A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 117

Việt dịch

QUYỂN 117

LUẬN VỀ TÀ NGỮ (Phần 2)

Có loại là luật nghi, có loại là không luật nghi, có loại trú vào luật
nghi, có loại trú vào không luật nghi.
Thế nào là luật nghi? Đó là có bảy loại, tức là lìa bỏ sát sinh, cho
đến lìa bỏ lời nói dơ bẩn.
Thế nào là không luật nghi? Đó là cũng có bảy loại, tức là sát sinh
cho đến lời nói dơ bẩn.
Thế nào là trú vào luật nghi? Đó là có bảy chúng:
1. Tỳ kheo.
2. Tỳ kheo.
3. Chánh học.
4. Cần sách nam.
5. Cần sách nữ.
6. Cận sự nam.
7. Cận sự nữ.
Thế nào là trú vào không luật nghi? Đó là có mười hai loại người
không luật nghi:
1. Mổ dê.
2. Mổ gà.
3. Mổ heo.
4. Bắt chim.
5. Bắt cá.
6. Đi săn.
7. Làm giặc cướp.
8. Kẻ cầm đầu thái thịt.
9. Trói rồng.
10. Giữ ngục.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 309  
www.daitangkinh.org  
11. Luộc chó.
12. Bà-cụ-lữ-ca.
Trong này, mổ dê là vi mạng sống c ho nên ôm tâm sát hại, hoặc
mua-hoặc bán-chăn nuôi mà giết hại mạng sống, như vậy tất cả đều gọi
là mổ dê. Mổ gà-mổ heo cũng lại như vậy. Bắt chim là vì mạng sống
cho nên bắt lấy các loại chim. Bắt  cá… cũng như vậy. Trói rồng là vì
mạng sống cho nên luyện tập chú thuộc về rồng rắn, hoặc nói là trói
ni. Luộc chó, đó là những người bẩn thỉu xấu xa như hạng Chiên-đồ-la.
Bà-cụ-lữ-ca, nghĩa là có một loài bàng sinh tên gọi Bà-cụ-la, tức là loài
mãng xà, luôn luôn ở tại đồng va éng hoang vu nuốt ăn người buôn bán
đi ngang qua, có người chuyên môn có thể giết chết loài ấy, lấy giá cả
theo từng người buôn để tự nuôi sống mạng mình, vì vậy cho nên gọi là
Bà-cụ-lữ-ca. Có người nói: Giăng lưới bay gọi là Bà-cụ-la, có người vì
mạng sống cho nên luôn luôn tìm cách giăng lưới bay, bắt lấy các chúng
sinh cho nên gọi là Bà-cụ-lữ-ca. có người nói: Chủ cuộc săn gọi là Bà-
cụ-lữ-ca, như có tụng nói:
“Hươu thoát khỏi khổ của Bà-cụ-lữ-ca,
Cuối cùng không trở vào lại Bà-cụ-la,
Người trí xuất gia rời bỏ chốn phàm tục,
Cuối cùng không trở lại khổ bức bách.”
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Nếu nhận mệnh lệnh
của cấp trên thẩm vấn tù nhân, cậy thế tùy ý bạo ngược thêm vào những
sự khổ sở, hoặc là quyết định sự việc một cách phi lý, hoặc là tâm ác
độc thu lấy thuế mà, tất cả như vậy đều gọi là trú vào không luật nghi.
Hỏi: Như vậy các luật nghi cần phải thọ nhận mới có được, không
luật nghi này cũng như vậy chăng?
Đáp: Hoặc có người nói: Cũng  do tiếp nhận mà mang lấy, nghĩa
là tay cầm dụng cụ giết hại thề rằng kể từ hôm nay cho đến lúc mạng
chung, thường làm nghiệp này để tự nuôi sống mạng mình. Lúc bấy giờ
liền mang lấy pháp không luật nghi này.
Lại có người nói: Tuy cầm dụng cụ gi ết hại tự mình lập lời thề,
nhưng lúc ấy không mang lấy pháp không luật nghi này. Do hai duyên
mà mang lấy:
1. Do thực hiện công việc.
2. Do tiếp nhận việc làm.
Do thực hiện công việc, nghĩa là sinh vào nhà không luật nghi, lúc
đầu làm những công việc sát sinh ấy, lúc bấy giờ liền mang lây pháp
không luật nghi này. Do tiếp nhận việc làm, nghĩa là sinh vào nhà khác,
310 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
vì mạng sống cho nên ấp ủ tâm giết hại, đi đến những nơi không luật
nghi như lò mổ trâu dê…, phát ra lời thề này: Tôi bắt đầu từ hôm nay
cho đến lúc mạng chung, thường làm công việc mà các ông đã làm, để
tự nuôi sống mạng mình. Lúc ba áy giờ liền mang lấy pháp không luật
nghi này.
Lại có người nói: Loại này cũng vào lúc đầu làm công việc ấy, thì
mới mang lấy pháp không luật nghi này. Đó là nói đến pháp không luật
nghi chỉ do một duyên mà mang lấy. Nếu có người dùng tâm phẩm Hạ
khởi lên nghiệp có biểu lộ (Hữu biểu nghiệp) tiếp nhận các luật nghi,
tận cùng Chúng đồng phần thì các lu ật nghi ấy chuyển theo phẩm Hạ,
tuy vào thời gian sau nỗ lực phát khởi hành ác-hành diệu thuộc về thân-
ngữ-ý, nhưng luật nghi ấy thường xuyên ở phẩm Hạ mà vẫn không tăng
trưởng. Nếu có người dùng tâm phẩm Trung khởi lên nghiệp có biểu
lộ tiếp nhận các luật nghi, tận cùng Chúng đồng phần thì các luật nghi
ấy chuyển theo phẩm Trung, tuy vào thời  gian sau cố gắng phát khởi
thân-ngữ-ý thâu nhiếp hành ác và hành diệu, nhưng luật nghi ấy thường
chuyển ở phẩm Trung không tăng-không giảm. Nếu có người dùng
phẩm Thượng khởi lên nghiệp có biểu l ộ tiếp nhận các luật nghi, tận
cùng Chúng đồng phần thì các luật nghi ấy chuyển theo phẩm Thượng,
tuy vào thời gian sau cố gắng phát khởi thân-ngữ-ý thâu nhiếp hành ác
và hành diệu, nhưng luật nghi ấy thường chuyển ở phẩm Thượng mà
vẫn không giảm sút.
Hỏi: Có thể Tỳ kheo mới học mà thành tựu luật nghi phẩm Thượng,
A-la-hán thì thành tựu luật nghi phẩm Hạ chăng?
Đáp: Có, đó là Tỳ kheo mới học dùng tâm phẩm Thượng khởi lên
nghiệp có biểu lộ tiếp nhận các luật nghi, có A-la-hán dùng tâm phẩm
Hạ khởi lên nghiệp có biểu lộ tiếp  nhận các luật nghi. Như vậy, Tỳ
kheo mới học thành tựu luật nghi phẩm Thượng, mà A-la-hán thành tựu
luật nghi phẩm Hạ.
Nếu có người lúc đầu dùng Triền phẩm Hạ giết hại mạng sống
chúng sinh, đối với chúng sinh này mang lấy nghiệp có biểu lộ-không
có biểu lộ (biểu-vô biểu nghiệp) thuộc về sát sinh ở phẩm Hạ, và thuộc
về pháp không luật nghi; ở trên thân tất cả hữu tình khác, chỉ mang lấy
nghiệp Vô biểu thuộc về pháp không luật nghi ở phẩm Hạ. Nếu người
ấy về sau tùy theo dùng Triền phẩm Hạ-Trung-Thượng giết hại mạng
sống chúng sinh, đối với chúng sinh này chỉ mang lấy nghiệp Biểu-Vô
biểu thuộc về sát sinh ở phẩm Hạ- Trung-Thượng, lại không mang lấy
nghiệp Biểu-Vô biểu thuộc về pháp không luật nghi, bởi vì trước đã
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 311  
www.daitangkinh.org  
mang lấy. Như vậy, lúc đầu dùng Triền phẩm Trung, dùng Triền phẩm
Thượng, nói rộng ra cũng như vậy. Sát sinh…, tùy theo nghiệp riêng biệt
dần dần mang lấy pháp không luật nghi mà nhanh chóng mang lấy khắp
nơi.
Hỏi: Như người mổ dê không muốn giết  hại chúng sinh khác, tại
sao người này đối với tất cả hữu tình khắp nơi đã mang lấy pháp không
luật nghi?
Đáp: Tuy đối với Xứ của c on dê khởi lên pháp không luật nghi,
nhưng tất cả các hữu tình đều có Uẩn-Giới-Xứ của con dê. Vả lại, cảnh
giới của tâm ác kia rộng lớn khắp nơi, cho nên mang lấy pháp không
luật nghi đối với tất cả, bởi vì không có Xứ này để phân biệt. Giả sử các
hữu tình đều làm hình dạng con dê, qua lại trước mắt thì đối với tất cả
hữu tình ấy, đều khởi lên tâm ác, đều muốn giết hại, cho đến đã mang
lấy pháp không luật nghi đối với tất cả hữu tình.
Trú vào pháp không luật nghi, có lúc đối với tất cả hữu tình mang
lấy pháp không luật nghi, không phải là do tất cả các Chi, không phải là
do tất cả các Nhân; có lúc đối với tất cả hữu tình mang lấy pháp không
luật nghi, do tất cả các Chi, không phải là do tất cả các Nhân; có lúc đối
với tất cả hữu tình mang lấy pháp không luật nghi, do tất cả các Nhân,
không phải là do tất cả các Chi; có lúc đối với tất cả hữu tình mang lấy
pháp không luật nghi, do tất cả các Chi, do tất cả các nhân.
Nếu do tất cả các Chi, do tất cả các Nhân, mang lấy pháp không
luật nghi, không phải là đối với tất cả hữu tình, thì loại này không có;
tất cả hữu tình, tức là chủng loại của tất cả hữu tình.
Tất cả các Chi, đó là sát sinh cho đến nói lờ dơ bẩn. Tất cả các
Nhân, đó là Triền phẩm Hạ-Trung -Thượng, hoặc là tham-sân-si.
Có lúc đối với tất cả hữu tình mang lấy pháp không luật nghi,
không phải là do tất cả các Chi, không phải là do tất cả các Nhân, đó
là dùng Triền phẩm Hạ giết hại ma ïng sống chúng sinh, hoặc là phẩm
Trung-hoặc là phẩm Thượng chứ không pha ûi là loại khác, cũng không
khởi lên Chi khác.
Có lúc đối với tất cả hữu tì nh mang lấy pháp không luật nghi, do
tất cả các Chi, không phải là do tất cả các Nhân, đó là dùng Triền phẩm
Hạ giết hại mạng sống chúng sinh, cho đến nói lời dơ bẩn, hoặc là phẩm
Trung-hoặc là phẩm Thượng chứ không phải là loại khác.
Có lúc đối với tất cả hữu tì nh mang lấy pháp không luật nghi, do
tất cả các Nhân, không phải là do tất cả các Chi, đó là dùngTriền phẩm
Hạ-Trung-Thượng giết hại mạng sống chúng sinh, không khởi lên  Chi
312 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
khác.
Có lúc đối với tất cả hữu tình mang lấy pháp không luật nghi,  do
tất cả các Chi, do tất cả ca ùc Nhân, đó là dùng Triền phẩm Hạ-Trung
-Thượng giết hại mạng sống chúng sinh, cho đến nói lời nói dơ bẩn.
Trú vào luật nghi, có lúc đối với tất cả hữu tình có được luật nghi,
không phải là do tất cả các Chi, không phải là do tất cả các Nhân; có lúc
đối với tất cả hữu tình có được luật nghi, do tất cả các Chi, không phải
là do tất cả các Nhân; có lúc đối  với tất cả hữu tình có được luật nghi,
do tất cả các Chi, do tất cả các Nhân.
Nếu đối với tất cả hữu tình có được luật nghi, do tất cả các Nhân,
không phải là do tất cả các Chi, thì loại này không có. Nếu do tất cả các
Chi, do tất cả các Nhân có được lu ật nghi, không phải là đối với tất cả
hữu tình, thì loại này củng không có; ta át cả hữu tình, tức là chủng loại
của tất cả hữu tình.
Tất cả các Chi, đó là lìa bỏ sát sinh cho đến lìa bỏ lời nói dơ bẩn;
tất cả các Nhân, đó là tâm phẩm Hạ-Trung-Thượng, hoặc là không có
tham-không có sân-không có si.
Có lúc đối với tất cả hữu tình có được luật nghi, không phải là tất
cả các Chi, không phải là tất cả các Nhân, đó là tất cả các Nhân, đó là
dùng tâm phẩm Hạ thọ giới Cận sự và Cần sách, hoặc là phẩm Trung-
hoặc là phẩm Thượng, chứ không phải là loại nào khác.
Có lúc đối với tất cả hữu tình c ó được luật nghi, cũng là tất cả
các Chi, không phải là tất cả cá c Nhân, đó là dùng tâm phẩm Hạ thọ
giới Cận sự cho đến giới Tỳ kheo, hoa ëc là phẩm Trung-hoặc là phẩm
Thượng-hoặc là hai phẩm chứ không phải là loại gì khác.
Có lúc đối với tất cả hữu tình có được luật nghi, cũng là tất cả các
Chi, cũng là tất cả các Nhân, đó là dùng tâm phẩm Hạ-Trung-Thượng,
như thứ tự thọ giới Cận sự-Cần sách-Tỳ kheo.
Hỏi: Nếu dùng tâm phẩm Hạ-Tru ng-Thượng, như thứ tự lúc thọ
giới Cận trú-Cận sự-Cần sách, thì gọi là đối với tất cả hữu tình có được
luật nghi, cũng là tất cả các Nhân, không phải là tất cả các Chi, tại sao
nói là không có?
Đáp: Trong này chỉ dựa vào luật nghi  suốt đời mà soạn luận chứ
không dựa vào ngày đêm. Nguyên cớ thế nào ? Bởi vì pháp ấy gọi là
Trai, ở trong luật nghi không phải là quyết định.
Hỏi: Như thọ luật nghi ở phẩm Hạ về sau lại có được phẩm Trung,
ở phẩm Trung về sau lại có đượ c phẩm Thượng, các pháp không luật
nghi cũng như vậy chăng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 313  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Hoặc có người nói: Như có được luật nghi, pháp không luật
nghi cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào? B ởi vì các luật nghi thiện làm
công dụng to lớn, làm gia hạnh to lớn mà còn nhiều lần có được, huống
là pháp không luật nghi hay sao?
Nói như vậy thì luật nghi dần dần có được chứ không phải là pháp
không luật nghi. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì luật nghi khó có được, vì
khó có được cho nên dần dần thọ-da àn dần có được; pháp không luật
nghi dễ mang lấy, bởi vì dễ mang lấy cho nên lập tức tiếp nhận-lập tức
mang lấy.
Hỏi: Như luật nghi thiện có Chi không đầy đủ, các pháp không
luật nghi cũng như vậy chăng?
Đáp: Các Luận Sư của nước Kiện-đà-la nói: “Nghiệp của pháp
không luật nghi có Chi không đầy đủ, nếu các hữu tình sinh vào các
loại nhà thuộc pháp không luật nghi , thì sinh ra đa õ bị câm ngọng đến
hết Chúng đồng phần mà không có thể nói năng, họ chỉ có thể mang
lấy nghiệp không luật nghi thuộc tánh của ba nghiệp thân, không mang
lấy bốn nghiệp của ngữ.”
Các Đại Luận Sư của nước Ca-thấp-di-la đều đưa ra cách nói này:
“Các pháp không luật nghi không có Chi nào không đầy đủ, như luật
nghi thiện dần dần thọ thì có Ch i không đầy đủ, các pháp không luật
nghi thì không như vậy, bởi vì không c ó dần dần tiếp nhận, bởi vì dễ
dàng có thể mang lấy.”
Hỏi: Trú vào pháp không luật nghi thì lúc thọ tám giới Trai, rời
pháp không luật nghi-có được luật nghi, đến lúc trời sáng thì rời luật
nghi vẫn mang lấy pháp không luật nghi chăng?
Đáp: Các Luận Sư của nước Kiện-đà-la nói: “Trú vào pháp không
luật nghi thì lúc thọ tám giới Trai, rời pháp không luật nghi-có được luật
nghi, đến lúc trời sáng thì rời lu ật nghi vẫn mang lấy pháp không luật
nghi, bởi vì có được luật nghi cho nên pháp không luật nghi gián đoạn,
rởi luật nghi cho nên pháp không luật nghi nối tiếp.”
Các Đại Luận Sư của nước Ca-thấp-di-la đều đưa ra cách nói này:
“Trú vào pháp không luật nghi thì lúc thọ tám giới Trai, rời pháp không
luật nghi-có được luật nghi, đến lúc trời sáng thì rời luật nghi mà không
mang lấy pháp không luật nghi, bởi vì  có được luật nghi cho nên rời
pháp không luật nghi, đến phạm vi cuối cùng cho nên lại rời luật nghi,
vì vậy lúc bấy giờ gọi là không phải luật nghi-không phải là không luật
nghi.”
Nếu hữu tình ấy tận cùng Chúng đồng phần, không còn thọ tác thì
314 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
không mang lấy pháp không luật nghi; nếu còn tạo tác thì vẫn mang lấy
pháp không luật nghi. Luật nghi suốt đời do bốn duyên mà rời bỏ:
1. Rời bỏ pháp đã học.
2. Phát sinh hai hình thể.
3. Đoạn mất căn thiện.
4. Rời bỏ Chúng đồng phần.
Những người trì luật nói: Lúc pháp  diệt mất là duyên thứ năm,
nghĩa là lúc pháp diệt mất, tất cả pháp đã học, xuất gia thọ Cụ túc giới,
kiết giới Yết-ma, thảy đều diệt mất , vì vậy lúc bấy giờ luật nghi cũng
rời bỏ.
Nói như vậy là đang lúc bấy giờ không rời bỏ luật nghi có được
trước đây, người đã xuất gia vẫn gọi là xuất gia, người đã thọ Cụ túc
giới vẫn gọi là thọ Cụ túc giới, người chưa xuất gia không còn xuất gia
nữa, người chưa thọ Cụ túc giới không còn thọ Cụ túc giới nữa. Dựa vào
điều này cho nên nói là tất cả diệt mất.
Các pháp không luật nghi, do bốn duyên mà rời bỏ:
1. Thọ luật nghi biệt giải thoát.
2. Có được luật nghi Tĩnh lự.
3. Phát sinh hai hình thể.
4. Rời bỏ Chúng đồng phần.
Hỏi: Như luật nghi thiện rời bỏ pháp đã học, r ời bỏ pháp không
luật nghi này cũng như vậy chăng?
Đáp: Hoặc có người nói: Nếu có thể quyết định rời bỏ các dụng cụ
giết hại, thì lúc bấy giờ rời bỏ pháp không luật nghi.
Nói như vậy thì tuy là quyết định  rời bỏ các dụng cụ giết hại,
nhưng nếu không thọ giới có được luật nghi thiện, thì cuối cùng không
có thể gọi là rời bỏ pháp không luật nghi.
Ba hành ác, ba Khúc (uốn cong)-Uế (xấu ác)-Trược (hỗn   loạn).
Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có ba hành ác, ba Khúc-Uế-Trượ c.” Trong kinh tuy nói ra điều này,
mà không giải thích rộng ra, nói rộng ra như trước. La ïi có người nói:
Trong phẩm luận trước đã phân biệt về ba hành ác, mà chưa phân biệt
về ba loại Khúc-Uế và Trược, nay ca àn phải phân biệt cho nên soạn ra
phần luận này.
Ba loại Khúc-Uế và Trược, đó la ø thân Khúc-thân Uế và thân
Trược, ngữ Khúc-ngữ Uế và ngữ Trược, ý Khúc-ý Uế và ý Trược.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 315  
www.daitangkinh.org  

ý.
Ba Khúc là thế nào? Đó là do nịn bợ mà khởi lên nghiệp thân-ngữ

Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nịnh bợ gọi là Khúc (uốn cong), do
uống cong tướng của pháp mà khởi lên ba nghiệp, cho nên gọi là Khúc,
là quả của pháp ấy.
Hỏi: Lại vì nhân duyên gì mà nịnh bợ gọi là Khúc?
Đáp: Bởi vì trái ngược với thẳng thắn. Như có tụng nói:
“Những đồ vật vòng vèo uốn cong,  không bằng phẳng và không
ngay ngắn,
Hầm hố-khe sâu và rừng rậm, như vậy đều dụ cho nịnh bợ.”
Lại có người nói: Bởi vì các hữu  tình do nịnh bợ mà tổn hại bẩn
thỉu, khó ra khỏi sinh tử-khó tiến vào Niết-bàn, giống như cây gỗ cong
queo khó đưa ra khỏi rừng rậm-khó đem vào trong thôn xóm; ở đây
cũng như vậy, cho nên gọi là Khúc.
Lại có người nói: Bởi vì các hữu tình do mịnh bợ mà tổn hại bẩn
thỉu, những sự việc đã làm sắp hiện rõ ở trước mắt lại còn vứt bỏ, sắp
phát ra lời nói lại vẫn dừng ở bên trong, tánh ấy hiểm ác khó có được ý
nghĩa, khó có thể qua lại với nhau, cho nên gọi là Khúc.
Lại có người nói: Bởi vì các hữu  tình do nịnh bợ mà tổn hại bẩn
thỉu, những người sáng suốt dều phả i xa lìa, như người thích sạch sẽ
tránh xa thây xác hôi thối dơ bẩn trong bãi tha ma, do thẳng thắn mà
chán ngán cho nên gọi là Khúc.
Lại có người nói: Bởi vì các hữu  tình do nịnh bợ mà tổn hại bẩn
thỉu, chư Phật đối với loại ấy cũng rời bỏ Đại Bi, như người bệnh nịnh
bợ mà thấy thuốc giỏi đã bỏ mặc , chướng ngại đến sự giáo hóa đích
thực, cho nên gọi là Khúc.
Hỏi: Nịnh bợ ở nơi nào?
Đáp: Ở cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất, chứ khong phải là ở địa
trên.

Hỏi: Tại sao những địa trên không có nịnh bợ?
Đáp: Bởi vì những địa trên đối với nịnh bợ, không phải là thửa
ruộng-không phải là dồ chứa-không phải  là đất đai-không phải là chỗ
dựa; không phải là thửa ruộng-đồ chứa, không phải là đất đai-chỗ dựa,
cho nên ở đó không có.
Lại có người nói: Vì loại trừ nịnh bợ cho nên hướng đến địa trên.
Nếu ở địa trên lại có nịnh bợ, thì không cần phải gia hạnh cầu đến địa
trên. Nếu pháp của địa dưới mà ở địa trên cũng có, thì không cần phải
thi thiết pháp diệt dần dần. Nếu không thi thiết pháp diệt dần dần,   thì
316 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
sẽ không có pháp diệt hoàn toàn. N ếu không có pháp diệt hoàn toàn,
thì không có giải thoát. Nếu không có giải thoát cũng không có sinh tử,
thì tất cả các pháp không có. Muốn làm cho không có lỗi lầm như vậy,
cho nên ở địa trên không có nịnh bợ.
Lại có người nói: Nếu ở nơi này an lập vua-quan, an lập chúng
sinh trên-dưới sai khác, thì có nịnh bợ; không phải là ở địa trên có thể
có sự việc này, cho nên ở địa trên không có nịnh bợ. Những nơi có vua-
quan, khách-chủ, trên-dưới sai khác, thì chắc chắn lòng dạ nịnh bợ cong
queo thay đổi nhau mà nhận việc.
Lại có người nói: Nếu ở nơi này có các thức thân, có Tầm-có Tứ,
và có nghiệp Biểu của thân-ngữ thuộc tự tánh, thì có nịnh bợ. Các pháp
như vậy ở địa trên đều không có, cho nên không có nịnh bợ.
Ba Uế là thế nào? Đó là do sân mà khởi lên nghiệp thân-ngữ và ý.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì sân gọi là Uế (xấu ác), do tướng xấu ác của
pháp mà khởi lên ba nghiệp, cho nên gọi là Uế, là quả của pháp ấy.
Hỏi: Các phiền não đều là xấu ác, như có tụng nói:
“Các loài cỏ dại ở thế gian, luôn luôn làm bẩn đến ruộng tốt,
Như vậy các pháp tham xấu ác, xấu ác làm bẩn các hữu tình.
Các loài cỏ dại ở thế gian, luôn luôn làm bẩn thỉu đến ruộng tốt,
Như vậy các pháp uế xấu ác, xấu ác làm bẩn các hữu tình.”
Man-Ái-Vô minh và các phiền não khác, tụng nói cũng như vậy,
tại sao trong này chỉ riêng sân gọi là Uế?
Đáp: Tuy các phiền não đều gọi là Uế, nhưng chỉ riêng sân nhuế
có tên gọi của hai Uế, cho nên một mình nó gọi là Uế, như tụng trên
nói: Như vậy các pháp uế xấu ác, xấu ác làm bẩn các hữu tình.
Lại có người nói: Bởi vì sân nhuế này làm bẩn sự nối tiếp nhau
của mình, làm bẩn sự nối tiếp nhau của người khác, mạnh hơn các phiền
não khác, cho nên gọi là Uế. Thế nào là làm bẩn sự nối tiếp nhau của
mình? Đó là nếu lúc sân nhuế hiện có ở trước mắt, thì toàn thân thô lỗ
ngang bướng-phiền muộn tiều tụy-cau mày nhăn mặt-vùng vằng lồng
loạn không yên, như quỷ đã đeo bám, làm cho người ta không ưa trong
thấy. Thế nào là làm bẩn sự nối tiếp nhau của người khác? đó là nếu lúc
sân nhuế làm não loạn đến người khác, làm cho người khác phiền não,
hoặc là bị roi đánh đập, thậm chí mất mạng.
Hỏi: Sân có ở nơi nào?
Đáp: Ở cõi Dục chứ không phải là hai cõi trên.
Hỏi: Vì sao hai cõi trên không có sân?
Đáp: Bởi vì không phải là thửa ruộng, không phải là đồ chứa, cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 317  
www.daitangkinh.org  
đến nói rộng ra. Lại có người nói: Vì loại bỏ sân cho nên cầu đến cõi
trên, nói rộng ra như trước.
Lại có người nói: Nếu ở nơi này có kiết San-Tật thì có sân nhuế.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì các hữu tình dựa vào kiết San-Tật, khởi lên
sân nhuế đối với sự nối tiếp nhau của người khác, cõi trên thì không như
vậy, cho nên không có sân nhuế. Lại nữa, nếu nơi nào có Vô tàm-Vô
quý, thì nơi ấy có sân nhuế, cõi trên thì không như vậy. Lại nữa, nếu nơi
nào có căn Khổ-Ưu, thì nơi ấy có sân nhuế, cõi trên thì không như vậy.
Lại nữa, nếu nơi nào có căn Nam-Nữ, thì nơi ấy có sân nhuế, cõi trên thì
không như vậy. Lại nữa, nếu nơi nào có Đoàn thự-Ái và Dâm dục-Ái,
thì nơi ấy có sân nhuế, cõi trên thì không như vậy. Giải thích đều nói
như trước, vì vậy cho nên cõi trên không có sân nhuế.
Lại có người nói: Nếu ở nơi này có nhân oán hại thì có sân nhuế.
Nhân oán hại ấy gọi là chín sự não loạn, cõi Sắc-Vô sắc không có nhân
oán hại, cho nên không có sân.
Vì vậy Tôn giả Diệu Âm nói rằng:  Nhân duyên oán hại thì làm
cho sân chuyển vòng.
Hoặc có người nói: Nếu thân sở y khô cháy-thô kệch-ngang bướng
thì có sân nhuế, cõi trên dựa vào thân thấm ướt-nhu hòa-mềm mỏng cho
nên không có sân nhuế.
Lại có người nói: Cõi Sắc-Vô sa éc có pháp đối trị với sân, đó là
Đẳng dẫn Từ (Từ định), cho nên kh ông có sân. Như ở nơi này, nếu có
luồng gió Phệt-lam-bà, thì mây mù ở nơi này cuối cùng không thể nào
dừng lại được; cõi trên cũng như va äy, có Từ trong Đẳng dẫn đối với
trị sân, như luồng gió Phệt-lam-bà, cho nên mây mù của sân ở nơi ấy
không tồn tại.
Ba Trược là thế nào? Đó là do tham mà khởi lên nghiệp thân-ngữ
và ý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tham gọi là Trược (hỗn loạn), do tướng
của pháp hỗn loạn mà khởi lên nghiệp thân-ngữ và ý, cho nên gọi là
Trược, là quả của pháp ấy.
Hỏi: Vì nhân duyên gì mà tham gọi là Trược?
Đáp: Bởi vì có thể làm cho nhiễm ô hỗn loạn, thế gian nhiễm theo
sắc cho nên gọi là Trược. Như thế gian nói gốc rễ hỗn loạn, thân hỗn
loạn, lá hỗn loạn, hoa hỗn loạn, quả hỗn loạn; những loại này đều có
thể làm nhiễm theo, cho nên gọi là Trược. Lại nữa, Trược là nghĩa của
thấp hèn, thế gian đều nói người nhi ều tham dục gọi là thấp hèn hỗn
loạn. Lại nữa, Trược là nghĩa của không thanh tịnh, bởi vì tham che phủ
tâm, thói quen gần với pháp nhiễm ô-rời xa pháp thanh tịnh.
318 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Tham có ở nơi nào?
Đáp: Ở cõi Dục cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ biểu  hiện rõ ràng về tướng xen tạp-
không xen tạp.
Hỏi: Là ba hành ác thâu nhiếp ba loại Khúc-Uế-Trược, hay là ba
loại Khúc-Uế-Trược thâu nhiếp ba hành ác?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc hành ác mà không phải là Khúc-Uế-Trược, đó là trừ ra
hành ác của thân-ngữ-ý thuộc cõi Dục do nịnh bợ-sân-tham mà khởi
lên, còn lại các hành ác của thân-ngữ-ý.
2. Có lúc Khúc-Uế-Tr ược mà không phải là hành ác, đó là
nghiệp thân-ngữ-ý của Tĩnh lự t hứ nhất do nịnh bợ-tham mà khởi
lên, và ý nghiệp do tham mà khởi lên của cõi Sắc-Vô  sắc.
3. Có lúc hành ác cũng là Khu-Uế-Trược, đó là hánh ác của thân-
ngữ-ý do nịnh bợ-sân-tham mà khởi lên thuộc cõi Dục.
4. Có lúc không phải là hành á c cũng không phải là Khúc-Uế-
Trược, đó là trừ ra những tướng trước. Tướng thuộc về tên gọi, như trước
đã nói. Nghĩa là ở trong Sắc uẩn trừ ra sắc bất thiện, và sắc hữu phú vô
ký do nịnh bợ-tham mà khởi lên, chọn lấy Sắc uẩn còn lại; ở trong Hành
uẩn trừ ra Tư bất thiện, tham-sân-tà kiến và Tư hữu phú vô ký do nịnh
bợ-tham mà khởi lên, chọn lấy Hành uẩn tương ưng-không tương ưng
còn lại, và ba Uẩn toàn phần cùng với pháp vô vi; như vậy tất cả làm
thành câu thứ tư, cho nên nói đó là trừ những tướng trước.
Trong này, có hai loại cùng phát khởi, đó là nhân cùng phát khởi,
và sa-na cùng phát khởi. Nhân cùng phát khởi gọi là có thể chuyển tâm,
sát-na cùng phát khởi gọi là chuyển theo tâm.
Hỏi: Năm thức cũng có thể làm hai loại cùng phát khởi, phát ra
nghiệp thân-ngữ hay không?
Đáp: Hoặc có người nói: Năm t hức không có thể phát ra nghiệp
thân-ngữ. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì chỉ có ý thức đối với nghiệp thân-
ngữ, làm chuyển và chuyển theo khiến nghiệp ấy hiện rõ trước mắt,
năm thức không có thể làm chuy ển, cũng không có thể làm chuyển
theo, không có thể khiến cho nghiệp ấy hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Nếu như vậy thì như nói tự th ấy nghiệp của thân biểu lộ, tự
nghe nghiệp của ngữ biểu lộ, ba thức nhận biết; điều này làm sao không
hiểu?
Đáp: Không thấy thân biểu lộ nhưng thấy tướng khác, không nghe
ngữ biểu lộ nhưng nghe âm khác, tức là do nghĩa này cho nên gọi là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 319  
www.daitangkinh.org  
thấy-gọi là nghe. Ba thức nhận biết, là duyên vào nghiệp của thân khác
chứ không phải là nghiệp của thân mình.
Lại có người nói: Năm thức cũng có thể phát ra người thân-ngữ,
bởi vì ý thức làm chủ động chuyển cũng làm chuyển theo, năm thức tuy
không làm chủ động chuyển mà làm chuyển theo phát ra nghiệp ấy.
Nói theo cách này, tức là dễ dàng thông hiểu về tự thấy thân biểu
lộ, tự nghe ngữ biểu lộ. Nguyên cớ t hế nào? Bởi vì nếu dùng ý thức
làm chủ động chuyển và chuyển theo, cũng dùng nhãn thức làm chuyển
theo thì sẽ thấy thân biểu lộ; nếu dùng ý thức làm chủ động chuyển và
chuyển theo, cũng dùng nhĩ thức làm chuyển theo thì sẽ nghe ngữ biểu
lộ. Ba thức nhận biết, thì cũng duyên với nghiệp của mình, cũng duyên
với nghiệp của người khác.
Tôn giả Tăng-già-phạt-tô nói ra èng: “Năm thức cũng có thể phát
ra nghiệp thân-ngữ, làm nhân cùng phát khởi và sát-na cùng phát khởi.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì như có người khỏe mạnh, trước đó không
tác ý, bất ngờ bị người khác đánh liền quay lại đánh kẻ ấy, không phải
là ở lúc bấy giờ có thể khởi lên suy nghĩ là mình nên đánh kẻ ấy. Nên
biết rằng chính là trú trong thân thức mà đánh. Vì vậy năm thức cũng có
thể phát khởi hai nghiệp thân-ngữ, la øm nhân cùng phát khởi và sát-na
cùng phát khởi.”
Nói như vậy thì năm thức không có thể làm nhân cùng phát khởi,
phát ra nghiệp thân-ngữ. Nguyên cớ t hế nào? Bởi vì ý thức đối với
nghiệp thân-ngữ, làm chủ động chuyển va ø chuyển theo; năm thức chỉ
làm chuyển theo chứ không làm chủ động chuyển.
Trong này, nếu tâm thiện làm chủ động chuyển, thì tâm thiện làm
chuyển theo; nếu tâm nhiễm ô làm c hủ động chuyển, thì tâm nhiễm ô
làm chuyển theo; nếu tâm oai nghi lộ làm chủ động chuyển, thì tâm oai
nghi lộ làm chuyển theo; nếu tâm c ông xảo xứ làm chủ động chuyển,
thì tâm công xảo xứ làm chuyển theo, phát ra nghiệp thân-ngữ.
Hỏi: Nếu tâm oai nghi lộ la øm chủ động chuyển, thì tâm ấy làm
chuyển theo, như có người lúc đi đường trông thấy tượng Phật… khởi lên
nhãn thức thiện, hoặc trông thấy dâm dữ… khởi lên nhãn thức nhiễm
ô, như vậy lẽ nào không phải là thiện-nhiễm ô chuyển theo khởi lên
nghiệp ấy hay sao?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Đây là do Giác
Tuệ nhanh chóng xoay chuyển khởi lên tăng thượng mạn, nghĩa là ở
phần vị của hành khởi lên nhãn thức na øy, mà thật ra lúc hành thì tâm
thiện-tâm nhiễm ô không hiện rõ tr ước mắt; nếu lúc tâm thiện-tâm
320 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nhiễm ô hiện rõ ở trước thì dừng la ïi chứ không hiện hành. Tâm thiện
và tâm nhiễm ô này, chỉ giống như bạn bè chứ không gọi là cùng phát
khởi.”
Lại có người nói: Lúc tâm oai nghi lộ phát khởi nghiệp, tâm thiện-
tâm nhiễm ô… giúp đỡ nhau phát khởi, vì vậy lúc tâm oai nghi lộ chuyển
biến, tâm chuyển theo của nó cho phép có ba loại, đó là thiện-nhiễm ô
và vô ký.
Hỏi: Nếu tâm công xảo xứ làm chủ động chuyển, thì tâm ấy làm
chuyển theo, như lúc người thợ vẽ vẽ ra  hình ảnh Đức Phật khởi lên
nhãn thức thiện, lúc vẽ ra người nữ khởi lên nhãn thức nhiễm ô, như
vậy lẽ nào không phải là thiện và nhiễm ô chuyển theo khởi lên nghiệp
ấy hay sao?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Giác Tuệ nhanh
chóng khởi lên tăng thượng main, nghĩa la ø vào lúc vẽ khởi lên nhãn
thức này, mà thật ra lúc vẽ thì tâm thiện-tâm nhiễm ô không hiện rõ ở
trước mắt; nếu lúc tâm thiện-tâm nhiễm ô hiện rõ ở trước mắt thì dừng
lại chứ không vẽ. Tâm thiện và tâm nhiễm ô này, chỉ giống như bạn bè
chứ không gọi là cùng phát khởi.”
Lại có người nói: Lúc tâm c ông xảo xứ phát khởi nghiệp, tâm
thiện-tâm nhiễm ô cùng giúp đỡ phát khởi, vì vậy lúc tâm công xảo xứ
làm chủ động chuyển, tâm chuyển theo với nó cho phép có ba loại, đó
là thiện-nhiễm ô và vô phú vô ký.
Hỏi: Tâm dị thục sinh tại sao không có thể làm hai loại cùng phát
khởi, phát ra nghiệp thân-ngữ?
Đáp: Tâm mạnh mẽ phát ra nghiệp thân-ngữ, tâm dị thục sinh thì
tánh yếu kém cho nên không thể phát ra.
Lại có người nói: Nếu nghiệp tha ân-ngữ do tâm dị thục sinh làm
hai loại này cùng phát khởi, thì nghiệp thân-ngữ này nên nói là gì? Là
oai nghi lộ, là công xảo xứ hay là dị  thục sinh? Nếu như oai nghi lộ,
hoặc là công xảo xứ, thì tâm dị thục sinh làm sao có thể phát khởi? Nếu
như dị thục sinh thì nghiệp thân-ngữ này phải là dị thục. Nhưng nghiệp
thân-ngữ thì chắc chắn không phải là dị thục, bởi vì gia hạnh khởi lên;
cũng có thể nói là thiện-nhiễm ô, bởi  vì chấp do tâm dị thục mà khởi
lên. Vì vậy tâm dị thục sinh, không có thể phát ra nghiệp thân-ngữ.
Lại nữa, nếu tâm do kiến mà đoạn làm chủ động chuyển, tâm do
tu mà đoạn làm chuyển theo; hoặc là tâm do tu mà đoạn làm chủ động
chuyển, thì tâm do tu mà đoạn làm chuyển theo, phát khởi nghiệp thân-
ngữ thì điều này là có. Nếu tâm do kiến mà đoạn làm chủ chuyển động,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 321  
www.daitangkinh.org  
thì tâm do kiến mà đoạn làm chuyển t heo; hoặc là tâm do tu mà đoạn
làm chủ chuyển động, tâm do kiến mà đoạn làm chuyển theo, phát khởi
nghiệp thân-ngữ, thì điều này là không có. Tại sao? Bởi vì tâm do kiến
mà đoạn không có thể làm sát-na cùng phát khởi, phát ra nghiệp thân-
ngữ. Nay ở trong này, dựa vào luận mà sinh ra luận.
Hỏi: Vì sao trú vào tâm do kiến mà đoạn, không có thể làm sát-na
cùng phát khởi, phát ra nghiệp thân-ngữ?
Đáp: Phải là tâm thô thiển rời rạc, mới có thể làm sát-na cùng
phát khởi, phát ra nghiệp thân-ngữ; tâm này vi tế cho nên không có thể
phát khởi. Lại nữa, tâm chuyển ở bên ngoài, có thể làm sát-na cùng
phát khởi, phát ra nghiệp thân-ngữ; tâm này chuyển ở môn bên trong,
cho nên không có thể phát khởi.
Lại có người nói: Nếu tâm do ki ến mà đoạn, có thể làm sát-na
cùng phát khởi, pphat1ra nghiệp th ân-ngữ, thì nghiệp này nên nói là
gì? Là do kiến mà đoạn, là do tu ma ø đoạn, hay là do cả hai mà đoạn?
Nếu do kiến mà đoạn, thì nghiệp thân-ngữ này lẽ ra không phải là pháp
do tu mà đoạn làm phương tiện dựa vào, đó là bốn Đại đã tạo ra do tu
mà đoạn. Nếu do tu mà đoạn, thì không cần phải dùng tâm do kiến mà
đoạn, làm sát-na cùng phát khởi. Nếu do cả hai mà đoạn, thì thuận theo
một nghiệp đã khởi lên phải làm thành hai phần, như vậy thì một pháp
mà có hai tự tánh. Nhưng mà không thể như vậy, bởi vì tâm do kiến mà
đoạn không phải là sát-na cùng phát khởi.
Hỏi: Nếu tâm do kiến mà đoạn không có thể làm sát-na cùng phát
khởi, phát ra nghiệp thân-ngữ, thì trong kinh đã nói nên thông hiểu thế
nào? Như trong kinh nói: “Những người tà kiến vốn có nghiệp thân-ngữ
hoặc là suy nghĩ-hoặc là cầu mong-hoặc là đã tạo tác, tất cả đều mang
lấy quả không đáng yêu-không đáng vui-không phải là vừa ý. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì kiến này do bạo ác mà gọi là tà kiến.”
Đáp: Dựa vào nhân cùng phát khởi  mà đưa ra cách nói như vậy,
không phải là dựa vào sát-na cùng phát khởi, cho nên không có gì sai.
Lại nữa, nếu tâm thuộc Chúng đồng phần này làm chuyển theo; hoặc là
tâm thuộc Chúng đồng phần khác la øm chủ động chuyển, thì tâm thuộc
Chúng đồng phần khác làm chuyển theo, phát ra nghiệp thân-ngữ thì
điều này là có. Nếu tâm thuộc Chúng đồng phần này làm chủ động
chuyển, tâm thuộc Chúng đồng phần kha ùc làm chuyển theo, phát ra
nghiệp thân-ngữ, thì điều này là không có.
Lại có người nói: Điều này cũng  có, nghĩa là như có người phát
nguyện sẽ làm hội lớn nhân dịp đ úng năm năm, mà giữa chừng thì
322 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
mạng chung. Nhờ vào nguyện lực này sinh vào gia đình giàu sang, tự
nhớ lại đời sống trước kia của mình, tất cả đều thực hiện như xưa đã
phát nguyện. Như vậy thì gọi là ta âm thuộc Chúng đồng phần này làm
chủ động, tâm thuộc Chúng đồng phần kha ùc làm chuyển theo, phát ra
nghiệp thân-ngữ.
Ba hành diệu-ba thanh tịnh, đó là thân-ngữ-ý thanh tịnh. Cho đến
nói rộng ra.
Hỏi:Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có ba hành diệu, ba thanh tịnh.” T uy nói ra điều này mà không giải
thích rộng ra nói rộng ra như trước. Lại có người nói: Trong phẩm luận
trước đây đã phân biệt về ba hành di ệu, chưa phân biệt ba thanh tịnh,
nay cần phải phân biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Là ba hành diệu thâu nhiếp ba thanh tịnh, hay là ba thanh
tịnh thâu nhiếp ba hành diệu?
Đáp: Tùy theo sự việc mà lần  lượt chuyển đổi thâu nhiếp lẫn
nhau. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì các hành diệu của thân tức là thân
thanh tịnh, các hành diệu của ngữ tức  là ngữ thanh tịnh, các hành diệu
của ý tức là ý thanh tịnh.
Hỏi: Hành diệu vô lậu vĩnh viễn lìa bỏ Cấu-lìa bỏ Uế-lìa bỏ Trược
có thể gọi là thanh tịnh, hành diệu hữu lậu đã là có Cấu-có Uế-có
Trược, tại sao gọi là thanh tịnh?
Đáp: Hành diệu hựu lậu lấy phần thanh tịnh cho nên gọi là thanh
tịnh. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì ha ønh diệu hữu lậu cũng có thể lìa bỏ
các phiền não cho đến Vô sở hữu xứ, cho nên được gọi là thanh tịnh.
Lại có người nói: Hành diệu hữu la äu có thể dẫn dắt phát khởi
thuận với thanh tịnh đệ nhất nghĩa, cho nên cũng gọi là thanh  tịnh.
Ba hành diệu, ba tịch mặc, đó là thân-ngữ-ý tịch mặc. Cho đến nói
rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghiã trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có ba hành diệu, ba tịch mặc.” Tuy nói ra điều này mà không giải
thích rộng ra; nói rộng ra như trước. Lại có người nói: Trong phẩm luận
trước đây đã phân biệt về ba hành diệu, chưa phân biệt về ba tịch mặc,
nay cần phải phân biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Ba hành diệu-ba tịch mặc, là ba hành diệu thâu nhiếp ba tịch
mặc, hay là ba tịch mặc thâu nhiếp ba hành diệu?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 323  
www.daitangkinh.org  
1. Có lúc hành diệu mà không phải là tịch mặc, đó là trừ ra hành
diệu của thân-ngữ Vô học, còn lại các hành diệu của thân-ngữ, và tất
cả hành diệu của ý.
2. Có lúc tịch mặc mà không phải là hành diệu, đó là tâm Vô
học.
3. Có lúc hành diệu cũng là tịch mặc, đó là hành diệu của   thân-
ngữ Vô học.
4. Có lúc không phải là hành diệu cũng không phải là tịch mặc, đó
là trừ những tướng trước. Tướng là thuộc về tên gọi, như trước nói rộng
ra. Nghĩa là ở trong Sắc uẩn trừ ra sắc thiện; ở trong Hành uẩn trừ ra
không có tham-không có sân, Chánh kiến và các Tư thiện; trong Thức
uẩn trừ ra tâm Vô học, chọn lấy Sắc-Hành-Thức uẩn còn lại và hai Uẩn
toàn phần cùng với pháp vô vi. Như vậy tất cả làm thành câu thứ tư, cho
nên nói đó là trừ những tướng trước.
Hỏi: Ba thanh tịnh-ba tịch mặc, là ba thanh tịnh thâu nhiếp ba tịch
mặc, hay là ba tịch mặc thâu nhiếp ba thanh tịnh?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc thanh tịnh mà không phải là tịch mặc, đó là trừ ra thân-
ngữ thanh tịnh của Vô học, còn lại cá c thân-ngữ thanh tịnh, và tất cả
thanh tịnh của ý. Điều này lại là thế nào? Đó là thân-ngữ thanh tịnh của
Học-Phi học Phi vô học, và ba loại thanh tịnh của ý, bởi vì ý tịnh mặc
chỉ là tâm Vô học.
2. Có lúc tịnh mặc mà không phải là thanh tịnh, đó là tâm Vô học
chứ không phải là tánh của nghiệp.
3. Có lúc thanh tịnh cũng là tịch mặc, đó là thân-ngữ thanh tịnh
của Vô học.
4. Có lúc không phải là thanh tịnh cũng không phải là tịch mặc,
đó là trừ những tướng trước. Tướng là thuộc về tên gọi, như trước nói
rộng ra.
Hỏi: Vì sao ở trong năm Uẩn, chỉ c ó Sắc uẩn-Thức uẩn kiến lập
tịch mặc chứ không phải là những Uẩn khác?
Đáp: Cần phải kiến lập đầy đủ mà không kiến lập, thì nên biết là
nghĩa này có khác.
Lại có người nói: Trong này biểu hiện rõ ràng về đầu tiên và cuối
cùng, cho nên đưa ra cách nói này. Đầu đó là Sắc uẩn, sau gọi là Thức
uẩn. Như nói về đầu-sau, như vậy tiến vào-rời ra, hướng đến-đã qua,
phương tiện-cứu cánh, nên biết cũng như vậy.
Lại có người nói: Trong này biểu hiện rõ ràng về thô nhất và  đế
324 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nhất, ở trong năm Uẩn thì Sắc uẩn là thô nhất, Thức uẩn là tế nhất.
Lại có người nói: Tịch mặc chân thật chỉ riêng tâm Vô học. Tâm
Vô học này dựa vào đâu để so sánh mức lượng? Đó là nghiệp thân-ngữ,
vì vậy chỉ riêng nghiệp thân-ngữ của  tâm Vô học mới kiến lập tịch
mặc.
Hỏi: Vì sao tịch mặc chỉ thuộc về Vô học?
Đáp: Chỉ riêng trong thân Vô học có thể đạt được tịch mặc, trong
thân Học và Phi học phi vô học đều không thể nào đạt được.
Hỏi: Dựa vào luận mà phát sinh luận, tại sao chỉ riêng trong thân
Vô học mới có thể đạt được tịnh mặc, chứ không phải là thân khác?
Đáp: Bởi vì pháp tịch mặc này là pháp thù thắng nhất, không phải
là trong thân kém cõi có pháp thù thắng có thể đạt được. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì nếu nói đến pháp thù thắng thì pháp Vô học là thù thắng,
chứ không phải là pháp Học…,nếu nói đến Bổ-đặc-già-la thù thắng thì
Bổ-đặc-già-la Vô học là thù tha éng, chứ không phải là Bổ-đặc-già-la
Hữu học…
Lại có người nói: Phiền não trong thân Vô học, ý nói là hoàn toàn
diệt hết, tịch mặc trọn ven đầy đủ, cho nên kiến lập tịch mặc; thân khác
tì không như vậy, cho nên không kiến lập.
Hỏi: Hành diệu-thanh tịnh và tịch mặc có gì sai biệt?
Đáp: Hoặc có người nói: Tên gọi ch ính là sai biệt, đó là tên gọi
hành diệu, tên gọi thanh tịnh, tên gọi tịch mặc.
Lại có người nói: Nghĩa cũng sai biệt, đó là nghĩa về khéo léo
thực hiện là nghĩa của hành diệu, nghĩa về Thể trong sáng là nghĩa của
thanh tịnh, nghĩa về rời xa ngu si hỗn loạn là nghĩa của tịch mặc.
Lại có người nói: Có thể cảm đến quả yêu quý cho nên gọi là
hành diệu, không xen tạp phiền não cho nên gọi là thanh tịnh, vắng
lắng hoàn toàn cho nên gọi là tịch mặc.
Đó gọi là sự sai biệt giữa ba  loại hành diệu-thanh tịnh và tịch
mặc.
Các hành ác của thân, tất cả hành ấy do phi lý mà dẫn đến   thân
nghiệp chăng? Giả sử do phi lý mà dẫn đến thân nghiệp, thì đó đều là
hành ác của thân chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: vì sao soạn ra phầm luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có nghiệp thân-ngữ-ý do phi lý ma ø dẫn đến.” Trong kinh tuy nói ra
điều này mà không phân biệt rộng ra; nói rộng ra như trước. Lại có
người nói: Trong phẩm luận trước đây đã phân biệt về ba loại hành ác,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 325  
www.daitangkinh.org  
mà chưa phân biệt về nghiệp thân-ngữ-ý do phi lý đã dẫn đến, nay cần
phải phân biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Các hành ác của thân, đó là điều thân nghiệp do phi lý mà
dẫn đến chăng? Giả sử thân nghiệp do phi lý mà dẫn đến. Tại sao?
Đáp: Bởi vì các hành ác đều trái với lý, do tác ý phi lý mà cùng
dấy khởi. Có thân nghiệp do phi ly ù mà dẫn đến, nhưng không phải là
hành ác của thân, đó là thân nghiệp hữu phú vô ký, và thân nghiệp vô
phú vô ký do phi lý mà dẫn đến. Thân nghiệp hữu phú vô ký, đó là thân
nghiệp do phiền não nịnh bợ-ái… mà khởi  lên ở địa Tĩnh lự thứ nhất.
Thân nghiệp vô phú vô ký do phi lý mà dẫn đến, đó là cần phải đi lại
như vậy mà không đi lại như vậy… Nói rộng ra như trước.
Hỏi: Các hánh ác của ngữ, đó đều là ngữ nghiệp do phi lý mà dẫn
đến chăng? Giả sử ngữ nghiệp do phi lý mà dẫn đến, thì đó đều là hành
ác của ngữ chăng?
Đáp: Các hành ác của ngữ, đó đều là ngữ nghiệp do phi lý mà
dẫn đến. Tại sao? Bởi vì các hành ác đều trái với lý. Do tác ý phi lý mà
cùng dấy khởi. Có ngữ nghiệp do phi lý mà dẫn đến, nhưng không phải
là hành ác của ngữ, đó là ngữ nghiệp hữu phú vô ký, và ngữ nghiệp vô
phú vô ký do phi lý mà dẫn đến. Ngữ nghiệp hữu phú vô ký, đó là ngữ
nghiệp do nịnh bợ-ái… mà khởi lên ở địa Tĩnh lự thứ nhất. Ngữ nghiệp
vô phú vô ký do phi lý mà dẫn đến, đó là cần phải nói ra lời mà không
nói ra… Nói rộng ra như trước.
Hỏi: Các hành ác của ý, đó đều là ý nghiệp do phi lý mà dẫn đến
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc hành ác của ý mà không phải là ý nghiệp do phi lý đã
dẫn đến, đó là tham dục-sân nhuế và tà kiến, ba loại hành ác của ý.
2. Có lúc ý nghiệp do phi lý đã dẫn đến mà không phải là hành ác
của ý, đó là ý nghiệp hữu phú vô ký, và ý nghiệp vô phú vô ký do phi
lý đã dẫn đến. Ý nghiệp hữu phú vô ký, đó là Hữu thân kiến-Biên chấp
kiến tương ưng với Tư hệ thuộc cõi Dục, và tất cả phiền não tương ưng
với Tư của cõi Sắc-Vô sắc. Ý nghiệp vô phú vô ký do phi lý mà dẫn
đến, đó là Tư có thể khởi lên, như trước đã nói về hai nghiệp thân-ngữ
vô phú vô ký do phi lý mà dẫn đến.
3. Có hành ác của ý cũng là nghiệp do phi lý mà đẫn đến, đó là ý
nghiệp bất thiện.
4. Có lúc không phải là hành á c của ý cũng không phải là ý
nghiệp do phi lý mà dẫn đến, đó là trừ ra những tướng trước. Tướng
326 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
là thuộc về tên gọi, như trước nói rộng ra. Nghĩa là ở trong Hành uẩn
làm thành bôn câu, trong đó trừ ra tham-sân-tà kiến và Tư nhiễm ô,
cùng với Tư vô phú vô ký mà dẫn đến, chọn lấy Hành uẩn tương ưng-
không tương ưng còn lại, và bốn Uẩn to àn phần cùng với pháp vô vi.
Tất cả như vậy làm câu thứ tư, cho nên nói đó là những tướng trước.
Hỏi: Các hành diệu của thân, đó đều là thân nghiệp do như lý mà
dẫn đến chăng? Giả sử thân nghiệp do như lý mà dẫn đến, thì đó đều là
hành diệu của thân chăng?
Đáp: Các hành diệu của thân, đó đều là thân nghiệp do như lý mà
dẫn đến. Tại sao? Bởi vì tất cả hành diệu không trái với lý, do tác ý như
lý mà cùng dấy khởi. Có thân nghiệp do như lý mà dẫn đến. Điều này
lại là thế nào? Đó là cần phải đi lại như vậy, mà có thể đi lại như vậy…
Nói rộng ra như trước.
Hỏi: Các hành diệu của ngữ, đó đều là ngữ nghiệp do như lý mà
dẫn đến chăng? Giả sử ngữ nghiệp do như lý mà dẫn đến, thì đó đều là
hành diệu của ngữ chăng?
Đáp: Các hành diệu của ngữ, đó đều là ngữ nghiệp do như lý mà
dẫn đến. Tại sao? Bởi vì tất cả hành diệu không trái với lý mà dẫn đến,
nhưng không phải là hành diệu của ngữ, đó là ngữ nghiệp vô phú vô ký
do như lý mà dẫn đến. Điều này lại là t hế nào? Đó là cần phải nói ra
một lời mà nói ra một lời… Nói rộng ra như trước.
Hỏi: Các hành diệu của ý, đó đều là ý nghiệp do như lý mà dẫn
đến chăng? Giả sử ý nghiệp do như lý mà dẫn đến, thì đó đều là hành
diệu của ý chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc hành diệu của ý mà không  phải là ý nghiệp do như lý
đã dẫn đến, đó là không tham-không sân và Chánh kiến, ba loại hành
diệu của ý.
2. Có lúc ý nghiệp do như lý đã da ãn đến mà không phải là hành
diệu của ý, đó là một phần ý nghiệp vô phú vô ký do như lý mà dẫn
đến, tức là Tư có thể khởi lên, như trước đã nói về hai nghiệp thân-ngữ
vô phú vô ký mà dẫn đến chăng.
3. Có lúc hành diệu của ý cũng là ý nghiệp do như lý mà dẫn đến,
đó là ý nghiệp thiện.
4. Có lúc không hải là hành diệu của ý cũng không phải là ý
nghiệp do như lý mà dẫn đến, đó là trừ những tướng trước. Tướng là
thuộc về tên gọi, như trước nói rộng ra. Nghĩa là ở trong Hành uẩn làm
thành bốn câu, trong đó trừ ra không tham-không sân-Chánh kiến và Tư
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 117 327  
www.daitangkinh.org  
thiện, cùng với Tư vô phú vô ký do như lý mà dẫn đến, chọn lấy Hành
uẩn tương ưng-không tương ưng còn lại, và bốn Uẩn toàn phần cùng với
pháp vô vi. Tất cả như vậy làm câu thứ tư, cho nên nói đó là trừ những
tướng trước.


„
328 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA