A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 115

Việt dịch

QUYỂN 115

LUẬN VỀ ÁC HÀNH (Phần 4)

Ba nghiệp, đó là nghiệp thân-ngữ va ø ý. Lại có ba nghiệp, đó là
nghiệp thuận theo Lạc thọ, nghiệp t huận theo Khổ thọ, nghiệp thuận
theo không Khổ-không Lạc thọ.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Nghiệp thuận theo Lạc thọ…” Trong kinh tuy nói ra điều này, mà không
giải thích rộng ra. Nói rộng ra như trước. Lại có người nói: Trước đây
tuy phân biệt về ba nghiệp là tha ân…, mà chưa phân biệt về ba nghiệp
như nghiệp thuận theo Lạc thọ…, nay ca àn phải phân biệt cho nên soạn
ra phần luận này.
Tên gọi về Thọ đã nói, tổng quát có năm loại:
1. Thọ thuộc về tự tánh.
2. Thọ thuộc về hiện tiền.
3. Thọ thuộc về sở duyên.
4. Thọ thuộc về tương ưng.
5. Thọ thuộc về dị thục.
Thọ thuộc về tự tánh, như nói ba Thọ, đó là Lạc thọ, Khổ thọ và
không Khổ không Lạc thọ.
Thọ thuộc về hiện tiền, như tron g kinh Đại Nhân Duyên Pháp
Môn nói: “A-nan nên biết! Lúc cảm thọ về Lạc thọ thì hai Thọ còn lại
sẽ diệt mất. Nên biết đã cảm thọ về Lạc thọ như vậy, là pháp của Vô
thường, Khổ hoại diệt, lìa bỏ Ngã và Ngã sở. Như vậy Khổ thọ, không
Khổ, không Lạc thọ, nên biết cũng như vậy.”
Thọ thuộc về sở duyên, như luận Thức Thân nói: “Nhãn-sắc làm
duyên sinh ra nhãn thức, ba hòa hợp cho nên xúc chạm, xúc chạm làm
duyên cho nên cảm thọ. Nên biết cảm thọ này có thể tiếp nhận sắc chứ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 269  
www.daitangkinh.org  
không phải là Bổ-đặc-già-la (Số thủ thú), sắc là nhãn tiếp xúc mà sinh
ra duyên cảm thọ chứ không phải là B ổ-đặc-già-la. Như vậy cho đến
ý-pháp, nói rộng ra cũng như vậy.”
Thọ thuộc về tương ưng, như nói có pháp Lạc thọ, có pháp Khổ
thọ, có pháp không Khổ không Lạc thọ. T hế nào là pháp Lạc thọ? Đó
là pháp tương ưng với Lạc thọ. Thế nào là pháp Khổ thọ? Đó là pháp
tương ưng với Khổ thọ. Thế nào là pháp không Khổ không Lạc thọ? Đó
là pháp tương ưng với không Khổ không Lạc thọ.
Thọ thuộc về dị thục, như trong này nói: Nghiệp thuận theo Lạc
thọ, nghiệp thuận theo Khổ thọ, nghiệp thuận theo không Khổ không
Lạc thọ.
Ở trong năm Thọ này, dựa vào Thọ thuộc về dị thục mà soạn ra
phần luận này. Thế nào là nghiệp t huận theo Lạc thọ? Đó là nghiệp
thiện hệ thuộc cõi Dục, cho đến nghiệp thiện của Tĩnh lự thứ ba.
Thế nào là nghiệp thuận theo Khổ thọ? Đó là nghiệp bất thiện.
Thế nào là nghiệp thuận theo không Khổ không Lạc thọ? Đó là
nghiệp thiện hệ thuộc cõi Quảng Quả, và nghiệp thiện hệ thuộc cõi Vô
sắc.
Hỏi: Nghiệp thuận theo Lạc thọ quyết định có thể cảm đến quả dị
thục Lạc thọ chăng? Nghiệp thuận theo hai Thọ còn lại thì hỏi cũng như
vậy. Nếu như quyết định, thì phần sa u này đã nói nên thông hiểu thế
nào? Như phần sau, luận nói: “C ó thể có nghiệp thiện không cảm đến
dị thục Thọ của thân tâm, mà cảm đến dị thục chăng?
Đáp: Có, đó là các nghiệp cảm đến dị thục của sắc tâm bất tương
ưng hành.”
Hỏi: Nếu không quyết định, thì tại  sao nói là nghiệp thuận theo
Lạc thọ, nghiệp thuận theo K hổ thọ, nghiệp thuận theo không Khổ
không Lạc thọ?
Đáp: Có người nói nhất định cảm được, đó là nghiệp thuận theo
Lạc thọ, quyết định có thể cảm đến dị thục của Lạc thọ, vì vậy cho nên
gọi là nghiệp thuận theo Lạc thọ; cho đến nghiệp thuận theo không Khổ
không Lạc thọ, quyết định có thể cảm đến dị thục không Khổ không Lạc
thọ, vì vậy cho nên gọi là nghiệp thuận theo không Khổ không Lạc thọ.
Hỏi: Nếu như vậy thì phần sau đã nói làm sao thông hiểu? Như
nói: “Có thể có nghiệp không cảm đến dị  thục Thọ của thân tâm, mà
cảm đến dị thục chăng? Cho đến nói rộng ra.”
Đáp: Nghiệp ấy nhất định cảm đến dị thục của Thọ ấy, và cảm
lấy sắc tâm bất tương ưng hành, nhưng Thọ đã cảm được không thường
270 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
xuyên hiện rõ trước mắt, và sắc tâm… đã cảm được thì luôn luôn nối
tiếp nhau. Đối với lúc Thọ đã cảm đến không hiện rõ trước mắt, nói là
nghiệp thuận theo Thọ ấy chỉ cảm lấy sắc tâm bất tương ưng hành, cho
nên không có gì sai. Như vậy thì hai văn dễ dàng thông suốt.
Lại có người nói: Nghiệp thuận theo Lạc thọ không nhất định có
thể cảm đến dị thục thuận theo La ïc thọ; cho đến nghiệp thuận theo
không Khổ không Lạc thọ không nhất đị nh có thể cảm đến dị thục
thuận theo không Khổ không Lạc thọ.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nghiệp này gọi là thuận theo Lạc
thọ…?
Đáp: Nghiệp thuận theo Lạc thọ, tuy không nhất định cảm đến dị
thục của Lạc thọ, nhưng cảm đến dị thục của Lạc thọ thì chỉ là nghiệp
này chứ không phải là nghiệp khác, cho nên nói đây là nghiệp thuận
theo Lạc thọ. Nghiệp thuận theo hai Thọ còn lại, đã nói cũng như vậy.
Lại có người nói: Nghiệp thuận theo Lạc thọ, tuy không nhất định
cảm đến dị thục của Lạc thọ, nhưng Lạc thọ có thể làm nơi nương tựa
cho Hỷ lạc, khiến cho H ỷ lạc phát sinh nối ti ếp nhau mà chuyển sang
làm nơi dừng chân, quả dị thục còn lại cũng có thể như vậy, cho nên gọi
là nghiệp thuận theo Lạc thọ. Ng hiệp thuận theo Khổ thọ, tuy không
nhất định cảm đến dị thục của Kh ổ thọ, nhưng như Khổ thọ có thể làm
nơi nương tựa cho Ưu khổ, khiến cho Ưu khổ phát sinh nối tiếp nhau
mà chuyển sang làm nơi dừng chân, quả dị thục còn lại cũng có thể
như vậy, cho nên gọi là nghiệp thuận theo Khổ thọ. Nghiệp thuận theo
không Khổ không Lạc thọ, tuy không nhất định cảm đến dị thục không
Khổ không Lạc thọ, nhưng như không Khổ không Lạc thọ, không có thể
làm nơi nương tựa cho Hỷ lạc, Ưu khổ, không có thể khiến cho Hỷ lạc,
Ưu khổ phát sinh nối tiếp nhau mà chuyển sang làm nơi dừng chân, quả
dị thục khác lại cũng như vậy, cho nên gọi là nghiệp thuận theo không
Khổ không Lạc thọ.
Lại có người nói: Như Lạc thọ có thể nuôi lớn nơi nương tựa, dị
thục khác cũng như vậy, cho nên gọi là nghiệp thuận theo Lạc thọ. Như
Khổ thọ có thể làm tổn hại đến nơ i nương tựa, dị thục khác cũng như
vậy, cho nên gọi là nghiệp thuận theo Khổ thọ. Như không Khổ không
Lạc thọ, không phải là có thể nuôi lớn cũng không phải là làm tổn hại
đến nơi nương tựa, dị thục khác cũng như vậy, cho nên gọi là nghiệp
thuận theo không Khổ không Lạc thọ.
Hỏi: Cõi Dục cho đến Tĩnh lự thứ ba, có dị thục không Khổ không
Lạc thọ chăng? Nếu có thì trong này đã nói làm sao thông hiểu?    Như
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 271  
www.daitangkinh.org  
nói: “Thế nào là nghiệp thuận theo không Khổ không Lạc thọ? Đó là
nghiệp thiện hệ thuộc cõi Quảng Quả, và nghiệp thiện hệ thuộc cõi Vô
sắc.” Nếu không có thì tất cả nghi ệp thiện hệ của Tĩnh lự trung gian,
nên nói là có thể cảm đến dị thục của Thọ nào?
Đáp: Hoặc có người nói: Địa dưới không có dị thục không Khổ
không Lạc thọ. Nguyên cớ thế nào? Bởi  vì địa dưới là pháp thô, Thọ
này thì vi tế; địa dưới là không vắng lặng, Thọ này thì vắng lặng.
Lại có người nói: Nghiệp thiện của hữu tình ở địa dưới đã dấy
khởi, đều là vì mong cầu Lạc thọ cho nên dấy khởi, không có sự mong
cầu không Khổ không Lạc thọ, vì vậy tất cả nghiệp thiện của địa dưới,
không cảm đến dị thục của Thọ này.
Hỏi: Nơi ấy cũng không có ai mong cầu Khổ thọ, tại sao ở địa dưới
cảm đến dị thục này?
Đáp: Hữu tình ở cõi Dục vì mong cầu vui sướng cho nên tạo ra
nhiều nhân của đau khổ, vì vậy tuy không mong cầu mà cảm đến dị thục
ấy; Xả thọ vắng lặng không có mong ca àu Lạc thọ tạo ra nghiệp thuộc
Xả thọ, cho nên không có dị thục ấy.
Hỏi: Tất cả nghiệp thiện của Tĩnh lự trung gian, nên nói là có thể
cảm đến dị thục của Thọ nào?
Đáp: Cảm đến dị thục của Hỷ căn ở Tĩnh lự thứ nhất. Lại có người
nói: Cảm đến dị thục của Lạc thọ ở Tĩnh lự thứ nhất.
Hỏi: Nếu như vậy thì văn phần sau làm sao thông hiểu? Như nói:
“Có thể có nghiệp cảm đến dị thục Thọ của tâm chứ không phải là thân
chăng?
Đáp: Có, đó là nghiệp thiện không có Tầm.” Văn ấy nên nói theo
cách này: Đó là nghiệp thiện không  có Tầm, không có Tứ. Nhưng mà
không nói như vậy là có ý gì? Nên biết rằng trong này nói đến thế mạnh
giảm sút.
Lại có người nói: Tất cả nghiệp th iện của Tĩnh lự trung gian, tuy
không cảm đến quả dị thục của Thọ, ma ø có thể cảm đến sắc tâm bất
tương ưng hành.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao sau này luận nói: Nghiệp thiện không
có Tầm cảm đến Thọ của Tâm?
Đáp: Chỉ nói là có thể cảm đến Thọ của Tâm chứ không phải là
thân, không nói là chỉ cảm đến dị thục của Thọ của tâm, không phải là
cảm sắc tâm bất tương ưng hành.
Lại có người nói: Địa dưới cũng có dị thục không Khổ không Lạc
thọ.
272 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Trong này đã nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “Thế
nào là nghiệp thuận theo không Khổ không Lạc thọ? Đó là nghiệp thiện
hệ thuộc cõi Quãng Quả, và nghiệp thiễn hệ thuộc cõi Vô sắc.” Đáp:
Trong này chỉ hiển bày về dị thụ c của nghiệp thuận theo không Khổ
không Lạc thọ ở giới hạn cuối cùng, đó là Tĩnh lự thứ tư là giới hạn của
địa có Sắc, cõi Vô sắc là giới hạn của ba cõi.
Lại có người nói: Trong này chỉ hiển bày về ruộng đất, đồ đựng
riêng biệt của dị thục thuộc Thọ  này. Nơi nào là ruộng đất, đồ đựng
riêng biệt của dị thục thuộc Thọ này?  Đó là Tĩnh lự thứ tư và cõi Vô
sắc.
Lại có người nói: Địa dưới tuy có dị thục của Thọ này, nhưng mà
bị các Thọ khác làm cho che kín, không rõ ràng, nối tiếp nhau không
lâu; từ cõi Quãng Quả trở lên lại  không có Thọ nào khá c, chỉ có Thọ
này nối tiếp nhau rõ ràng, vì vậy chỉ nói đến những nơi ấy.
Những cách nói về địa dưới không có dị thục của không Khổ không
Lạc thọ, đó là nói đến những A-la-hán ở cõi Dục và ba Tĩnh lự dưới, trú
vào tâm oai nghi mà nhập Niết-bàn; A-la-hán ở cõi Quảng Quả, trú vào
tâm oai nghi, tâm dị thục mà nhập Niết-bàn; A-la-hán ở cõi Vô sắc, trú
vào tâm dị thục mà nhập Niết-bàn.
Những cách nói về địa dưới cũng có dị thục của không Khổ không
Lạc thọ, đó là nói đến những A-la-hán ở cõi Dục và bốn Tĩnh lự, trú vào
tâm oai nghi, tâm dị thục mà nhập Niết-bàn; A-la-hán ở cõi Vô sắc, trú
vào tâm dị thục mà nhập Niết-bàn.
Đã nói về tự tánh của ba nghiệp trước, sau, nay sẽ biểu hiện rõ
ràng về tướng xen tạp, không xen tạp.
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Trước thâu nhiếp sau, không phải là sau thâu nhiếp    trước.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô ký và nghiệp vô lậu.
Trong này, ba nghiệp trước bao gồm hữu ký, vô ký, ba nghiệp sau
chỉ là hữu ký; ba nghiệp trươc bao gồm nghiệp hữu lậu và vô lậu, ba
nghiệp sau chỉ là hữu lậu. Vì vậy nói là trước thâu nhiếp sau, không phải
là sau thâu nghiếp trước. Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô
ký và nghiệp vô lậu.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thân-ngữ va ø ý. Lại có ba nghiệp, đó là
nghiệp quá khứ, vị lai và hiện tại. Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp thiện,
bất thiện và vô ký. Lại có ba nghi ệp, đó là nghiệp Học-vô học và phi
học phi vô học. Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp do kiến mà đoạn, do tu
mà đoạn và không đoạn.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 273  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Tuy theo sự việc mà lần lượt chuyển đổi thâu nhiếp. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì tự tánh cùa nghiệp thân, ngữ và ý, hoặc là quá khứ,
hoặc là vị lai, hoặc hiện tại, hoặc là thiện, hoặc bất thiện, hoặc vô ký,
hoặc là Học, hoặc Vô học, hoặc Phi học phi vô học, hoặc là do kiến mà
đoạn, hoặc do tu mà đoạn, hoặc không đoạn, cho nên nói là tùy theo sự
việc mà lần lượt chuyển đổi thâu nhiếp nhau.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thân-ngữ và ý, lại có ba nghiệp, đó là
nghiệp hệ thuộc cõi Dục-Sắc và Vô sắc.
Hỏi: Là trước thâu nhiềp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Trước thâu nhiếp sau, không phải là sau thâu nhiếp trước.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu. Trong này, ba nghiệp
trước bao gồm hữu lậu và vô lậu, ba nghiệp sau chỉ là hữu lậu. Vì vậy
nói là trước thâu nhiếp sau, không phải là sau thâu nhiếp trước. Không
thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu.
Bốn nghiệp như trước nói; ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo
pháp hiện tại nhận quả…
Hỏi: Là bốn thâu nhiếp ba, hay là ba thâu nhiếp bốn?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc bốn mà không phải là ba, đó là các nghiệp Tư thuộc Học
có thể đoạn, nghiệp thiện-bất thiện-không nhất định hệ thuộc cõi Dục,
nghiệp thiện-không nhất định hệ thuộc cõi Sắc.
2. Có lúc ba mà không phải là bốn, đó là nghiệp thiện, quyết định
hệ thuộc cõi Vô sắc.
3. Có lúc bốn mà cũng là ba, đó la ø nghiệp thiện-bất thiện, quyết
định hệ thuộc cõi Dục, và nghiệp thiện, quyết định hệ thuộc cõi Sắc.
4. Có lúc không phải là bốn cũng không phải là ba, đó là trừ ra các
nghiệp Tư thuộc Học có thể đoạn, còn lại nghiệp vô lậu, nghiệp thiện,
không nhất định hệ thuộc cõi Vô sắc, và nghiệp vô ký.
Bốn nghiệp như trước nói: ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo Lạc
thọ…

Hỏi: Là bốn thâu nhiếp ba, hay là ba thâu nhiếp bốn?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc bốn mà không phải là ba, đó là các nghiệp Tư thuộc Học
có thể đoạn.
2. Có lúc ba mà không phải là bốn, đó là nghiệp thiện hệ thuộc
cõi Vô sắc.
3. Có lúc bốn mà cũng là ba, đó là nghiệp thiện-bất thiện-bất
274 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thiện hệ thuộc cõi Dục, nghiệp thiện hệ thuộc cõi sắc.
4. Có lúc không phải là bốn cũng không phải là ba, đó là trừ ra
các nghiệp Tư thuộc Học có thể đoạn, còn lại nghiệp vô lậu và nghiệp
vô ký.
Bốn nghiệp như trước nói: Ba nghiệp, đó là nghiệp quá khứ… Lại
có ba nghiệp, đó là nghiệp thiện… La ïi có ba nghiệp, đó là nghiệp Học…
Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp do kiến mà đoạn…
Hỏi: Là bốn thâu nhiếp ba, hay là ba thâu nhiếp bốn?
Đáp: Ba thâu nhiếp bốn, không phải là bốn thâu nhiếp ba. Không
thâu nhiếp những gì? Đó là trừ ra các nghiệp Tư thuộc Học có thể đoạn,
còn lại nghiệp vô lậu, nghiệp thiện hệ thuộc cõi Vô sắc, và nghiệp vô
ký.

Dục…
Bốn nghiệp như trước nói: Ba nghiệp, đó là nghiệp hệ thuộc   cõi

Hỏi: Là bốn thâu nhiếp ba, hay là ba thâu nhiếp bốn?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc bốn mà không phải là ba, đó là các nghiệp Tư thuộc Học
có thể đoạn.
2. Có lúc ba mà không phải là bốn, đó là nghiệp thiện hệ thuộc
cõi Vô sắc, tất cả nghiệp vô ký.
3. Có lúc bốn mà cũng là ba, đó là nghiệp thiện-bất thiện hệ thuộc
cõi Dục, nghiệp thiện hệ thuộc cõi Sắc.
4. Có lúc không phải là bốn cũng không phải là ba, đó là trừ ra các
nghiệp Tư thuộc Học có thể đoạn, còn lại nghiệp vô lậu.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo pháp hiện tại nhận quả… Lại
có ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo Lạc thọ…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Sau thâu nhiếp trước, không pha ûi là trước thâu nhiếp sau.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp không nhất định. Trong này,
ba nghiệp trước chỉ ø thâu nhiếp nghiệp quyết định, ba nghiệp sau thâu
nhiếp chung cả nghiệp quyết định và không nhất định. Vì vậy nói là sau
thâu nhiếp trước, không phải là trước thâu nhiếp sau. Không thâu nhiếp
những gì? Đó là nghiệp không nhất định.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo pha ùp hiện tại nhận quả… Lại
có ba nghiệp, đó là nghiệp quá khứ… Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp
thiện… Lại có ba nghiệp, đó là nghi ệp Học… Lại có ba nghiệp, đó là
nghiệp do kiến mà đoạn…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 275  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Sau thâu nhiếp trước, không phải là trước thâu nhiếp sau.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp không nhất định, nghiệp vô
ký và nghiệp vô lậu. Trong này, ba nghiệp trước chỉ thâu nhiếp nghiệp
quyết định, chỉ là hữu ký, chỉ là hữu lậu; các loại ba nghiệp sau thâu
nhiếp chung cả các nghiệp quyết định, không quyết định, hữu ký, vô ký,
hữu lậu, vô lậu. Vì vậy nói là sau thâu nhiếp trước, không phải là trước
thâu nhiếp sau. Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp không nhất
định, nghiệp vô ký, nghiệp vô lậu.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo pháp hiện tại nhận quả… Lại
có ba nghiệp, đó là nghiệp hệ thuộc cõi Dục…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Sau thâu nhiếp trước, không pha ûi là trước thau nhiếp sau.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp không nhất định, nghiệp vô
ký. Trong này, ba nghiệp trước chỉ thâu nhiếp nghiệp quyết định, chỉ là
hữu ký, ba nghiệp sau thâu nhiếp chung cả nghiệp quyết định, không
quyết định, hữu ký và vô ký. Vì vậy nói là sau thâu nhiếp trước, không
phải là trước thâu nhiếp sau. Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp
không nhất định và nghiệp vô ký.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo Lạc thọ… Lại có ba nghiệp,
đó là nghiệp quá khứ… Lại có ba nghi ệp, đó là nghiệp thiện… Lại có ba
nghiệp, đó là nghiệp Học… Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp do kiến mà
đoạn…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Sau thâu nhiếp trước, không phải trước thâu nhiếp sau. Không
thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô ký và nghiệp vô lậu. Trong này,
ba nghiệp trước chỉ là hữu ký, chỉ là hữu lậu; các loại ba nghiệp sau bao
gồm hữu ký, vô ký, hữu lậu, vô lậu. Vì vậy nói là sau thâu nhiếp trước,
không phải là trước thâu nhiếp sau. Không thâu nhiếp những gì? Đó là
nghiệp vô ký và nghiệp vô lậu.
Hỏi: Tại sao nghiệp vô ký va ø vô lậu không cảm đến dị thục như
Lạc thọ…?
Đáp: Tự tánh của các nghi ệp vô ký yếu kém, thế lực không tồn
tại vững chắc, cho nên không có dị thục. Các nghiệp vô lậu lìa bỏ các
phiền não, không phải là hệ thuộc ba cõi, cho nên không có dị thục.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu do tự tánh vững mạnh của nghiệp mà
dấy khởi, do phiền não ràng buộc thì có thể cảm đến dị thục. Ví như
hạt giống ở ngoài, nếu Thể cứng rắn, có nước đã thấm ướt, phân đất đã
che phủ, thì mới có thể nảy mầm; nếu không cứng rắn, thì tuy có nước
276 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thấm ướt, phân đất đã che phủ mà không có thể nảy mầm. Nếu như tuy
là cứng rắn, mà không có nước thấm ướt, không có phân đất che phủ thì
cũng không nảy mầm. Nghiệp bên trong cũng như vậy, nếu Thể cứng
rắn do nước Ái tưới thấm, do phiền não khác che phủ thì có thể cảm
đến dị thục. Các nghiệp vô ký tuy có nước Ái tưới thấm, có phiền não
khác che phủ mà tánh yếu kém không vững bền cho nên không cảm
đến dị thục. Các nghiệp vô lậu tuy Thể cứng rắn, mà không có nước Ái
tưới thấm, không có phiền não khác che phủ, cho nên không cảm đến
dị thục. Các nghiệp bất thiện, nghiệp hữu lậu thiện có đầy đủ hai nghĩa
cho nên có thể cảm đến dị thục. Vì vậy nghiệp vô ký và nghiệp vô lậu,
không phải là do nghiệp trước thâu nhiếp.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thuận theo Lạc thọ… Lại có ba nghiệp, đó
là nghiệp hệ thuộc cõi Dục…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là su thâu nhiếp trước?
Đáp: Sau thâu nhiếp trước, không pha ûi là trước thâu nhiếp sau.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô ký. Trong này, ba nghiệp
trước chỉ là hữu, ba nghiệp sau bao gồm hữu ký-vô ký. Vì vậy nói là sau
thâu nhiếp trước, không phải là trước thâu nhiếp sau. Không thâu nhiếp
những gì? Đó là nghiệp vô ký.
Ba nghiệp, đó là nghiệp quá khứ… Lại  có ba nghiệp đó là nghiệp
thiện… Lại có ba nghiệp, đó là nghi ệp Học… Lại có ba nghiệp, đó là
nghiệp do kiến mà đoạn…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Tùy theo sự việc mà lần  lượt chuyển đổi thâu nhiếp lẫn
nhau, bởi vì nghĩa khác mà Thể không khác. Ba nghiệp, đó là nghiệp
quá khứ… Lại có ba nghiệp đó la ø nghiệp hệ thuộc cõi Dục…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Trước thâu nhiếp sau, không phải là sau thâu nhiếp trước.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu. Trong này, ba nghiệp
trước bao gồm hữu lậu, vô lậu, ba nghiệp sau chỉ là hữu lậu. Vì vậy nói
là trước thâu nhiếp sau, không phải là sau thâu nhiếp trước. Không thâu
nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thiện… Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp hệ
thuộc cõi Dục…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Trước thâu nhiếp sau, không phải là su thâu nhiếp trước.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu. Trong này, ba nghiệp
trước bao gồm hữu lậu, vô lậu, ba nghiệp sau chỉ là hữu lậu. Vì vậy nói
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 277  
www.daitangkinh.org  
là trước thâu nhiếp sau, không phải là sau thâu nhiếp trước. Không thâu
nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu.
Ba nghiệp, đó là nghiệp thiện… Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp
Học… Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp do kiến mà đoạn…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là thâu nhiếp trước?
Đáp: Tùy theo sự việc mà lần  lượt chuyển đổi thâu nhiếp lẫn
nhau, bởi vì nghĩa khác – Thể không khác.
Ba nghiệp, đó là nghiệp hệ thuộc cõi Dục… Lại có ba nghiệp, đó
là nghiệp Học… Lại có ba nghiệp, đó là nghiệp do kiến mà đoạn…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Sau thâu nhiếp trước, không phải trước thâu nhiếp sau.
Không thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu. Trong này, ba nghiệp
trước chỉ là hữu lậu, ba nghiệp sau bao gồm hữu lậu và vô lậu. Vì vậy
nói là sau thâu nhiếp trước, không phải là trước thâu nhiếp sau. Không
thâu nhiếp những gì? Đó là nghiệp vô lậu.
Ba nghiệp, đó là nghiệp Học… Lại  có ba nghiệp, đó là nghiệp do
kiến đoạn…
Hỏi: Là trước thâu nhiếp sau, hay là sau thâu nhiếp trước?
Đáp: Tùy theo sự việc mà lần  lượt chuyển đổi thâu nhiếp lẫn
nhau, như trước giải thích.
Hỏi: Có thể có nghiệp cảm đến th ân Thọ chứ không phải là tâm
chăng?
Đáp: Có, đó là nghiệp bất thiện, đó là bởi vì nghiệp bất thiện chỉ
cảm đến dị thục của Khổ căn.
Hỏi: Tại sao nghiệp bất thiện không cảm đến tâm Thọ?
Đáp: Nó giống như tâm Thọ, đó gọi là Ưu căn, mà Ưu căn không
phải là dị thục, cho nên không cảm đến tâm Thọ.
Hỏi: Tại sao Ưu căn không phải là dị thục?
Đáp: Bởi vì Ưu căn do tác ý sinh ra, do phân biệt mạnh mẽ, do lìa
dục xả bỏ; dị thục thì không như vậy.
Hỏi: Có thể có nghiệp cảm đến ta âm Thọ chứ không phải là thân
chăng?
Đáp: Có, đó là nghiệp thiện không có Tầm. Trong này, có những
người muốn làm cho địa dưới không có quả dị thục của không Khổ
không Lạc thọ, là do nghiệp thiện không có Tầm này mà cảm đến dị
thục của tâm Thọ, đó là Hỷ căn ở Tĩnh lự thứ hai, Lạc căn ở Tĩnh lự thứ
ba, Xả căn ở Tĩnh lự thứ tư và cõi Vô sắc.
Có người nói: Cũng cảm đến Hỷ ca ên ở Tĩnh lự thứ nhất bởi vì
278 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cùng một địa, mà không cảm đến Lạc căn tương ưng với ba thức, bởi vì
nghiệp này vi tế. Có những người muốn làm cho địa dưới cũng có quả
dị thục của không Khổ không Lạc thọ, là do nghiệp thiện không có Tầm
này mà cảm đến dị thục của tâm Thọ, đó là Hỷ căn va ø Xả căn ở Tĩnh
lự thứ hai, Lạc căn và Xả căn ở Tĩnh lự thứ ba, Xả căn ở Tĩnh lự thứ tư
và cõi Vô sắc.
Có người nói: Cũng cảm đến Xã căn ở Tĩnh lự trung gian. Có
người nói: Cũng cảm đến Hỷ căn và Lạc căn ở Tĩnh lự thứ nhất, bởi vì
thô cho nên không phải là do nghiệp này cảm đến.
Hỏi: Có thể có nghiệp cảm đến thân-tâm Thọ chăng?
Đáp: Có, đó là nghiệp thiện c ó Tầm. Có những người muốn làm
cho cho địa dưới không có quả dị t hục của không Khổ không Lạc thọ,
nghiệp thiện có Tầm này, nếu ở cõi D ục thì cảm đến dị thục của thân
Thọ thuộc Lạc căn tương ứng với năm thức thân, và cảm đến dị thục của
tâm Thọ thuộc Hỷ căn tương ứng với ý thức; nếu ở Tĩnh lự thứ nhất thì
cảm đến dị thục của thân Thọ thuộc Lạc căn tương ưng với ba thức thân,
và cảm đến dị thục của tâm Thọ thuộc Hỷ căn tương ưng với ý thức. Có
những người muốn làm căn địa dưới cũng có quả dị thục của không Khổ
không Lạc thọ, nghiệp thiện có Tầm này, nếu ở cõi Dục thì cảm đến dị
thục của thân Thọ thuộc Lạc căn, Xả căn tương ưng với năm thức thân,
và cảm đến dị thục của thân Thọ thuộc Lạc căn, xả căn tương ưng với ý
thức; nếu ở Tĩnh lự thứ nhất thì cảm đến dị thục của thân Thọ thuộc Lạc
căn, xả căn với ba thức thân, và cảm đến dị thục của tâm Thọ thụôc Hỷ
căn, xả căn tương ưng với ý thức.
Hỏi: Vì sao Hỷ căn là quả dị thục mà không phải là Ưu căn?
Đáp: Hành tướng của Hỷ căn t họ có thô có tế, không cần phải
luôn luôn tác ý mà dấy khởi, không cần phải luôn luôn là phân biệt
mạnh mẻ, cho nên trong Định vi tế cũng nhát định có được. Vả lại, Hỷ
căn này không phải là lìa dục xả bỏ, cùng với pháp dị thục không trái
ngược nhau, cho nên có dị thục này; Ưu căn thì không như vậy, cho nên
không phải là dị thục.
Hỏi: Tại sao xả căn chỉ riêng nghiệp thiện cảm đến chứ không
phải là nghiệp bất thiện?
Đáp: Hành tướng của xả căn vi tế vắng lắng, do người trí ưa thích,
cho nên nghiệp thiện cảm được; tánh của  các nghiệp bất thiện là thô
thiển xao động, cho nên không có thể cảm được dị thục của xả căn.
Hỏi: Có thể có nghiệp không cảm đến thân, tâm Thọ mà cảm đến
dị thục chăng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 279  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Có, đó là các nghiệp cảm đến dị thục của sắc, tâm bất tương
ưng hành. Dị thục của sắc, đó là chín  xứ, trừ ra Thanh xứ. Dị thục của
tâm bất tương ưng hành, đó là mạ ng căn, chúng đồng phần, đắc-sinh
-lão-vô thường. Có người nói: Cùng với sự của Vô tưởng.
Hỏi: Tronjg này, thế nào gọi là thân Thọ, thế nào gọi là tâm
Thọ?
Đáp: Nếu Thọ thuộc về năm thức thân thì gọi là thân Thọ,  thuộc
về ý thức thì gọi là tâm Thọ. Lại có người nói: Trong các Thọ không
có phân biệt thì gọi là thân Thọ, co ù phân biệt thì gọi là tâm Thọ. Lại
có người nói: nếu Thọ duyên với cảnh của tự tướng thì gọi là thân Thọ,
duyên với cảnh của tự tướng và cọng t ướng thì gọi là tâm thọ. Lại có
người nói: Nếu Thọ duyên với cảnh hiện tại thì gọi là thân Thọ, duyên
với cảnh ba đời và vô vi thì gọi là tâm Thọ. Lại có người nói: Nếu Thọ
duyên với cảnh có thật thì gọi là th ân Thọ, duyên với cảnh có thật-có
giả thì gọi là tâm Thọ. Lại có người nói: Nếu Thọ đối với cảnh đã một
lần giữ lấy thì gọi là thân Thọ, nhiều lần giữ lấy thì gọi là tâm Thọ. Lại
có người nói: Nếu Thọ đối với cảnh tạm thời duyên vào liền biết thì gọi
là thân Thọ, suy sét tìm kiếm mới biết thì gọi là tâm Thọ. Lại có người
nói: Trong các Thọ nếu dựa vào sắc duyên với sắc thì gọi là thân Thọ,
nếu dựa vào phi sắc duyên với sắc – phi sắc thì gọi là tâm Thọ.
Như sắc-phi sắc, như vậy hữu đối, vô đối, tích tụ, phi tích tụ, hòa
hợp, phi hòa hợp, nói cũng như vậy.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Đức Phật nói về hai Thọ, đó là thân
Thọ và tâm Thọ. Thế nào gọi là tha ân Thọ? Thế nào gọi là tâm thọ?
Trong này không có thân Thọ, tất cả các Thọ đều là tâm Thọ. Vì sao?
Bởi vì tâm tương ưng. Nhưng tất cả Thọ nếu dựa vào năm căn mà chuyển
thì gọi là thân Thọ, bởi vì luôn luôn dùng thân làm duyên tăng thượng;
nếu dựa vào ý căn mà chuyển thì gọi là tâm Thọ, bởi vì luôn luôn dùng
tâm làm duyên tăng thượng.”
Có người đưa ra cách nói này: Không có thân Thọ, tất cả các Thọ
đều là tâm Thọ. Vì sao? Bởi vì ta âm tương ưng. Nhưng tất cả Thọ nếu
dựa vào ba căn mà chuyển, chọn lấy cảnh hòa hợp thì gọi là thân Thọ,
bởi vì luôn luôn dấy lên tưởng; nế u dựa vào ba căn mà chuyển, chọn
lấy cảnh không hòa hợp thì gọi là tâm Thọ, bởi vì không phải là luôn
luôn dấy lên tưởng.
Đại đức nói rằng: “Thọ có hai loại:
1. Thân thọ.
2. Tâm thọ.
280 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Nếu là thân thọ thì cũng là tâm thọ. Có lúc là tâm Thọ mà không
phải là thân Thọ, đó là tất cả Thọ không chọn lấy sự vật bên ngoài mà
khởi lên phân biệt; chỉ dựa vào sự vật bên trong chấp lấy tướng của nó
mà khởi lên phân biệt, đó là duyên với tất cả Bổ-đặc-già-la, có duyên
với sắc do pháp xứ thâu nhiếp, tâm bất tương ưng hành-pháp vô vi… gọi
là tâm Thọ.”
Đại đức nói ba chướng, đó là phiền não chướng, nghiệp chướng
và dị thục chướng.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Nếu các hữu tình thành tựu sáu ph áp, thì tuy nghe Như Lai đã chứng,
đã nói về pháp Tỳ-nại-da, mà không thể nào xa lìa trần cấu, ở trong các
pháp sinh ra Pháp nhãn thanh tịnh. Thế nào là sáu pháp? Đó là:
1. Phiền não chướng.
2. Nghiệp chướng.
3. Dị thục chướng.
4. Không tin.
5. Không thích.
6.Tuệ ác.”.
Trong kinh tuy nói thành tựu sáu pháp như vậy, mà giải thích rộng
ra, cũng chưa hề nói tại sao gọi là phiền não chướng, tại sao gọi là ng-
hiệp chướng, tại sao gọi là dị t hục chướng? Kinh ấy là duyên khởi căn
bản của luận này, điều gì trong kinh chưa giải thích thì nay cần phải nói
đến, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại có người nói: Trước đây tuy phân biệt về các nghiệp, mà chưa
phân biệt đến chướng ngại của các nghiệp ấy, nay muốn phân biệt cho
nên soạn ra phần luận này.
Ba chướng như vậy, tổng quát dùng các loại dị thục của phiền não
mạnh mẽ hừng hực-năm nghiệp vô gián- địa ngục… để làm tự tánh. Đã
nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là chướng?
Đáp: Ba loại như vậy, có thể nga ên trở Thánh đạo và thiện căn
gia hạnh của Thánh đạo, cho nên gọi là chướng. Thế nào là phiền não
chướng? Đó là như có một bản tánh đầy đủ phiền não tham-sân-si hừng
hực, bởi vì như vậy cho nên khó sinh ta âm chán ngán lìa xa, khó có thể
dạy dỗ nhắc nhủ, khó có thể mở mang hiểu biết, khó tránh xa được, khó
giải thoát được. Trong này, bản tá nh đầy đủ phiền não tham mạnh mẽ
hừng hực, là như Nan-đà…; đầy đủ phiền não sân mạnh mẽ hừng   hực,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 281  
www.daitangkinh.org  
là như Chỉ Man…; đầy đủ phiền na õo si mạnh mẽ hừng hực, là như Ca-
diếp-ba…
Hỏi: Nếu như vậy thì như nói là khó sinh tâm chán ngán lìa xa,
khó có thể dạy dỗ nhắc nhủ, khó có thể mở mang hiểu biết, khó tránh
xa được, khó giải thoát được; lời này dễ dàng thông hiểu, bởi vì loại ấy
thường xuyên cố gắng tìm cách giáo hóa đều thấy được chân lý. Như
nói có thể ngăn trở Thánh đạo và thiện căn gia hạnh của Thánh đạo, thì
điều này làm sao thông hiểu?
Đáp: Loại ấy tuy có thể ngăn trở Thánh đạo và thiện căn gia hạnh
của Thánh đạo, nhưng mà nhờ vào Phật lực phương tiện giáo hóa khéo
léo thì loại ấy có thể thấy được ch ân lý, không phải là cảnh giới giáo
hóa của các Đại Thanh văn như Xá-lợi-tử…
Lại có người nói: Đầy đủ phiền não tham mạnh mẽ hừng hực,
là như Hoàng môn…; đầy đủ phiền não sân mạnh mẽ hừng hực, là như
ngoại đạo thở phì…; đầy đủ phiền não si mạnh mẽ hừng hực, là như Lục
Sư ngoại đạo…
Hỏi: Nếu như vậy thì như nói có thể ngăn trở Thánh đạo và thiện
căn gia hạnh của Thánh đạo, lời  này dễ dàng thông hiểu, bởi vì loại
ấy rốt cuộc không thấy được chân lý. Như nói khó sinh tâm chán ngán
lìa xa, khó có thể dạy dỗ nhắc nhủ…, thì điều này làm sao thông hiểu?
Bởi vì loại ấy rốt cuộc không t hể nào thấy được chân lý thì không gọi
là khó.
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Không sinh tâm chán ngán lìa xa,
không có thể dạy dỗ nhắc nhủ… Nhưng ma ø không nói như vậy là có ý
nghĩa gì? Đó là đã không sinh tâm ch án ngán lìa xa thì gọi là khó sinh
tâm chán ngán lìa xa, cho đến đã không giải thoát được thì gọi là khó
giải thoát được.
Hỏi: Tại sao kiến lập phiền não chướng này, là dựa vào thành tựu,
hay là dựa vào hiện hành?
Đáp: Đây là dựa vào hiện hành, không dựa vào thành tựu. Nếu
dựa vào thành tựu thì tất cả hữu tì nh không có gì sai biệt, bởi vì đều
thành tựu đầy đủ các phiền não. Bởi vì dựa vào hiện hành mà kiến lập
cho nên phiền não có sai biệt, thì làm thành bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có phiền não hừng hực mà không phải là mạnh mẽ.
2. Hoặc có phiền não mạnh mẽ mà không phải là hừng hực.
3. Hoặc có phiền não cũng hừng hực mà cũng mạnh mẽ.
4. Hoặc có phiền não không phải là hừng hực cũng không phải là
mạnh mẽ. Phiền não hừng hực mà không phải là mạnh mẽ, đó chính là
282 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
phiền não phẩm Hạ thường xuyên hiện hành; mạnh mẽ mà không phải
là hừng hực, đó chính là phiền não phẩm Thượng không thường xuyên
hiện hành; hừng hực mà cũng mạn h mẽ, đó chính là phiền não phẩm
Thượng thường xuyên hiện hành; không phải là hừng hực cũng không
phải là mạnh mẽ, đó chính là phiền não phẩm Hạ không thường xuyên
hiện hành.
Trong này, phiền não hừng hực mà không phải là mạnh mẽ, cũng
là phiền não chướng, bởi vì phiền na õo này tuy là phẩm hạ mà thường
xuyên hiện hành, dựa vào phẩm Hạ phát sinh phẩm Trung, dựa vào
phẩm Trung phát sinh phẩm Thượng, dần dần cho đến có thể đoạn mất
căn thiện. Phiền não mạnh mẽ mà không phải là hừng hực, cũng không
phải là phiền não chướng, bởi vì phiền não này tuy là phẩm Thượng mà
không thường xuyên hiện hành, cho nên từ từ có thể giảm sút, cho đến
có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh rồi cuối cù ng diệt mất. Phiền não
hừng hực mà cũng mạnh mẽ, là phiền não chướng ngại đến tất cả, bởi
vì nặng nề. Phiền não không phải là hừng hực cũng không phải là mạnh
mẽ, không phải là phiền não chướng ngại đến tất cả, bởi vì nhẹ nhàng.
Như vậy, căn thiện cũng có bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có căn thiện hừng hực mà không phải là mạnh mẽ.
2. Hoặc có căn thiện mạnh mẽ mà không phải là hừng hực.
3. Hoặc có căn thiện hừng hực mà cũng mạnh mẽ.
4. Hoặc có căn thiện không phải là hừng hực cũng không phải là
mạnh mẽ.
Căn thiện hừng hực mà không phải là mạnh mẽ, đó chính là căn
thiện phẩm Hạ thường xuyên hiện hành; mạnh mẽ mà không phải là
hừng hực, đó là căn thiện phẩm Thượng không thường xuyên hiện hành;
hừng hực mà cũng mạnh mẽ, đó chính là căn thiện phẩm Thượng thường
xuyên hiện hành; không phải là hừng hực cũng không phải là mạnh mẽ,
đó chính là căn thiện phẩm Hạ không thường xuyên hiện hành.
Trong này, căn thiện hừng hực mà không phải là mạnh mẽ, không
bị phiền não chường làm ngăn trở, vì vậy là căn thiện phẩm Hạ mà
thường xuyên hiện hành, cho nên dựa vào phẩm Hạ phát sinh phẩm
Trung, dựa vào phẩm Trung phát sinh phẩm Thượng, dần dần tăng
trưởng có thể mau chóng hường đến chướng đo ạn tất cả các kiết. Căn
thiện mạnh mẽ mà không phải là hừng hực, thì bị phiền não chướng làm
ngăn trở, vì vậy tuy là căn thiện phẩm Thượng mà không thường xuyên
hiện hành, cho nên hoặc là do phiền não thường xuyên hiện hành, dần
dần tăng trưởng có thể đoạn mất căn thiện. Căn thiện hừng hực mà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 283  
www.daitangkinh.org  
cũng mạnh mẽ thì tất cả đều la ø hơn hẳn. Căn thiện không hừng hực
cũng không mạnh mẽ thì tất cả đều là yếu kém.
Thế nào là nghiệp chướng? Đó là năm nghiệp vô gián. Những gì
là năm nghiệp? Đó là:
1. Làm hại mẹ.
2. Làm hại cha.
3. Làm hại A-la-hán.
4. Phá hoại Tăng.
5. Ác tâm làm thân Phật chảy máu.
Hỏi: Như trước đã nói có thể ngăn trở Thánh đạo và căn thiện gia
hạnh của Thánh đạo, cho nên gọi là chướng. Trừ ra năm nghiệp vô gián,
lại có hành diệu-hành ác khác, đó gọi là nghiệp quyết định của cõi thứ
tám, và sân giận tăng cao ràng buộc làm hai nhiều loài vật…, vì vậy làm
chướng ngại không thể nào ở trong pháp thiện hiện tại tiến vào Thánh
đạo, tại sao không nói là nghiệp chướng?
Đáp: Cũng nên nói các loài này là nghiệp chướng, mà không nói
thì nên biết là nghĩa này có khác . Trong này, ba c hướng đều có cách
nói khác.
Lại có người nói: Năm nghiệp vô gi án nhất định luôn luôn làm
chướng ngại, cho nên chỉ nói đến chúng; hành diệu-hành ác khác, hoặc
có thể làm chướng ngại, hoặc không làm chướng ngại, cho nên không
nói đến.
Lại có người nói: Năm nghiệp vô gián có đủ năm nhân duyên, dễ
thấy-dễ biết cho nên chỉ nói đến chúng. Những gì là năm? Đó là:
1. Bởi vì tự tánh.
2. Bởi vì nơi đến.
3. Bởi vì sinh ra.
4. Bởi vì quả.
5. Bởi vì Bổ-đặc-già-la.
Bởi vì tự tánh, nghĩa là tánh c ủa năm loại này là quyết định
thuộc về nghiệp ác nặng nhất. Bởi vì nơi đến, nghĩa là năm loại này
quyết định nhận quả ở địa ngục chứ không ở nơi nào khác. Bởi vì sinh
ra, nghĩa là năm loại này quyết định thuận theo đời kế tiếp nhận quả,
không phải là thuận theo pháp hiện ta ïi nhận quả, không phải là thuận
theo đời kế tiếp thứ hai nhận qua û, không phải là thuận theo không
nhất định mà nhận quả. Bởi vì qua û, nghĩa là năm loại này quyết định
cảm đến quả không ưa thích nhất của thế gian. Bởi vì Bổ-đặc-già-la có
thể tạo ra năm loại này thì dễ thấy-dễ biết, đó là kẻ này tự mình làm
284 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hại mẹ, kẻ này tự mình làm hại ch a, cho đến kẻ này tự mình làm thân
Phật chảy máu. Trừ năm loại này ra, tất cả hành diệu-hành ác khác,
đều không có năm loại nhân duyên dễ thấy-dễ biết như vậy, cho nên
không nói đến.
Hỏi: Các gia hạnh của nghiệp vô gián có thể làm đầy đủ quả ấy,
nghiệp này đối với quả ấy là quyết định hay không quyết định? Nếu nói
quyết định thì tại sao trong này không nói? Vả lại, Tôn giả Chỉ Man và
Thất-lợi-cúc-đa tại sao có thể chuyển được? Nếu không quyết định, thì
trong phẩm luận về Hại sinh mạng-làm hại sinh mạng chưa diệt, dị thục
của nghiệp này quyết định sinh vào địa ngục chăng?
Đáp: Mạng chung giống như lúc ga ây ra gia hạnh của nghiệp vô
gián.” Hoặc có người nói: Nghiệp này quyết định hướng đến quả ấy.
Hỏi: Phẩm luận về Hại sinh ma ïng thì dễ dàng thông hiểu, mà
trong này tại sao không nói? Nếu như trong này cần phải nói đến năm
nghiệp vô gián và gia hạnh cùa chúng, mà không nói đến thì có ý gì?
Đáp: Phần này đã nói ở trong na êm vô gián, năm nghiệp vô gián
sử dụng dị thục này làm gia hạnh, nếu nói đến quả thì nên biết là đã nói
đến gia hạnh.
Hỏi: Tôn giả Chỉ Man làm sao có thể chuyển được ?
Đáp: Vị ấy còn chưa gay ra gia hạnh của nghiệp vô gián, vì thế
cho nên vị ấy nói nay con tạm thời chưa giết mẹ mà phải ăn cơm.
Hỏi: Lẽ nào không phải là muốn làm ha ïi bậc Nhất thiết trí hay
sao?
Đáp: Lúc bấy giờ vị ấy khởi lên gia hạnh làm hại đối với    người
không phải là bậc Nhất thiết trí, chứ không phải là đối với bậc Nhất
thiết trí. Bởi vì nhân duyên này mà Đức Thế Tôn hóa làm thân Tỳ kheo
bình thường, đi vào rừng Đạp-bà không để cho Tôn giả ấy đối với bậc
Nhất thiết trí khởi lên gia hạnh gi ết hại không thể nào cứu được. Nếu
các hữu tình đối với bậc Nhất thiết trí mà khởi lên gia hạnh giết hại, thì
hằng hà sa số chư Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác cũng không thể nào
cứu giúp khiến cho thoát khỏi địa ngục được. Vì vậy biết rằng vị ấy khởi
lên gia hạnh giết hại đối với người không phải là bậc Nhất thiết trí,chứ
không phải là đối với bậc Nhất thiết trí.
Hỏi: Thất-lợi-cúc-đa làm sao có thể chuyển được?
Đáp: Vị ấy cũng không gây ra gia hạnh của nghiệp vô gián, vì thế
cho nên vị ấy tuy bí mật làm ra hầm lửa và thức ăn trộn lẫn chất độc,
mà tâm nghĩ rằng: Nếu Như Lai là bậc Nhất thiết trí thì sẽ bị hủy diệt,
không để cho hạng người biến hóa kỳ a ûo làm cho mê hoặc, ăn bám
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 285  
www.daitangkinh.org  
sống giữa thế gian. Vị ấy không phải là đối với bậc Nhất thiết trí mà
khởi lên gia hạnh giết hại, vì vậy có thể chuyển được .
Lại có người nói: Nghiệp này không quyết định đối với quả ấy.
Hỏi: Trong này không nói đến thì dễ dàng thông hiểu, Tôn giả Chỉ
Man và Thất-lợi-cúc-đa tuy tạo nghiệp mà cũng có thể chuyển được;
phẩm luận về Hại sinh mạng nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Các gia hạnh của nghiệp vô gián có thể làm đầy đủ quả ấy,
nghiệp này đối với quả ấy có lúc quyết định, có lúc không quyết định.
Trong phẩm luận về Hại sinh mạng nói là nghiệp ấy quyết định, Tôn
giả Chỉ Mạn và Thất-lợi-cúc-đa đã có thể chuyển đổi là nghiệp không
quyết định. Như vậy hai cách nói đều là dễ dàng thông suốt.
Thế nào là dị thục chướng? Đo ù là những nơi chốn của hữu tình,
như địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ, Bắc Câu-lô-châu, cõi trời Vô tưởng.
Hỏi: Châu khác cũng có dị t hục làm chướng ngại, như Phiến-trĩ-
ca, Bán-trạch-ca, không có hình t hể-hai hình thể…, trong này tại sao
không nói?
Đáp: trong này nên nói mà không nói thì nên biết rằng đây là có
cách nói khác, vì vậy trước đây nói trong này ba chướng đều có cách
nói khác.
Lại có người nói: Trong này chỉ nói quyết định là chướng, hữu
tình ấy không phải là quyết định, bởi vì tất cả dị thục của hữu tình ấy,
hoặc có loại là chướng ngại, hoặc có loại không là chướng ngại, vì vậy
không nói.
Hỏi: Như vậy ba chướng đối với một sự nối tiếp nhau có thể thành
tựu mấy loại?
Đáp: Hoặc chỉ thành tựu một, đó là đối với ba loại tùy theo một
mà thành tựu một. Hoặc là thành tựu hai, đó là phiền não chướng và
nghiệp chướng, hoặc là phiền não chướng và dị thục chướng. Không có
thành tựu nghiệp chướng và dị thục chướng mà không phải là phiền não
chướng, vì vậy cũng không có thành tựu cả ba loại.
Hỏi: Như vậy ba chướng thì chướng nào là nặng nhất?
Đáp: Hoặc có người nói: Dị thục chướng nặng nhất. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì nhân thì có thể chuyển, quả thì không thể chuyển được.
Lại có người nói: Nghiệp chướng la ø nặng nhất. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì nghiệp chướng có thề dẫn đến dị thục chướng. Nói như vậy thì
phiền não chướng là nặng nhất, bởi vì phiền não chướng có thể dẫn đến
nghiệp chướng, nghiệp chướng lại có t hể dẫn đến dị thục chướng. Như
vậy đều lấy phiền não làm gốc, cho nên phiền não là nặng nhất.
286 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Trong ba hành ác thì hành nào là to äi lớn nhất? Đó là lời nói dối
trá phá hoại Tăng bởi vì nghiệp này có thể dẫn đến quả khổ dị thục của
thọ lượng một kiếp trong địa ngục vô gián, nghiệp khác thì không nhất
định.
Hỏi: Ở đây nói lời nói dối trá phá hoại Tăng là tội lớn nhất; nơi
khác lại nói: Ý nghiệp là tội lớn nhất; nơi khác lại nói: Tà kiến là tội lớn
nhất. Ba tội lớn này có gì sai biệt?
Đáp: Hoặc có người nói: Tội có ba loại:
1. Nghiệp.
2. Phiền não.
3. Hành ác.
Trong nghiệp thì ý nghiệp là tội nặng, trong phiền não thì tà kiến
là tội nặng, trong hành ác thì lời nói dối trá phá hoại Tăng là tội nặng.
Lại có người nói: Làm não lo ạn đại chúng cho nên ý nghiệp là
tội lớn, diệt mất tất cả căn thiện cho nên tà kiến là tội lớn, có thể cảm
lấy quả dị thục khổ đau vô cùng cho nên l ời nói dối trá phá hoại Tăng
là tội lớn.
Lại có người nói: Trong ba nghiệp th ì ý nghiệp là tội lớn, trong
năm kiến thì tà kiến là tội lớn, trong năm nghiệp vô gián thì nói lời dối
trá phá hoại Tăng là tội lớn.
Lại có người nói: trong nghiệp đạo do Kiến mà đoạn thì tà Kiến là
tội lớn, trong nghiệp đạo do tu mà đoạn thì nói lời dối trá phá hoại Tăng
là tội lớn, trong nghiệp do kiến-tu mà đoạn thì ý nghiệp là tội lớn.
Lại có người nói: Dựa vào nghiệp Tư cho nên nói ý nghiệp là tội
lớn, dựa vào nghiệp do Tư mà tạo ra cho nên nói lời nói dối trá phá hoại
Tăng là tội lớn, dựa vào nghiệp sai trái cho nên nói tà kiến là tội lớn.
Lại có người nói: Dựa vào nghiệp chủ đông phát khởi cho nên nói
ý nghiệp là tội lớn, dựa vào nghiệp thụ động phát khởi cho nên nói dối
trá phá hoại Tăng là tội lớn, dựa vào nghiệp sai trái cho nên nói tà kiến
là tội lớn.
Lại có người nói: Dựa vào nghiệp chủ động chuyển đổi cho nên
nói ý nghiệp là tội lớn, dựa vào nghiệp thụ động chuyển đổi cho nên
nói lời nói dối trá phá hoại Tăng là tội lớn, dựa vào nghiệp sai trái cho
nên nói tà kiến là tội lớn.
Đó gọi là sai biệt giữa ba loại tội lớn.
Hỏi: Lúc ấy phá hoại Tăng, cũng có thân nghiệp qua lại-gia hạnh-
tư duy và ngữ nghiệp khác, tại sao chỉ nói là lời nói dối trá có thể phá
hoại Tăng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 115 287  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Nếu lúc Phá hoại Tăng th ì gia hạnh đến cuối cùng, tất cả
luôn luôn có thì trong này nói đến. Ở trong các nghiệp chỉ riêng lời nói
dối trá là gia hạnh đến cuối cùng, ta át cả luôn luôn mà có thể làm cho
Tăng hư hoại, cho nên chỉ nói đến nghiệp ấy; nghiệp khác thì không như
vậy, cho nên không nói đến.
Hỏi: Như nói có thể dẫn đến quả địa ngục vô gián, tại sao gọi là
địa ngục vô gián?
Đáp: Đây là tên gọi giả lập và tướng giả lập, không cần phải như
tên gọi đều có nghĩa của nó. Vả lại, địa ngục này cũng là vô gián, cũng
gọi là sắt nóng-lửa dữ rừng rực bắn vào thân thể, cũng gọi là thường ở
tại sáu cửa ngõ của nơi tiếp xúc nh ận chịu các sự khổ não, cũng gọi là
tự nhận chịu nghiệp đã dẫn đến khổ đau.
Lại có người nói: Bởi vì ở trong này không có gián đoạn-không
có kẻ hở, có thể làm cho cảm thọ vui sướng tạm thời hiện rõ trước mắt,
cho nên gọi là vô gián.
Hỏi: Trong địa ngục khác, là có những điều vui sướng như ca múa
và ăn uống… chăng?
Đáp: Trong địa ngục khác tuy không có dị thục vui sướng, mà có
Đẳng lưu vui sướng. Như luận Thi Thi ết nói: “Địa ngục Đẳng hoạt có
lúc có phần gió mát thổi vào trong chốc lát, hoặc nghe âm thanh xướng
to lên như vậy: Cùng sống lại, cùng s ống lại. Lúc ấy các hữu tình kia
bỗng nhiên sống lại, thân thể-máu thịt bình phục như cũ, sinh ra vui
sướng trong chốc lát.” Địa ngục vô gi án không có sự việc như vậy, cho
nên gọi là vô gián.
Lại có người nói: Hữu tình sinh vào nơi ấy với số lượng rất nhiều,
không có gián đoạn-không có kẽ hở c ho nên gọi là vô gián. Cách nói
này không đúng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì hành ác phẩm Thượng mới
sinh vào địa ngục ấy, hữu tình ở thế gian không phải là đều có thể khởi
lên hành ác phẩm Thượng; như cần phải tu tập hành diệu phẩm Thượng
thì mới sinh đến cõi Hữu Đảnh, hữu tìn h ở thế gian không phải là đều
có thể khởi lên hành diệu hành diệu phẩm Thượng. Vì vậy sinh đến cõi
Hữu Đảnh là ít, sinh vào địa ngục  vô gián thì cũng như vậy, cho nên
người ấy nói không đúng.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao gọi là vô gián?
Đáp: Dựa vào quả dị thục cho nên gọi là quả vô gián. Bởi vì các
hữu tình tạo ra nghiệp ác to lớn sinh vào địa ngục ấy, mang lấy thân
rộng lớn, mỗi một thân hình th ảy đều rộng lớn, phủ khắp nhiều nơi
trong ấy, không có khe hở, cho nên gọi là vô gián.
288 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA