A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 116

Việt dịch

QUYỂN 116

LUẬN VỀ ÁC HÀNH (Phần 5)

Hỏi: Nghiệp này có thể dẫn đến quả của thọ mạng trong một kiếp,
là thuộc kiếp nào?
Đáp: Hoặc có người nói: Là thuộc  kiếp Thành. Lại có người nói:
Là thuộc kiếp Hoại. Lại có người nói: Là thuộc Đại kiếp. Nói như vậy
thì đây là thuộc Trung kiếp, bởi vì nghiệp ấy cũng có lúc không hết
Trung kiếp mà được thoát ra. Như trong Tỳ-nại-da nói: “ Đề-ba-đạt-đa,
vào lúc con người sống thọ bốn vạn tuổi sẽ sinh trong loài người, nhất
định sẽ chứng được Bồ-đề của Độc giác, xá-lợi-tử… vốn không thể nào
sánh bằng.”
Hỏi: Như vậy thì bài kệ nói nên thông hiểu thế nào?
“Quả báo của những người phá Ta êng, phá hoại sự hòa hợp của
Tăng.
Sinh vào trong địa ngục vô gián, thọ lượng tồn tại qua một kiếp.”
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Tồn tại giảm bớt
một kiếp cũng gọi là một kiếp; như người thế gian giảm bớt một ngày,
duy trì những việc làm cũng gọi là một ngày, ở đây cũng như vậy.”
Hỏi: Tội phá Tăng này cũng có thể dẫn đến dị thục của năm Uẩn
địa ngục, tại sao chỉ nói là dẫn đến thọ mạng trong một kiếp?
Đáp: Hoặc có người nói: Lấy t họ mạng làm đầu tiên, Đức Thế
Tôn nói chung là dẫn đến quả của  năm Uẩn. Lại có người nói: Trong
này, Đức Thế Tôn nói đến pháp mạnh nhất, nghĩa là trong năm Uẩn thì
thọ mạng là mạnh nhất, cho nên chỉ nói đến nó. Lại có người nói: Thọ
mạng có thể duy trì tất cả năm Uẩ n, khiến cho không rời ra hư hoại,
cho nên chỉ nói đến nó. Lại có người nói: Thọ mạng từ lúc mới lọt lòng
ch đến hết chúng đồng phần, không hề có gián đoạn, khiến cho chúng
đồng phần cũng không có gián đoạn; pháp khác thì không như vậy, cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 289  
www.daitangkinh.org  
nên không nói đến. Lại có người nói: Nhờ vào thọ lượng mà biểu hiện,
nhận biết về thế gian hoặc là tăng lên-hoặc là giảm xuống, hoặc là tiến
tới-hoặc là lùi lại, hoặc là phát triển-hoặc là sa sút, cho nên chỉ nói đến
nó.
Hỏi: Tại sao phá Tăng mang lấy tội tồn tại qua một kiếp(kiếp trú),
chứ không phải là khởi lên tâm ác làm thân Phật chảy máu?
Đáp: Nếu khởi lên tâm ác làm thân Phật chảy máu thì phá hoại
Sinh thân của Phật, nếu phá hoại Tăng thì phá hoại pháp thân của Phật,
tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác đều kính trọng Pháp thân chứ
không coi trọng Sinh thân. Lại có người nói: Nếu khởi lên tâm ác làm
thân Phật chảy máu thì chỉ hủy hoại sự tôn trọng của tôn trọng. Nếu
khởi lên tâm ác làm thân Phật chảy máu thì chỉ tồn tại bậc Đại Sư, như
vậy Pháp Vương-quay về nương tựa-nơi đến nương tựa, cũng như vậy.
Có người nói: Lúc ấy khởi lên tâm giết hại làm thân Phật chảy
máu, chỉ là tội thuộc gia hạnh, bởi vì pháp của Phật như vậy không thể
làm hại được. Phá Tăng thì không như vậy, là tội thuộc căn bản. Như gia
hạnh và căn bản, như vậy gia hạnh và cứu cánh, cũng như vậy.
Lại có người nói: Nếu khởi lên ta âm ác làm thân Phật chảy máu,
không phát khởi nhiều gia hạnh rộng lớn, thì chỉ do sơ suất bất ngờ mà
làm tổn thong. Phá Tăng thì không như vậy, chủ yếu là do phát khởi gia
hạnh rộng lớn, hoặc trãi qua một tháng cho đến bốn tháng, tìm cách dụ
dỗ lừa dối các Tỳ kheo mới tu học làm cho họ thuận theo rồi, sau đó mới
có thể phá hoại, vì vậy mang lấy tội nặng.
Lại có người nói: Nếu khởi lên tâm  ác làm thân Phật chảy máu
mà không não loạn đến Đại chúng, thì tuy làm tổn thong thân Phật mà
không có thể làm cho Phật sinh ta âm não loạn, cũng không ồn áo náo
loạn; bởi vì gây ra điều này, chúng sinh ở thế gian hoặc có người nghe
biết, hoặc có người không nghe biết. Nếu phá hoại Tăng thì Đại chúng
náo loạn, vô cùng ồn ào náo loạn ; bởi vì lúc phá hoại Tăng, người đúng
ra được tiến vào Chánh tánh ly sinh thì không được tiến vào Chánh tánh
ly sinh, người đúng ra được chứng quả thì không được chứng quả, người
đúng ra được lìa dục thì không được lìa dục, người đúng ra không còn
phiền não thì không thể nào trừ hết phiền não, không được tụng trì-tư
duy về ba Tạng, không được yên lặng để tư duy về các pháp, tụ tập về
Đẳng chí của Tĩnh lự-Vô sắc, khôn g được gieo trồng chủng tử cùa ba
Thừa, ba ngàn Đại thiên thế giới không chuyển được pháp luân, âm
thanh lần lượt chuyển đến các trời Tị nh Cư, làm cho Giác Tuệ của họ
không được yên lặng-hiện hành rõ ràng. Nếu lúc sự phá hoại Tăng trở
290 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
lại hòa hợp, thì người thuận theo tiến vào Chánh tánh ly sinh sẽ tiến vào
Chánh tánh ly sinh, người thuận theo được chứng quả sẽ được chứng
quả, người thuận theo lìa dục sẽ được lìa dục, người thuận theo không
còn phiền não sẽ được trừ hết phiền não, sẽ có người tụng trì-tư duy về
ba Tạng, ở nơi vắng lặng trống trải tư duy về các pháp, tu tập về Đẳng
chí của Tĩnh lự-Vô sắc, cũng có thể gieo trồng chủng tử của ba Thừa,
pháp luân lại chuyển trong ba ngàn Đại thiên thế giới, âm thanh lần lượt
chuyển đến các cõi trời Tịnh Cư, khi ến cho Giác Tuệ của họ lại được
yên lặng-hiền lành rõ ràng. Bởi vì nhân duyên này, cho nên nếu khởi
lên tâm ác làm thân Phật chảy máu  thì không thể nào sinh khởi tội lỗi
tồn tại trải qua một kiếp, nếu phá hoại Tăng thì có thể sinh khởi tội lỗi
tồn tại trải qua một kiếp.
Hỏi: Tăng phá lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy bất tương ưng hành-vô phú vô ký-không hòa hợp để làm
tự tánh, là do Hành uẩn bất tương ưng thâu nhiếp; tức là nơi khác nói lại
có những bất tương ưng hành khác t huộc chủng loại như vậy, cho nên
Tăng phá khác-tội Tăng lại khác.
Tăng phá là tánh không hòa hợp-vô phú vô ký, là do Hành uẩn
bất tương ưng thâu nhiếp. Tội phá Tăng la ø lời nói dối trá, do Sắc uẩn
thâu nhiếp thuộc về ngữ nghiệp bất thiện.
Như thể lui sụt khác-pháp lui sụt  cũng khác. Thể lu i sụt là tánh
không thành tựu-vô phú vô ký, do Hành uẩn bất tương ưng thâu nhiếp.
Pháp lui sụt là bất thiện, do năm Uẩn hữu phú vô ký thâu nhiếp.
Ở đây cũng như vậy, tăng phá kha ùc-tội Tăng phá khác. Vì vậy,
Tăng phá là do Tăng mà thành tựu, tội phá Tăng là do người phá Tăng
mà thành tựu.
Hỏi: Nơi nào phá Tăng?
Đáp: Ở loài người cõi Dục. Nếu phá Yết-ma Tăng thì gồm chung
ba châu, nếu phá Pháp luân Tăng thì chỉ riêng châu Thiệm-bộ. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nếu nơi bào có Đại Sư có thể đạt được và đạo có thể
đạt được, thì ở nơi ấy có phá Pháp luân; châu khác không có Đại Sư và
đạo, cho nên cũng không có người phá Pháp luân. Ví như thế gian, nếu
nơi nào có vua thì nơi ấy có vua ma ïo danh nổi lên, nếu nơi nào có lực
sĩ thì nơi ấy có người đấu sức nổi lên. Ở đây cũng như vậy, nếu ở nơi
này có Đại Sư thì nơi này có Tà Sư  xuất hiện, nếu nơi này có đạo thì
nơi này có tà đạo nổi lên. Pháp vốn như vậy, tà-chánh cùng một nơi mà
trái ngược lẫn nhau.
Hỏi: Phá Yết-ma Tăng và phá Pháp luân Tăng có gì sai biệt?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 291  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Phá Yết-ma, đó là trong một phạm vi có hai bộ Tăng, tất cả
đều trú riêng biệt mà tiến hành Bố-tát , Yết-ma, thuyết giới theo từng
Bộ. Phá Pháp luân, đó là lập ra Sư khác-đạo khác; giống như Đề-bà-
đạt-đa nói: “Ta là Đại Sư, chứ không phải Sa-môn Kiều-đáp-ma là Đại
Sư; năm pháp tà đạo, chứ không phải là tám chi Thánh đạo mà Kiều-
đáp-ma đã nói là đạo. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu có thể tu tập năm
pháp này, thì mau chóng chứng được Niết-bàn chứ không phải là tám
chi Thánh đạo. Thế nào là năm pháp? Đó là:
1. Suốt đời mặc áo rách rưới khâu lại.
2. Suốt đời thường khất thực mà ăn.
3. Suốt đời chỉ ăn một ngày một bữa.
4. Suốt đời thường ở nơi trống trải xa xôi.
5. Suốt đời không ăn tất cả các loại cá thịt-muối-dầu-bơ sữa…” Đó
gọi là sự sai biệt giữa phá Yết-ma Tăng và phá Pháp luân Tăng.
Hỏi: Vào lúc phá Tăng, ít nhất có mấy người thì thành sự phá
Tăng?
Đáp: Phá Yết-ma Tăng, ít nhất là tám người, bởi vì bốn người trở
lên mới gọi là Tăng, ba người thì không như vậy; ở trong một phạm vi
có hai bộ Tăng, tất cả đều trú riêng biệt mà tiến hành Bồ-tát, Yết-ma,
thuyết giới theo từng Bộ, mới được gọi là hủy hoại Yết-ma. Phá Pháp
luân Tăng, ít nhất là chín người, bởi vì trong một phạm vi có hai bộ
Tăng, tất cả đều trú riêng biệt; ở trong Bộ không có tàm quý, chắc chắn
có một chúng riêng biệt được tôn trọng mới có thể dạy dỗ nhắc nhủ,
nên biết chính là Đề-bà-đạt-ma. Ở trong chúng Chánh ít nhất là bốn
người, ở trong chúng Tà ít nhất là năm người, như vậy ít nhất cho đến
chín người thì Pháp luân Tăng hư hoại.
Hỏi: Đến mức nào thì nên nói là Pháp luân Tăng hư hoại?
Đáp: Trong luận Thi Thiết nói: “Đề-bà-đạt-đa tự mình làm người
thứ năm, đều cùng nhau chấp nhận tính toán.” Đến mức này thì nên nói
là Pháp luân Tăng hư hoại.
Lại có người nói: Thực hiện trình bày rõ ràng rồi. Lại có người
nói: Tách rời nơi đã nghe. Lại có người nói: Tách rời nơi đã thấy. Lại có
người nói: Tách rời nơi thấy-nghe.
Nói như vậy là nếu bởi vì ý thích mà thề nhận thầy khác, đó là các
Tỳ kheo ngu si kia, do xác định ý thích phát tâm như vậy, nói ra lời nói
như vậy: Đề-bà-đat-đa là Đại Sư của mình chứ không phải là Phật Thế
Tôn. Đến mức này thì nên nói là Pháp luân Tăng hư hoại.
Hỏi: Những chủng loại Bổ-đặc-già-la nào phá Pháp luân   Tăng?
292 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Đáp: Bổ-đặc-già-la có hai loại:
1. Ái hành.
2. Kiến hành.
Những người thuộc Kiến hành phá Pháp luân Tăng chứ không
phải là người thuộc Ái hành. Bởi vì người thuộc Kiến hành vốn có ý
thích kiên cố mạnh mẽ, đối với phẩm tạp nhiễm-thanh tịnh đã dấy lên
quyết định không có gì lui sụt chuyển đổi. Những người thuộc Ái hành
không có sự việc như vậy, cho nên không có thể phá hoại. Vả lại, chỉ
riêng người nam phá Pháp luân Tăng, không phải là những người nữ
cũng không phải là hạnh Phiến-trĩ-ca,  Bán-trạch-ca… Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì lúc phá Pháp luân thì pháp vốn như vậy, tự mình sắp đặt lập
ra làm Đại Sư, mà những người nữ không phải là khí chất tăng thượng,
đối với địa vị Đại Sư không phải là phần của mình, cho nên không có thể
phá hoại. Nhưng có thể gây ra  nhiều phương tiện để phá Tăng, giống
như Tỳ kheo Ni Thổ Hỷ… Các loại Phiến-trĩ-ca, Bán-trạch-ca, không
có hình thể-hai hình thể, đều là th uộc Ái hành. Những người thuộc Ái
hành vốn có ý thích không kiên cố- không mạnh mẽ, đối với phẩm tạp
nhiễm-thanh tịnh đều không quyết định, cho nên loại ấy không có thể
phá Tăng.
Hỏi: Vào thời gian nào có thể phá Pháp luân Tăng?
Đáp: Ở trong sáu thời không có thể phá Tăng, lúc khác thì có thể,
nghĩa là không phải lúc bắt đầu cũng không phải là lúc sau cuối, không
phải là ở lúc hai mụn nước chưa xuất hiện, không phải là lúc chưa hòa
hợp cùng kiết giới, không phải là lúc chưa kiến lập đôi thứ nhất, không
phải là ở lúc sau khi Đại Sư Niết-bàn.
Không phải là bắt đầu-sau cuối, bở i vì hai lúc này các chúng Tỳ
kheo ở trong Thánh giáo hòa hợp thành một vị, không thể phá hoại
được.
Không phải là ở lúc hai mụn nước chưa xuất hiện, nghĩa là lúc
trong Thánh giáo chưa sinh ra hia loại mụn nhọt của Giới và Kiến.
Không phải là lúc cua hòa hợp cù ng kiết giới, bởi vì cần phải
trong một phạm vi có hai bộ Tăng, trú riêng biệt-chấp nhận khác nhau
thì mới gọi là phá Tăng.
Không phải là lúc chưa kiến lập đ ôi thứ nhất, nghĩa là lúc chưa
kiến lập đôi thứ nhất thì chắc chắn không có ai có thể phá Pháp luân
Tăng. Pháp của chư Phật vốn như vậy, đều có đệ tử Hiền Thánh thuộc
đôi thứ nhất, nếu có người phá hoại Pháp luân Tăng rồi không trải qua
một ngày đêm, đôi thứ nhất này lại làm cho hòa hợp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 293  
www.daitangkinh.org  
Không phải là ở lúc sau khi Đại Sư Niết-bàn, nếu ở sau khi Đại
Sư nhập Niết-bàn, dấy lên nói như vậy: Ta là Đại Sư, không phải Như
Lai là Đại Sư. Tất cả cùng trách mắng rằng: Lúc Đại Sư tại thế, sao ông
không nói Ta là Đại Sư tại thế, sao ông không nói Ta là Đại Sư, nay sau
khi Đại Sư Niết-bàn mới nói ra lời này?
Vì vậy, quyêt định ở sáu thời này thì Pháp luân không hư hoại, đối
với những lúc khác thì Pháp luân có thể hư hoại.
Hỏi: Tăng phá trú vào những tâm nào?
Đáp: Hoặc có người nói: Trú vào nhãn thức. Lại có người nói: Trú
vào nhĩ thức. Lại có người nói: Trú vào ý thức. Nói như vậy thì trong sáu
thức thân tùy theo trú vào một thức đều cho phép Tăng phá.
Hỏi: Tăng phá trú vào những Thọ nào?
Đáp: Hoặc có người nói: Trú vào Lạc căn. Lại có người nói: Trú
vào Khổ căn. Lại có người nói: Trú vào Hỷ căn. Lại có người nói: Trú
vào Ưu căn. Lại có người nói? Trú vào Xả căn. Nói như vậy thì ở trong
năm Thọ tùy theo trú vào một Thọ đều cho phép Tăng phá.
Hỏi: Tăng phá là quả của tâm nào?
Đáp: Hoặc có người nói: Là quả của tâm xuất gia. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì tại gia không có Tăng phá hoại. Lại có người nói: Thọ quả
của tâm Tỳ kheo. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Sao-di không có Tăng phá
hoại. Lại có người nói: Nếu chọn lấy gần bên cạnh thì thọ quả của tâm
Tỳ kheo, nếu chọn lấy xa côi thì quả c ủa tâm xuất gia. Nói như vậy là
nếu Tăng phá hoại trú vào tâm này thì chính của tâm này.
Hỏi: Những chủng loại Bổ-đặc-già-la nào có thể phá hoại?
Đáp: Chỉ là dị sinh chứ không phải  là các Thánh giả. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì Đức Thế Tôn phi nhận nói là không có nơi nào-không
có lẽ nào tất cả Thánh giả có thể phá hoại.
Hỏi: Những hữu tình đã đạt được Thuận quyết trạch phần là có thể
phá hoại hay không?
Đáp: Hoặc có người nói: Trừ ra loại khác thì có thể phá hoại. Lại
có người nói: Loại này cũng có thể phá hoại. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì Đức Thế Tôn chỉ ghi nhận nơi nào-không có lẽ nào tất cả Thánh giả
là có thể phá hoại, chứ không ghi nhận gì khác.
Hỏi: Như Đề-bà-đạt-đa có thể phá hoại Tăng, tại sao nói là quyến
thuộc của Đức Thế Tôn không có thể phá hoại?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Trong này nói bốn Hướng-bốn
Quả gọi là quyến thuộc của Đức T hế Tôn, là đệ tử thật sự, là Tăng
chân thật, không thể nào phá hoại. Lại nữa, quyến thuộc của Phật    có
294 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hai loại:
1. Dị sinh.
2. Thánh giả.
Đề-bà-đạt-đa chỉ phá hoại dị sinh, vì vậy cho nên nói ông ta có thể
phá hoại Tăng. Tất cả Thánh giả đều không thể nào phá hoại, vì vậy
cho nên nói quyến thuộc của Đức Thế Tôn không thể nào phá hoại.”
Đại đức nói rằng: “Quyến thuộc của Phật có hai loại:
1. Trong.
2. Ngoài.
Trong là Thánh giả không có lay động-không có hủy hoại, ngoài
là dị sinh có thể dao động-có thể hủy hoại. Trong này, dị sinh có thể
dao động-hủy hoại, cho nên Đề-bà-đạt-đa có thể phá hoại Tăng. Thánh
không có dao động-hủy hoại, cho nên nói quyến thuộc của Đức Thế
Tôn không hủy hoại.”
Hỏi: Lúc phá Tăng thì Đức Phật ở trong chúng hay không?
Đáp: Lúc ấy Đức Phật an trú trong phạm vi ấy mà không ở trong
chúng. Tại sao biết vậy? Từng nghe l úc Đề-bà-đạt-đa sắp phá Tăng,
Đức Phật vì thương xót cho nên trách mắng ngăn cản rằng: Này Đề-bà-
đạt-đa! Ông đừng phá Tăng, đừng khởi  lên nghiệp ác bất thiện nặng
nề quá mức, đừng hướng về nơi của qủa  khổ đau to lớn không phải
là yêu quý! Tuy Đức Phật ân cần trách mắng ngăn chặn như vậy, mà
tâm của ông ta cũng không hề dừng lại. Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn khởi
lên Chánh tri kiến quán sát tỉ mỉ đời trước, không lẽ thời xưa Ta phá
hoại quyến thuộc của người khác? liền tự quán sát trông thấy mình xưa
kia trong vô lượng vô số kiếp trước, đã từng phá hoại quyến thuộc của
người Tiên khác, dị thục của nghiệp a áy nay hiện rõ ở trước mắt. Nhìn
thấy sự việc này rồi biết là Ta êng chúng này nhất định sẽ bị phá hoại,
liền đi vào Tịnh thất ngồi thư thái im lặng. Đề-bà-đa ït-đa thì được dịp
phá hoại Tăng. Vì vậy biết là Đức Thế Tôn an trú trong phạm vi ấy mà
không ở trong Đại chúng.
Hỏi: Là hết thảy chư Phật đều có sự cố phá Tăng  như vậy
chăng?
Đáp: Có người nói: Không phải như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì nếu có tạo tác tăng trưởng nghiệp phá hoại người khác như vậy thì có
sự cố phá Tăng, nếu không có nghiệp này thì không có sự cố pháTăng,
chỉ riêng Đức Thế Tôn Thích Ca Ma âu Ni, từng có tạo tác tăng trưởng
nghiệp này, cho nên nay Tăng phá c hứ chư Phật khác thì không như
vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 295  
www.daitangkinh.org  
Có người nói: Chư Phật khác cũng  có sự cố phá Tăng, từng nghe
thời Đức Phật Ca Diếp Ba, có Tỳ kheo tên gọi Hoa Thượng, là con trai
của Dư Thượng, tạo ra năm nghiệp vô gián, đoạn mất căn thiện.
Hỏi: Đề-bà-đạt-đa là phá Tăng trước-đoạn căn thiện sau, hay là
đoạn căn thiện trước-phá Tăng sau?
Đáp: Hoặc có người nói: Ông ta phá Tăng trước-đoạn căn thiện
sau. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì cần phải đầy đủ giới luật-đa văn-đoan
chánh, dòng họ cao quý-uy lực trang nghiệm, ngôn từ khóe léo tài tình,
thì mới có thể phá Tăng. Nếu đoạn căn thiện thì mất giới thanh tịnh,
không phải là tăng thượng cho nên không có thể phá Tăng.
Tôn giả Thế Hữu cũng đưa ra cách nói này:  “Đề-bà-đạt-đa phá
hoại Tăng trước-đoạn căn thiện sau. Nếu đoạn căn thiện trước-phá hoại
Tăng sau, thì vào lúc phá hoại Tăng lẽ ra không có thể sinh ra tội lỗi tồn
tại qua một kiếp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không phải là Bổ-đặc-già-
la đoạn căn thiện, ở trong pháp sai trá i khởi lên tưởng là pháp sai trái,
ở trong sự phá Tăng khởi lên tưởng là có tội. Nếu đối với pháp sai trái
khởi lên tưởng đối với pháp, ở trong sự phá Tăng khởi lên tưởng không
có tội, mà phá Tăng thì c uối cùng không có thể sinh ra tội lỗi tồn tại
qua một kiếp. Cần phải đối với sai tr ái khởi lên tưởng là pháp sai trái,
ở trong sự phá Tăng khởi lên tưởng là có tội, như vậy phá Tăng mới có
thể sinh khởi tội lỗi tồn tại qua một kiếp. Do đạo lý này mà tất cả các
sự phá hoại Tăng thì đều sinh ra tội lỗi tồn tại qua một kiếp chăng? Giả
sử có lúc có thể sinh ra tội lỗi tồn tại qua một kiếp, thì tất cả đều có thể
phá Tăng chăng? Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có lúc phá Tăng mà không phải là có thể sinh khởi tội lỗi
tồn tại qua một kiếp, đó là đối với pháp sai trái khởi lên tưởng đối với
pháp, và đối với sự phá Tăng khởi lên tưởng không phải là tội lỗi, mà
phá hoại Tăng.
2. Hoặc có lúc có thể sinh khởi t ội lỗi tồn tại qua một kiếp mà
không phải là phá Tăng, đó là đoạn căn thiện.
3. Hoặc có lúc phá Tăng mà cũng có thể sinh khởi tội lỗi qua một
kiếp, đó là đối với pháp sai trái khởi lên tưởng là pháp sai trái, ở trong
sự phá Tăng khởi lên tưởng là có tội, mà phá hoại Tăng.
4. Hoặc có lúc không có thể pha ù hoại đối với Tăng, cũng không
có thể sinh khởi tội lỗi tồn ta ïi qua một kiếp, đó là trừ những tướng
trước.”
Đại đức nói rằng: “Lúc người kia khởi lên gia hạnh phá Tăng,
cũng khởi lên gia hạnh đoạn căn th iện; khởi lên gia hạnh đoạn căn
296 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thiện, cũng khởi lên gia hạnh phá Tăng. Vì vậy lúc người ấy phá Tăng
thì đoạn căn thiện, lúc đoạn căn thiện thì phá Tăng. Bởi vì người ấy
cùng lúc tạo ra hai đội, cho nên thành tựu nghiệp ác bất thiện rất nặng
nề, mà tâm không có một niệm hối hận xấu hổ.”
Hỏi: Những người tạo ra nghiệp vô gián, người ấy đoạn căn thiện
chăng? Giả sử đoạn căn thiện thì đó là tạo ra nghiệp vô gián chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có lúc tạo ra nghiệp vô gián mà không phải là đoạn căn
thiện, như vua Vị Sinh Oán…
2. Hoặc có lúc đoạn căn thiện mà không phải là tạo ra nghiệp vô
gián, như Lục Sư…
3. Hoặc có lúc tạo ra nghiệp vô gián mà cũng đoạn căn thiện, như
Đề-bà-đạt-đa và Thỉ-khiên-trì…
4. Hoặc có lúc không tạo ra nghiệp vô gián mà cũng không đoạn
căn thiện, đó là trừ những tướng trước.
Trong ba hành diệu thì hành nào là quả lớn nhất? Đó là Tư Đẳng
chí thuộc Hữu nhất, nghiệp này có thể dẫn đến quả sống thọ tám vạn
kiếp ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ. N ên biết trong này dựa vào quả dị
thục để hỏi cho nên đưa ra cách trả lời này. Nếu dựa vào năm quả, hoặc
chỉ dựa vào quả ly hệ để hỏi thì nên đưa ra cách trả lời này, đó là Tư
tương ưng với định Kim cang dụ, Tư này có thể chứng quả biết khắp và
đoạn hết tất cả các kiếp. Bởi vì ý trong này hỏi về quả dị thục, cho nên
đưa ra cách trả lời này.
Hỏi: Là một Tư có thể cảm đến thọ mạng tám vạn kiếp, hay là
nhiều Tư? Nếu là một Tư thì tại sao nghiệp ít mà có thể cảm đến quả
nhiều? Nếu là nhiều Tư thì tại sao không gọi là quả của một Chúng
đồng phần mà từng phần cảm đến riêng biệt?
Đáp: Hoặc có người nói: Một Tư có thể cảm đến.
Hỏi: Tại sao nghiệp ít mà có thể cảm đến nhiều?
Đáp: Trước tiên dùng một Tư cảm  đến tổng quát, sau đó dùng
nhiều Tư để thành tựu đầy đủ; ví  như người vẽ tranh, trước tiên dùng
một màu làm phác họa, sau bổ sung thêm nhiều màu khác. Ở đây cũng
như vậy. Lại có người nói: Nhiều Tư có thể cảm đến.
Hỏi: Tại sao không gọi là quả của một Chúng đồng phần mà từng
phần cảm đến riêng biệt?
Đáp: Ở trong Định ấy, duyên với một cảnh giới-một loại hành
tướng, có rất nhiều Tư nối tiếp nhau mà dấy khởi, hoặc có Tư có thể
cảm đến thọ mạng mười ngàn kiếp, hoặc  có Tư có thể cảm đến thọ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 297  
www.daitangkinh.org  
mạng hai mươi ngàn kiếp, hoặc có Tư có thể cảm đến thọ mạng ba
mươi ngàn kiếp, hoặc có Tư có th ể cảm đến thọ mạng bốn mươi ngàn
kiếp… Như vậy nhiều Tư cảm đến riêng biệt từng phần một. Nhưng
dựa vào gia hạnh trước của một loại Định, dấy khởi một Định tương tự,
duyên với một cảnh giới-một hành tướng tương tự, nhiều Tư nối tiếp
nhau hiện rõ trước mắt mà cảm đến, cho nên gọi là một thân. Nói như
vậy thì một Tư cảm đến tổng quát, nhiều Tư thành tựu đầy đủ.
Hỏi: Tư này là thuộc về địa Ca än phần, hay là thuộc về địa Căn
bản?
Đáp: Hoặc có người nói: Là địa Cận phần. Lại có người nói:   Là
địa Căn bản. Nói như vậy thì Tư na øy là không nhất đị nh, hoặc là địa
Cận phần, hoặc là địa Căn bản. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tất cả các
Tư cùng chung một địa.
Hỏi: Nghiệp này có thể dẫn đến dị thục của bốn Uẩn, tại sao chỉ
nói là dẫn đến quả thuộc thọ mạng?
Đáp: Hoặc có người nói: Lấy thọ mạng làm đầu, cho nên Đức Thế
Tôn nói chung là dẫn đến quả thuộc bốn Uẩn. Lại có người nói: Trong
này Đức Thế Tôn nói về pháp thù thắng nhất, đó là trong bốn Uẩn thì
thọ mạng là thù thắng nhất, cho n ên chỉ nói đến thọ mạng. Có người
nói: Chỉ riêng thọ mạng có thể duy trì bốn Uẩn khiến cho không phân
tán hư hoại, cho nên chỉ nói đến thọ mạng. Có người nói: Thọ mạng đối
với một kỳ hạn không có đoạn dứt , khiến cho Chúng đồng phần cũng
không gián đoạn; pháp khác thì không như vậy, cho nên chỉ nói đến thọ
mạng. Lại có người nói: Nhờ vào t họ lượng cho nên biểu lộ nhận biết
về thế gian, hoặc là tăng lên-hoặc là giảm xuống, hoặc là tiến tới-hoặc
là lùi lại, hoặc là phát triển-hoặc  là sa sút, bởi vì nhân duyên này cho
nên chỉ nói đến thọ mạng.
Như nói về hành ác-hành diệu cảm đến quả yêu thích-không yêu
thích lớn nhất, như vậy căn thiện-căn bất thiện và mười người đạo cũng
cần phải nói rộng ra. Nghĩa là trong ba căn bất thiện, căn nào là tội lớn
nhất? Đó là có thể khởi lên lời nói dối trá phá hoại Tăng, căn bất thiện
này có thể dẫn đến quả của thọ mạng một kiếp trong địa ngục vô gián.
Trong mười nghiệp đạo bất thiện, nghiệp đạo nào là tội lớn nhất? Đó
là lời nói dối trá phá hoại Ta êng, nghiệp này có thể dẫn đến quả thọ
mạng một kiếp trong địa ngục vô gián. Trong ba căn thiện, căn nào là
quả lớn nhất? Đó là có thể khởi l ên Tư trong Đẳng chí thuộc Hữu thứ
nhất, căn thiện này có thể dẫn đến qua û của thọ mạng tám vạn kiếp ở
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Trong mười nghiệp đạo thiện, nghiệp   đạo
298 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nào là quả lớn nhất? Đó là đi cùng với Tư trong Đẳng chí thuộc Hữu thứ
nhất, nghiệp đạo này có thể cảm đến quả của thọ mạng tám vạn kiếp ở
Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Nên biết trong này bởi vì nói tóm lược, cho
nên chỉ nói về quả lớn nhất của ha ønh ác-hành diệu chứ không phải là
loại nào khác.

--------------------------------------
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 299  
www.daitangkinh.org  
CHƯƠNG IV: NGHIỆP UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Hai: LUẬN VỀ TÀ NGỮ
LUẬN VỀ TÀ NGỮ (Phần 1)
Các loại tà ngữ thì đó là tà mạng chăng? Giả sử tà mạng thì đó là
tà ngữ chăng? Các chương như vậy và giải thích về nghĩa từng chương
đã lĩnh hội rồi, tiếp theo cần phải giải thích rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì cần phải ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày
về Chánh nghĩa. Nghĩa là phái Thí Dụ nói lìa bỏ ngữ và nghiệp, có Thể
tánh của Chánh mạng-Tà mạng riêng biệt. Vì sao họ đưa ra cách nói
này? Bởi vì dựa vào kinh. Như tr ong kinh nói đến tám chi Thánh đạo,
họ đưa ra cách nói này: Đức Phật nói tám Chi, tất cả có Thể tánh không
tạp loạn lẫn nhau. Vì vậy liền nói là Chánh mạng-Tà mạng lìa bỏ ngữ-
nghiệp ra có Thể khá có thể đạt được. Vì ngăn chặn ý đó để hiển bày
về Chánh mạng-Tà mạng đều chính là ngữ-nghiệp, cho nên soạn ra
phần luận này.
Như ở trong nghiệp đạo của ngư bất thiện, nếu do tham mà khởi
lên thì gọi là tà ngữ, cũng gọi là tà mạng, bởi vì mạng mà khởi lên; do
sân-si mà khởi lên thì chỉ gọi la ø tà ngữ, không gọi là tà mạng, bởi vì
không do mạng mà khởi lên. Ở trong nghiệp đạo của thân bất thiện, nếu
do tham mà khởi lên thì gọi là tà nghiệp, cũng gọi là tà mạng; do sân-
si mà khởi lên thì chỉ gọi la ø tà nghiệp, không gọi là tà mạng, nguyên
cớ như trước. Ở trong nghiệp đạo c ủa ngữ thiện do không có tham mà
khởi lên thì gọi là chánh ngữ, cũng gọi là chánh mạng, bởi vì đối trị với
tà mạng; do không có sân-si mà khởi  lên thì gọi là chánh ngữ, không
gọi là chánh mạng, nguyên cớ như trước. Ở trong nghiệp đạo của thân
thiện, do không có tham mà khởi lên thì gọi là chánh nghiệp, cũng gọi
là chánh mạng; do không có sân-si mà khởi lên thì gọi là chánh nghiệp,
không gọi là chánh mạng, nguyên cớ như trước. Dựa vào đây đã hiển
bày về Chánh mạng-Tà mạng, đều do ngữ nghiệp thâu nhiếp làm Thể
thánh. Đây gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Hỏi: Các loại tà ngữ thì đó là tà mạng chăng? Giả sử tà mạng thì
đó là tà ngữ chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc tà ngữ mà không phải là tà mạng, đó là trừ ra bốn hành
300 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
ác của ngữ hướng đến tà mạng, còn lại các hành ác của ngữ, tức là do
sân-si mà khởi lên  ngữ nghiệp, là tánh của  ngữ nghiệp, không phải là
do mạng mà khởi lên.
2. Có lúc tà mạng mà không phải là tà ngữ, đó là ba hành ác của
thân hướng đến tà mạng, tức là do tham mà khởi lên thân nghiệp, bởi vì
mạng mà khởi lên, không phải la ø tánh ngữ của nghiệp. Trong các câu
sau này nên dựa theo cách giải thích này.
3. Có lúc tà ngữ cũng là tà mạng, đó là bốn hành ác của ngữ
hướng đến tà mạng.
4. Có lúc không phải là tà ngữ cũng không phải là tà mạng, đó là
trừ ra ba hành ác của thân hướng đến tà mạng, còn lại các hành ác của
thân.
Hỏi: Các loại tà nghiệp thì đó là tà mạng chăng? Giả sử tà mạng
thì đó là tà nghiệp chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc tà nghiệp mà không phải là tà mạng, đó là trừ ra ba hành
ác của thân hướng đến tà mạng, còn lại các hành ác của thân, tức là do
sân-si mà khởi lên thân nghiệp, bởi vì là tánh của thân nghiệp, không
phải là do mạng mà khởi lên.
2. Có lúc tà mạng mà không phải là tà nghiệp, đó là bốn hành ác
của ngữ hướng đến tà mạng, tức là do tham mà khởi lên ngữ nghiệp, bởi
vì mạng mà khởi lên, không phải là tánh của thân nghiệp. Hai câu sau
dựa theo cách giải thích này.
3. Có lúc tà nghiệp cũng là tà mạng,  đó là ba hành ác của thân
hướng đến tà mạng.
4. Có lúc không phải là tà nghiệp cũng không phải là tà mạng, đó
là trừ ra bốn hành ác của ngữ hướ ng đến tà mạng, còn lại các hành ác
của ngữ. Trong này, do các tham mà khởi lên đều bởi vì hướng đến tà
mạng, cho nên gọi là tà mạng.
Hỏi: Các loại chánh ngữ thì đó là chánh mạng chăng? Giả sử
chánh mạng thì đó là chánh ngữ chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc chánh ngữ mà không phải  là chánh mạng, đó là trừ ra
bốn hành diệu của ngữ hướng đến chánh ma ïng, còn lại các hành diệu
của ngữ, tức là do không có sa ân-không có si mà khởi lên ngữ nghiệp,
bởi vì là tánh của ngữ nghiệp, không phải là đối trị với tà mạng.
2. Có lúc chánh mạng mà không phải là chánh ngữ, đó là ba hành
diệu của thân hướng đến chánh mạng, tức là do không có tham mà khởi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 301  
www.daitangkinh.org  
lên thân nghiệp, bởi vì là đối trị v ới tà mạng, không phải là tánh của
ngữ nghiệp. Hai câu sau dựa theo cách giải thích này.
3. Có lúc chánh ngữ cũng là chánh mạng, đó là bốn hành diệu của
ngữ hướng đến chánh mạng.
4. Có lúc không phải là cha ùnh ngữ cũng không phải là chánh
mạng, đó là trừ ra ba hành diệu c ủa thân hướng đến chánh mạng, còn
lại các hành diệu của thân.
Hỏi: Các loại chánh nghiệp thì đó là chánh mạng chăng? Giả sử
chánh mạng thì đó là chánh nghiệp chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc chánh nghiệp mà không phải  là chánh mạng, đó là trừ
ra ba hành diệu của thân hướng đến chánh mạng, còn lại các hành diệu
của thân, tức là do không có sân-không có si mà khởi lên thân nghiệp,
bởi vì là tánh của thân nghiệp, không phải là đối trị với tà mạng.
2. Có lúc chánh mạng mà không phải là chánh nghiệp, đó là bốn
hành diệu của ngữ hướng đến chánh mạng, tức là do không có tham mà
khởi lên ngữ nghiệp, bởi vì đối trị với tà mạng, không phải là tánh của
thân nghiệp. Hai câu sau dựa theo cách giải thích này.
3. Có lúc chánh nghiệp cũng là ch ánh mạng đó là ba hành diệu
của thân hướng đến chánh mạng.
4. Có lúc không phải là chánh nghiệp cũng không phải là chánh
mạng, đó là trừ ra bốn hành diệu của ngữ. Trong này, các hành do
không có tham mà khởi lên, đều bởi vì hướng đến chánh mạng, cho nên
gọi là chánh mạng.
Đã sơ lược biểu hiện rõ ràng về tướng xen tạp-không xen tạp, nay
sẽ nói rộng về tướng sai biệt ấy. Nghĩa là nếu có lúc vì nhân duyên lợi
ích của mạng sống mà khởi lên các hành ác, thì loại này gọi là tà ngữ-tà
nghiệp, cũng gọi là tà mạng, bởi vì là tánh của ngữ nghiệp, là do mạng
mà khởi lên; nếu có lúc vì các lo ại nhân duyên khác mà khởi lên các
hành ác, thì gọi là tà ngữ-tà nghiệp, không gọi là tà mạng, bởi vì là tánh
của ngữ nghiệp, không phải là do mạng mà khởi lên. Phần còn lại dựa
theo cách giải thích này.
Lại nữa, nếu có lúc tùy theo các loại bàng sinh-minh chú, duyên
với mạng sống tà vạy khởi lên các hành ác, thì gọi là tà ngữ-tà nghiệp,
cũng gọi là tà mạng; nếu có lúc vì các loại nhân duyên khác mà khởi
lên các hành ác, thì gọi là tà ngữ-tà nghiệp, không gọi là tà mạng.
Lại nữa, nếu vì bốn nhân duyên của ái, khởi lên các hành ác thì
gọi là tà ngữ-tà nghiệp, cũng gọi là tà mạng; nếu vì duyên khác mà khởi
302 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
lên các hành ác, thì gọi là tà ngữ-tà nghiệp, không gọi là tà mạng.
Lại nữa, nếu có tướng giả dối hiện rõ vì lợi-cầu lợi duyên với năm
loại tà mạng, khởi lên các hành ác, thì gọi là tà người-tà nghiệp, cũng
gọi là tà mạng; nếu vì duyên khác mà khởi lên các hành ác, thì gọi là tà
ngữ-tà nghiệp, không gọi là tà mạng.
Lại nữa, nếu khởi lên gia hạnh của  hành ác, thì gọi là tà ngữ-tà
nghiệp, cũng gọi là tà mạng; nếu khởi lên nghiệp đạo căn bản của hành
ác, thì gọi là tà ngữ-tà nghiệp, không gọi là tà mạng. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì gia hạnh khó trừ chứ không phải là căn bản.
Lại nữa, nếu khởi lên các loại Giá tội, thì gọi là tà ngữ-tà nghiệp,
cũng gọi là tà mạng; nếu khởi lên Tánh tội, thì gọi là tà ngữ-tà nghiệp,
không gọi là tà mạng. Nguyên cớ thế na øo? Bởi vì Giá tội khó phòng
ngừa chứ không phải là Tánh tội.
Bởi vì đạo lý đã nói về sáu môn-bảy môn như vậy, cho nên quyết
định không thể nào tách lìa ngữ-nghiệp ra  mà thiết lập tà mạng riêng
biệt.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói  ba loại như tà ngữ…, và ở trong
kinh nói tám chi Thánh đạo, ngoài chánh ngữ-chánh nghiệp còn nói đến
chánh mạng riêng biệt?
Đáp: Đức Phật vì tà mạng lừa dối làm cho người ta mê hoặc, vi tế
khó nhận biết cho nên cùng lúc với ngữ-nghiệp nêu bày rõ ràng, lại nêu
bày rõ ràng riêng biệt. Như quân gi ặc và tướng giặc cùng mọi người
chém giết lẫn nhau, lại chém ban đầu riêng biệt.
Lại có người nói: Bởi vì các loại tà mạng khó có thể trừ sạch, cho
nên cùng lúc chỉ trích với ngữ-nghiệp, lại chỉ trích riêng biệt. Giống như
người nữ cùng với những điều ham muốn và phiền não ham muốn, cùng
lúc nói đến lỗi lầm, lại chỉ trích riêng biệt. Thế nào là tà mạng khó có
thể trừ sạch? Đó là có hai pháp khó loại trừ-khó rời bỏ, tức là người tại
gia thì tà kiến, và người xuất gia thì tà mạng. Những người tại gia tuy rất
sáng suốt thọ trì năm giới, nhưng nếu bị khổ đau làm cho bức bách thì
dùng các loại hương hoa-đồ ăn thức uống để cúng vái cầu khẩn Thiên
thần. Những người xuất gia tuy rất sa ùng suốt thọ trì Cụ túc giới, nhưng
bởi vì duyên cung cấp cho nên thân mạng mà hệ thuộc người khác, lúc
thấy thí chủ chỉnh đốn oai nghi, hiện rõ tướng thân thiện gần gũi. Vì vậy
cho nên nói riêng biệt về tà mạng-chánh mạng.
Trong kinh và luận Thi Thiết đều nói như vậy: “Sát sinh cho đến
tà kiến  đều có ba loại:
1. Từ tham mà sinh ra.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 303  
www.daitangkinh.org  
2. Từ sân mà sinh ra.
3. Từ si mà sinh ra.”
Thế nào là sát sinh do tham ma ø sinh ra? Đó là như có một người
bởi vì tham thịt da gân xương…, cho nên gi ết hại hữu tình khác; hoặc là
làm vừa long những người yêu quý, bạn thân đã từng làm điều lợi ích
đối với mình, mà làm điều giết hại; hoặc là người khác dùng tiền bạc
và các sự lợi ích để cầu mình la øm điều giết hại, như các Quốc Vương
dùng các loại tiền của-địa vị, chiêu mộ người dũng mãnh để đánh dẹp
đối phương chưa quy phục. Những sự gi ết hại như vậy gọi là do tham
mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là như có một người đối với hữu
tình khác, có tâm phiền muộn tổn hại , tâm oán trách hiềm khích, tâm
đầy ác ý mà đoạn mất mạng sống của người ấy; hoặc là làm hại bạn bè
thân thuộc của họ để cắt đứt con đường thù oán. Những sự giết hại như
vậy gọi là do sân mà sinh ra.
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là như có một loại người khởi lên
cách nhìn như vậy, đưa ra  cách nói như vậy: Lừa  ngựa trâu dê gà heo
hươu nai…, đều là vật cúng tế để con người sử dụng ăn uống, vì vậy giết
hại mà không có tội. Lại có một loại người khởi lên cách nhìn như vậy,
đưa ra cách nói như vậy: Cọp beo chồn sói rắn rít… làm tổn hại cho con
người, vì trừ bỏ tai họa cho người mà giết hại cũng không có tội. Và
lại, ở phía tây vùng này có Miệt-lệ-xa tên gọi là Mục-ca, khởi lên cách
nhìn như vậy, đưa rách nói như vậy: Cha mẹ già yếu, và gặp phải bệnh
tật lâu ngày khó chữa, nếu có thể  giết chết thì được phước chứ không
có tội. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì người già yếu thì các căn mục nát hư
hoại không thể nào ăn uống, nếu chết đi thì lại được các căn tốt đẹp mới
hơn, uống sữa ấm áp mới hơn; nếu gặp phải bệnh tật lâu ngày khó chữa,
chịu nhiều khổ não, chết đi sẽ giải thoát, cho nên giết chết thì không
có tội. Những sự giết hại như vậy gọi là do si mà sinh ra, bởi vì mê mờ
nghiệp quả cho nên khởi lên sự bài báng tà vạy.
Thế nào là trộm cắp do tham mà sinh ra? Đó là như một người
muốn đồ vật tiền bạc của người khác, người ta không cho mà lấy; hoặc
là làm vừa lòng người yêu quý, bạn tha ân đã từng làm điều lợ ích cho
mình, mà làm điều trộm cắp; hoặc là người khác dùng tiền bạc và các
sự lợi ích để cầu mình làm điều tr ộm cắp, như chiêu mộ quân tướng
cướp bóc tiền bạc châu báu của người khác. Những sự trộm cắp như vậy
gọi là do tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là như có một người đối với các
304 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hữu tình, có tâm phiền muộn tổn hại-oán trách hiềm khích-đầy ác ý, mà
trộm lấy đồ vật của họ, làm c ho họ phải khốn đốn phiền muộn; hoặc
là lấy trộm tiền bạc vật dụng của bạn thân với họ, bởi vì oán ghét họ.
Những sự trộm cắp như vậy gọi là do sân mà sinh ra.
Thế nào là do sinh ra? Như có một  loại người đối với các Bà-
la-môn, khởi lên cách nhìn như vậy, đưa  ra cách nói như vậy? Tất cả
những gì trên mặt đất vốn là do thần lực của Phạm Vương hóa ra, ban
cho các Bà-la-môn, nay thế lực của Bà-la-môn suy yếu, Sát-đế lợi cùng
nhau xâm lấn chiếm đoạt để hưởng thụ, cho nên lúc Bà-la-môn lấy mà
hưởng thụ là lấy vật của mình, cũng không có tội trộm cắp. Nhưng mà
lúc họ lấy thì dấy lên tưởng rằng vật của người khác. những sự trộm cắp
như vậy gọi là do si mà sinh ra, bởi vì mê mờ đối với nghiệp quả cho
nên khởi lên sự bài báng tà vạy.
Thế nào là tâm do tham mà sinh ra? Đó là điều na øy phần lớn vì
tâm đam mê nhiễm ô; hoặc là dùng tiền bạc và những điều lợi ích, ở
khắp mọi nơi làm điều tà dâm. Đó gọi là do tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là như có một người đối với hữu
tình khác, tâm có phiền muộn tổn hại-o án trách hiềm khích-đầy ác ý,
muốn làm cho ô nhục-nhận chịu những điều suy sụp có hại, liền đối với
người ấy mà làm điều tà dâm. Đó gọi là do sân mà sinh ra.
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là Bà-la-môn khởi lên cách nhìn
như vậy, đưa ra cách nói  như vậy: Các Bà-la-môn khởi lên cách nhìn
như vậy, đưa ra cách nói như vậy: Các Bà-la-môn cần phải nuôi bốn vợ,
Sát-đế-lợi ba vợ, Phệ-xá thuận theo hai, Thú-đạt-la một vợ. Những Bà-
la-môn nếu chưa đủ số vợ, dâm với vợ người khác cũng không có tội.
Nhưng lúc họ hành dâm thì khởi lên tưởng đến thuộc về người khác. Vả
lại, ở phía Tây vùng này có Miệt-lệ-xa tên gọi là Mục-ca, khởi lên cách
nhìn như vậy, đưa ra cách nói như vậy: Mẹ-chị em gái và vợ-con gái…,
làm điều dâm tục đối với họ đều không có tội. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì tất cả nữ sắc, đều như trái chín đã mua, ăn uống ngay trên đường-bên
cầu-dưới thuyền-ở bậc thềm-bên cối xay…, pháp vốn như vậy hữu tình
cùng nhau mà hưởng thụ, vì vậy làm điều dâm tục đối với họ không có
tội. Tà dâm như vậy gọi là do si mà sinh ra, nguyên cớ như trước.
Thế nào là lời nói dối trá do th am mà sinh ra? Đó là như có một
người bởi vì danh lợi, cho nên đối với hữu tình khác che dậy ý tưởng mà
nói, hoặc là vì mình-hoặc là vì người khác, như các Quốc Vương chiêu
mộ người có tài biện luận, khiến đi khắp nơi giảng giải để dụ dỗ những
người chưa quy phục. Người ấy lúc bấy giờ bởi vì tiền của-địa vị,   cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 305  
www.daitangkinh.org  
nên hoặc là dựa vào bên trong-dối gạt bên ngoài, hoặc là dựa vào bên
ngoài-dối gạt bên trong, hoặc là dựa  vào hai bên-dối gạt hai bên. Lời
nói dối trá như vậy gọi là do tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là như đối với người khác, tâm
có phiền muộn tổn hại-oán trách hiềm khích-đầy ác ý, muốn làm hại
người ấy cho nên phát ra lời nói dối trá; hoặc là đối với bạn thân mà
người ấy yêu quý, phát ra lời nói dối trá, bởi vì oán ghét người ấy. Lời
nói dối trá như vậy gọi là do sân mà sinh ra. Thế nào là do si mà sinh
ra? Đó là như có một người, khởi lên cách nhìn như vậy, đưa ra cách nói
như vậy: Những người vì thân mạng của mình và thân mạng của người
khác mắc nạn, mà nói dối thì không mang tội nói dối. Như thợ săn hỏi
con cừu ở chỗ nào, và quân giặc hỏi quân nhà vua ở nơi nào, tuy thấy
thật sự-biết thật sự mà bởi vì s ợ làm hại đến họ, tuy trả lời không thật
mà không có tội. Nếu biết rằng loại ấy không phải là không có tội, họ
nói là đều không có thì sẽ gây ra nhiều lần. Lời nói dối trá như vậy gọi
là do si mà sinh ra, nguyên cớ như trước.
Thế nào là lời nói chia rẽ do th am mà sinh ra? Đó là như có một
người bởi vì danh lợi, đối với hữu tình ấy, hoặc là bạn thân của họ mà
phát ra lời nói chia rẽ. Hoặc vì mình-hoặc vì người khác, như các Quốc
Vương chiêu mộ người có tài biện luận, khiến làm mưu kế chia rẽ để
cho người khác quy phục. Người ấy lúc bấy giờ bởi vì tiền của-địa vị,
cho nên hoặc là dựa vào bên trong, hoặc là dựa vào hai bên-chia rẽ hai
bên. Lại như Bà-la-môn có hai thí chủ:
1. Giúp cho áo mặc.
2. Giúp cho cơm ăn.
Bà-la-môn nghĩ rằng: Nếu hai thí chủ hòa thuận vui vẻ với nhau,
thì mình ở hai nơi đều có được một điều, nếu họ chống đối nhau thì mỗi
một nơi mình đều có được hai món. Bởi vì nhân duyên này mà thực hiện
lời nói chia rẽ. Đó gọi là do tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đo ù là như có người đối với người
khác, tâm có phiền muộn tổn hại-oa ùn trách hiềm khích -đầy ác ý, mà
chia rẽ người ấy-hoặc là bạn th ân của họ, bởi vì muốn phá hoại người
ấy. Đó gọi là do sân mà sinh ra.
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là như có một loại Bà-la-môn,
khởi lên cách nhìn như vậy, đưa ra cách nói như vậy: Những người
không có luật nghi, nếu vui  vẻ hòa thuận thì làm điều ác thêm nhiều,
nếu chốngđối tách rời nhau thì làm điều ác sẽ ít hơn, vì vậy nếu có ở
trong loại ấy, nói ra lời nói chia rẽ thì hoàn toàn không có tội. Đó gọi là
306 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
do si mà sinh ra, nguyên cớ như trước.
Thế nào là lời nói hung ác do tham mà sinh ra? Đó là như bởi
vì danh lợi mà mắng nhiếc làm nhục  đối với hữu tình khác, hoặc là vì
mình-hoặc là vì người khác. như ca ùc Quốc Vương giao cho người thỉ
hành pháp luật tàn ác khiến làm chủ ngục tù, và sai quân lính phụ tá
soạn ra bài kịch răng đe, dựa va øo những duyên này mà phát ra lời nói
hung ác. Đó gọi là do tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là như đối với người khác, tâm
có phiền muộn tổn hại-oán trách hiềm khích-đầy ác ý, liền mắng nhiếc
làm nhục người ấy, hoặc là bạn thân của họ. Hoặc là vì mình-hoặc là vì
người khác, đó gọi là sân mà sinh ra.
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là như ngoại đạo Thiên Kế gọi là
thờ thần lửa, tánh vốn có sẵn rất nóng nảy vội vàng, nói nhiều lời hung
ác. Các đệ tử của ông ta cho là tốt đẹp tuyệt vời, đều luyện tập lời nói
hung ác. Đó gọi là do si mà sinh ra, nguyên cớ như trước.
Thế nào là lời nói dơ bẩn do tham  mà sinh ra? Đó là như có một
người vì danh lợi… của mình và người  khác, cho nên phát ra lời nói dơ
bẩn. Như người làm trò hề bởi vì tiền bạc-lợi lộc, cho nên ở chốn đông
người tụ tập, dùng các loại từ ngữ-ca vịnh-trêu đùa xen tạp mà nói. Lại
như những người nam-nữ vì tâm ái nhiễm mà nói ra những lời dơ bẩn.
Lại có người soạn ra văn chương thế tục, thọ trì đọc tụng ngâm nga. Đó
gọi là do tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là như đối với người khác, tâm
có phiền muộn tổn hại-oán trách hiềm khích-đầy ác ý, tùy tiện trêu
chọc người ấy cho nên phát ra lời nói dơ bẩn; hoặc là tùy tiện trêu chọc
nạn thân mà người ấy yêu quý, bởi vì oán ghét họ. Đó gọi là do sân mà
sinh ra.
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là như có một loại Bà-la-môn,
khởi lên cách nhìn như vậy, đưa ra cách nói như vậy: các hữu tình cúng
tế thần lửa, hoặc cúng tế thần khác, hoặc là đọc tụng Phệ-đà và các loại
chú thuật…, tất cả đều được thanh tịnh va ø giải thoát. Đó gọi là do si mà
sinh ra.
Thế náo là tham do tham mà sinh ra? Đó là tham ràng buộc(Triền)
không gián đoạn-tham ràng buộc hiện rõ trươc mắt. Đó gọi là tham do
tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là sân ràng buộc không gián
đoạn-tham ràng buộc hiện rõ trước mắt. Đó gọi là tham do sân mà sinh
ra.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 116 307  
www.daitangkinh.org  
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là si ràng buộc không gián đoạn-
tham ràng buộc hiện rõ trước mắt. Đó gọi là tham do si mà sinh ra.
Thế nào là sân do tham mà sinh ra? Đó là tham ràng buộc không
gián đoạn-sân ràng buộc hiện rõ trước mắt. Đó gọi là sân do tham mà
sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là sân ràng buộc không gián
đoạn- sân ràng buộc hiện ở trước mắt . Đó gọi là sân do sân mà sinh
ra.
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là si ràng buộc không gián đoạn-
sân ràng buộc hiện rõ trước mắt. Đó gọi là sân do si mà sinh ra.
Thế nào là tà kiến do tham mà sinh ra? Đó là tham ràng buộc
không gián đoạn-tà kiến ràng buộc hiện rõ trước mắt. Đó gọi là tà kiến
do tham mà sinh ra.
Thế nào là do sân mà sinh ra? Đó là sân ràng buộc không gián
đoạn-tà kiến ràng buộc hiện rõ trước mắt. Đó gọi là tà kiến do sân mà
sinh ra.
Thế nào là do si mà sinh ra? Đó là si ràng buộc không gián đoạn-
tà kiến ràng buộc hiện rõ trước mắt. Đó gọi là tà kiến do si mà sinh ra.
Hỏi: Đã biết về mười nghiệp đạo bất thiện, tất cả đều do    tham-
sân-si mà khởi lên, trong đó mỗi một loại có mấy làm gia hạnh, mấy
làm cứu cánh, mà có thể khởi lên?
Đáp: Hoặc có người nói: Ba loại là sát sinh-nói lời hung ác và sân
giận, làm gia hạnh-do sân làm cứu cánh; ba loại là trộm cắp-tà dâm và
tham dục, làm gia hạnh-do tham làm cứu cánh; còn lại ba nghiệp đạo
cùa ngữ, làm gia hạnh-do ba loại làm cứu cánh; một loại tà kiến có đủ
ba loại, làm gia hạnh-do si làm cứu cánh.
Lại có người nói: Tà dâm là không nhất định, nghĩa là nếu dâm
tục khiến cho phải chảy ra bất tịn h mới thành nghiệp đạo, thì ba loại
làm gia hạnh- do tham làm cứu cánh; nếu có dâm tục khiến cho vừa mới
đưa vào cửa âm vật đã thành nghiệp đạo, thì ba loại làm gia hạnh-do ba
loại làm cứu cánh. Những nghiệp đạo còn lại, tất cả đều dùng ba loại
làm gia hạnh-do ba loại làm cứu cánh.


„
308 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA