A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 11

Việt dịch

QUYỂN 11

LUẬN VỀ TRÍ (Phần 3)

Hỏi: Trong đời vị lai có đẳng vô gián duyên hay không? Giả sử
như vậy thì có gì sai? Nếu có thì các pháp vị lai cần phải tồn tại theo
thứ tự, tu chánh gia hạnh sẽ trở thành vô dụng. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì nếu pháp ở lúc này không gián đoạn mà tồn tại, thì pháp kia từ đây
không gián đoạn mà chắc chắn sinh ra, tu chánh gia hạnh lại đâu có gì
tác dụng? Vả lại, cần phải không có nghĩa đối trị để chế phục các phiền
não sinh khởi, như vậy thì không có giải thoát cứu cánh, trong chương
Kiến uẩn đã nói lại làm sao t hông hiểu? Như nói: Nếu như pháp cùng
với pháp kia làm đẳng vô gián duyên, hoặc có lúc không cùng với pháp
kia làm đẳng vô gián duyên chăng?
Đáp: Nếu như lúc pháp này chưa đến mà đã sinh.
Hỏi: Nếu không có thì tại sao Thế đệ nhất pháp không gián đoạn,
chỉ sinh ra Khổ pháp trí nhẫn, chứ không sinh cho đến Tận-Vô sinh trí?
Trong kinh Bát Phần nói, lại làm sao thông hiểu? Như nói: “Như vậy
Bổ-đặc-già-la tạo ra nghiệp này rồi, hoặc mười ba kiếp, hoặc mười bốn
kiếp, hoặc cho đến hai mươi kiếp, không rơi vào nẽo ác.” Lại làm sao
kiến lập ba loại nghiệp, tiếp nhận t huận theo pháp hiện tại, tiếp nhận
thuận theo đời kế tiếp, tiếp nhận thuận theo kế tiếp sau nữa?
Đáp: Vị lai không có đẳng vô gián duyên.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao Thế đệ nhất pháp không gián đoạn,
chỉ sinh ra Khổ pháp trí nhẫn, chứ không sinh cho đến Tận-Vô sinh trí?
Đáp: đây là xác định về danh số, không phải là xác định về sự
tướng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Khổ pháp trí nhẫn, ở trong sáu địa
chưa biết là địa nào, ba căn tương ưng đang sinh khởi chưa biết tương
ưng với căn nào, có bốn hiện tại đang sinh khởi chưa biết là hành tướng
nào, vô lượng sát-na đang sinh khởi chưa biết sát-na nào sẽ sinh  khởi?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 179  
www.daitangkinh.org  
Cho đến lúc trú trong Nhẫn tăng thượng, Khổ pháp trí nhẫn chỉ xác định
đối với ba sự việc, đó địa xác định-căn xác định và hành tướng xác định,
đối với hai sự việc hãy còn không xác định, đó là sát-na không xác định
và đẳng vô gián duyên không xác định. Nếu lúc trú trong Thế đệ nhất
pháp, thì đối với năm sự việc đều đã xác định. Lại nữa, không cần phải
có đẳng vô gián duyên, các pháp theo thứ tự nối tiếp nhau mà dấy khởi.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu như pháp dựa vào pháp kia, thuận theo
pháp kia về sau không ngừng được sinh khởi, pháp khác thì không như
vậy; giống như vật bên ngoài tuy không có đẳng vô gián duyên, mà dựa
vào nhau trước sau theo thứ tự để sinh khởi, như hạt giống-mầm non-
thân-cành-lá-hoa-quả, dựa vào t hứ tự ấy, theo thứ tự ấy không ngừng
sinh khởi, pháp khác thì không như va äy. Như vậy nội pháp thuộc về
đời vị lai, tuy không có đẳng vô gián duyên, mà dựa vào pháp ấy, pháp
ấy không ngừng sinh khởi, pháp khác th ì không như vậy. Khổ pháp trí
nhẫn, dựa vào Thế đệ nhất pháp, nhưng Khổ pháp trí… thì không như
vậy. Vì vậy, Thế đệ nhất pháp không gi án đoạn, chỉ sinh ra Khổ pháp
trí nhẫn, chứ không sinh cho đến tận-Vô sinh trí. Lại nữa, pháp vị lai
sinh khởi, dựa vào pháp hiện tại. Nếu pháp hiện tại hòa hợp, thì pháp
vị lai được sinh ra, nếu không hòa hợp thì pháp ấy không sinh ra. Tuy
không có điều này nhưng bởi vì phân biệt, cho nên giả sử tu đạo sinh ra
duyên hòa hợp trước, thì cũng thuận theo mà sinh khởi trước. Nhưng mà
điều này thì không có, chỉ riêng Khổ pháp trí nhẫn, dựa vào Thế đệ nhất
pháp hòa hợp mà sinh ra, Khổ pháp trí… dựa vào những hòa hợp khác, vì
vậy Thế đệ nhất pháp không gián đoạn, chỉ sinh ra Khổ pháp trí nhẫn,
chứ không sinh cho đến Tận-Vô sinh trí.
Hỏi: Trong kinh Bát Phần…, lại làm sao thông hiểu?
Đáp: Có người nói: Thế Tôn dựa vào quá khứ và hiện tại, so sánh
biết rõ vị lai, vì vậy đưa ra cách nói này: Nghĩa là Thế Tôn quán sát quá
khứ và hiện tại, chủng loại Bổ-đa ëc-già-la như vậy, tạo ra nghiệp như
vậy, trong những kiếp như vậy không rơi vào nẽo ác. Chủng loại Bổ-
đặc-già-la như vậy, tạo ra nghiệp như vậy nhận lấy quả báo đời hiện
tại, tạo ra nghiệp như vậy nhận la áy quả báo đời kế tiếp, tạo ra nghĩa
như vậy nhận lấy quả báo đời kế tiếp sa u nữa. Từ đây thấy hiện rõ ra,
chủng loại Bổ-đặc-già-la như vậy, tạo ra nghiệp như vậy, so sánh biết
được vị lai, trong những kiếp như vậy không rơi vào nẽo ác. Chủng loại
Bổ-đặc-già-la như vậy, tạo ra nghiệp như vậy sẽ nhận lấy quả báo đời
hiện tại, tạo ra nghiệp như vậy sẽ nhận lấy quả báo đời kế tiếp, tạo ra
nghiệp như vậy sẽ nhận lấy quả báo đời kế tiếp sau nữa. Có Sư khác
180 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nói: Trong thân hữu tình có tướng như va äy, là thuộc về Hành uẩn bất
tương ưng. Đức Thế Tôn quán sát điều ấy, liền biết rõ chủng loại Bổ-
đặc-già-la như vậy ở đời vị lai, trong những kiếp như vậy không rơi vào
nẽo ác, cũng biết rõ Bổ-đặc-già-la đạ tạo ra các nghiệp như vậy, hoặc
sẽ nhận lấy quả báo hiện tại, hoặc sẽ nhận quả đời sau, hoặc sẽ nhận
quả đời sau nữa.
Lời bình: Không nên đưa ra cách nói như vậy! Nếu nói như vậy
thì rõ ràng Đức Thế Tôn đối với sự vi ệc của vị lai chỉ có trí tỷ lượng
chứ không có trí hiện lượng. Điều này thì không hợp lý, cần phải nói
như vậy: Đức Phật biết rõ vị lai là trí hiện lượng chứ không phải là trí tỷ
lượng. Nghĩa là trí Phật thấy biết trong sáng vô cùng sắc bén, các pháp
vị lai tuy tòn tại tạp loạn không có thứ tự gì, mà có năng lực nhận biết
rõ ràng, chủng loại Bổ-đặc-già-la như vậy, tạo ra nghiệp như vậy, ở đời
vị lai trong những kiếp như vậy không rơ i vào nẽo ác; chủng loại Bổ-
đặc-già-la như vậy, tạo ra nghiệp n hư vậy, hoặc sẽ nhận lấy quả hiện
tại, hoặc sẽ nhận lấy quả đời sau, hoặc sẽ nhận lấy quả đời sau nữa, rõ
ràng không có gì sai lầm. Có Sư khác  nói: Vị lai cũng có đẳng vô gián
duyên.
Hỏi: Nếu như vậy thì các pháp vị lai phải tồn tại theo thứ tự, tu
chánh gia hạnh sẽ trở thành vô dụng. Vả lại, cần phải không có nghĩa
đối trị để chế phục các phiền não si nh khởi, như vậy thì không có giải
thoát cứu cánh ư?
Đáp: Các pháp vị lai tuy có xác định tánh tướng của đẳng vô gián
duyên, nhưng không có trước sau theo thứ t ự nhất định, nghĩa là tâm-
tâm sở ở phần vị chưa sinh khởi, có thuận theo vô gián kia sinh ra pháp
mà không có sắp xếp theo thứ tự trước sa; đến phần vị đã sinh khởi, có
thuận theo vô gián kia sinh ra pháp, cũng có sắp xếp theo thứ tự trước
sau. Như nhiều Sa-môn, nếu đứng lộn xộn thì tuy lớn nhỏ đã quy định,
mà hàng ngũ chưa nhất định; nếu theo thứ tự mà đứng thì lớn nhỏ cũng
ổn định, hàng ngũ cũng ổn định. Ở đây cũng như vậy, cho nên không
có gì sai. Tu chánh hạnh không trở thành vô dụng, bởi vì nên tâm vô
gián có hai tâm, nghĩa là nên tâm vô gián của đời vị lai có hai tâm tồn
tại là nên thiện-hai nhiễm. Nếu đời hiện tại tu chánh gia hạnh, thì tâm
thiện sinh khởi mà tâm nhiễm không si nh khởi. Nếu đời hiện tại dấy
lên tà gia hạnh, thì tâm nhiễm sinh khởi mà tâm thiện không sinh khởi.
Như nên hạt giống sau hai điều kiệ n sẽ sinh ra nên là mầm non-hai là
tro đất. Nếu duyên hòa hợp với mầm  non thì mầm non sinh ra mà bụi
đất không sinh ra, nếu duyên hòa hợp với tro đất thì tro đất sinh ra  mà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 181  
www.daitangkinh.org  
mầm non không sinh ra. ở đây cũng như vậy, từ đó cũng có nghĩa đối trị
để chế phục các phiền não sinh khởi, dần dần sẽ chứng được giải thoát
cứu cánh.
Hỏi: Trong chương Kiến uẩn đã nó i lại làm sao thông hiểu? Như
nói: Nếu như pháp cùng với pháp kia làm đẳng vô gián duyên, hoặc có
lúc không làm đẳng vô gián cho pháp kia chăng?
Đáp: Nếu như lúc pháp này chưa đến mà đã sinh, đáp như thế là
dựa vào trước sau theo thứ tự nhất  định mà nói, chứ không dựa vào sự
xác định về tánh tướng làm duyên mà nói, cho nên không trái nhau.
Lời bình: Cần phải nói như vậy: Vị  lai không có đẳng vô gián
duyên. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đẳng vô gián duyên không tồn tại tạo
loạn, mà pháp của đời vị lai tồn tại tạp loạn; đẳng vô gián duyên theo
thứ tự mà tồn tại, mà pháp của đời  vị lai thì không có thứ tự; đẳng vô
gián duyên dựa vào nghĩa phát triển mà thiết lập, pháp của đời vị lai thì
không có nghĩa phát triển. Lại nữa, nếu vị lai có đẳng vô gián duyên,
thì người muốn tu thiện phải thường xuyên làm thiện, người muốn làm
ác phải thường xuyên làm ác. Nhưng nay thấy rõ ràng người muốn tu
thiện, thì về sau lại làm ác, như Thiên Thụ…, người muốn làm ác, thì về
sau lại làm thiện, như Chỉ Man… Vì vậy, đời vị lai quyết định không có
đẳng vô gián duyên.
Hỏi: Vì sao sắc pháp của phải là đẳng vô gián duyên?
Đáp: Nếu pháp tương ưng, có sở y-có hành tướng, có cảnh giác-có
sở duyên, thì pháp ấy có thể thiết lập đẳng vô gián duyên, sắc pháp thì
không như vậy, cho nên chẳng phải là đẳng vô gián duyên. Có người
nói: Đẳng vô gián duyên hiện ở trước mắt không rối loạn, sắc pháp có
hỗn loạn cho nên chẳng phải là đẳng vô gián duyên. Nghĩa là trong
nên sát-na, khởi lên sắc của cõi Dục  và sắc của cõi Sắc; hoặc trong
nên sát-na, khởi lên sắc của cõi Dục và Sắc không hệ thuộc; hoặc trong
nên sát-na, khởi lên sắc của cõi Sắc và không hệ thuộc. Tôn giả Thế
Hữu nói rằng: “Nên sắc dị thục nố i tiếp nhau chưa diệt, có sắc trưởng
dưỡng và sắc đẳng lưu, lại nối tiếp nhau sinh ra nhiều loại cùng sinh,
cho nên chẳng phải là đẳng vô gián duyên.” Đại đức nói rằng: Bởi vì
các sắc pháp ít mà không ngừng sinh ra nhiều, nhiều không ngừng sinh
ra ít, cho nên chẳng phải là đẳng vô gián duyên, ít không ngừng sinh ra
nhiều, như lúc mưa mùa hạ, ít mây không ngừng nổi lên vô lượng mây,
che phủ khắp bầu hư không; từ cây non nhỏ bé sinh ra cây Nặc-cù-đà
vô cùng cao lớn; từ Yết-la-lam nhỏ bé sinh ra sắc chất của thân to lớn.
Nhiều không ngừng sinh ra ít, nhưng đống cỏ lớn đốt cháy thành bụi tro
182 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhỏ bé.
Hỏi: Nếu như vậy thì tâm sở pháp cũng nhiều không ngừng sinh
ra ít, ít không ngừng sinh ra nhiều, thích hợp sẽ không kiến lập đẳng vô
gián duyên. Nhiều không ngừng sinh ra ít, thì như địa có tầm-có tứ, hòa
vào địa không có tầm-không có tứ, ít không ngừng sinh ra nhiều, thì như
từ địa không có tầm- không có tứ, đi vào địa có tầm-có tứ chăng?
Đáp: Đây là dựa vào địa cùng với số lượng trước sau như nhau
mà nói, chứ không dựa vào địa khác nhau, cho nên không có gì sai. Có
người nói: Đây là dựa vào cùng loạ i với số lượng trước sau bằng nhau
mà nói, chứ không dựa vào chủng lo ại khác nhau, cho nên không có
gì sai. Nghĩa là trong nên ta âm, nếu nên Thọ… không gián đoạn mà hai
Thọ… sinh ra, hai Thọ… không gián đoạn mà nên Thọ… sinh ra, thì có
thể có cái sai này. Nhưng sự việc này không xảy ra bởi vì khác nhau với
sắc, bởi vì cực vi cùng loại của  các sắc pháp, ở trong nên tập hợp rất
nhiều mà cùng dấy khởi, cho nên không thể nào thiết lập đẳng vô gián
duyên, tâm-tâm sở pháp không có quan hệ như vậy.
Hỏi: tại sao bất tương ưng ha ønh chẳng phải là đẳng vô gián
duyên?
Đáp: Nếu pháp tương ưng, có sở y-có hành tướng, có cảnh giác-có
sở duyên, thì pháp ấy có thể thiết lập đẳng vô gián duyên; bất tương
ưng hành thì không như vậy, cho nên chẳng phải là đẳng vô gián duyên.
Có người nói: Đẳng vô gián duyên hiện ở trước mắt không rối loạn, bất
tương hành hiện ở trước mắt có hỗn, cho nên chẳng phải là đẳng vô gián
duyên. Nghĩa là trong nên sát-na, có dấy khởi bất tương ưng hành của
ba cõi và không hệ thuộc, còn lại  tùy theo sự thích hợp, nói rộng như
trước.
Hỏi: Trong luận Phẩm Loại Túc có nói như vậy: “Thế nào là pháp
của tâm đẳng vô gián?
Đáp: Nếu tâm đẳng vô gián, còn lại tâm-tâm sở pháp, đã sinh và
đang sinh, cùng với định Vô tưởng-định Diệt tận đã sinh và đang sinh,
đó gọi là pháp của tâm đẳng vô gián duyên.”
Hỏi: Luận ấy vì sao không nói đến  dị thục của Vô tưởng?
Đáp: Cói người nói: Cần phải nói đến mà không nói, thì nên biết
là nghĩa này có thừa. Có người nó i: Hai định Vô tâm có gia hạnh-có
công dụng, cần cù chịu khó mà đạt được, cho nên luận ấy đề cập đến,
dị thục của Vô tưởng trái ngược với điều này, cho nên luận ấy không nói
đến. Có người nói: hai định Vô tâm là thiện cho nên nói đến, dị thục của
Vô tưởng là vô phú vô ký cho nên không nói đến. Có người nói: Nếu do
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 183  
www.daitangkinh.org  
năng lực của tâm không ngừng dẫn dắt khởi lên, không bị tạp loạn, thì
có thể gọi là pháp của tâm đẳng vô gián duyên; dị thục của Vô tưởng
là do sức mạnh của nhân dị thục mà dẫn dắt khởi lên, tùy theo sự vận
động mà chuyển biến, không hòa vào thế mạnh của tâm ấy đã dẫn dắt
khởi lên, cho nên không gọi là pháp của tâm đẳng vô gián.
Hỏi: Nếu như vậy thì dị thục c ủa tâm-tâm sở pháp, cũng do sức
mạnh của nhân dị thục mà dẫn da ét khởi lên, tùy theo sự vận động mà
chuyển biến, sẽ không gọi là pháp của tâm đẳng vô gián duyên hay
sao?
Đáp: Tự chủng loại của mình dẫn dắt có thế mạnh hơn hẳn, không
giống như với loại kia, đều là tương ưng có sở y-có hành tướng… cho nên
gọi là tự chủng loại của mình (Tự loại).
Hỏi: Vì sao hai định Vô tâm là pháp của tâm đẳng vô gián duyên,
mà không phải là đẳng vô gián duyên của tâm?
Đáp: Hai định kia nhờ vào gia hạnh và công dụng của tâm, do cần
cù chịu khó mà dẫn dắt đạt được, cho nên gọi là pháp của tâm đẳng vô
gián duyên; bởi vì trái ngược với tâm-ngăn chặn làm gián đoạn tâm,
không phải là đẳng vô gián duyên của tâm. Có người nói: Hai định kia
nhờ vào thế mạnh của tâm đã dẫn dắt khởi lên, cho nên gọi là pháp
của tâm đẳng vô gián; bởi vì không tương ưng-không có sở y-không
có hành tướng-không có cảnh giác-không có sở duyên, cho nên không
phải là đẳng vô gián duyên của tâm. Có người nói: Hai định kia nhờ
vào thế mạnh của tâm mà được tăng trưởng, bởi vì có tác dụng cho nên
gọi là pháp của tâm đẳng vô gián duyên; bởi vì tâm giảm sút làm cho
không phát khởi tác dụng, cho nên ch ẳng phải là đẳng vô gián duyên
của tâm.
Hỏi: Vì sao hai định Vô tâm, trước sau tương tự không hỗn loạn nối
tiếp sinh khởi, mà trước chẳng phải là đẳng vô gián duyên của sau?
Đáp: Do thế mạnh của tâm tiến vào định mà dẫn dắt, không có
thế mạnh của niệm trước mà dẫn dắt sinh ra, cho nên trước chẳng phải
là đẳng vô gián duyên của sau.
Hỏi: Nếu như vậy thì dị thục c ủa tâm-tâm sở pháp, do thế mạnh
của nhân dị thục dẫn dắt khởi l ên, tùy theo sự vận dụng mà chuyển
biến, trước sẽ không phải là đẳng vô gián duyên của sau?
Đáp: Tâm-tâm sở pháp là tương ưng, bởi vì có sở y-có hành tướng,
có cảnh giác-có sở duyên, niệm trước đối với niệm sau có thế mạnh hơn
hẳn, dẫn dắt làm cho phát triển thông suốt, cho nên đều là đẳng vô gián
duyên của niệm sau; bất tương ưng hành trái ngược với điều này, không
184 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
thể nào làm ví dụ.
Hỏi: Nhập và xuất định Vô tưởng-Diệt tận, tâm trung gian hoặc
trải qua nửa kiếp-nên kiếp, làm sao có thể nói là đẳng vô gián duyên?
Đáp: Bởi vì trung gian không có tâm nào khác làm cho cách ngại.
Nghĩa là nhập và xuất thì tâm cách nhau tuy xa, nhưng mà trung gian
lại không có tâm nào khác làm cho cách ngại, cho nên tâm sau đối với
trước gọi là đẳng vô gián. Giống như hai người cùng trải qua chặng
đường xa, nên người trước nên người sau cách xa nhau mà đi, có người
hỏi rằng: Ông có bạn hay không? Người  ấy đáp rằng có, tiếp theo sau
mà đến. Khoảng giữa hai người tuy có các loại chim thú, nhưng không
có người làm cho cách ngại, vì vậy là nói tiếp theo sau. Ở đây cũng như
vậy, không có tâm nào làm cho cách ngại thì gọi là đẳng vô gián.
Hỏi: Nếu pháp là đẳng vô gián duyên của tâm, thì cũng là tâm vô
gián chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là đẳng vô gián của tâm mà không phải là tâm vô
gián, nghĩa là trừ ra hai định Vô tâm ở sát-na thứ nhất và tâm-tâm sở
pháp ở phần vị có tâm, còn lại các sự tương tục của hai định Vô tâm và
tâm-tâm sở pháp lúc xuất định.
2. Có pháp là tâm vô gián mà không phải là đẳng vô gián duyên
của tâm, nghĩa là hai định Vô tâm  ở sát-na thứ nhất, và tâm-tâm sở
pháp ở phần vị có tâm, sinh-lão-trú-vô thường.
3. Có pháp là đẳng vô gián của tâm cũng là tâm vô gián, nghĩa
là hai định Vô tâm ở sát-na thứ nhất, và tâm-tâm sở pháp ở phần vị có
tâm.
4. Có pháp chẳng phải đẳng vô gián của tâm cũng chẳng phải tâm
vô gián, nghĩa là trừ ra hai định Vô tâm ở sát-na thứ nhất, và tâm-tâm
sở pháp ở phần vị có tâm, sinh-lão- trú-vô thường, còn lại các sự tương
tục của hai định Vô ta âm, và tâm-tâm sở pháp l úc xuất định, sinh-lão-
trú-vô thường.
Hỏi: Nếu pháp là đẳng vô gián cu ûa tâm, thì cũng là Vô gián của
định Vô tâm chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là đẳng vô gián của tâm mà chẳng phải vô gián của
định Vô tâm, đó là hai định Vô tâm ở sát-na thứ nhất, và tâm-tâm sở
pháp ở phần vị có tâm.
2. Có pháp là vô gián của định Vô tâm mà chẳng phải đẳng vô
gián của tâm, đó là trừ ra hai định Vô tâm ở sát-na thứ nhất, và tâm-tâm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 185  
www.daitangkinh.org  
sở pháp ở phần vị có tâm, sinh-lão- trú-vô thường, còn lại các sự tương
tục của hai định Vô ta âm, và tâm-tâm sở pháp l úc xuất định, sinh-lão-
trú-vô thường.
3. Có pháp là đẳng vô gián của tâm cũng là vô gián của định Vô
tâm, đó là trừ ra hai định Vô tâm ở sát-na thứ nhất, và tâm-tâm sở pháp
ở phần vị có tâm, còn lại các sự tương tục của hai định Vô tâm, và tâm-
tâm sở pháp lúc xuất định.
4. Có pháp chẳng phải đẳng vô gián của tâm cũng chẳng phải vô
gián của định Vô tâm, đó là hai định Vô tâm ở sát-na thứ nhất, và tâm-
tâm sở pháp ở phần vị có tâm, sinh-lão-trú-vô thường.
Có ba loại tác ý, đó là tự tướng ta ùc ý, cọng tướng tác ý và thắng
giải tác ý. Tự tướng tác ý, tư duy về sắc là tướng biến đổi và ngăn ngại,
Thọ là tướng tiếp nhận, Tưởng là tướng giữ lấy hình tượng, Hành là
tướng tạo tác, Thức là tướng phân biệt rõ ràng, Địa là tướng rắn chắc,
Thủy là tướng ẩm ướt, Hảo là tướng nóng ấm, Phong là tướng chuyển
động… Cọng tướng tác ý, như mười sáu hành tướng… Thắng giải tác ý,
như quán bất tịnh-trì tức niệm, vô lượng-giải thoát-thắng xứ-biến xứ...
Hỏi: ba loại tác ý này, mấy loạ i vô gián khi Thánh đạo hiện tại
trước mắt, Thánh đạo vô gián có mấy loại hiện tại trước mắt?
Đáp: Ba loại vô gián khi Thành đạo hiện tại trước mắt, Thánh đạo
vô gián có ba loại hiện tại tr ước mắt. Như vậy khéo thông hiểu nghĩa
lý trong kinh đã nói, quán bất tịnh đều thực hành, tu các Giác chi như
Niệm…, dựa vào chán ngán-dựa vào lìa xa-dựa vào hoại diệt, hồi hướng
đối với buông xả. Trong này âm Câu, là biểu hiện về nghĩa Vô gián.
Có người nói: Hai loại vô gián khi Thánh đạo hiện tại trước mắt, trừ ra
tự tướng tác ý là Thánh đạo vô gián, c ó ba loại hiện tại trước mắt. Có
người nói: Chỉ riêng cọng tướng tác ý là vô gián khi Thánh đạo hiện tại
trước mắt, Thánh đạo vô gián có ba loại hiện tại trước mắt.
Hỏi: Trong kinh đã nói, nên thông hiểu thế nào? Như nói: Quán
bất tịnh đều thực hành, tu các Giác chi như Niệm…
Đáp: Dựa vào nhân chuyển ti ếp cho nên nói như vậy. Như pháp
con cháu chuyển tiếp sinh ra nhau, nghĩa là thắng giải tác ý dẫn dắt phát
khởi cọng tướng tác ý, cọng tướng tác ý dẫn dắt phát khởi Thánh đạo.
Có người nói: Cọng tướng tác ý vô gia ùn lúc Thánh đạo hiện tại trước
mắt, Thánh đạo vô gián thì cọng tướng tác ý hiện tại trước mắt.
Hỏi: Nếu như vậy thì dựa vào Vị chí định, tiến vào Chánh tánh
ly sinh, lúc xuất hiện Thánh đạo, c ó thể khởi lên cọng tướng tác ý của
cõi Dục. Nếu dựa vào địa phía tr ên, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì
186 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
lúc xuất hiện Thánh đạo, tâm của cõi Dục ấy đã không có thể khởi
lên, bởi vì rất xa. Vả lại, chưa đạt  được cọng tướng tác ý của cõi Sắc,
lúc ấy tuy đã đạt được Thuận quyết trạch phần, mà sau Thánh đạo thì
không còn hiện tiền, lúc ấy dùng cọng tướng tác ý như thế nào, để sinh
Thánh đạo?
Đáp: Lúc ấy ở trung gian của Th uận quyết trạch phần, đã tu tập
được hành tướng như vậy, đó là tất cả các hành đều vô thường, tất cả
các pháp đều Vô ngã, Niết-bàn tịch tĩnh vắng lặng… Nay sinh ra Thánh
đạo khởi lên tác ý kia.
Lời bình: Điều ấy không nên nói như va äy. Cách nói như trước là
hợp lý, nghĩa là ba loại vô gián khi Thánh đạo hiện tại trước mắt, Thánh
đạo vô gián thì ba loại hiện tại trước mắt.
Hỏi: Nếu như vậy thì dựa vào Vị chí định, tiến vào Chánh tánh
ly sinh, lúc Thánh đạo xuất hiện, c ó thể khởi lên cọng tướng tác ý của
cõi Dục. Nếu dựa vào địa phía trên, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì
lúc xuất hiện Thánh đạo, tâm của cõi Dục ấy đã không có thể khởi
lên, bởi vì rất xa. Vả lại chưa đạt  được cọng tướng tác ý của cõi Sắc,
lúc ấy tuy đã đạt được Thuận quyết  trạch phần, mà sau Thánh đạo thì
không còn hiện tiền, lúc ấy dùng cọng tướng tác ý như thế nào, để sinh
ra Thánh đạo?
Đáp: Lúc ấy ở trung gian của Th uận quyết trạch phần, đã tu tập
được hành tướng như vậy, đó là tất cả các hành đều vô thường, tất cả
các pháp đều vô Ngã, Niết-bàn tịch tĩnh vắng lặng… Nay sinh ra Thánh
đạo khởi lên tác ý kia.
Lời bình: Điều ấy không nên nói như va äy. Cách nói như trước là
hợp lý, nghĩa là ba loại vô gián khi Thánh đạo hiện tại trước mắt, Thánh
đạo vô gián thì ba loại hiện tại trước mắt.
Lại nữa, cõi Dục có ba loại tác ý, đó là Văn mà thành tác ý, Tu mà
thành tác ý mà Sinh đạt được tác ý. Cõi Vô sắc có hai loại tác ý, đó là
Tu mà thành tác ý và Sinh đạt được tác ý. Vô lậu có nên loại tác ý, đó
là Tu mà thành tác ý. Trong này, cõi  Dục chỉ có Tư mà thành vô gián
khi Thánh đạo hiện tại trước mắt, Thánh đạo vô gián thì ba loại hiện tại
trước mắt. Cõi Sắc chỉ có Tu mà thành vô gián khi Thánh đạo hiện tại
trước mắt, Thánh đạo vô gián thì hai loại hiện tại trước mắt, trừ ra Sinh
đạt được. Cõi Vô sắc chỉ có Tu ma ø thành vô gián khi Thánh đạo hiện
tại trước mắt, Thánh đạo vô gián th ì cũng chỉ có Tu mà thành hiện tại
trước mắt.
Hỏi: Tại sao Thánh đạo vô gián, thì Sinh đạt được của cõi Dục
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 187  
www.daitangkinh.org  
hiện tại trước mắt, chứ không phải là Sinh đạt được của cõi Sắc và Vô
sắc?
Đáp: Bởi vì Sinh đạt được của cõi Dục mạnh mẽ sắc bén, Sinh đạt
được của cõi Sắc và Vô sắc không mạnh mẽ sắc bén. Nếu được vào Vị
chí định đạt được quả A-la-hán, thì l úc ấy hoặc dùng tâm của cõi Dục
mà sinh ra Thánh đạo, hoặc dùng tâm của Vị chí định mà sinh ra Thánh
đạo. Nếu dựa vào Vô sở hữu xứ đạt được quả A-la-hán, thì lúc ấy hoặc
dùng tâm của Vô sở hữu xứ mà sinh Thánh đạo, hoặc dùng tâm của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ mà sinh ra Thánh đạo. Nếu dựa vào địa khác
đạt được quả A-la-hán, thì lúc ấy chỉ dùng tâm của địa mình mà sinh ra
Thánh đạo.
Lại nữa, tĩnh lự thứ nhất có ba loại, đó là Vị tương ưng-Tịnh và vô
lậu. Như vậy cho đến Vô sở hữu xứ, đều có ba loại. Phi tưởng phi phi
tưởng xứ chỉ có hai loại, đó là tr ừ ra Vô lậu. Trong này, Vị tương ưng
vô gián thì hai loại hiện tại trước mắt, trừ ra vô lậu; Tịnh vô gián thì ba
loại hiện tại trước mắt, Vô lậu vô gián thì hai loại hiện tại trước mắt, trừ
ra Vị tương ưng. Tịnh của tĩ nh lự thứ nhất, lại có bốn loại, đó là thuận
phần thối chuyển, thuận phần an trú, thuận phần thắng tiến, thuận phần
quyết trạch. Như vậy cho đến Vô sở hữu xứ, đều có bốn loại. Phi tưởng
phi phi tưởng xứ chỉ có ba loại, trừ ra thuận phần thắng tiến. Trong này,
thuận phần thối chuyển vô gián thì ha i loại hiện tại trước mắt, đó là
thuận phần thối chuyển và thuận phần an trú; thuận phần an trú vô gián
thì ba loại hiện tại trước mắt, đó là trừ ra thuận phần quyết trạch; thuận
phần thắng tiến vô gián thì ba loại hiện tại trước mắt, đó là trừ ra thuận
phần thối chuyển; thuận phần quyết trạ ch vô gián thì hai loại hiện tại
trước mắt, đó là thuận phần quyết trạch và thuận phần thắng tiến.
Hỏi: Nếu sinh đến tĩnh lự thứ hai- thứ ba-thứ tư, lúc khởi lên các
thứ thân của tĩnh lự thứ nhất, có mấy tâm vô gián tiến vào- mấy tâm
vượt ra?
Đáp: Tùy theo địa đã sinh đến. Nếu chưa lìa nhiễm, thì ba loại tâm
vô gián, các thức thân ấy hiện tại tr ước mắt; các thức thân ấy vô gián
thì ba loại tâm hiện tại trước mắt, đó là thiện-nhiễm ô và vô phú vô ký.
Nếu đã lìa nhiễm, thì hai loại tâm vô gián, các t hức ấy hiện tại trước
mắt; các thức thân ấy vô gián thì có hai loại tâm hiện tại trước mắt, đó
là trừ ra nhiễm ô.
Có mười hai tâm, cõi Dục có bốn, đó là thiện-bất thiện-hữu phú
vô ký và vô phú vô ký; cõi Sắc và Vô sắc đều có ba, đó là trong bốn loại
trước trừ ra bất thiện; vô lậu có hai, đó là học và vô học.
188 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Mười hai tâm này, mỗi nên vô gián sinh ra mấy tâm, lại từ
mấy tâm vô gián sinh?
Đáp: Tâm thiện vô gián của cõi D ục sinh ra chính tâm, đó là cõi
Dục có bốn, cõi Sắc có hai là thiện và hữu phú vô ký, cõi Vô sắc có nên
là hữu phú vô ký, cùng với tâm học và vô học. Tâm này lại từ tám tâm
vô gián sinh ra, đó là cõi Dục có bốn, cõi Sắc có hai là thiện và hữu phú
vô ký, cõi Vô sắc có nên là hữu phú vô ký, cùng với tâm hcọ và vô học.
Tâm này lại từ tám tâm vô gián sinh ra, đó là cõi Dục có bốn, cõi Sắc
có hai là thiện và hữu phú vô ký, cùng với tâm học và vô học. Tâm bất
thiện vô gián sinh ra bốn tâm, đó là cõi Dục có bốn, cõi Sắc-Vô sắc đều
có ba tâm. Như tâm bất thiện, tâm hữu phú vô kỳ của cõi Dục cũng như
vậy. Tâm vô phú vô ký vô gián của cõi Dục sinh ra bảy tâm, đó là cõi
Dục có bốn, cõi Sắc có hai là thiện và hữu phú vô ký, cõi Vô sắc có nên
là tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại từ năm tâm vô gián sinh ra, đó là cõi
Dục có bốn, và cõi Sắc chỉ nên tâm thiện.
Tâm thiện vô gián của cõi Sắc sinh ra mười nên tâm, đó là trong
mười hai tâm, trừ ra tâm vô phú vô ký c ủa cõi Vô sắc. Tâm này lại từ
chín tâm vô gián sinh ra, đó là cõi Sắc có ba, cõi Dục có hai là thiện và
vô phú vô ký, cõi Vô sắc có hai là thiện và hữu phú vô ký, cùng với tâm
học và vô học. Tâm hữu phú vô ký vô gián của cõi Sắc sinh ra sáu tâm,
đó là cõi Sắc có ba, cõi Dục có ba trừ ra tâm vô phú vô ký. Tâm này lại
từ tám tâm vô gián sinh ra, đó là cõi Sắc-Vô sắc đều có ba, cõi Dục có
hai là tâm thiện và vô phú vô ký. Tâm vô phú vô ký vô gián của cõi Sắc
sinh ra sáu tâm, đó là cõi Sắc có ba, cõi Dục có hai là bất thiện và hữu
phú vô ký, cõi Vô sắc chỉ nên là tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại từ ba
tâm vô gián sinh ra, đó là ba tâm của cõi Sắc.
Tâm thiện vô gián của cõi Vô sắc  sinh ra chín tâm, đó là cõi Vô
sắc có ba, cõi Dục có hai là bất thiện và hữu phú vô ký, cõi Sắc có hai
là thiện và hữu phú vô ký, cùng với ta âm học và vô học. Tâm này là từ
sáu tâm vô gián sinh ra, đó là cõi Vô sắc có ba, cõi Sắc chỉ nên tâm
thiện, cùng với tâm học và vô học. Tâm hữu phú vô ký vô gián của cõi
Vô sắc sinh ra bảy tâm, đó là ba tâm của cõi Vô sắc, hai tâm của cõi
Dục là bất thiện và hữu phú vô ký, hai tâm của cõi Sắc là tâm thiện và
vô phú vô ký. Tâm này lại từ bảy tâm vô gián sinh ra, đó là ba tâm của
cõi Vô sắc, cõi Dục-Sắc đều có hai tâm thiện và vô phú vô ký. Tâm vô
phú vô ký vô gián của cõi Vô sắc sinh ra sáu tâm, đó là ba tâm của cõi
Vô sắc, hai tâm của cõi Dục là bất thiện và hữu phú vô ký, cõi Sắc chỉ
nên là tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại từ ba tâm vô gián sinh ra, đó là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 189  
www.daitangkinh.org  
ba tâm của cõi Vô sắc.
Tâm học vô gián sinh ra năm tâ m, đó là tâm thiện của ba cõi,
cùng với tâm học và vô học. Tâm này lại từ bốn tâm vô gián sinh ra, đó
là tâm thiện của ba cõi và tâm học. Tâm vô học vô gián sinh ra bốn tâm,
đó là tâm thiện của ba cõi và ta âm vô học. Tâm này lại từ năm tâm vô
gián sinh ra, đó là tâm thiện của ba cõi và tâm học và vô học.
Có hai mươi tâm, cõi Dục có ta âm, đó là tâm gia hạnh thiện, sinh
đắc thiện, bất thiện hữu phú vô ký, oai nghi lộ công xảo xứ-dị thục sinh
và thông quả; cõi Sắc có sáu, đó là trong tám tâm, trừ ra tâm bất thiện
và công xảo xứ; cõi Vô sắc có bốn, đó là tâm gia hạnh thiện, sinh đắc
thiện, hữu phú vô ký và dị thục sinh; vô lậu có hai, đó là tâm học và vô
học.
Hỏi: Hai mươi tâm này, mỗi nên vô gi án sinh ra mấy tâm, lại từ
mấy tâm vô gián sinh ra?
Đáp: Tâm gia hạnh của cõi Sắc, cùng với tâm học và vô học. Tâm
này lại từ tám tâm vô gián sinh ra, đó là cõi Dục có bốn, trừ ra tâm vô
phú vô ký; cõi Sắc có hai, đó la ø tâm gia hạnh thiện-hữu phú vô ký và
tâm học và vô học. Có sư khác nói: “Tâm này lại từ mười nên tâm vô
gián sinh ra, đó là tám tâm trước và tâm oai nghi lộ-công xảo xứ-dị
thục sinh của cõi Dục. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tu tập tâm gia hạnh
thiện thuần thục, từ tâm oai nghi lộ-công xảo xứ và dị thục sinh vô gián
ở phạm vi của mình, cũng hiện tại tr ước mắt.” Tâm sinh đắc thiện vô
gián của cõi Dục sinh ra chín tâm, đó là cõi Dục có bảy, trừ ra tâm thông
quả, cõi Sắc-Vô sắc đều có nên la ø tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại từ
mười nên tâm vô gián sinh ra, đó là c õi Dục có bảy trừ ra tâm thông
quả; cõi Sắc có hai là gia hạnh thiện-hữu phú vô ký, và tâm học và vô
học. Tâm bất thiện vô gián sinh ra bảy tâm, đó là cõi Dục có bảy trừ ra
tâm thông quả. Tâm này lại từ mười bốn tâm vô gián sinh ra, đó là cõi
Dục có bảy, trừ ra tâm thông quả; c õi Sắc có bốn, trừ ra tâm gia hạnh
thiện và tân thông quả; cõi Vô sắc có ba, trừ ra tâm gia hạnh thiện. Như
tâm bất thiện, tâm hữu phú vô ký của  cõi Dục cũng như vậy. Tâm oai
nghi lộ vô gián của cõi Dục sinh ra tám tâm, đó là cõi Dục có sáu, trừ ra
tâm gia hạnh thiện và tâm thông quả; cõi Sắc-Vô sắc đều có nên là tâm
hữu phú vô ký. Có Sư khác nói: “Tâm na øy vô gián sinh ra chín tâm, đó
là tám tâm trước và tâm gia hạnh thiện của cõi Dục, bởi vì tu tập thuần
thục thì có thể hiện tiền.” Tâm này lại từ bảy tâm vô gián sinh ra, đó là
cõi Dục có bảy, trừ ra tâm thông quả. Như tâm oai nghi lộ của cõi Dục,
tâm dị thục sinh của cõi Dục cũng như vậy. Tâm công xảo xứ vô   gián
190 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
sinh ra sáu tâm, đó là cõi Dục có sáu trừ ra tâm gia hạnh thiện và tâm
thông quả. Có Sư khác nói: “Tâm này vô gián sinh ra bảy tâm, đó là sáu
tâm trước và tâm gia hạnh thiện của c õi Dục, bởi vì tu  tập thuần thục
thì có thể hiện tiền.” Tâm này lại từ bảy vô gián sinh ra, đó là cõi Dục
có bảy, trừ ra tâm thông quả. Tâm thông quả vô gián của cõi Dục sinh
ra hai tâm, đó là tâm thông quả của cõi Dục, và tâm gia hạnh thiện của
cõi Sắc. Tâm này lại từ hai tâm vô gián sinh ra, đó là tâm thông quả của
cõi Dục, và tâm gia hạnh thiện của cõi Sắc.
Tâm gia hạnh thiện vô gián của cõi Sắc sinh ra mười hai tâm, đó
là sáu tâm của cõi Sắc, ba tâm của  cõi Dục là gia hạnh thiện-sinh đắc
thiện và thông quả, nên tâm của cõi Vô sắc là gia hạnh thiện, và tâm
học - vô học. Tâm na øy lại từ mười tâm vô gi án sinh ra, đó là bốn tâm
của cõi Sắc, trừ ra tâm oai nghi lộ và dị thục sinh; hai tâm của cõi Dục,
là tâm gia hạnh thiện và thông quả; hai tâm của cõi Vô sắc, là tâm gia
hạnh thiện và ho, cùng với tâm học-vô học. Tâm sinh đắc thiện vô gián
của cõi Sắc sinh ra tám tâm, đó là năm tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm thông
quả; hai tâm của cõi Dục là ba át thiện và hữu phú vô ký; nên tâm của
cõi Vô sắc, là tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại từ năm tâm vô gián, đó
là năm tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm thông quả. Tâm hữu phú vô ký vô
gián của cõi Sắc sinh ra chín tâm, đó là năm tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm
thông quả; bốn tâm của cõi Dục, la ø tâm gia hạnh thiện-sinh đắc thiện,
bất thiện và hữu phú vô ký. Tâm này lại từ mười nên tâm vô gián sinh
ra, đó là năm tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm thông quả; ba tâm của cõi Dục,
là sinh đắc thiện-oai nghi lộ và dị thục sinh; ba tâm của cõi Vô sắc, trừ
ra tâm gia hạnh thiện. Tâm oai nghi lộ vô gián của cõi Sắc sinh ra bảy
tâm, đó là bốn tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm gia hạnh thiện và thông quả;
hai tâm của cõi Dục, là cõi Dục. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tâm tu tập
tâm gia hạnh thiện thuần thục, từ tâm oai nghi lộ-công xảo xứ và dị thục
sinh vô gián ở phạm vi của mình, c ũng hiện tại trước mắt.” Tâm sinh
đắc thiện vô gián của cõi Dục sinh ra chín tâm, đó là cõi Dục có bảy,
trừ ra tâm thông quả; cõi Sắc-Vô sắc đều có nên là tâm hữu phú vô ký.
Tâm này lại từ mười nên tâm vô gián sinh ra, đó là cõi Dục có bảy, trừ
ra tâm thông quả; cõi Sắc có hai là gia hạnh thiện-hữu phú vô ký, và
tâm học-vô học. Tâm bất thiện vô gia ùn sinh ra bảy tâm, đó là cõi Dục
có bảy trừ ra tâm thông quả. Tâm này lại từ mười bốn tâm vô gián sinh
ra, đó là cõi Dục có bảy, trừ ra tâm thông quả; cõi Sắc có bốn, trừ ra tâm
gia hạnh thiện và tâm thông quả; cõi Vô sắc có ba, trừ ra tâm gia hạnh
thiện. Như tâm bất thiện, tâm hữu phú vô ký của cõi Dục cũng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 191  
www.daitangkinh.org  
Tâm oai nghi lộ vô gián của cõi Dục sinh ra tám tâm, đó là cõi Dục có
sáu, trừ ra tâm gia hạnh thiện và ta âm thông quả; cõi Sắc-Vô sắc đều
có nên là tâm hữu phú vô ký. Có Sư kha ùc nói: “Tâm này vô gián sinh
ra chín tâm, đó là tâm trước và tâm gia hạnh thiện của cõi Dục, bởi vì
tu tập thuần thục thì có thể hiện tiền.” Tâm này lại từ bảy tâm vô gián
sinh ra, đó là cõi Dục có bảy, tr ừ ra tâm thông quả. Như tâm oai nghi
lộ của cõi Dục, tâm dị thục sinh của cõi Dục cũng như vậy. Tâm công
xảo xứ vô gián sinh ra sáu tâm, đó là cõi Dục có sáu trừ ra tâm gia hạnh
thiện và tâm thông quả. Có Sư khác nói: “Tâm này vô gián sinh ra bảy
tâm, đó là sáu tâm trước và tâm gia ha ïnh thiện của cõi Dục, bởi vì tu
tập thuần thục thì có thể hiện tiền.” Tâm này lại từ bảy tâm vô gián sinh
ra, đó là cõi Dục có bảy, trừ ra tâm thông quả. Tâm thông quả vô gián
của cõi Dục sinh ra ha i tâm, đó là tâm thông quả của cõi Dục, và tâm
gia hạnh thiện của cõi Sắc. Tâm này lại từ hai tâm vô gián sinh ra, đó là
tâm thông quả của cõi Dục, và tâm gia hạnh thiện của cõi Sắc.
Tâm gia hạnh thiện vô gián của cõi Sắc sinh ra mười hai tâm, đó
là sáu tâm của cõi Sắc, ba tâm của  cõi Dục là gia hạnh thiện-sinh đắc
thiện và thông quả, nên tâm của cõi Vô sắc là gia hạnh thiện, và tâm
học-vô học. Tâm này lại từ mười tâm vô gián sinh ra, đó là bốn tâm
của cõi Sắc, trừ ra tâm oai nghi lộ và dị thục sinh; hai tâm của cõi Dục,
là tâm gia hạnh thiện và thông quả; hai tâm của cõi Vô sắc, là tâm gia
hạnh thiện và hữu phú vô ký, cùng với tâm học-vô học. Tâm sinh đắc-
thiện vô gián của cõi Sắc sinh ra tám tâm, đó là tâm của cõi Sắc, trừ ra
tâm thông quả; hai tâm của cõi Dục là bất thiện và hữu phú vô ký; nên
tâm của cõi Vô sắc, là tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại từ năm tâm hữu
phú vô ký; nên tâm của cõi Vô sắc, là tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại
từ năm tâm vô gián sinh ra, đó là năm tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm thông
quả. Tâm hữu phú vô ký vô gián của c õi Sắc sinh ra chín tâm, đó là
năm tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm thông quả; bốn tâm của cõi Dục, là tâm
gia hạnh thiện-sinh đắc thiện, bất thiện và hữu phú vô ký. Tâm này lại
từ mười nên tâm vô gián sinh ra, đó là năm tâm của cõi Sắc, trừ ra tâm
thông quả; ba tâm của cõi Dục, là sinh đắc thiện-oai nghi lộ và dị thục
sinh; ba tâm của cõi Vô sắc, trừ ra tâm gia hạnh thiện. Tâm oai nghi lộ
vô gián của cõi Sắc sinh ra bảy tâ m, đó là bốn tâm của cõi Sắc, trừ ra
tâm gia hạnh thiện và thông quả; hai ta âm của cõi Dục, là bất thiện và
hữu phú vô ký; nên của cõi Sắc, là tâm hữu phú vô ký. Tâm này lại từ
năm tâm vô gián sinh ra, đó là năm ta âm của cõi Sắc, trừ ra tâm thông
quả. Như tâm oai nghi lộ của cõi Sắc, tâm dị thục sinh của cõi Sắc cũng
192 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
như vậy. Tâm thông quả vô gián của cõi Sắc sinh ra hai tâm, đó là tâm
gia hạnh thiện và tâm thông quả của cõi Sắc. Tâm này lại từ hai tâm vô
gián sinh ra, đó là tâm gia hạnh thiện và tâm thông quả của cõi Sắc.
Tâm gia hạnh thiện vô gián của cõi Vô sắc sinh ra bảy tâm, đó
là bốn tâm của cõi Vô sắc; nên tâm của cõi Sắc là tâm gia hạnh thiện,
cùng với tâm học và vô học. Tâm này lại từ sáu tâm vô gián sinh ra, đó
là ba tâm của cõi Vô sa éc, trừ ra tâm dị thục sinh; nên tâm của cõi Sắc
là tâm gia hạnh thiện, cùng với tâm học và vô học. Tâm sinh đắc thiện
của cõi vô gián sinh ra bảy tâm, đó là tâm bốn tâm của cõi Vô sắc; hai
tâm của cõi Dục, là bất thiện và hữu phú vô ký; nên của cõi Sắc, là tâm
hữu phú vô ký. Tâm này lại từ bốn ta âm vô gián sinh ra, đó là bốn tâm
của cõi Vô sắc. Tâm hữu phú vô ký của cõi Vô sắc vô gián sinh ra tám
tâm, đó là bốn tâm của cõi Vô sắc; hai tâm của cõi Dục, là bất thiện và
hữu phú vô ký; hai tâm của cõi Sắc , là tâm gia hạnh thiện và hữu phú
vô ký. Tâm này lại từ mười tâm vô gián sinh ra, đó là bốn tâm của cõi
Vô sắc, cõi Dục và c õi Sắc đều có ba tâm, la ø tâm sinh đắc thiện-oai
nghi lộ và dị thục sinh. Tâm dị thục sinh của cõi Vô sắc vô gián sinh ra
sáu tâm, đó là ba tâm của cõi Vô sắc, trừ ra tâm gia hạnh thiện; hai tâm
của cõi Dục, là bất thiện và hữu phú vô ký; nên tâm của cõi Sắc là tâm
hữu phú vô ký. Tâm này lại từ bốn ta âm vô gián sinh ra, đó là bốn tâm
của cõi Vô sắc.
Tâm học vô gián sinh ra sáu tâm, đó là hai tâm của cõi Dục, tâm
gia hạnh thiện và sinh đắc thiện, cõi Sắc-Vô sắc đều có nên, là tâm gia
hạnh thiện, và tâm học-vô học. Tâm này lại từ bốn tâm vô gián sinh ra,
đó là ba cõi đều có nên, là tâm gia hạnh thiện, cùng với tâm học. Tâm
vô học vô gián sinh ra năm tâm, đó là hai tâm cõi Dục, tâm gia hạnh
thiện và sinh đắc thiện; cõi Sắc -Vô sắc đều có nên, là tâm gia hạnh
thiện, cùng với tâm vô học. Tâm này la ïi từ năm tâm vô gián sinh ra,
đó là ba cõi đều có nên, là tâm gia hạnh thiện, cùng với tâm học và vô
học.
Bổ-đặc-già-la đã không thể đạt được, lại không có lý tâm trước
hướng về tâm sau, vì sao có thể nhớ lại sự việc trước đây đã làm? Cho
đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày nghĩa lý
của mình. Nghĩa là hoặc có người chấp Bổ-đặc-già-la thật có tự thể.
Như Độc Tử Bộ, họ đưa ra nói rằng: Ngã thừa nhận là có Ngã, bởi vì có
thể có năng lực nhớ lại những việc đã làm trước kia, trước đây tự mình
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 193  
www.daitangkinh.org  
tiếp nhận nay tự mình nhớ lại; nếu như không có Ngã, thì vi sao có thể
nhớ lại những việc đã làm trước đây? Hoặc lại có kẻ chấp rằng: Tánh
của vật che kín lẫn nhau. Như nói: Các pháp cùng che kín lẫn nhau.
Ngoại đạo thì đưa ra nói như vậy: Các pháp hữu vi, có phân chia ngày
đêm, tàng ẩn lẫn nhau, thời gian ban đêm thì ban ngày hợp lại, tánh ban
ngày ở trong ban đêm, tuy còn mà không hiện ra rõ ràng; thời gian ban
ngày thì ban đêm thu lại, tánh ban đêm ở trong ban ngày, tuy còn mà
không hiện ra rõ ràng. Như vậy có t hể có năng lực nhớ lại những việc
đã làm trước đây, bởi vì trong phạm vi ngày và đêm, thời gian ngày và
đêm đã làm điều gì, thì thời gian ngày và đêm có thể nhớ lại được. Nếu
không như vậy thì vì sao có thể nhớ lại  những việc đã làm trước đây?
Hoặc lại có kẻ chấp rằng: Tánh của vật dùng thay đổi lẫn nhau. Như
nói: Các pháp cùng thay đổi lẫn nhau. Ngoại đạo kia đưa ra nói như vậy:
Ngay nơi phần vị Yết-la-lam thay đổi làm ra phần vị Ất-bộ-đàm, cho
đến chính là phần vị kiên cố thay đổi làm ra phần vị suy yếu già nua,
như ngay nơi lá xanh thay đổi trở thành lá vàng. Như vậy có thể có năng
lực nhớ lại những việc đã làm trước đây, bởi vì thể của phần vị trước
sau không có gì khác nhau, phần vị trước đã làm thì phần vị sau có thể
nhớ lại được. Nếu không như vậy thì ta ïi sao có thể nhớ lại những việc
đã làm trước đây? Hoặc lại có kẻ chấp rằng: Tánh của vật hướng về với
nhau. Như nói: Các pháp cùng hướng về với nhau. Ngoại đạo kia đưa ra
nói rằng: Yết-la-lam hướng về, tiến vào trong phần vị Ất-bộ-đàm; cho
đến kiên cố hướng về, viến vào trong phần vị suy yếu già nua. Như vậy
có thể có năng lực nhớ lại những vi ệc đã làm trước đây, bởi vì trong
phần vị sau có pháp trước đây, cho nên phần vị trước đã làm thì phần
vị sau có thể nhớ lại được. Nếu không như vậy thì tại sao có thể nhớ lại
những việc đã làm trước đây?
Hỏi: Tánh của vật cùng thay  đổi nhau-cùng hướng về với nhau,
hai chấp của ngoại đạo đâu khác nhau?
Đáp: Ngoại đạo chấp cùng thay đổi lẫn nhau, chính là phần vị
trước thay đổi làm thành phần vị sau, trong phần vị sau không có phần
vị trước. Ngoại đạo chấp cùng hướng về với nhau, t ức là phần vị trước
hướng về phần vị sau, đã đến phần vị  sau thì tướng ấy không hư hoại,
chính là cùng với phần vị sau đồng thời tăng trưởng. Có người nói rằng
ngoại đạo chấp cùng thay đổi la ãn nhau, là sau c ùng với trước không
nên-không khác; ngoại đạo chấp cùng hướng về với nhau, là sau cùng
với trước cũng nên-cũng khác.
Hoặc lại có người chấp rằng: Tánh giác là nên. Như nói:   Trước-
194 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
sau là luận về nên tánh giác. Họ đưa ra cách nói rằng: Hiểu rõ việc làm
trước kia, hiểu rõ nhớ lại sau đó, tướng dụng tuy khác nhau mà tánh ấy
chỉ là nên. Như vậy có thể có năng lực nhớ lại những việc đã làm trước
kia, bởi vì phần vị trước sau có thể của giác là nên, cho nên phần vị
trước đã làm thì phần vị sau có thể nhớ lại được. Nếu không như vậy thì
tại sao có thể nhớ lại những việc đã làm trước đây?
Hoặc lại có người chấp rằng: Ý giới là thường còn. Như luận ấy
chấp ý giới là thường còn, họ đưa ra cách nói rằng: Sáu thức tuy sinh
diệt mà ý giới là thường còn. Như vậy có thể có năng lực nhớ lại những
việc đã làm trước kia, những việc sáu thức đã làm thì ý giới có thể nhớ
lại được. Nếu không như vậy thì tại sao có thể nhớ lại những việc đã
làm trước đây?
Hoặc lại có người chấp rằng: Uẩn có hai loại, nên là uẩn căn bản,
hai là uẩn tác dụng, uẩn trước là thường còn, uẩn sau là không thường
còn. Họ đưa ra cách nói rằng: Hai uẩn cnă bản và tác dụng tuy khác
nhau, nhưng cùng hòa hợp thành nên hữu tình. Như vậy có thể có năng
lực nhớ lại những việc đã làm trước đây, bởi vì những việc mà uẩn tác
dụng đã làm thì uẩn căn bản có thể nhớ lại được. Nếu không như vậy
thì tại sao có thể nhớ lại những việc đã làm trước đây?
Hoặc lại có người chấp rằng: Tâm trước hướng về bảo với tâm
sau, tôi làm điều này ông có thể ghi nhớ giữ lại. Họ đưa ra cách nói
rằng: Tâm vi tế thông suốt sâu xa, trước có những điều đã làm nhất định
bảo cho sau biết. Như vậy có thể có năng lực nhớ lại những việc đã làm
trước đây. Nếu không như vậy thì tại sa o có thể nhớ lại những việc đã
làm trước đây?
Nhưng hằng hà sa số chư Phật va ø đệ tử Phật tuy không nói là có
Bổ-đặc-già-la, cũng không nói là có tánh của vật c ùng che kín nhau-
cùng thay đổi nhau-cùng hướng về nhau, cùng nên tánh giác-ý giới
thường còn, uẩn căn bản khác-uẩn tác dụng khác, tâm trước hướng về
bảo với tâm sau, mà nói có năng l ực nhớ lại những việc đã làm trước
đây. Nghĩa này là quyết định, vi tế rất sâu xa khó có thể hiểu rõ ràng
được; vì muốn biểu hiện rõ ràng quyết định như vậy, vi tế rất sâu xa,
khó có thể hiểu rõ ràng được tánh t ướng của các pháp, và ngăn chặn
tông chỉ của người khác nói không đúng như lý, cho nên soạn ra luận
này.
Hỏi: Trong này cần phải nói đầy đủ về Bổ-đặc-già-la đã không
thể nào đạt được, cũng không có tánh c ủa vật cùng che kín nhau-cùng
nhau thay đổi-cùng hướng về nhau, cùng nên tánh giác-ý giới   thường
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 11 195  
www.daitangkinh.org  
còn, uẩn căn bản khác-uẩn tác dụng khác, lý tâm trước hướng về bảo
với tâm sau, tại sao có thể nhớ lại những việc đã làm trước đây; vì sao
chỉ nói về Bổ-đặc-già-la đã không thể nào đạt được, lại không có lý tâm
trước hướng về tâm sau?
Đáp: Trong này nói về Bổ-đặc-già-la không thể nào đạt được, là
tách biệt ngăn chặn nên luận đầu ch ấp về Bổ-đặc-già-la; lại không có
lý tâm trước hướng về tâm sau, là tổng quát ngăn chặn bảy luận sau. Có
người nói: Trong này nói về Bổ-đặc-già-la đã không thể nào đạt được,
là ngăn chặn luận thứ nhất chấp về Bổ-đặc-già-la; lại không có lý tâm
trước hướng về tâm sau, là ngăn chặn luận thứ tám chấp rằng tâm trước
hướng về bảo với tâm sau, là ngăn chặn trước sau, nên biết là đã ngăn
chặn sáu luận ở phần giữa, nghĩa là Luận Sư này sơ lược ra đầu và sau,
làm cho các đệ tử dễ dàng thọ trì.


„
196 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA