A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 113

Việt dịch

QUYỂN 113

LUẬN VỀ ÁC HÀNH (Phần 2)

Ba hành ác - mười nghiệp đạo bất  thiện, là ba thâu nhiếp mười,
hay là mười thâu nhiếp ba? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có ba hành ác - mười nghiệp đạo bất thiện.” Trong kinh tuy nói ra điều
này mà không giải thích rộng ra; nói  rộng ra như trước. Lại có người
nói: Trước đã phân biệt về ba loại hành ác, mà chưa phân biệt về mười
nghiệp đạo bất thiện, nay muốn phân bi ệt cho nên soạn ra phần luận
này.
Trong này, ba hành ác thì tên gọi tóm lược mà sự việc mở rộng,
mười nghiệp đạo bất thiện thì tên gọi mở rộng mà sự việc tóm lược,
cho nên ba hành ác thâu nhiếp mười  nghiệp đạo bất thiện, không phải
là mười nghiệp đạo bất thiện thâư nhiếp ba hành ác, bởi vì các hành
ác thâu nhiếp nghiệp đạo rồi mà lại có dư, vì như đồ đựng lớn che phủ
đồ đựng nhỏ má lại có dư, do đó ba thâu nhiếp mười chứ không phải là
mười thâu nhiếp ba. Không thâu nhiếp những gì? Đó là trừ ra do nghịêp
đạo đã thâu nhiếp, còn lại hành ác của thân - ngữ và ý. Thế nào là còn
lại hành ác của thân - ngữ? Đó là nghiệp đạo của thân - ngữ sau khi dấy
khởi gia hạnh, và các nghiệp đã nói trong luận Thi Thiết, cùng với tất cả
các nghiệp do Giá tội ( không phải là tội của tự tánh ) thâu nhiếp. Thế
nào là còn lại hành ác của ý? Đó là tư thụôc về bất thiện.
Nay sẽ biểu hiện rõ ràng về mười nghiệp đạo bất thiện, có ba loại
sai biệt giữa căn bản - gia hạnh và dấy khởi sau.
Ba loại thuộc về sát sinh, đó là nếu người mổ dê, trước đó đi đến
chổ con dê, hoặc là mua, kéo đi, trói chặt, đánh đập, cho đến mạng sống
chưa đoạn mất, lúc bấy giờ tất cả thân - ngữ nghiệp bất thiện, là thuộc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 223  
www.daitangkinh.org  
về gia hạnh sát sinh. Nếu dùng tâm giết hại đang đoạn mất mạng sống
loài khác, lúc bấy giờ tất cả thân biểu bất thiện và sát-na Vô biểu này,
là thuộc về căn bản sát sinh. Từ đây về sau ngay tại nơi này, tất cả hành
động lột da-chặt đứt xương thịt, hoặc bán-hoặc ăn, đã khởi lên Biểu, Vô
biểu nghiệp của thân, ngữ bất thiện, là thuộc về dấy khởi sau sát sinh.
Ba loại thuộc về trộm cắp, đó là bắt đầu khởi tâm trộm cắp đi đến
những nơi ấy, mưu tính, quan sát, đập tường, cắt khóa lấy của cải tiền
bạc của người ta, cho đến nhấc đồ vật chưa rời xa nơi ban đầu, lúc bấy
giồ tất cả thân, ngữ nghiệp bất th iện, là thuộc về gia hạnh trộm cắp.
Nếu dùng tâm trộm cắp đang lấy đồ vật của người ta nhấc lên rời xa nơi
ban đầu, lúc bấy giờ tất cả thân biểu bất thiện và sát-na Vô biểu này, là
thuộc về căn bản trộm cắp. Từ đây về sau hoặc là chủ đồ vật phát hiện
cho đến đánh nhau-làm hại nhau, liền dùng gia hạnh sát sinh làm dấy
khởi sau trộm cắp. Nếu người chủ không phát hiện thì mang đồ vật đi
xa thọ dụng, lúc bấy giờ đã khởi lên Biểu-Vô biểu nghiệp của thân-ngữ
bất thiện, là thuộc về dấy khởi sau trộm cắp.
Ba loại thuộc về tà dâm, đó là vì lửa dục đã bức bách nóng bỏng,
hoặc là đưa tin, thư tư, ăn uống, tiền bạc của cải để biểu lộ tướng ái, lúc
ấy hoặc vuốt ve, xúc chạm cho đến khii trước hòa hợp, tất cả thân, ngữ
nghiệp bất thiện, là thuộc về gia hạnh tà dâm. Nếu vào lúc bấy giờ hai
bên hòa hợp đã khởi lên thân biểu bất thiện, và sát-na Vô biểu này, là
thuộc về căn bản tà dâm. Trong này, có người nói: Lúc mới hòa hợp thì
thành nghiệp đạo. Có người nói: Lúc thỏa mản sự khao khát bức bách
thì mới thành mghiệp đạo. Từ đó về sa u vẫn dựa vào sự việc này mà
có Biểu-Vô biểu nghiệp của thân-ngữ bất thiện, là thuộc về dấy khởi
sau tà dâm.
Ba loại thuộc về lời nói dối tra ù, đó là vì tiền của-danh dự…, cho
nên hướng về một hữu tình, hoặc là nơi nhiều người tu tập, giả vờ làm
chứng cớ rõ ràng che lấp sự thật để nói khác đi, cho đến khi phát ra lời
nói dối trá đã thâu nhiếp tiếp nhận, tất cả thân - ngữ nghiệp bất thiện
lúc ấy, là thuộc về gia hạnh của lời nói dối trá. Nếu đang phát ra lời
nói dối trá đã thâu nhiếp tiếp nhận, thì tất cả ngữ biểu bất thiện lúc ấy,
và sát-na Vô biểu này, là thuộc về căn bản của lời nói dối trá. Từ đây
về sau vẫn dựa vào sự việc này mà khởi lên biểu - Vô biểu nghiệp của
thân-ngữ bất thiện, là thuộc về dấy khởi sau của lời nói dối trá.
Ba loại thuộc về lời nói chia rẽ, đó là vì tiền của-danh dự…, cho
nên tìm đủ mọi cách để chia rẽ-phá hoại đối với bạn thân của người
khác, cho đến khi chưa phát  ra lời nó phá hoại đí ch thực, tất cả thân
224 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
-ngữ nghiệp bất hiện lúc ấy, là thuộc về gia hạnh của lời nói chia rẽ.
Nếu dùng ý phá hoại đang phát ra lời  nói phá hoại, thì tất cả ngữ biểu
bất thiện lúc ấy, và sát-na vô biểu này, là thuộc về căn bản của lời nói
chia rẽ. Từ đây về sau vẫn dựa vào sự việc này mà khởi lên Biểu-Vô
biểu nghiệp của thân-ngữ bất thiện, là thuộc về dấy khở i sau của lời
nói chia rẽ.
Trong này, có người nói: Nếu lời nói  chia rẽ làm cho người khác
bị tổn hại thì mới thành nghiệp đa ïo. Nếu như vậy thì phá hoại Thánh
nhân lẽ ra không phải là nghiệp đạo, nhưng mà lời nói chia rẽ phá hoại
Thánh giả là tội nặng. Nói như vậy thì chỉ khởi tâm phá hoại, nói ra lời
nói chia rẻ, nếu tồn hại hay không tổn hại thì đều thành nghiệp đạo.
Ba loại thuộc về lời nói hung ác,  đó là vì bản tánh của người ấy
nhiều sân giận, sắp phát ra lời nói thì trước tiên hiện rõ sự tức giận, thân
quay đi quay lại, sắc mặt đổi khác, mắt trỡn trường dữ tợn, cho đến khi
chưa phát ra lời nói nhục mạ đích thực, tất cả thân, ngữ nghiệp bất thiện
lúc ấy, là thuộc về gia hạnh của lời nói hung ác. Nếu đến lúc người ấy
đã phát ra lời nói nhục mạ, thì tất cả ngữ biểu bất thiện lúc ấy, và   sát
-na Vô biểu này, là thuộc về căn bản của lời nói hung ác. Từ đây về
sau vẫn dựa vào sự việc này mà khởi lên Biểu-Vô biểu nghiệp của thân
-ngữ bất thiện, là thuộc về dấy khởi sau của lời nói hung ác.
Trong này, có người nói: Làm cho người khác giận dữ phiền muộn
thì mới thành nghiệp đạo. Nếu như vậy thì mắng nhiếc người ly dục
lẽ ra không phải là nghiệp đạo, nhưng ma ø lời nói hung ác mắng nhiếc
người ly dục là tội nặng; nói như va äy thì chỉ ôm lòng tức giận phát ra
lời nói hung ác, nếu phiền muộn hay không phiền muộn thì đều thành
nghiệp đạo.
Ba loại thuộc về lời nói đã bàn, đó là vì tiền của-danh dự-sự cung
kính… và đùa cợt, cho nên thích dấy lên đủ loại lời nó không đúng nghĩa
-không đúng lúc-không thuận theo pháp; hoặc là làm trò hề, muốn làm
cho người ngu cười nói vui vẻ, thì ch ỉ chú ý nhảy nhót phát ra những
lời nói vui cười, cho đến khi chưa phát ra lời nói căn bản ấy, tất cả thân
-ngữ nghiệp bất thiện lúc ấy, là thuộc  về gia hạnh của lời nói dơ bẩn.
Nếu lúc đích thực phát ra các lời nói dơ bẩn-lời nói không có nghĩa, thì
tất cả ngữ biểu bất thiện và sát-n a Vô biểu này, là thuộc về căn bản
của lời nói dơ bẩn. Từ đây về sau vẫn dựa vào sự việc này mà khởi lên
Biểu-Vô biểu nghiệp của thân-ngữ bất thiện, là thuộc về dấy khởi sau
của lời nói dơ bẩn.
Còn lại ba nghiệp đạo tham dục-sân giận-tà kiến thuộc về ý khởi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 225  
www.daitangkinh.org  
lên chính là căn bản, không có gia hạnh và dấy khởi sau sai biệt. Có
người nói: Cũng có gia hạnh và dấy khởi sau, đó là từ bất thiện.
Trong này, căn bản của bảy nghiệp đạo bất thiện, những loại có
Biểu nghiệp và những loại không có Biểu nghiệp thuộc sát-na này, đều
có đủ năm nghĩa:
1. Hành ác.
2. Phạm giới.
3. Không phải luật nghi.
4. Nghiệp.
5. Nghiệp đạo.
Các vô biểu nghiệp từ đây về sau đều chỉ có bốn nghĩa, đó là trừ
ra nghiệp đạo, bởi vì đồi với Tư cuối cùng chuyển một nghiệp, đó là
ba nghiệp của thân lần lượt từng nghiệp một tà dấy khởi. Có lúc do Tư
cuối cùng chuyển hai nghịêp, đó là như có một kẻ ăn trộm dê của người
khác, có hy vọng này thì vào lúc a ên trộm cũng giết hại, trộm cắp tùy
theo một loại, bởi vì tà dâm chỉ cuối cùng là do mình. Nếu pháp phát
sinh có chủng loại như vậy, thì trong một sát-na do Tư cuối cùng chuyển
hai nghiệp đạo bất thiện câu sinh. C ó lúc do Tư cuối cùng chuyển ba
nghiệp, đó là như có một người trước tiên khiến hai người làm điều sát
sinh và ăn trộm, tự mình làm điều tà dâm. Nếu pháp phát sinh có chủng
loại như vậy, thì trong một sát-na cả ba loại đều là cuối cùng, lúc ấy do
Tư cuối cùng chuyển ba nghiệp đạo bật thiện câu sinh. Giống như bọn
cướp hẹn nhau đến một nơi, lúc cướp đoa ït của cải của người khác, ở
trong một sát-na có kẻ kéo xe của người ấy, có kẻ giết hai mạng sống
của người ấy, có kẻ hãm hiếp vợ của người ấy. Nên biết rằng lúc bấy
giờ những kẻ cướp đoạt kia, có kẻ do Tư cuối cùng chuyển ba nghiệp
đạo bất thiện câu sinh.
Đối với tự tánh của ngữ nghiệp trong bốn nghiệp đạo bất thiện,
có lúc do Tư cuối cùng chuyển một  nghiệp, đó là bốn nghiệp của ngữ
lần lượt từng nghiệp một mà dấy khởi. Có người nói: Một nghiệp là chỉ
riêng lời nói dơ bẩn. Có lúc do Tư cuối cùng chuyển hai nghiệp, đó là
dấy lên lời nói dối trá, bởi vì không đúng lúc cho nên lời nói dơ bẩn;
hoặc là dấy lên lời nói chia rẽ, bởi vì không đúng lúc cho nên có lời nói
dơ bẩn; hoặc là dấy lên lời nói hung ác, bởi vì không đúng lúc cho nên
có lời nói dơ bẩn. Có lúc do Tư cuối cùng chuyền ba nghiệp, đó là dấy
lên lời nói dối trá, lời nói chia rẽ, bởi vì không đúng lúc cho nên có lời
nói dơ bẩn; hoặc là dấy lên lời nói dối trá, lời nói chia rẻ, bởi vì không
đúng lúc cho nên có lời nói dơ bẩn; hoặc là dấy lên lời nói dối trá,  lời
226 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nói hung ác, bởi vì không đúng lúc cho nên có lời nói dơ bẩn; hoặc là
dấy lên lời nói chia rẻ, lời nói hung ác, bởi vì không đúng lúc cho nên
có lời nói dơ bẩn. Có lúc do Tư cuối cùng chuyển bốn nghiệp, đó là dấy
lên lời nói dối trá, lời nói chia rẽ, lời nói hung ác, bởi vì không đúng
lúc cho nên có lời nói dơ bẩn. Nếu luận tổng quát thì có lúc do Tư cuối
cùng chuyển năm nghiệp, cho đến có l úc do Tư cuối cùng chuyển tám
nghiệp, đó là khiến sáu người làm ra  sáu nghiệp đạo, tự mình làm ra
nghiệp đạo tà dâm. Nếu pháp phát sinh có chủng loại như vậy, thì trong
một sát-na có bảy loại là dều cuối  cùng, và ba nghiệp đạo thuộc ý tùy
theo một loại hiện rõ trước mắt, như vậy Tư cuối cùng chuyển tám loại
nghiệp đạo câu sinh. Nên biết rằng Tư cuối cùng chuyển ba nghiệp của
ý hiện khởi khác khác nhau, không c ó nghĩa câu sinh, bởi vì không có
hai tâm, bởi vì không có sai khiến kẻ khác, vì vậy không nói đến nghĩa
câu sinh của hoặc là chín-hoặc là mười.
Hỏi: Ở trong cõi nào có mấy nghiệp đạo bất thiện có thể có
được?
Đáp: Chỉ ở cõi Dục có thể có được  đầy đủ tất cả, hoặc là do Bất
luật nghi (rất ác) thâu nhiếp, hoặc là do Phi Sắc-Vô sắc thì tất cả đều
không có thể có được.
Hỏi: Ở trong nẽo nào có mấy nghi ệp đạo bất thiện có thể có
được?
Đáp: Nẽo Nại-lạc-ca (địa ngục) có năm loại sau, do Phi luật nghi
-phi bất luật nghi thâu nhiếp; khôn g có sát sinh, bởi vì nẽo ấy không
có năng lực đoạn mất mạng sống của loài khác, như nói ở nẽo ấy thậm
chí nghiệp bất thiện vốn có, chưa diệt bỏ hết thì nhất định không mạng
chung; không có trộm cắp, bởi vì nẽo ấy không có phần nhận lấy tài
sản; không có tà dâm, bởi vì nẽo ấ y không có sự thâu nhiếp tiếp nhận
vợ chồng; không có lời nói dối trá, bởi vì luôn luôn không có hòa hợp;
có lời nói hunh ác, bởi vì sự bức bách của khổ đau phải nhận chịu; có lời
nói dơ bẩn, bởi vì nói không đúng lúc; tham dục-sân giận và tà kiến có
đủ, bởi vì chưa lìa bỏ dục.
Bàng sinh và nẽo quỷ đều có đủ mười loại, do Phi luật nghi, Phi
bất luật nghi thâu nhiếp.
Loài người ở ba châu có đủ mười nghiệp đạo bất thiện, hoặc là
do Bất luật nghi thâu nhiếp, hoặc la do Phi luật nghi – Phi bất luật nghi
thâu nhiếp.
Bắc Câu-lô-châu có bốn loại sa u, do Phi luật nghi, phi bất luật
nghi thâu nhiếp. Không có sát sinh, bởi vì chắc chắn thọ mạng là   một
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 227  
www.daitangkinh.org  
ngàn tuổi không có chết yểu, và bởi vì tánh thuần thiện cho nên nhất
định tiến lên cao. Không có trộm cắp, bởi vì ở đó không có thâu nhiếp
tiếp nhận phần của mình và người. K hông có tà dâm. Bởi vì không có
thâu nhiếp tiếp nhận vợ chồng, nếu lúc họ muốn thực hiện việc làm phi
phạm hạnh, cùng với người nữ ở đó đi đến dưới tán cây, nếu như thích
hợp thì cành cây sà xuống che kín để cho họ hòa hợp, nếu không che
kín thì cả hai xấu hổ ma rời xa. Không có lời nói dối trá, bởi vì không
có sự thâu nhiếp tiếp nhận lời nói dối trá. Không có lời nói chia rẽ, bởi
vì hữu tình ở đó luôn luôn hòa hợp. Không có lời nói hung ác, bởi vì họ
thường nói những lời nói dịu dàng tốt đẹp, có lời nói dơ bẩn, bởi vì họ
ngâm nga ca hát cười đùa không đúng lúc. Tham dục-sân giận-tà kiến
có đủ, bởi vì chưa lìa bỏ dục.
Trong loài trời cõi Dục có đủ mười nghiệp đạo bất thiện, do Phi
luật nghi-phi bất luật nghi thâu nhiếp.
Hỏi: Loài trời ấy là có sự giết hại mạng sống hay không?
Đáp: loài trời ấy tuy không tự mình giết hại lẫn nhau mà giết hại
loài khác. Lại có người nói: “Cũng có tự mình giết hại lẫn nhau, bởi vì
nói như vậy: Tay chân của chư thiên hễ chặt đứt là mọc lại, chặt đứt
giữa đầu thì lập tức chết mất.” C ó trộm cắp cho đến lời nói dơ bẩn, bởi
vì họ cũng có trộm cướp đồ vật của người khác, xâm lấn đến sự hưởng
thụ của người khác, dấy lên lời nói giả dối, nói ra lời nói phá hoại, giận
dữ mắng nhiếc làm nhục, ngâm nga ca hát không đúng lúc…; tham dục
-sân giận-tà kiến có đủ, bởi vì chưa lìa bỏ dục.
Hỏi: Nếu trộm cắp đồ vật tài sản của Tỳ kheo đã qua đời, thì ở nơi
nào nhận lấy nghiệp đạo căn bản?
Đáp: Nếu đã thực hiện pháp Yết-ma, thì nhận lấy ở nơi chúng Yết
-ma; nếu chưa thực hiện pháp Yết-ma,  thì nhận lấy ở khắp tất cả mọi
nơi Đại chúng nói về pháp thiện.
Hỏi: Nếu gặp được đồ vật cất giấu dấy lên ý tưởng trộm cắp mà tự
mình sử dụng, thì lúc ấy mang lại nghiệp đạo căn bản ở nơi nào?
Đáp: Mang lấy ở nơi nhà vua, bởi vì mọi thứ vốn có trên mặt đất
thuộc về nhà vua.
Lại có người nói: Nang lấy ở nơi đã thuộc về ruộng đất, nhà cửa
ấy. Nguyên cớ thế nào? Bởi ví người a áy gặp được lợi ích từ thuế má ở
trong chổ này. Nói như vậy thì mang la áy ở nơi nhà vua, bởi vì mọi thứ
vốn có trên mặt đất là do nhà vua  làm chủ, người chủ ruộng đất, nhà
cửa ấy chỉ chuyển vận lợi ích của đất đai chứ không phải là lợi ích của
đồ vật cất giấu.
228 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Nếu lấy đồ vật cất giấu ở giữa hai nước dấy lên ý tưởng trộm
cắp, thì lại ở nơi nào mang lấy nghiệp đạo căn bản?
Đáp: Nếu chuyển Luân Vương xuấ t hiện trên thế gian thì mang
lấy ở nơi Luân Vương, nếu không có Luân Vương thì cũng không có
mang lấy ở nơi nào.
Hỏi: Nếu lấy trộm đồ vật trong th áp thờ Như Lai, thì mang lấy
nghiệp đạo căn bản ở nơi nào?
Đáp: Có người nói: cũng mang lấy ở nơi Quốc Vương. Có người
nói: Mang lấy ở nơi người cúng dường. Có người nói: Mang lấy ở nơi
người canh giữ. Có người nói: Mang la áy ở nơi trời-rồng-Dược xoa và
loài Phi nnhân luôn luôn bảo vệ ở đó. Nói như vậy thì mang lấy ở nơi
Phật. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì như Đức Thế T ôn nói: “A-nan nên
biết! Nếu ta ở đời có hữu tình đối với Ta mà cung kính cúng dường, và
sau khi Niết-bàn cho đến ngàn năm, đối với xá-lợi (đà đô) của Ta chỉ
nhỏ như hạt cải mà cung kính cúng dường, Ta nói nếu trú trong tâm bình
đẳng, thì cảm được quả dị thục bình đẳng và bình đẳng.” Bởi vì lời nói
này, cho nên Đức Thế Tôn diệt đồ tuy trãi qua ngàn năm, mà tất cả thế
gian cung kính cúng dường Đức Phật đều thâu nhiếp tiếp nhận.
Hỏi: Nếu đối với người nữ thọ học cấm giới mà làm hạnh bất
tịnh, đó là Tỳ kheo ni và Ưu-bà-di thường xuyên tu phạm hạnh, cho đến
người nữ luôn luôn tu khổ hạnh của  ngoại đạo, hủy phạm đến họ thì
mang lấy nghiệp đạo căn bản ở nơi nào?
Đáp: Hoặc có người nói: Mang lấy ở nơi thầy dạy của họ. Lại
có người nói: Mang lấy ở nơi cùng phạm hạnh với họ. Nói như vậy là
mang lấy ở nơi nhà vua, bởi vì họ là Quốc Vương phòng hộ.
Hỏi: Làm hạnh bất tịnh đối với người nữ tự bán mình, mang lấy
nghiệp đạo căn bản ở nơi nào?
Đáp: Nếu cùng với giá trị ấy thì cũng không có mang lấy nơi nào,
nếu không cùng với giá trị thì mang lấy ở nơi nhà vua.
Hỏi: Làm hạnh bất tịnh đối với người nữ chưa lấy chồng, mang lấy
nghiệp đạo căn bản ở nơi nào?
Đáp: Nếu đã nhận lời với người khác thì mang lấy ở nơi người
chồng, nếu chưa nhận lời với người khác thì mang lấy ở nơi cha mẹ và
những người thân của họ.
Hỏi: Nếu có người nữ được cha mẹ-anh em-chị em-họ hàng thân
thích của mình cùng bảo vệ, có trừng phạt-có ngăn cản là thê thiếp của
người khác do người khác thâu nhiếp tiếp nhận, cho đến hoặc có người
tặng một đóa hoa tươi đẹp, nếu đối với người ấy mà làm hạnh bất tịnh,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 229  
www.daitangkinh.org  
thì mang lấy nghiệp đạo căn bản ở nơi nào?
Đáp: Ở nơi có thể thâu nhiếp bảo vệ, cho đến mang lấy ở nơi
người tặng một đóa hoa tươi đẹp.
Như luận Thi Thiết nói: “Người châu Thiệm bộ thân hình giao
cấu với nhau thì thành dâm; Đông Tỳ-đề-ha, Tây Cù-đà-ni, Bắc câu-lô
-châu, cõi trời Tứ Thiên Vương c húng, cõi trời Tam Thập Tam, cũng
như vậy. Cõi trời Dạ Ma ôm lấy nhau thì thành dâm, cõi trời Đổ-sử-đa
nắm tay nhau thì thành dâm, cõi trời Lạc Biến Hóa cười vui với nhau
thì thành dâm, cõi trời Th a Hóa Tự Tại liếc ma ét nhìn nhau thì thành
dâm.”
Hỏi: Trời ở mặt đất (Địa cư) đa õ khởi lên gia hạnh của việc dâm,
tức là nghiệp đạo căn bản của trời ở hư không (Không cư), nghiệp đạo
của trời ở hư không thì có gia hạnh hay không?
Đáp: Đều có gia hạnh, nghĩa là c õi trời Dạ Ma thì dùng tay nắm
tay, cười vui sướng, liếc mắt nhìn làm gia hạnh, cõi trời Đổ-sứ-đa thì
dùng cười vui sướng, liếc mắt nhìn làm gia hạnh, cõi trời Lạc Biến Hóa
thì dùng liếc mắt làm gia hạnh.
Hỏi: Nơi chỉ liếc mắt nhìn nhau thì thành nghiệp đạo là có gia
hạnh hay không?
Đáp: Ở đó cũng có,  trước hướng về một phía để liếc nhìn người
nữ khác, quay đầu nhìn lại phía khác chưa nhìn thấy là gia hạnh, trông
thấy thì thành căn bản; trước ngồi ở cùng một cung để nhìn người nữ
khác, đứng dậy hướng về cung khác chưa  nhìn thấy là gia hạnh, trông
thấy thì thành căn bản.
Hỏi: Vì sao ở mặt đất thân hình giao cấu với nhau thì thành dâm,
ở hư  không thì không như vậy?
Đáp: Phiền não nơi này thô, phiền não nơi kia tế; phiền não nơi
này nặng, phiền não nơi kia nhẹ; phiền não nơi này chậm, phiền não nơi
kia nhanh. Vả lại, các cõi trời ấy thuộc cảnh giới thịnh vượng hừng hực,
cảnh giới sáng ngời thanh tịnh, cảnh giới  tốt đẹp tuyệt vời, bởi vì cảnh
giới như vậy dẫn dắt, cho nên lúc mới vừa xúc chạm với nhau thì Làm
cho mê mẫn, vì vậy ở nơi ấy lửa dục dễ dàng dừng lại. Lại có người nói:
Bởi vì các cõi trời phía trên gần với đạo ly dục, cho nên ở nơi ấy lửa dục
dần dần ít đi. Nói như vậy là tất cả việc dâm cần phải hai thân hình giao
nhau thì lửa dục mới ngừng.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi Thiết nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Luận ấy nói về mức độ thời gian nhanh chậm sai khác, nghĩa
là cõi trời Dạ Ma như mức độ thời gian ôm nhau thì lửa dục liền ngừng,
230 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cho đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại như mức độ thời gian liếc mắt nhìn thì
lửa dục liền ngừng. Trong lụân Thi Thiết chỉ dựa vào mức độ thời gian
cho nên đưa ra cách nói này.
Ba hành diệu, mười nghiệp đạo thiện, là ba thâu nhiếp mười, hay
là mười thâu nhiếp ba? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có ba hành diệu, mười nghiệp đạo thiện.” Trong kinh tuy nói ra đều
này mà chưa giải thích rộng ra, nói rộng ra như trước. Lại có người nói:
Trước đã phân biệt về ba loại ha ønh diệu, mà chưa phân biệt về mười
nghiệp đạo thiện, nay muốn phân biệt cho nên soạn ra phần luận này.
Trong này, ba hành diệu thì tên gọi tóm lược mà sự việc mở rộng,
mười nghiệp đạo thiện thì tên gọi mở rộng mà sự việc tóm lược, cho
nên ba hành diệu thâu nhiếp mười nghiệp đạo thiện, không phải là
mười nghiệp đạo thiện thâu nhiếp ba hành diệu, nói thí dụ như trước.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là trừ ra hành diệu của thân-ngữ và ý
do nghiệp đạo thâu nhiếp, còn lại hành diệu của thân-ngữ và  ý.
Trong này, những gì là hành diệu của thân-ngữ, và các nghiệp mà
luận Thi Thiết đã nói, cùng với các nghiệp do lìa Giá tội đã thâu nhiếp.
Những gì là hành diệu của ý không phải là nghiệp đạo thâu nhiếp? Đó
là Tư thuộc về thiện.
Nay cần phải biểu hiện rõ ràng về mười nghiệp đạo thiện, có ba
loại sai biệt giữa căn bản-gia hạnh và dấy khởi sau.
Lìa bỏ căn bản của mười nghiệp đạo bất thiện, tức là căn bản của
mười nghiệp đạo thiện; lài bỏ gia hạnh-dấy khởi sau của nghiệp đạo bất
thiện, tức là gia hạnh-dấy khời sau của nghiệp đạo thiện. Điều này lại
là thế nào? Giống như Sa di lúc thọ Cụ túc giới, trước tiên y phục chỉnh
tề tiến vào nơi thọ giới, đảnh lễ Tăng đầy đủ cầu Thân giáo Sư, thọ trì
bát hướng đến hỏi Già sứ, đi đến trong chúng hỏi Già nạn, tác bạch Yết-
ma thứ nhất cho đến Yết-ma thứ ba chưa xong, thì gọi là gia hạnh của
nghiệp đạo thiện; nếu đến cuối cùng Yết-ma thứ ba, lúc ấy Biểu nghiệp
và Vô biểu trong sát-na này, thì gọi là căn bản của nghiệp đạo thiện;
từ đây về sau nói cho biết về các sự việc như Tứ y-Tứ trọng…, thì gọi là
dấy khởi sau của nghiệp đạo thiện.
Trong này, căn bản của bảy nghiệp đạo thiện, nếu là Biểu và Vô
biểu trong sát-na này, thì đều có đủ bảy nghĩa:
1. Thi-la.
2. Hành diệu.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 231  
www.daitangkinh.org  
3. Luật nghi.
4. Biệt giải thoát.
5. Luật nghi biệt giải thoát.
6. Nghiệp.
7. Nghiệp đạo.
Các Vô biểu nghiệp từ đây về sau đều chỉ có năm nghĩa, đó là
trừ ra Biệt giải thoát và Nghiệp đạo, bởi vì đã đạt được giải thoát hoàn
toàn các điều ác chứ không phải là lúc bắt đầu, cùng bởi vì chỉ vào lúc
Tư cuối cùng mới gọi là nghiệp đạo.
Hỏi: Do Tư cuối cùng chuyển mấy nghiệp đạo thiện câu sinh?
Đáp: Vào lúc thọ tám giới và na êm giới, nếu trú trong tâm thiện
thuộc năm thức, thì do Tư cuối cùng chuyển sáu nghiệp đạo câu sinh;
nếu trú trong tâm thiện thuộc ý t hức, thì do Tư cuối cùng chuyển bảy
nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu trú trong tâm nhiễm ô, hoặc là tâm vô
ký, thì do Tư cuối cùng chuyển bốn nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu trú
trong tâm thiện ý thức, thì do Tư cuối cùng chuyển mười hoặc là chín
nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu trú trong tâm nhiễm ô, hoặc là tâm vô
ký, hoặc là lúc không có tâm, thì do Tư cuối cùng chuyển bảy nghiệp
đạo thiện câu sinh. Lúc thọ Phi luật nghi-phi bất luật nghi, bảy nghiệp
đạo thiện của thân-ngữ, tùy theo ký hạn yêu cầu mà nhiều ít không nhất
định; ba nghiệp đạo thiện của ý, hoặc là có, hoặc là không có, hoặc là
nhiều, hoặc là ít.
Người sinh ở cõi Dục, nếu khởi lên tâm thiện thuộc năm thức của
cõi Dục, thì do Tư cuối cùng chuyển hai nghiệp đạo thiện câu sinh;
nếu khởi lên tâm thiện thuộc ý thức c ủa cõi Dục, thì do Tư cuối cùng
chuyển ba nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu khởi lên tâm th iện của cõi
Sắc, và tâm câu sinh thuộc chánh kiến vô lậu của địa ấy, thì do Tư cuối
cùng chuyển mười nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu khởi lên tâm câu sinh
thuộc Tận trí, Vô sinh trí của địa ấy, thì do Tư cuối cùng chuyển chín
nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu khởi lên ta âm thiện của cõi  Vô sắc, và
tâm câu sinh thuộc chánh kiến vô lậu của địa ấy, thì do Tư cuối cùng
chuyển ba nghiệp đạo thiện câu sinh ; nếu khởi lên tâm câu sinh thuộc
Tận trí, Vô sinh trí của  địa ấy, thì do Tư c uối cùng chuyển hai nghiệp
đạo thiện câu sinh.
Người sinh ở tĩnh lự thứ nhất, nếu khởi lên tâm thiện thuộc ba
thức, thì do Tư cuối cùng chuyển hai nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu
khởi lên tâm thiện không nhất định thuộc ý thức của địa mình, thì do Tư
cuối cùng chuyển ba nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu khởi lên tâm định
232 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hữu lậu thuộc ý thức của địa mình, và tâm câu sinh thuộc Chánh kiến vô
lậu của địa mình, thì do Tư cuối cùng chuyển mười nghiệp đạo thiện câu
sinh; nếu khởi lên tâm câu sinh thuộc Tận trí, Vô sinh trí của địa mình,
thì do Tư cuối cùng chuyển chín nghiệp đạo thiện câu sinh; nếu khởi
lên tâm thiện của Tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư, và tâm câu sinh thuộc
Chánh kiến vô lậu của địa ấy, thì do Tư cuối cùng chuyển mười nghiệp
đạo thiện câu sinh; nếu khởi lên tâm câu sinh thuộc Tận trí, Vô sinh trí
của địa ấy, thì do Tư cuối cùng chuyển chín nghiệp đạo thiện câu sinh;
nếu khởi lên tâm thiện của cõi Vô sa éc, và tâm câu sinh thuộc chánh
kiến vô lậu của địa ấy, thì do Tư cuối cùng chuyển ba nghiệp đạo thiện
câu sinh; nếu khởi lên tâm câu sinh thuộc Tận trí, Vô sinh trí của địa ấy,
thì do Tư cuối cùng chuyển hai nghiệp đạo thiện câu sinh.
Như sinh ở Tĩnh lự thứ nhất, như vậy sinh ở Tĩnh lự thứ hai cho đến
sinh ở cõi Vô sắc, đều cần phải nói rộng ra. Có điểm sai biệt là trừ ra ba
thức thân, sinh ở cõi Vô sắc cũng trừ ra bảy nghiệp đạo trước.
Hỏi: Ở cõi nào, nẽo nào, có ma áy nghiệp đạo thiện có thể đạt
được?
Đáp: Cõi Dục có đủ mười, hoặc là luật nghi, hoặc là do Phi luật
nghi, phi bất luật nghi thâu nhiếp; cõi Sắc cũng có đủ mười, đều do luật
nghi thâu nhiếp; trong cõi Vô sắc thành tựu có mười, hiện rõ trước mắt
chỉ có ba. Ở trong các nẽo, địa ngục có ba loại sau; bàng sinh và nẽo
quỷ có đủ mười, đều do Phi luật nghi, phi bất luật nghi thâu nhiếp. Loài
người ở ba châu, và trời cõi Dục đều có đủ mười, hoặc là luật nghi, hoặc
là do Phi luật nghi, phi bất luật nghi thâu nhiếp; Bắc Câu-lô-châu chỉ có
ba loại sau, đều do Phi luật nghi, phi ba át luật nghi thâu nhiếp; trời cõi
Sắc, Vô sắc như trước đã nói.
Ba nghiệp, mười nghiệp đạo, là ba thâu nhiếp mười, hay là mười
thâu nhiếp ba? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có ba nghiệp, mười nghiệp đạo.” Trong kinh tuy nói ra điều này mà
chưa giải thích rộng ra; nói rộng ra như trước.
Lại có người nói: Vì muốn hiển ba øy về nơi chốn của nghiệp hết
sức sâu xa, hết sức vi tế, khó thấy được, khó hiểu được. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì trong tất cả các kinh mà Như Lai đã nói, không có kinh nào
rất sâu xa như kinh Nghiệp; trong mười hai Chuyển không có Chuyển
nào rất sâu xa như Chuyển nghiệp; trong mười Lực của Phật không có
Lực nào rất sâu xa như Lực của nghiệp; ở trong tám Uẩn không có Uẩn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 233  
www.daitangkinh.org  
nào rất sâu xa như Uẩn nghiệp; trong bốn Bất tư nghi không có Bất tư
nghị nào rất sâu xa như Bất tư nghị về nghiệp. Bởi vì duyên này cho nên
Đức Thế Tôn vào một thời gian cố gắng hết sức an trú, thiết tha ân cần
tác ý, thâu nhiếp tâm ý tư duy, vào nơi yên ổn vắng lặng, ngồi thư thái
yên lặng, quán sát xem xét tỉ mỉ: Các quan phụ tá của nước Ma-kiệt-đà,
là nẽo nào, là thọ sinh nơi đâu, là đi  đến chỗ nào? Nhờ vào tác ý này
mới có thể biết rõ ràng, các quan phụ tá ấy…  ở trong nẽo như vậy, thọ
sinh như vậy, đi đến chỗ như vậy.
Hỏi: Phạm hạnh của chư Phật như vậy, lúc vừa mới khởi tâm, trí
kiến thù thắng đối với tất cả các phạm hạnh chuyển đổi không chướng
ngại gì, vì nghĩa gì mà cố gắng hết sức an trú, thiết tha ân cần tác ý, nói
rộng ra cho đến ngồi thư thái yên lặng?
Đáp: Hoặc có người nói: Vì hiển  bày về nơi chốn của nghiệp là
hết sức sâu xa, hết sức vi tế, khó thấy vô cùng, khó hiểu vô cùng.
Lại có người nói: Vì quán sát tỉ mỉ các quan phụ tá của nước Ma-
kiệt-đà, với tánh của các loại nhân, tánh của các loại quả, tánh của các
loại nối tiếp nhau, tánh của các loại đối trị, và tâm mạng chung, tâm nối
tiếp sinh ra… Nhờ vào sự quán sát này, như thích hợp đều biết rõ. Lại
nữa, Đức Thế Tôn vì muốn biết rõ về nơi sinh khác nhau của các quan
phụ tá ấy…, cho nên hết sức tác ý.
Lại có người nói: Bởi vì đợi chúng sinh được hóa độ trong tương
lai, có những chúng sinh được hóa độ thuận theo pháp nghe nói để làm
điều lợi ích, hãy còn chưa tụ hội ở trong chúng này.
Lại có người nói: Bởi vì đợi Thần-na-lật-liên-bà, người ấy là Tần-
tỳ-sa-la ở đời trước, hãy còn chưa tụ hội ở trong chúng này.
Lại có người nói: Muốn làm ch o A-nan sinh ý tôn trọng, ân cần
-cung kính không trái ngược để thọ trì quán sát suy nghĩ.
Lại có người nói: Bởi vì muốn đoạn trừ tâm kiêu ngạo của những
người tà mạn, nghĩa là có người biết phần ít về pháp rồi, thì sinh lòng
kiêu mạn mà không tu học. Vì trừ bỏ ý đó để hiển bày Phật Thế Tôn
không dựa vào gia hạnh, trí kiến thù thắng đối với tất cả các pháp
chuyển đổi không chướng ngại gì, hãy còn th iết tha ân cần quán sát ở
trong tất cả các sự việc hỏi va ø ghi nhận, huống hồ đối với trí nhỏ nhoi
của ông mà cho rằng không học để sinh tâm kiêu mạn hay sao?
Lại có người nói: Bởi vì muốn hi ển bày về thành tựu pháp của
Bồ-tát (Chánh sĩ), các Bồ tát có pháp như vậy đều thuận theo do khéo
suy nghĩ mà suy nghĩ, do khéo giảng nói mà giảng nói, do khéo thực
hành mà thực hành.
234 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Lại có người nói: Đức Thế Tôn trong một lúc nọ đi vào nơi yên ổn
vắng lặng, ngồi thư thái lặng lẽ, Tôn giả A-nan thưa hỏi về điều ấy. Đức
Thế Tôn chưa trả lời liền tiến vào Định yên lặng (Tịch định), từ Định
đứng lên rồi mới phân biệt rõ ràng về điều ấy cho A-nan biết. Vì nhân
duyên này cho nên soạn ra phần luận này.
Lại có người nói: Bởi vì ba nhân duyên cho nên soạn ra luận:
1. Vì phân biệt về nghĩa trong kinh.
2. Vì ngăn chặn luận thuyết của người khác.
3. Vì hiển bày rõ ràng những việc làm mà thế gian hiện thấy.
Vì phân biệt về nghĩa trong kinh, nghĩa là trong kinh nói nghiệp
có hai loại:
1. Nghiệp tư.
2. Nghiệp do tư mà dấy khởi.
Nghiệp đã nói ấy, nay cần phải giải thích rộng ra, đó gọi là phân
biệt về nghĩa trong kinh. Vì ngăn chặn luận thuyết cả người khác, như
ngoại đạo Thắng Luận nói năm loại nghiệp, đó là lấy, bỏ, co vào, du-
ỗi ra, thực hành là nghi ệp thứ năm; ngoại đạo S ố Luận nói chín loại
nghiệp đó, đó là lấy, bỏ, co vào, duỗi  ra, đưa lên, hạ xuống, mở ra,
đóng lại, thực hành là nghiệp thứ  chín.
Hoặc có ngoại đạo nói mười ha i Xứ đều là tánh của nghiệp. Họ
đưa ra cách nói này: Nh ãn làm nghiệp gì? Đó là thấy sắc. Sắc làm
nghiệp gì? Đó là do nhãn mà hiện ha ønh. Nói rộng ra cho đến, ý làm
nghiệp gì? Đó là có thể biết pháp. Pháp làm nghiệp gì? Đó là do ý mà
hiện hành.
Cần phải ngăn chặn những tông chỉ tà vậy đã lập ra như vậy, để
hiển bày rõ ràng về tự tánh của các nghiệp không trái ngược.
Lại nữa, phái Thí Dụ nói: N ghiệp thân-ngữ-ý đề là một Tư. Vì
ngăn chặn ý đó để hoển bày trừ ra Thể của Tư, có riêng tự tánh của hai
nghiệp thân-ngữ.
Lại nữa, Phân Biệt Thuyết Bộ kiến lập tham dục-sân nhuế-tà kiến
là tự tánh của nghiệp. Tại sao Bộ ấy đưa ra cách nói này? Bởi vì dựa vào
kinh, như trong kinh nói: “Vốn là do Tư mà tạo ra ba loại nghiệp của
thân, đã gây ra, đã tích tập là ác bất thiện, luôn luôn sinh ra nhiều khổ
đau cảm lấy dị thục khổ đau. Vốn la ø do Tư mà rạo ra bốn loại nghiệp
của ngữ, ba loại nghiệp của ý, đã gây ra, đã tích tập là ác bất thiện, luôn
luôn sinh ra nhiều khổ đau cảm lấy dị thục khổ đau. Ba nghiệp của ý, đó
là tham-giận-tà kiến.” Dựa vào ki nh này, cho nên nói ba loại tham… là
tự tánh của nghiệp. Vì ngăn chặn ý đó để hiển bày về tham dục… không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 235  
www.daitangkinh.org  
phải là tự tánh của nghiệp, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Nếu tham dục… không phải la ø tánh của nghiệp, thì kinh mà
Phân Biệt Thuyết Bộ đã dẫn chứng làm sao thông hiểu?
Đáp: Là tư lương của nghiệp cho nên nói là nghiệp; như trong
kinh Xứ Xứ, Đức Thế Tôn nói tư lương ấy gọi là pháp ấy. Như trước nói
nhiều về tư lương của Lạc… gọi là Lạc…; trong này cũng như vậy, đối với
tư lương của nghiệp nói đó gọi là nghiệp.
Tôn giả Pháp Cứu đưa ra cách nói như vậy: “Trong này, Đức Thế
Tôn chỉ thâu nhiếp về nghiệp ấy, dựa vào nơi nương tựa để biểu hiện rõ
ràng về tánh của nghiệp, cho nên nói như vậy. Nghĩa là nếu dựa vào Tư
cuối cùng chuyển bậc thang thù thắng này, thì ở tại nơi này nói rõ ràng
tên gọi của nghiệp.”
Như vậy, tất cả gọi là vì ngăn chặn luận thuyết của người khác.
Vì hiển bày rõ ràng những việc làm mà thế gian hiện thấy, nghĩa
là các thế gian đối với quả của nghiệp ấy mà tưởng tượng thiết lập tên
gọi của nghiệp; như thấy các vật thêu gấm thêu hoa, họa vẽ rực rỡ…,
nói rằng tác nghiệp tinh xảo như vậy. Đây thật ra không phải là nghiệp,
mà chỉ là quả của nghiệp. Đó gọi là bởi vì hiển bày rõ ràng những việc
làm mà thế gian hiện thấy. Bởi vì  ba duyên này cho nên soạn ra phần
luận này.
Ba nghiệp, đó là thân nghiệp-ngữ nghiệp và ý nghiệp.
Hỏi: Ba nghiệp này kiến lập thế nào?  Là bởi vì tự tánh, là bởi vì
sở y, hay là vì cùng dấy khởi? Nếu là tự tánh thì lẽ ra chỉ có một nghiệp,
đó gọi là ngữ nghiệp, bởi vì ngữ chính là nghiệp. Nếu là sở y thì lẽ ra
tất cả các nghiệp đều gọi là thân nghiệp, bởi vì ba loại nghiệp đều dựa
vào thân. Nếu như cùng dấy khởi thì lẽ ra tất cả các nghiệp đều gọi là
ý nghiệp, bởi vì ba loại nghiệp ấy đều là ý cùng dấy khởi.
Đáp: Tất cả do ba duyên mà kiến lập ba nghiệp:
1. Bởi vì tự tánh cho nên kiến lập ngữ nghiệp.
2. Bởi vì sở y cho nên kiến lập thân nghiệp.
3. Bởi vì cùng dấy khởi cho nên kiến lập ý nghiệp.
Lại có người nói: Bởi vì ba duyên cho nên kiến lập ba nghiệp:
1. Bởi vì dựa vào nơi chốn của mình.
2. Bởi vì dựa vào nơi chốn khác.
3. Bởi vì dựa vào nơi chốn tương ưng.
Dựa vào nơi chốn của mình cho nên kiến lập ngữ nghiệp, dựa vào
nơi chốn khác cho nên kiến lập th ân nghiệp, dựa vào nơi chốn tương
ưng cho nên kiến lập ý nghiệp. Như vậy gọi là tự tánh của ba nghiệp.
236 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là nghiệp, nghiệp có nghĩa gì?
Đáp: Bởi vì ba nghĩa cho nên nói tên gọi là nghiệp:
1. Bởi vì tác dụng.
2. Bởi vì duy trì cách thức chuẩn.
3. Bởi vì Phân Biệt về quả. Bởi vì tác dụng, nghĩa là ngay nơi tác
dụng nói tên gọi là nghiệp. Bởi vì duy trì cách thức chuẩn, nghĩa là có
năng lực duy trì cách thức chuẩn của bảy chúng. Bởi vì phân biệt về
quả, nghĩa là có năng lực phân biệt về quả yêu thích, không yêu thích.
Hỏi: Nếu như vậy thì pháp t ương ưng cùng có kia cũng có thể
phân biệt về quả yêu thích, không yêu thích đều gọi là nghiệp chăng?
Đáp: Trong này chỉ nói đến pháp hơn hẳn gọi là nghiệp, bởi vì ba
loại nghiệp này là thù thắng nhất ở  trong các pháp tương ưng cùng có.
Ví như thế gian ở nơi các loại hơn ha ún có được các loại tên gọi, ở đây
cũng như vậy. Như thế gian nói thầy thuốc làm thuốc, trong này không
phải là không có nguyên liệu làm t huốc, đồ đựng thuốc và người làm
thuốc…, nhưng ở trong đó thầy thuốc là hơn hẳn, cho nên có được tên gọi
ấy. Lại như người viết chữ, không phải là không có các loại giấy-mực-
bút…, và chịu khó tìm cách hòa hợp để viết thành chữ, nhưng thuận theo
người là hơn hẳn, cho nên có được tên gọi ấy. Người nhuộm áo quần
-người rèn đồ vật, thí dụ cũng như vậy. Nay ở đây cũng như vậy, tuy có
các loại tự tánh cùng có và pháp t ương ưng, tất cả điều có thể cảm lấy
quả dị thục, nhưng mà ở trong đó có thể phân biệt về quả thì nghiệp là
hơn hẳn, cho nên chỉ nói đến nghiệp.
Lại có người nói: Bởi vì ba nghĩa cho nên nói tên gọi là nghiệp:
1. Vì có tác dụng.
2. Vì có hành động.
3. Vì có tạo tác.
Vì có tác dụng, tức là ngữ nghiệp, bình luận như vậy, mình nên làm
những điều như vậy… như vậy… Vì có hành động, tức là thân nghiệp, tuy
thật sự không có sử dụng mà giống như đi đến nơi khác. Vì có tạo tác,
tức là ý nghiệp tạo tác hai loại thứ c. Bởi vì nghĩa này cho nên nói tên
gọi là nghiệp.
Mười nghiệp đạo, đó là ba nghi ệp đạo của thân, bốn nghiệp đạo
của ngữ, ba nghiệp đạo của ý.
Hỏi: Mười nghiệp đạo thiện, mười nghi ệp đạo bất thiện, lẽ nào
không hợp lại nói là có hai mươi loại hay sao, tại sao trong này chỉ nói
có mười?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 237  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì không vượt quá số mười, nghĩa là dựa vào nơi mà
hành ác đã nương tựa, phát khởi mười loại nghiệp đạo bất thiện; vẫn
dựa vào nơi này bởi vì lìa xa, cho nên ngay nơi ấy có thể phát khởi mười
nghiệp đạo thiện.
Lại có người nói: Nói tóm lược thì có mười loại, nói mở rộng thì có
hai mươi loại. Như tóm lược và mở rộng, như vậy không có sai biệt-sai
biệt, tổng quát-riêng biệt, khắp nơi-không khắp nơi, không khác  nhau
-có khác nhau, cùng lúc-lần lượt, nên biếtcũng như vậy.
Lại có người nói: Thuận theo người lợi căn cho nên nói có mười,
thuận theo người độn căn cho nên nói là hai mươi. Như lợi căn và độn
căn, như vậy lực của nhân, lực của duyên, lực bên trong, lực bên ngoài,
bên trong do lực tác ý như lý mà duy tr ì, bên ngoài do lực tu tập nhiều
nhờ lời nói của người khác , lực của trí tóm lược  mở bày, lực của trí
giải thích mở rộng, nên biết cũng như vậy. Đó gọi là tự tánh của mười
nghiệp đạo.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi; Vì sao gọi là nghiệp đạo, nghiệp đạo có nghĩa gì?
Đáp: Tư gọi là nghiệp, do Tư t hực hiện thường xuyên, cuối cùng
mà chuyển thì gọi là nghiệp đạo.
Hỏi: Nếu như Tư gọi là nghiệp, do Tư thực hiện thường xuyên đến
cuối cùng mà chuyển gọi là nghiệp đạo, thì thiện-bất thiện và tất cả vô
ký còn lại, không pháp nào không đều là do Tư thực hiện thường xuyên
đến cuối cùng mà chuyển, tất cả đều phải nói là nghiệp đạo, có nhân
duyên bất cọng thù thắng gì, mà chỉ nói mười loại này để làm nghiệp
đạo?
Đáp: Đây là Đức Thế Tôn có cách nói khác, Đại Sư quán xét tâm
hành-ý nguyện ưa thích của hữu tình đã cảm hóa kia, giản lược mà nói
cho biết.
Hiếp Tôn giả nói: “Chỉ riêng Phật Thế Tôn hiểu rõ ràng tận cùng
tánh tướng của các pháp, cũng biết rõ về thế dụng của các pháp, chứ
không phải là người khác có thể bi ết được. Nếu pháp có tướng của
nghiệp đạo thì thuận theo mà thiết lập, không có tướng của nghiệp đạo
thì không thiết lập.”
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách  nói này: “Đại Sư biết mười
loại nghiệp đạo này, có thế dụng như vậy, mạnh mẽ như vậy, gần gũi
như vậy, có thể làm con đường đi lại cho nghiệp Tư khiến đến cuối cùng
chuyển đổi, trừ nghiệp đạo này ra thì tất cả các pháp còn lại không có
sự việc như vậy.”
238 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Lại có người nói: Do hai nhân duyên mà kiến lập nghiệp đạo:
1. Do sự chê trách của thế gian.
2. Do sự ca ngợi của thế gian.
Chính là mười loại nghiệp đạo bất thiện và mười loại nghiệp đạo
thiện.
Hỏi: Nếu như do sự chê trách của thế gian mà gọi là nghiệp đạo,
vậy thì tâm ác làm chảy máu thân Phật, tất cả thế gian đều cùng nhau
chê trách, tại sao không nói đó là nghiệp đạo?
Đáp: Nếu như do sự chê trách của  thế gia, Như Lai xuất thế và
không xuất thế, tất cả mọi lúc đều có thì thiết lập làm nghiệp đạo; làm
chảy máu thân Phật thì có Phật ở t hế gian sẽ có, không có Phật ở thế
gian sẽ không có, cho nên không thiết lập nghiệp đạo. Ở trong sự ca
ngợi xa lìa làm chảy máu, vốn có hỏi-đáp nên biết cũng như vậy.
Lại có người nói: Do ba nhân duyên mà kiến lập nghiệp đạo:
1. Do nơi nương tựa.
2. Do thi thiết.
3. Do phân biệt về quả yêu thích-không yêu thích.
Lại có người nói: Nếu bởi vì pháp này làm cho vật trong-ngoài, có
lúc sút giảm, có lúc thêm nhiều, thì kiến lập nghiệp đạo.
Nên biết trong này, nơi nương tựa là bên ngoài, thọ lượng… là bên
trong.
Thế nào là do nghiệp đạo này làm cho vật bên ngoài giảm sút, đó
là lúc nghiệp đạo sát sinh tăng lên, tất cả các vật bên ngoài đều ít sáng
bóng, tồn tại không lâu bền. Nếu lúc nghiệp đạo trộm cắp tăng lên, thì
tất cả các vật bên ngoài phát si nh tai họa dồn dập, gặp phải nhiều trở
ngại như sương mù, mưa đá, bụi bặm dơ bẩn… nếu lúc nghiệp đạo tà
dâm tăng lên, thì tất cả các vật bên ngoài có nhiều sự cạnh tranh tàn
ác. Nếu lúc nghiệp đạo nói  lời dối trá tăng lên, thì tất cả các vật bên
ngoài phần nhiều là những thứ dơ bẩn thối tha. Nếu lúc nghiệp đạo nói
lời chia rẽ tăng lên, thì tất cả các vật bên ngoài phần nhiều không bằng
phẳng, gò đồi hầm hố hiểm trở ngăn các h. Nếu lúc nghiệp đạo nói lời
hung ác tăng lên, thì tất cả các va ät bên ngoài đều là thô thiển xấu tệ,
gai độc, cát đá khắp nơi, giả sử c ó một ít vật quý như vàng, bạc… mà
không có ánh sáng, không điều hòa, khó sử dụng. Nếu lúc nghiệp đạo
nói lời dơ bẩn tăng lên, thì tất cả cac vật bên ngoài do khí hậu thay đổi
trái ngược, nhanh chóng bị hủy diệ t, phần nhiều không thành kết quả.
Nếu lúc nghiệp đạo tham dục tăng lên, thì tất cả các vật bên ngoài phần
nhiều cảm sút, nhỏ nhoi ít thấy. Nếu lúc nghiệp đạo sân giận tăng lên,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 239  
www.daitangkinh.org  
thì tất cả các vật bên ngoài phần nhiều khô héo, quả hạt đắng chát. Nếu
lúc nghiệp đạo tà kiến tăng lên, thì tất cả các vật bên ngoài phần nhiều
điêu tàn, thiếu mất hoa, quả,hoặc là hoàn toàn không có quả. Đó gọi là
do nghiệp đạo này làm cho vật bên ngoài giảm sút.
Làm sao lại biết do nghiệp đạo này mà làm cho vật bên trong như
thọ lượng… bị giảm xuống? Đó là nếu lúc mười nghiệp đạo bất thiện
tăng trưởng đầy đủ, thì châu Thiệm bộ này có bốn loại sút giảm xuất
hiện ở thế gian, nghĩa là thọ lượng sút giảm, hữu tình sút giảm, vật dụng
cung cấp sút giảm, phẩm thiện sút  giảm. Thọ lượng sút giảm, nghĩa là
lúc kiếp ban đầu, người ờ châu Th iệm bộ này sống thọ vô lượng tuổi,
đến lúc cuối cùng của kiếp thì c on người sống thọ mười tuổi. Hữu tình
sút giảm, nghĩa là lúc bắt đầu của kiếp, châu Thiệm bộ này rộng lớn
sạch sẽ trang nghiêm, phần lớn là những hữu tình phứơc đức thuần
thiện, thành ấp san sát theo t hứ tự, nhân dân đông đúc khắp nơi, đến
lúc cuối cùng cửa kiếp chỉ còn lại một vạn người. Vật dụng cung cấp
sút giảm, nghĩa là lúc bắt đầu của kiếp, châu Thiệm bộ này yên ổn vui
sướng dồi dào, các loại lúa gạo đậu  mè khắp nơi là t hức ăn tuyệt vời
nhất, đến lúc cuối cùng của ki ếp thì nhân dân đói kém, chỉ ccó bo bo
-hạt cỏ… làm thức ăn tuyệt vời nhất.  Phẩm thiện sút giảm, nghĩa là lúc
ban đầu của kiếp, châu Thiệm bộ này có mười nghiệp đạo thiện tăng
thượng đầy đủ, vào lúc kiếp giảm đi thì mười nghiệp đạo ác tăng thượng
đầy đủ.
Thế nào là do nghiệp đạo này làm c ho các sự vật bên ngoài có
lúc tăng lên? Đó là nếu lúc lìa bỏ n ghiệp đạo sát sinh tăng lên, thì tất
cả sự vật bên ngoài đều nhiều sáng bóng và tồn tại vững bền trãi qua
thời gian dài. Lúc lìa bỏ nghiệp đạo trộm cắp tăng lên, thì tất cả sự vật
bên ngoài không phát sinh tai họa, không bị những chướng ngại như
sương mù-mưa đá… làm cho tổn hại. Lúc lìa bỏ nghiệp đạo tà dâm tăng
lên, thì tất cả sự vật bên ngoài không có những cạnh tranh tàn ác. Lúc
lìa bỏ nghiệp đạo nói lời dối trá tăng lên, thì tất cả sự vật bên ngoài
đều nhiều hương thơm sạch sẽ. Lúc lìa bỏ nghiệp đạo nói lời chia rẽ
tăng lên, thì tất cả sự vật bên ngoa øi tốt đẹp nghiêm túc dễ cầu được,
đất bằng như bàn tay, rộng lớn sạch sẽ trang nghiêm. Lúc lìa bỏ nghiệp
đạo nói lời hung ác tăng lên, thì tất cả sự vật bên ngoài đều vi diệu dồi
dào, không có đèo dốc, gai độc, cát đa ù, vật quý như vàng, bạc… sáng
ngời sạch sẽ, dễ dàng điều chế và có thề duy trì ở nhiều nơi. Lúc lìa bỏ
nghiệp đạo nói lời dơ bẩn tăng lên, thì tất cả sự vật bên ngoài luôn luôn
kiên cố không có sự thay đổi trái ngược, thành tựu mọi kết quả thực sự.
240 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Lúc nghiệp đạo không có tham tăng lên, thì sự vật bên ngoài sung túc,
đầy đủ trọn vẹn tăng thêm nhiều. Lúc nghiệp đạo không có sân tăng
lên, thì sự vật bên ngoài sáng bóng, quả hạt ngọt ngào ngon lành. Lúc
nghiệp đạo chánh kiến tăng lên, thì sự vật bên ngoài dồi dào thêm, hoa,
quả thành tựu sum sê. Đó gọi là do nghiệp đạo này làm cho sự vật bên
ngoài tăng lên.
Làm sao lại biết do nghiệp đạo này mà làm cho sự vật bên trong
như thọ lượng… tăng lên? Đó là lúc nếu mười nghiệp đạo thiện tăng
trưởng đầy đủ, thì châu Thiệm bộ này có bốn sự tăng lên xuất hiện ở
thế gian, nghĩa là thọ lượng tăng lên, hữu tình tăng lên, vật dụng cung
cấp tăng lên, phẩm thiện tăng lên. Thọ lượng tăng lên, nghĩa là lúc cuối
cùng của kiếp, người ở châu Thiệm bộ này sống thọ mười tuổi, đến lúc
kiếp tăng lên thì sống thọ tám vạn tuổi. Hữu tình tăng lên, nghĩa là lúc
cuối cùng của kiếp, châu Thiệm bộ này chỉ còn lại một vạn người, đến
lúc kiếp tăng lên thì rộng lớn sạch sẽ trang nghiêm, phần lớn là những
hữu tình phước đức thuần thiện, thành ấ p san sát theo thứ tự, nhân dân
đông đúc khắp nơi. Vật dụng cung cấp tăng lên, nghĩa là lúc cuối cùng
của kiếp, ở châu Thiệm bộ này, nhân dân đói kém, dùng bo bo, hạt cỏ…
làm thức ăn tuyệt vời nhất, đến lúc kiếp tăng lên thì yên ổn vui sướng
dồi dào, các loại lúa đậu gạo mè khắp nơi là thức ăn tuyệt vời nhất.
Phẩm thiện tăng lên, nghĩa là lúc cuối cùng của kiếp, mười nghiệp đạo
ác tăng mạnh ở thế gian, đến lúc  kiếp tăng lên thì mười nghiệp đạo
thiện tăng mạnh ở thế gian.
Lại có người nói: Do ba quả cho nên kiếp lập mười nghiệp đạo:
1. Quả dị thục.
2. Quả đẳng lưu.
3. Quả tăng thượng.
Đó lá sát sinh, nếu luyện tập, hoa ëc gây ra, hoặc nhiều lần luyện
tập gây ra, thì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo quỷ, là quả dị thục;
từ chổ ấy chết đi, sinh vào trong loài người, chịu nhiều bệnh tật, mạng
sống ngắn ngủi, là quả đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy cho nên
đã cảm đến sự vật bên ngoài đều ít sáng bóng, không tồn tại lâu bền,
là quả Tăng thượng.
Những người trộm cắp, nếu luyện tập, hoặc gây ra, hoặc nhiều lần
luyện tập gây ra, thì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo quỷ, là quả dị
thục; từ chổ ấy chết đi, sinh vào trong loài người, tiền bạc của cải thiếu
hụt, là quả đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy cho nên đã cảm đến
sự vật bên ngoài luôn luôn phát sinh tai họa, gặp nhiều trở ngại như
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 241  
www.daitangkinh.org  
sương mù, mưa đá, bụi bặïm dơ bẩn…, là quà Tăng thượng.
Những người tà dâm, nếu thói quen, hoa ëc gây ra, hoặc nhiều lần
do thói quen gây ra, thì sinh va øo địa ngục, bàng sinh và nẽo quỷ, là
quả Dị thục; từ chỗ ấy chết đi, sinh vào trong loài người, gặp vợ không
trinh tiết lương thiện, là quả Đẳng lư; bởi vì nghiệp tăng thiện ấy cho
nên cảm đến sự vật bên ngoài có nhiều cạnh tranh tàn ác, là quả Tăng
thượng.
Những người nói lời dối trá, nếu thói quen, hoặc gây ra, hoặc
nhiều lần do thói quen gây ra, th ì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo
quỷ, là quả Dị thục; từ chỗ ấy chết  đi, sinh vào trong loài người, gặp
nhiều điều phỉ báng, là quả Đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy cho
nên đã cảm đến sự vật bên ngoài, phần nhiều là những thứ dơ bẩn thối
tha, là quả Tăng thượng.
Những người nói lời chia rẽ, nếu thói quen, hoặc gây ra, hoặc
phần nhiều do thói quen gây ra, thì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo
quỷ, là quả Dị thục; từ chỗ ấy chết đi, sinh vào trong loài người, gặp
phải bạn thân chia lìa ngang trái, là quả Đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng
thượng ấy cho nên đã cảm đến sự vật bên ngoài, phần lớn không ngay
thẳng bằng phẳng, gò đồi, hầm hố, đèo dốc hiểm trở ngăn cách cheo
leo, là quả Tăng thượng.
Những người nói lời hung ác, nếu  thói quen, hoặc gây ra, hoặc
phần nhiều do thói quen gây ra, thì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo
quỷ, là quả Dị thục; từ chổ ấy chết  đi, sinh vào trong loài người, luôn
luôn nghe các loại âm thanh không vừa ý, là quả Đẳng lưu; bởi vì ng-
hiệp tăng thượng ấy c ho nên đã cảm đến sự vật bên ngoài, phần lớn là
thô kệch xấu xí, gai độc, cát đá, tuy có một ít vàng, bạc… mà không có
ánh sáng, không có điều hòa, khó sử dụng, là quả Tăng thượng.
Những người nói lời dơ bẩn, nếu thói quen, hoặc gây ra, hoặc
phần nhiều do thói quen gây ra, thì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo
quỷ, là quả Dị thục; từ chổ ấy chết đi, sinh vào trong loài người, lời nói
không uy tín nghiêm túc, là quả Đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy
cho nên đã cảm đén sự vật bên ngoài, gặp phải khí hậu thay đổi thất
thường, nhanh chóng bị hủy diệt, phần lớn không thành tựu kết quả, là
quả Tăng thượng.
Những người có tham dục, nếu thói quen, hoặc gây ra - hoặc phần
nhiều do thói quen gây ra, thì sinh vào địa ngục - bàng sinh và nẽo quỷ,
là quả Dị thục; từ chổ ấy chết đi - sinh vào tr ong loài người, tham dục
mạnh mẻ và sắc bén hơn, là quả Đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy
242 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cho nên đã cảm đến sự vật bên ngoài phần nhiều là giảm sút, nhỏ nhoi
và ít ỏi, là quả Tăng thượng.
Những người có sân giận, nếu thói  quen, hoặc gây ra, hoặc phần
nhiều do thói quen gây ra, thì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo quỷ,
là quả Dị thục; từ chỗ ấy chết đi, sinh vào trong loài người, sân giận
mạnh mẻ và sắc bén hơn, là quả Đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy
cho nên đã cảm đến sự vật bên ngoà i phần nhiều là khô héo, quả- hạt
đắng chát, làquả Tăng thượng.
Những người có tà kiến, nếu thói quen, hoặc gây ra, hoặc phần
nhiều do thói quen gây ra, thì sinh vào địa ngục, bàng sinh và nẽo quỷ,
là quả Dị thục từ chỗ ấy chết đi , sinh vào trong loài người, ngu si vô
cùng, là quả Đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy cho nên đã cảm
đến sự vật bên ngoài phần nhiều là điêu tàn, thiếu hụt và rất ít hoa, quả
hoặc là hoàn toàn không có quả, là quả Tăng thượng.
Lìa bỏ sát sinh, nếu thói quen, hoặc tu dưỡng, hoặc phần nhiều do
thói quen tu dưỡng, thì sinh vào loài người, trời, là quả Dị thục; từ nơi
ấy chết đi, sinh đến nơi này, không có bệnh tật, thọ mạng lâu dài, là quả
Đẳng lưu; bởi vì nghiệp tăng thượng ấy cho nên đã cảm đến sự vật bên
ngoài đều nhiều ánh sáng, trơn láng, tồn tại bền vững trãi qua thời gian
dài, là quả Tăng thượng.
Dựa vào đạo lý này, phẩm thi ện của chín nghiệp đạo thiện còn
lại, cùng với trên trái ngược nhau đều cần phải nói là rộng ra, cho nên
do ba quả mà kiến lập mười nghiệp đạo.
Hỏi: Vì sao không nói Tư là nghiệp đạo?
Đáp: Tư chính là nghiệp, do Tư mà hành động cho nên gọi là
nghiệp đạo; nên biết rằng nghiệp đạo không phải chính là Tư, vì vậy
không nói đến. Như nơi nhà vua đi lại  thì nói là đường đi của nhà vua,
mà đường đi của nhà vua thì không pha ûi là nhà vua. Ở đây cũng như
vậy, do Tư mà hành động cho nên nói la nghiệp đạo, mà nghiệp đạo thì
không phải là Tư. Thí dụ về chỗ ngồi của nhà vua…, cũng lại như vậy.
Lại có người nói: Nếu pháp cùng với Tư, ví như ba sự hòa hợp
mà sinh, có tác dụng chuyển đổi thì thiết lập làm nghiệp đạo; Tư không
cùng với Tư, ví như ba sự hòa hợp mà sinh, có tác dụng chuyển đổi, cho
nên không phải là nghiệp đạo.
Lại có người nói: Nếu pháp cùng với Tư, cùng lúc mà sinh, có tác
dụng chuyển đổi thì thiết lập la øm nghiệp đạo; Tư không cùng với Tư,
cùng lúc mà sinh, có tác dụng chuyển đổi, cho nên không thiết nghiệp
đạo.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 113 243  
www.daitangkinh.org  
Lại có người nói: Nếu pháp và Tư cùng thuộc về hiện tại, làm
con đường cho Tư thiết lập làm nghiệp đạo; Tư không cùng với Tư,
cùng thuộc về hiện tại, làm con đường cho Tư, cho nên không thiết lập
nghiệp đạo.
Hỏi: Nếu sai người khác sát sinh, cho đến dấy lên lời nói dơ bẩn,
người bị sai khiến hoặc là trải qua nhiều ngày mới làm, thì người sai
khiến người khác đã diệt Tư từ lâu, làm sao có thể gọi là cùng với Tư,
cùng thuộc về hiện tại, làm con đường cho Tư, khiến Tư cuối cùng thiết
lập làm nghiệp đạo?
Đáp: Dựa vào nghĩa có thể đạt được mà thiết lập nghiệp đạo,
nghĩa là nếu pháp khác có thể đạt  được cùng lúc  làm con đường cho
Tư, cho nên thiết lập nghiệp đạo, không phải là trong một sát-na mà
hai Tư có thể đạt được hiện tại làm con đường, vì vậy không thiết lập
Tư làm nghiệp đạo.
Hỏi: Tư cùng với Tư, cùng thuộc về hiện tại, đó là Tư nối tiếp
nhau của người khác, tại sao không nói?
Đáp: Dựa vào sự nốiu tiếp nhau cu ûa mình mà thiết lap6 nghiệp
đạo, không dựa vào người khác để thiết lập.
Đã nói về tự tánh cua ba nghiệp, mười nghiệp đạo, nay sẽ biểu
hiện rõ ràng về tướng xen tạp, không xen tạp.
Hỏi: Ba nghiệp, mười nghiệp đạo, là ba thâu nhiếp mười, hay là
mười thâu nhiếp ba?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc nghiệp chứ không phải là nghiệp đạo, đó là nghiệp đạo
vốn không thâu nhiếp thân nghiệp-ngữ nghiệp và toàn bộ ý nghiệp.
2. Có lúc nghiệp đạo chứ không phải  là nghiệp, đó là ba nghiệp
đạo sau.
3. Có lúc nghiệp cũng là nghiệp đạo, đó là bảy nghiệp đạo trước.
4. Có lúc không phải là nghiệp cũng không phải là nghiệp đạo, đó
là trừ ra tướng trước. Tướng là thuộc  về tên gọi, như trước nói rộng ra.
Nghĩa là trong Sắc uẩn trừ ra nghi ệp, chọn lấy Sắc ua ån còn lại; trong
Hành uẩn trừ ra tham-sân-tà kiến bất thiện và không có tham-không có
sân-chánh kiến cùng với tất cả Tư, chọn lấy Hành uẩn tương ưng-không
tương ưng còn lại và ba uẩn toàn phần, cùng với pháp vô vi. Như vậy tất
cả làm thành câu thứ tư, cho nên nói đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Trong mười nghiệp đạo, tại sa o bảy loại trước kiến lập là
nghiệp và nghiệp đạo, ba loại sau chỉ là nghiệp đao chứ không phải là
nghiệp?
244 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Đáp: Như luận Thi Thiết nói: “Các hành động sát sinh là  nghiệp
- là tác dụng, làm nhân, làm đạo, la øm dấu tích, làm con đường cho Tư
có thể phát khởi sát sinh, nói rộng ra cho đến những lời nói dơ bẩn là ng-
hiệp, là tác dụng, làm nhân, làm đạo, làm dấu tích, làm con đường cho
Tư có thể phát khởi lời nói dơ bẩn. Tất cả tham - sân - tà kiến bất thiện,
không phải là nghiệp - không phải là tác dụng, chỉ làm nhân – làm đạo
- làm dấu tích - làm con đường cho chí nh Tư thuộc phẩm câu sinh của
nó. Lìa bỏ sát sinh là nghiệp - là tác dụng, làm nhân - làm đạo - làm dấu
tích - làm con đường cho Tư có thể phát khởi lìa bỏ sát sinh, nói rộng ra
cho đến lìa bỏ lời nói dơ bẩn là nghiệp - là tác dụng, làm nhân - làm đạo
- làm dấu tích - làm còn đường cho Tư có thể phát khởi lìa bỏ lời nói dơ
bẩn. Tất cả không có tam - không c ó sân - chánh kiến, không phải là
nghiệp - không phải là tác dụng, chỉ làm nhân - làm đạo - làm dấu tích
- làm con đường cho chín Tư thuộc phẩm câu sinh của nó,”
Vì vậy chứng minh biết rằng nghĩa ấy thuận theo như vậy.

„