìm cách
nào để danh và lợi giống như xưa? N hưng Kiều-đáp-ma có hai sự việc
hơn hẳn, đó là giỏi về kinh luận và hình dáng tướng mạo đoan nghiêm,
tuy hình dáng tướng mạo khó làm cho thay đổi mà kinh luận thì dễ lấy
trộm, trong mọi người chúng ta có T ô-thi-ma, niệm tuệ kiên cường có
thể trộm lấy pháp ấy, nếu có được pháp  ấy thì danh và lợi giống như
xưa. Đã cùng nhau bàn bạc rồi nói cho Tô-thi-ma biết. Người ấy bởi vì
hai duyên cho nên liền nhận lời đề nghị của mọi người:
1. Yêu quý bạn thân.
2. Thiện căn chín muồi.
Ngay sau đó rời khỏi thành Vươn g Xá đi đến tinh xá Trúc Lâm,
nói với Tỳ kheo rằng: Tôi muốn xuất gia! Lúc ấy các Tỳ kheo dẫn đến
thưa vời Đức Phật, Đức Phật biết rõ căn tánh, khiến các Tỳ kheo độ cho
xuất gia, và cho thọ giới Cụ túc. Người ấy sau đó không lâu đọc tụng văn
kinh ba Tạng, cũng hơi hiểu nghĩa l ý, trộm dấy lên ý niệm này: Muốn
lợi ích cho bạn bè thân thiết thì nay chính là cơ hội. Liền từ trong Trúc
Lâm đi ra muốn trở về thành Vương Xá. Nhưng Đức Phật có Thiên nhãn
hộ pháp soi chiếu khắp nơi, luôn luôn qua ùn sát thế gian biết ai có thể
lấy trộm kinh pháp. Lúc ấy có năm trăm Tỳ kheo A-la-hán (Ứng chân),
đến trước Tô-thi-ma tự khen ngợi công đức của mình: Đời sống của tôi
đã hết, phạm hạnh đã lập, việc la øm đã xong, không nhận lấy thân đời
sau. Tô-thi-ma nói: Các vị Nhân giả đã chứng ngộ là dựa vào Định nào,
là Tĩnh lự thứ nhất, hay là cho đến Vô sở hữu xứ? Các Tỳ kheo nói: Sự
chứng ngộ của chúng tôi đều không dựa  vào những nơi ấy. Tô-thi-ma
nói: Nếu không dựa vào những Định ấy thì làm sao có thể chứng ngộ?
Các Tỳ kheo nói: Chúng tôi đều là T uệ giải thoát. Lúc ấy Tô-thi-ma
nghe xong thì mù tịt không biết các vị ấy đã nói gì, liền dấy lên ý nghĩ
này: Nếu như bạn bè thân thiết của mình hỏi đến nghĩa này, thì mình sẽ
làm sao? Lại đến nơi Đức Phật để thưa hỏi về nghĩa như vậy. Đức Thế
Tôn bảo rằng: Này Tô-thi-ma nên biết! Trước có trí pháp trú, sau có trí
niết-bàn. Tô-thi-ma thưa rằng: Nay con không biết thế nào là trí  Pháp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 110 185  
www.daitangkinh.org  
trú, thế nào là trí Niết-bàn? Đứa Phật bảo rằng: Tùy theo ông nhận biết
và không nhận biết, nhưng pháp thuận theo như vậy.” Lúc ấy Tô-thi-ma
không quyết đoán lời nguyện trước kia, nhưng năm trăm tỳ kheo A-la-
hán kia dựa vào Vị chí định đạt được lậu tận rồi, về sau mới có thể khởi
lên Đẳng chí căn bản. Vì vậy cho nên bi ết trí của địa Cận phần là trí
Pháp trú, trí của địa Căn bản là trí Niết-bàn.


„
186 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA