A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 118

Việt dịch

QUYỂN 118

LUẬN VỀ TÀ NGỮ (Phần 3)

Các pháp do nghiệp mà có được, pha ùp ấy nên nói là thiện-bất
thiện hay là vô ký? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về nghĩa
của mình. Nghĩa là Độc Tử Bộ, Luận giả Phân Biệt, muốn làm cho âm
thanh đều là quả dị thục.
Hỏi: Học dựa vào Lượng nào mà đưa ra cách nói như vậy?
Đáp: Dựa vào lời nói của bậc Thánh. Như luận Thi Thiết nói: “Vì
sao Bồ-tát cảm được tướng Phạm âm của bậc Đại Sĩ? Bởi vì Bồ-tát xưa
kia trong đời khác, lìa bỏ lời nói thô ác, nghiệp này đến cuối cùng đạt
được âm thanh cõi Phạm.” Dựa vào cách nói này cho nên họ liền chấp
âm thanh là quả dị thục. Vì ngăn chặn ý này để hiển bày tất cả âm thanh
không phải là quả dị thục, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Các pháp do nghiệp mà có đư ợc, pháp ấy nên nói là thiện-
bất thiện hay là vô lý?
Đáp: Dựa vào quả dị thục, cá c pháp do nghiệp mà có được thì
pháp ấy là vô ký.
Hỏi: Tại sao đưa ra cách nói này?
Đáp: Hoặc có các pháp t uy do nghiệp mà có được nhưng không
phải là vô ký, như các luật nghi-không luật nghi…, vì chọn lấy pháp ấy
cho nên đưa ra cách nói này: Dựa vào quả dị thục, các pháp do nghiệp
mà có được thì pháp ấy là vô ký.
Trong này, Độc Tử Bộ và Luận giả  Phân Biệt hỏi Luận giả Ứng
Lý rằng: Nhất định đưa ra cách nói này dựa vào quả dị thục, các pháp
do nghiệp có được thì pháp ấy là vô ký chăng? Đây là thẩm định tông
chỉ của người khác đã nói. N ếu không thẩm định tông chỉ của người
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 329  
www.daitangkinh.org  
khác đã lập ra mà vấn nạn người ta, thì không có đủ điều kiện cho rằng
người ta làm sai; cũng là đưa ra vấn nạn những điều mà người ta không
nói, cho nên thẩm định rằng: Nay ông chấp nhận có thể nhất định đưa ra
cách nói này, dựa vào quả dị thục, các pháp do nghiệp mà có được, thì
pháp ấy là vô ký chăng? Luận giả Ứng Lý trả lời rằng đúng như vậy. Vị
ấy lại hỏi rằng: Là ý muốn thế nào, tâm thiện của Như Lai nói ra lời nói
với âm thanh vi diệu-âm thanh ngọt  ngào-âm thanh hòa nhã-âm thanh
vừa ý, lời nói này là thiện chăng? Luận già Ứng Lý trả lời rằng đúng
như vậy. Vị ấy liền vấn nạn rằng: Hãy nghe tôi nói, nơi thất bại-nơi sai
lạc của ông trái với nơi tự mình nó ra. Nếu đưa ra cách  nói này: Dựa
vào quả dị thục, các pháp do nghiệp mà có được, thì pháp ấy là vô ký;
thì không nên nói tâm thiện của Như Lai nói ra lời nói với tâm thanh vi
diệu-âm thanh ngọt ngào-âm thanh hòa nhã-âm thanh vừa ý, lời nói này
là thiện. Đưa ra cách nói này là không hợp với đạo lý. Nếu đưa ra cách
nói này: Tâm thiện của Như Lai nói ra lời nói với âm thanh vi diệu-âm
thanh ngọt ngào-âm thanh hòa nhã-âm thanh vừa ý, lời nói này là thiện;
thì không nên nói là dựa vào quả dị  thục, các pháp do nghiệp mà có
được, pháp ấy là vô ký; mà đưa ra cách nói này thì không hợp với đạo
lý. Luận giả Ứng Lý giải thích vấn nạn ấy rằng: Nên đưa ra cách nói
này: Bồ-tát xưa kia trong đời khác, tạo tác tăng trưởng nghiệp Đại Tông
Diệp-cảm đến quả dị thục, nhờ vào nhân duyên này lần lượt chuyển đổi
sinh ra Đại chủng vi diệu là yết hầu của Như Lai, từ đây có thể phát ra
âm thanh của lời nói vi diệu,mà âm thanh không phải là dị thục.
Hỏi: Nếu tất cả âm thanh không phải  là quả dị thục, thì luận Thi
Thiết nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Dựa vào nhân lần lượt chuyển đổi, cho nên dưa ra cách nói
như vậy, nhưng mà tất cả âm thanh không phải là quả dị thục.
Hỏi: Vì sao các âm thanh không phải là quả dị thục?
Đáp: Hoặc có người nói: Âm thanh thuộc về sự biểu đạt thứ ba,
nghĩa là lúc đầu do nghiệp sinh ra các Đại chủng, Đại chủng sinh ra âm
thanh, âm thanh thuộc về thứ ba cho nên không phải là quả dị thục.
Lại có người nói: Âm thanh thuộc về sự biểu đạt thứ năm, nghĩa
là ban đầu do nghiệp sinh ra Đại chủng dị thục, Đại chủng dị thục sinh
ra Đại chủng trưởng dưỡng, Đại chủng trưởng dưỡng sinh ra Đại chủng
đẳng lưu, từ Đại chủng đẳng lưu này sinh ra âm thanh, âm thanh thuộc
về thứ năm cho nên không phải là quả dị thục.
Lại có người nói: Âm thanh t ùy theo ý muốn mà chuyển, không
phải là pháp dị thục có thể theo ý muốn mà chuyển.
330 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Lại có người nói: Âm thanh lại sinh ra âm thanh, không phải là từ
dị thục lại sinh ra dị thục.
Lại có người nói: Âm thanh là do gia hạnh hiện tại mà phát ra,
quả dị thục là nghiệp trước kia mà dấy khởi.
Lại có người nói: Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất thì ngữ biểu
liền đoạn mất, nếu là dị thục thì phải đến lúc lìa nhiễm của ba cõi mới
đoạn mất.
Lại có người nói: Âm thanh có ba loại, đó là thiện-bất thiện và vô
ký, quả dị thục chỉ là vô ký.
Lại có người nói: Nếu âm thanh la ø dị thục thì sinh vào nơi đáng
yêu quý, lẽ ra tất cả mọi lúc đều ph át ra âm thanh như ý; sinh vào nơi
không phải là đáng yêu quý, lẽ ra tất cả mọi lúc đều phát ra âm thanh
không như ý. Hiện thấy có lúc cùng với điều này trái ngược nhau, cho
nên không phải là dị thục.
Lại có người nói: Âm thanh có gián đoạn, sắc chất dị thục không
có gián đoạn, cho nên âm thanh không phải là dị thục.
Nhưng các Bồ-tát do hai nhân duyên, phát nguyện cầu mong tướng
Đại sĩ phu và Phạm âm vi diệu của Đức Phật:
1. Do đã từng thấy.
2. Do đã từng nghe.
Do đã từng thấy, nghĩa là Bồ-tát  ấy, từng thấy Chư Phật ở nơi
pháp hội lớn, vì các hữu tình mà dùng âm thanh cõi Phạm, thuyết giảng
Chánh pháp để phá tan luận thuyết c ủa ngoại đạo, sâu xa vi diệu-đầy
đủ tướng trượng phu. Do đã từng nghe, nghĩa là Bồ-tát ấy, vốn có nghe
Như Lai dùng âm thanh cõi Phạm,  thuyết giảng Chánh pháp cho đến
đầy đủ tướng trượng phu. Lúc bấy giờ Bồ-tát thấy-nghe hoan hỷ, tâm
yêu thích sâu sắc, vì vậy liền t hề nguyện tiếp nhận thuận theo Chánh
nhân ấy, các giới cấm-phạm hạnh tịnh tiến của mình, đều nên hồi hướng
nguyện ở đời vị lai, được chú trong chủng loại công hạnh của Đại Sĩ như
vậy. Do ý thích này lại dùng các loại hoa hương-vật dụng cúng dường-
âm nhạc tuyệt vời nhất, cúng dường như Phật-Độc giác-Thanh văn, tạo
ra nhiều hình tượng, vâng lời hầu hạ cúng dường cha mẹ-thầy dạy và
người cùng chung phạm hạnh. Lúc tu những phước nghiệp thù thắng
như vậy, tất cả đều hồi hướng cầu mong tướng âm thanh cõi Phạm này.
Lại thường xuyên trừ hết hai loại nghiệp đạo, đó là lời nói thô ác và lời
nói tạp uế. Bởi vì thường xuyên trừ hết lời nói thô ác, cho nên cảm được
tướng Đại Sĩ và Phạm âm vi diệu, nhờ vào phạm âm này phá tan tất
cả luận thuyết khác của ngoại đạo. Bởi vì thường xuyên trừ hết lời nói
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 331  
www.daitangkinh.org  
tạp uế, cho nên cảm được ngôn từ nghiêm túc-uy dũng và trong trẽo,
nhờ vào ngôn từ này làm mất đi tác dụng của tất cả luận thuyết lạ lùng
thuộc thế tục. Ví như có người trông thấy nơi khác ở chốn lầu đài tuyệt
vời rực rỡ, trưng bày năm loại nhạc cụ vui chơi thỏa thích, nghe người
ta tấu lên âm thanh của năm loại nhạc cụ, dấy lên suy nghĩ như vậy:
Mình đến lúc nào có lầu đài tuyệt vời như vậy, trưng bày năm loại nhạc
cụ, vui chơi thỏa thích? Đã suy nghĩ rồi chịu khó dồn hết công sức thực
hiện, tích góp tiền bạc của cải, giống như sự mong cầu ấy đều có thể
làm được. Bồ-tát cũng như vậy, do thấy và nghe ma ø phát nguyện cầu
mong tướng âm thanh cõi Phạm của Đức Phật.
Các nghiệp quá khứ… Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Có những người không biết đến quá khứ-vị lai, ngu muội về
ba đời, muốn làm cho quá khứ-vị lai đều là không có, chỉ nói vô vi hiện
tại là có. Vì ngăn chặn ý chấp ấy để hiển bày quá khứ vị lai là pháp có
thật, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại nữa, nguyên cớ soạn ra phần luận này, là bởi vì muốn ngăn
chặn những luận thuyết của ngoại đạo. Họ nói rằng tất cả các pháp sau
làm nhân cho trước, giống như luồng nước sau thúc ép luồng nước trước
làm cho tung lên-làm cho tuôn chảy; như vậy luồng nước sau làm nhân
cho luồng nước trước; các pháp cũng như vậy, do pháp của niệm sau đã
thúc đẩy, khiến cho từ vị lai khởi lên tiến vào hiện tại, lai từ hiện tại
diệt mất tiến vào quá khứ, vì vậy vị  lai làm nhân cho hiện tại, hiện tại
làm nhân cho quá khứ. Vì ngăn chặn ý chấp kia để làm rõ tất cả các
pháp, trước làm nhân cho sau, không phải  là sau làm nhân cho trước.
Nếu nói pháp sau làm nhân cho pháp trước, thì trái với duyên khởi của
các pháp trong-ngoài. Trái với duyên khởi của pháp bên trong, nghĩa là
thuận theo Hành duyên vô minh, cho đến Lão tử duyên sinh; nhờ vào
con cái mà có cha mẹ; nhãn thức làm duyên sinh ra nhãn sắc, cho đến
ý thức làm duyên sinh ra ý pháp; từ phần vị Át-bộ-đàm sinh ra phần vị
Yết-la-lam, cho đến từ phần vị già yếu sinh ra phần vị trẻ trung. Trái
với duyên khởi của pháp bên ngoài, nghĩa là thuận theo mầm non làm
nhân cho hạt giống, cho đến quả làm nhân của hoa… Nếu như vậy thì có
sai lầm lớn, đó là chưa làm mà sẽ có được; phải nhận lấy dị thục thiện-
ác trước, sau mới tạo ra nghiệp thiện-ác; rơi vào ngục vô gián trước,
sau mới tạo ra năm tội ngỗ nghịch; nhận lấy ngôi vị Luân Vương trước,
sau mới tạo ra nghiệp Luân Vương;  chứng quả Vô thượng chánh đẳng
Bồ-đề trước, sau đó mới tu hạnh Bồ-tát. Nếu chưa làm mà có được, thì
332 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cũng phải là đã mất đi. Như vậy thì không có ràng buộc và giải thoát,
đừng có sai lầm này! Vì vậy, các pháp trước làm nhân cho pháp sau,
không phải là sau làm nhân cho trước. Bởi vì nhân duyên này, cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Các nghiệp quá khứ thì quả ấy là quá khứ chăng?
Đáp: quả ấy hoặc là quả quá khứ, hoặc là quả vị lai, hoặc là quả
hiện tại. Nghĩa là quả dị thục bỡi vì đã diệt… sai khác, cho nên trở thành
ba loại.
Hỏi: Các nghiệp vị lai thì quả a áy là vị lai chăng? Đúng như vậy,
bởi vì không phải là quả ở trước-nhân ở sau.
Hỏi: Các nghiệp hiện tại thì quả ấy là hiện tại chăng?
Đáp: Quả ấy hoặc là hiện tại, hoặc là vị lai; như trước đã giải
thích.
Trong này, có người nói: dựa và sa ùt-na hiện tại mà soạn luận.
Dựa vào đây mà nói các nghiệp quá khứ, thì quả ấy tùy thuộc vào đời
nào, mà nghiệp ấy đều có bốn loại, đó là thuận theo pháp hiện tại nhận
quả, cho đến thuận theo không nhất định mà nhận quả. Các nghiệp vị
lai-các nghiệp hiện tại, tùy theo qu ả vốn có, nghiệp ấy cũng có bốn
loại, mà không nên nói các nghiệp hiện tại thì quả ấy là hiện tại, bởi vì
không phải là sát-na này tạo nghiệp, th ì ngay sát-na này nhận lấy quả
dị thục.
Hoặc có người nói: Trong này dựa vào phần vị hiện tại mà soạn
luận. Dựa vào đây mà nói các nghiệp quá khứ thì quả ấy là quá khứ-vị
lai-hiện tại. Các nghiệp vị lai-các nghi ệp hiện tại thì qua û ấy là vị lai,
đều nói như trước. Các nghiệp hiện tại thì quả ấy là vị lai, đều nói như
trước. Các nghiệp hiện tại thì quả ấy là hiện tại, nghiệp ấy có hai loại,
đó là thuận theo pháp hiện tại nha än quả, thuận theo không nhất định
mà nhận quả.
Lại có người nói: Trong này dựa vào một chúng đồng phần hiện
tại mà soạn ra luận. Dựa vào đây mà nói các nghi ệp quá khứ, quả ấy
hoặc là quá khứ, như trước đã nói; hoặc là vị lai, nghiệp ấy có hai loại,
đó là thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả, và thuận theo không nhất
định mà nhận quả; hoặc là hiện tại, nghiệp ấy có ba loại, trừ ra thuận
theo pháp hiện tại nhận quả. Các nghiệp vị lai cũng nói như trước. Các
nghiệp hiện tại , quả ấy hoặc là hi ện tại, nghiệp ấy có hai loại, đó là
thuận theo pháp hiện tại nhận quả, và thuận theo không nhất định mà
nhận quả; hoặc là vị lai, nghiệp ấy c ó ba loại, trừ ra thuận theo pháp
hiện tại nhận quả.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 333  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Có thể có nghiệp thuận theo  pháp hiện tại nhận quả, mà
nhân ở quá khứ, quả ở vị lai chăng?
Đáp: Có, đó là dựa vào sát-na ở phần vị hiện tại mà nói, không
dựa vào một Chúng đồng phần hiện tại mà nói.
Lại có người nói: Cũng dự vào một chúng đồng phần hiện tại mà
nói, nghĩa là như có một người, tạo ta ùc tăng trưởng nghiệp thuận theo
pháp hiện tại nhận quả rồi, chưa đa ït được quả mang lại mà bất ngờ
mạng chung, lúc bấy giờ thì gọi là nhân ở quá khứ, quả ở vị  lai.
Có thể có nghiệp thuận theo pháp hiện tại nhận quả, mà nhân ở
quá khứ, quả ở hiện tại; hoặc là nhân ở hiện tại, quả ở vị lai chăng? Nếu
dựa vào một chúng đồng phần hiện tại để hỏi, thì nên trả lời là không
có.
Tôn giả Diệu Âm nói là có, nghĩa là như trước nói.
Có thể có như thân nghiệp ca ûm đên quả dị thục, ngữ nghiệp-ý
nghiệp thì không như vậy chăng? Cho đến nói rộng ra.
Nay ở trong này phương tiện biểu hiện rõ ràng do ba nghiệp mà
cảm dến quả yêu quý-không yêu quý, trong chương Kiến Uẩn sau
phương tiện biểu hiện rõ ràng về phần vị sai biệt. Trong này, những câu
hỏi thì trước là trả lời về phẩm Hắc(a ùc), sau là trả lời về phẩm Bạch
(thiện). Đó gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Hỏi: Có thể có như thân nghiệp cảm đến quả dị thục, ngữ nghiệp-
ý nghiệp thì không như vậy chăng?
Đáp: Có, như thân không giữ gìn- ngữ giữ gìn, người ấy vào lúc
bấy giờ có tâm thiện-hoặc là tâm vô ký, nghĩa là vào lúc này khởi lên
nghiệp Biểu của thân bất thiện, từ đó phát khởi nghiệp vô biểu chuyển
theo; và vào lúc này hoặc là l úc trước khởi lên nghiệp Biểu của ngữ
thiện, từ đó phát khởi nghiệp Vô biểu chuyển theo, ngay ở lúc bấy giờ
hiện khởi tâm thiện-hoặc là tâm vô ký.
Trong này, thân nghiệp cảm đến dị thục không yêu thích, ngữ
nghiệp cám đến dị thục yêu thích, ý nghiệp nếu tâm thiện khởi lên thì
cảm đến dị thục yêu thích, nếu tâm vô ký khởi lên thì không cảm đến
dị thục yêu thích-không yêu thích.
Lại như thân giữ gìn-ngữ không giữ gì n, người ấy vào lúc bấy
giờ có tâm bất thiện-hoặc là tâm vô ký, nghiệp là vào lúc này khởi lên
nghiệp Biểu của thân thiện, từ đó phát khởi nghiệp Vô biểu chuyển
theo; và vào lúc này hoặc là do lúc trước khởi lên nghiệp Biểu của
ngữ bật thiện, từ đó phát khởi nghiệp Vô biểu chuyển theo, ngay ở lúc
bấy giờ hiện khởi tâm bất thiện-hoặc là tâm vô ký.
334 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Trong này, thân nghiệp cảm đến dị  thục yêu thích, ngữ nghiệp
cảm đến dị thục không yêu thích, ý nghi ệp nếu tâm bất thiện khởi lên
thì cảm đến dị thục không yêu thích, nếu tâm vô ký khởi lên thì không
cảm đến dị thục yêu thích-không yêu thích. Đó gọi là như thân nghiệp
cảm đến quả dị thục, ngữ nghiệp-ý nghiệp thì không như vậy.
Hỏi: Có thể có như ngữ nghiệp cảm đến quả dị thục, thân nghiệp-
ý nghiệp thì không như vậy chăng?
Đáp: Có, như thân giữ gìn-ngữ kh ông giữ gìn, người ấy vào lúc
bấy giờ có tâm thiện-hoặc là tâm vô ký, nghĩa là vào lúc này hoặc là do
lúc trước khởi lên nghiệp Biểu của  thân thiện, từ đó phát khởi nghiệp
Vô biểu chuyển theo; và vào lức này khởi lên nghiệp biểu của ngữ bất
thiện, từ đó phát khởi nghiệp Vô biểu chuyển theo, ngay ở lúc bấy giờ
hiện khởi tâm thiện-hoặc là tâm vô ký.
Trong này, thân nghiệp cảm đến dị  thục yêu thích, ngữ nghiệp
cảm đến dị thục không yêu thích, ý nghi ệp nếu tâm thiện khởi lên thì
cảm đến dị thục yêu thích, nếu tâm vô ký khởi lên thì không cảm đến
dị thục yêu thích-không yêu thích.
Như thân không giữ gìn-ngữ giữ gìn, người ấy vào lúc bấy giờ
khởi lên tâm bất thiện-hoặc là tâm vô ký, nghĩa là vào lúc này hoặc là
do lúc trước khởi lên nghiệp Biểu của  thân bất thiện, từ đó phát khởi
nghiệp Vô biểu chuyển theo; và vào lúc này khởi lên nghiệp Biểu của
ngữ thiện, từ đó phát khởi nghiệp Vô biểu chuyển theo, ngay ở lúc bấy
giờ khởi lên tâm bất thiện-hoặc là tâm vô ký.
Trong này, thân nghiệp cảm đến dị thục không yêu thích, ngữ
nghiệp cảm đến dị thục yêu thích, ý nghiệp nếu tâm bất thiện khởi lên
thì cảm đến dị thục không yêu thích, nếu tâm vô ký khởi lên thì không
cảm đến dị thục yêu thích-không yêu thích. Đó gọi là như ngữ nghiệp
cảm đến quả dị thục, thân nghiệp và ý nghiệp thì không như  vậy.
Các quả báo của  chúng sinh muốn làm cho có sự thiếu kém về
luật nghi-không luật nghiệp, trong các câu này dựa vào ý nghĩa ấy, thì
thân giữ gìn-ngữ không giữ gìn, ngữ giữ gìn-thân không giữ gìn, đều có
thể dựa vào ba loại mà nói, đó là trú trong luật nghi, hoặc là trú trong
không luật nghi, hoặc là trú trong không phải là luật nghi-không phải là
không luật nghi.
Các quả báo của chúng si nh muốn làm cho không có thiếu kém
về luật nghi-không luật nghi, trong các câu này dựa vào ý nghĩa ấy, chỉ
dựa vào trú trong không phải là luật nghi-không phải là không luật nghi
mà nói chứ không phải là loại khác.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 335  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Có thể có như ý nghiệp cảm đến quả dị thục, thân nghiệp và
ngữ nghiệp thì không như vậy chăng?
Đáp: Có, như thân giữ gìn-ngữ giữ gìn, người ấy vào lúc bấy giờ
có tâm bất thiện; nói trái với tướng này cũng như vậy. Trái với tướng
này…, như trước đã giải thích.
Trong này, nếu ý nghiệp cảm đến dị thục không yêu thích, thì
thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến dị thục yêu thích; nếu ý nghiệp
cảm đến dị thục yêu thích, thì thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến dị
thục không yêu thích. Đó gọi là như ý nghiệp cảm đến quả dị thục, thân
nghiệp và ngữ nghiệp thì không như vậy.
Hỏi: Có thể có như thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến quả dị
thục, ý nghiệp thì không như vậy chăng?
Đáp: Có, như thân không giữ gìn-ngữ không giữ gìn, người ấy vào
lúc bấy giờ có tâm thiện-hoặc là tâm vô ký; nói trái với tướng này cũng
như vậy, như trước đã giải thích.
Trong này, nếu thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến dị thục không
yêu thích, thì ý nghiệp cảm đến dị thục  yêu thích; hoặc là cũng không
cảm đến; nếu thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến dị thục yêu thích,
thì ý nghiệp cảm đến dị thục không yêu thích, hoặc là cũng không cảm
đến. Đó gọi là như thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến quả dị thục, ý
nghiệp thì không như vậy.
Các quả báo của  chúng sinh muốn làm cho có sự thiếu kém về
luật nghiệp-không luật nghiệp, và các quả báo của chúng sinh muốn
làm cho không có thiếu kém về luật nghi-không luật nghi, trong các
câu này dựa vào ý nghĩa ấy, thì tha ân giữ gìn-ngữ giữ gìn, thân không
giữ gìn-ngữ không giữ gìn, đều có thề dựa vào ba loại mà nói, đó là
hoặc trú trong luật nghi, hoặc là trú trong không luật nghi, hoặc là trú
trong không phải là luật nghiệp-không phải là không luật  nghi.
Hỏi: Có thể có như thân nghiệp và ý nghiệp cảm đến quả dị thục,
ngữ nghiệp thì không như vậy chăng?
Đáp: Có, như thân không giữ gìn- ngữ giữ gìn, người ấy vào lúc
bấy giờ có tâm bất thiện. Nói trái với tướng này cũng như vậy, như trước
đã giải thích.
Hỏi: có thể có như thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến cảm đến
quả dị thục, ý nghiệp cũng như vậy chăng?
Đáp: Có, như thân không giữ gìn-ngữ không giữ gìn, người ấy vào
lúc bấy giờ có tâm bất thiện. Nói trái với tướng này cũng như vậy, như
trước đã giải thích.
336 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Trong này, hoặc là ba nghiệp đều cảm đến dị thục không yêu
thích, hoặc là ba nghiệp đều cảm đến dị  thục yêu thích. Đó gọi là như
thân nghiệp và ngữ nghiệp cảm đến quả dị thục, ý nghiệp cũng như
vậy.
Hỏi: Có thể có quả dị thục không phải là thân nghiệp-ngữ nghiệp
và ý nghiệp cảm đến mà cảm đến quả dị thục chăng?
Đáp: Có, đó là tâm bất tương ưng hành cảm đến quả dị thục, sắc-
tâm-sở pháp và tâm bất tương ưng hành. Điều này lại là thế nào? Đó là
Vô tưởng định-Diệt tân định, đắc (pháp bất tương ưng) và sinh-lão-trú-
vô thường của pháp ấy.
Hỏi: Vô tưởng định cảm đến dị thục nào?
Đáp: Hoặc có người nói: Vô tưởng định cảm đến dị thục Vô tưởng
và Sắc, mạng căn chúng đồng phần là dị thục của nơi ấy có tâm Tĩnh
lự, các Uần còn lại là dị thục cùng có.
Lại có người nói: Vô tưởng định cảm đến dị thục Vô tưởng và
Sắc, mạng căn là dị thục của nơi ấy có tâm Tĩnh lự, các Uẩn còn lại là
dị thục cùng có.
Lại có người nói: Vô tưởng định cảm đến dị thục Vô tưởng, các
Uẩn còn lại là dị thục cùng có.
Hỏi: nếu như vậy thì mạng căn kh ông phải là dị thục do nghiệp
mà cảm đến,luận Phẩm Loại Túc nói nên thông hiểu thế nào? Như nói:
“Một pháp là nghiệp, dị thục không phải là nghiệp, đó gọi là mạng
căn.”
Đáp: Tất cả mạng căn là quả dị thục, các quả dị thục phần nhiều
do nghiệp mà cảm đến, cho nên đưa ra cách nói này. Như vậy không có
dị thục nào không phải là do nghiệp mà cảm đến.
Lại có người nói: Nếu lúc có tâm thì cũng cảm đến dị thục của các
Uẩn không có tâm, nếu lúc không có tâm thì cũng cảm đến dị thục của
các Uẩn có tâm.
Hỏi: Nếu như vậy thì lẽ ra nhân có tâm cảm đến quả không có
tâm, lẽ ra nhân không có tâm cảm đến quả có tâm?
Đáp: Điều này cũng không có gì sa i. Như nhân có sắc cảm đến
quả không có sắc, hoặc là nhân k hông có sắc cảm đến quả có sắc,
nghiệp của sai biệt không trái với Chánh lý; ở đây cũng như   vậy.
Lời bình : Nên đưa ra cách nói này:  Dị thục Vô tưởng chỉ cảm
đến Vô tưởng định, tất cả mạng căn và Chúng đồng phần, sắc căn như
nhãn… đều do nghiệp mà cảm đến, Uẩn khác cùng cảm đến.
Hỏi: Diệt tận định cảm đến dị thục nào?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 337  
www.daitangkinh.org  

xứ.
Đáp: Cảm đến dị thục của bốn Uẩn thuộc Phi tưởng phi phi tưởng

Hỏi: Đắc (pháp bất tương ưng) cảm đến dị thục nào?
Đáp: Cảm đến sắc-tâm-tâm sở pháp và bất tương ưng hành.
Hỏi: Đắc có thể cảm đến Chúng đồng phần hay không?
Đáp: Hoặc có người nói: Không cảm đến. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì chúng đồng phần là do nghiệp mà cảm đến, Đắc này không phải
là nghiệp, cho nên không có thể cảm đến Chúng đồng phần, họ nói các
Đắc cảm đến dị thục của sắc, th ì có thể cảm đến bốn Xứ, đó là Sắc-
Hương-Vị-Xúc; cũng cảm đến dị thục c ủa tâm-tâm sở pháp, đó là Lạc
thọ-Khổ thọ-không Khổ không Lạc thọ và pháp tương ưng; cảm đến dị
thục của tâm bất tương ưng hành, đó là Đắc-sinh-trú-lão-vô thường.
Tôn giả Tăng-già-phạt-tô nói ra èng: “Đắc cũng có thể cảm đến
quả Chúng đồng phần, nghĩa là rất nhi ều Đắc tích tập có thể cảm đến
một Chúng đồng phần; những Đắc dựa vào thân ngu đần chậm chạp
yếu kém, không rõ ràng-không sắc bén, giống như giun đất-ba ba-rắn-
voi…, Chúng đồng phần ấy là do Đắ c mà cảm đên. Những người nói
Đắc cũng có thể cảm đến Chúng đồng phần, họ nói Đắc này cảm đến dị
thục của sắc, đó là chín Xứ trừ ra  Thanh xứ; cảm đến dị thục của tâm-
tâm sở pháp, đó là Lạc thọ-Khổ thọ-không Khổ không Lạc thọ, và pháp
tương ưng; cảm đến dị thục của ta âm bất tương ưng hành, đó là mạng
căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh-tử-lão-vô thường.”
Vị ấy không nên đưa ra cách nói này. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
Đắc và Đắc hướng về nhau không cùng chung một quả, giả sử tích tập
với số lượng vượt quá Câu-chi thì đâu có ích gì; nếu cùng chung một
quả thì có thể có điều này. Vì vậy, như trước đã nói là hợp lý.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nó i như vậy: “Đắc không có thể
cảm đến Chúng đồng phần, lúc nghiệp khác cảm được Chúng đồng
phần, đối với Nhãn xứ cho đến Ý xứ ấy, Đắc cũng có thể cảm đến dị
thục của tướng trạng, tức là các pháp sinh-trú-lão-vô thường kia, trong
này cũng thâu nhiếp dựa vào pháp kia, bởi vì không tự tại.”
Hỏi: Có thể có ba nghiệp thuận theo pháp hiện tại nhận quả…,
nhận lấy quả dị thục không phải là trước-không phải là sau chăng?
Đáp: Có thể nói rộng ra.
Trong này, không phải là trước, là ngăn chặn quá khứ; không
phải là sau, là ngăn chặn vị lai; nhận lấy quả dị thục, đó là ba nghiệp
cùng ở trong một sát-na nhận lấy quả dị  thục. Dựa vào đây lập ra câu
hỏi, vì vậy đáp rằng là có. Nghĩa la ø sắc của nghiệp thuận theo pháp
338 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hiện tại nhận quả, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của bốn Xứ, đó
là Sắc-Hương-Vị-Xúc; tâm-tâm sở pháp của nghiệp thuận theo đời kế
tiếp nhận quả, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của Lạc thọ-Khổ thọ-
không Khổ không Lạc thọ, và dị thục tương ưng với nó; tâm bất tương
ưng hành của nghiệp thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả, nghiệp
này có thể cảm đến dị thục cảu bốn loại, đó là mạng căn-Chúng đồng
phần-Đắc-sinh trú lão vô thường.
Lại nữa, tâm bất tương ưng hành là nghiệp thuận theo pháp hiện
tại nhận quả, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của hia loại, đó là Đắc-
sinh trú lão vô thường; sắc là nghiệp thuận theo đời kế tiếp nhận quả,
nghiệp này có thể cảm đến dị thục của chín Xứ, trừ ra Thanh xứ; tâm-
tâm sở pháp là nghiệp thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả, nghiệp
này có thể cảm đến dị thục của Lạc thọ-Khổ thọ-không Khổ thọ không
Lạc thọ, và dị thục tương ưng với nó.
Lại nữa, tâm-tâm sở pháp là nghiệp thuận theo pháp hiện tại nhận
quả, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của Lạc thọ-Khổ thọ-không
Khổ không Lạc thọ, và dị thục tương ưng với nó; tâm bất tương ưng
hành là nghiệp thuận theo đời kế tiếp nhận quả, nghiệp này có thể cảm
đến dị thục của bốn loại, đó là mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh
trú lão vô thường; sắc là nghiệp thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả,
nghiệp này có thể cảm đến dị thục của chín Xứ, trừ ra Thanh xứ.
Hỏi: Có thể có ba nghiệp là thuận theo Lạc thọ…, nhận lấy quả dị
thục không phải là trước-không phải là sau chăng?
Đáp: Có. Nghĩa là sắc thuộc về nghiệp thuận theo Lạc thọ, nghiệp
này có thể cảm đến dị thục của chín Xứ ở loài người-trời, trừ ra Thanh
xứ; có thể cảm đến dị thục của bốn Xứ ở nẽo ác, đó là Sắc-Hương-Vị-
Xúc. Tâm-tâm sở pháp thuộc về nghiệp thuận theo Khổ thọ, nghiệp này
có thể cảm đến dị thục của Khổ thọ, và dị thục tương ưng với nó. Tâm
bất tương ưng hành thuộc về nghi ệp thuận theo không Khổ không Lạc
thọ, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của bốn loại ở loài người-trời, đó
là mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú lão vô thường; có thể cảm
đến dị thục của hai loại ở nẽo ác, đó là Đắc-sinh trú lão vô thường.
Lại nữa, tâm bất tương ưng hành thuộc về nghiệp thuận theo Lạc
thọ, nghiệp này có thể cảm đến dị thục  của bốn loài người-trời, đó là
mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú lão vô thường; có thể cảm
đến dị thục của hao loại ở nẽo ác, đó là Đắc-sinh trú lão vô thường.
Sắc thuộc về nghiệp thuận theo K hổ thọ, nghiệp này có thể cảm đến
dị thục của chín Xứ ở nẽo ác, đó là trừ ra Thanh xứ; có thể cảm đến dị
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 339  
www.daitangkinh.org  
thục của bốn Xứ ở loài người-trời, đó là Sắc-Hương-Vị-Xúc. Tâm-tâm
sở pháp thuộc về nghiệp thuận theo không Khổ không Lạc thọ, nghiệp
này có thể cảm đến dị thục không Khổ không Lạc thọ, và dị thục tương
ưng với nó.
Lại nữa, tâm-tâm sở pháp t huộc về nghiệp thuận theo Lạc thọ,
nghiệp này có thể cảm đến dị thục Lạc thọ, và dị thục tương ưng với nó.
Tâm bất tương ưng hành thuộc về nghiệp thuận theo Khổ thọ, nghiệp
này có thể cảm đến dị thục của bốn loại ở nẽo ác, đó là mạng căn-Chúng
đồng phần-Đắc-sinh trú lão vô thường; c ó thể cảm đến dị thục của hai
loại ở loài người-trời. Đó là Đắc- sinh trú lão vô thường. Sắc thuộc về
nghiệp thuận theo không Khổ không La ïc thọ, nghiệp này có thể cảm
đến dị thục của chín Xứ ở loài người-trời, đó là trừ ra Thanh xứ; có thể
cảm đến dị thục của bốn Xứ ở nẽo ác, đó là Sắc-Hường-Vị-Xúc.
Hỏi: Có thể có nghiệp của ba cõi, nhận lấy quả dị thục không phải
là trước-không phải là sau chăng?
Đáp: Có, cho đến nói rộng ra.
Trong này, đạo lý nên đáp rằng la ø không có, bởi vì quả dị thục
quyết định vào cõi và địa, mà nói là có thì có lý chăng?
Có người nói: Trong này bởi vì hỏi không hợp lý, cho nên tùy theo
điều đó mà đưa ra cách trả lời không hợp lý. Vì sao cần phải đưa ra câu
hỏi không hợp lý? Bởi vì muốn thử  nghiệm người khác cho nên đưa ra
câu hỏi này.
Từng nghe ở nước Ca-thấp-di-la có một Luận Sư, đi đến Tăng già
lam ở Ám Lâm thuộc Bắc Ấn Độ, người tri sự trong chúng sai làm công
việc của Tăng giao phó, cho nên không nhận lời và nói tôi là Luận Sư
cần phải tránh điều ấy. Người tri s ự ấy đi đến trình bày với A-la-hán
đứng đầu trong rằng: Có một Tỳ kheo ở nước Ca-thấp-di-la, đến Tăng
già lam này theo thứ tự nên làm công việc của Tăng giao phó, người ấy
không nhận lời và nói tôi là Luận Sư  cần phải tránh điều ấy. Vị A-la-
hán nói: Ông nên đến hỏi có thể có nghi ệp của ba cõi nhận lấy quả dị
thục không trước-không sau chăng? Người tri sự Tăng liền đi đến hỏi
điều đó. Người kia gặp câu hỏi này trả lời rằng không có. Người tri sự
Tăng trở về nơi vị A-la-hán đứng đầu trong chúng thưa rằng: Đã hỏi và
người ấy trả lời rằng không có. Vị A-la-hán nói: Chắc chắn là Luận Sư
nên tránh bớt công việc của Tăng.
Vì vậy, nay ở đây thuật lại câu hỏi ấy, muốn có sự thử nghiệm cho
nên cũng tiếp tục đưa ra câu trả lời không hợp lý.
Lại có người nói: Dựa vào quả tăng thượng để hỏi-đáp như    vậy
340 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cũng không trái với lý, bởi vì nghiệp của ba cõi có lẽ có cùng một lúc
nhận lấy quả này. Nghĩa là sắc cu ûa nghiệp hệ thuộc cõi Dục, nghiệp
này cũng cảm đến dị thục của chín Xứ hệ thuộc cõi Dục , đó là trừ ra
Thanh xứ. Tâm-tâm sở pháp của nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là Bà-la-
môn, Trưởng giả, Cư sĩ, những người có niềm tin thanh tịnh, nghe có Tỳ
kheo chứng được Tĩnh lự, liền cúng dường các loại quần áo-ăn uống-
các vật dụng cung cấp cho thân, vị ấy tiếp nhận cúng dường rồi phát
sinh Lạc thọ và pháp tương ưng, tâm bất tương ưng hành của nghiệp hệ
thuộc cõi Vô sắc, đó là Bà-la -môn, Trưởng giả, Cư sĩ, những người có
niềm tin thanh tịnh, nghe có Tỳ kheo đa ït được định Vô sắc, liền cúng
dường các loại áo quần-ăn uống-các vật dụng cung cấp cho thân, vị ấy
tiếp nhận cúng dường rồi mạng căn không đoạn mất.
Lại nữa, tâm bất tương ưng ha ønh thuộc về nghiệp hệ thuộc cõi
Dục, nghiệp này cũng cảm đến dị thục c ủa bốn loại ở cõi Dục, đó là
mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú lão vô thường. Sắc thuộc về
nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sĩ, những
người có niềm tin thanh tịnh, nghe có Tỳ kheo chứng được Tĩnh lự, liền
cúng dường các loại áo quần-ăn uống-các vật dụng cung cấp cho thân,
vị ấy tiếp nhận cúng dường rồi nuôi lớn các căn, tăng thêm Đại chủng.
Tâm-tâm sở pháp thuộc về nghiệp hệ thuộc  cõi Vô sắc, đó là Bà-la-
môn, Trưởng giả, Cư sĩ, những người c ó niềm tin thanh tịnh, nghe có
Tỳ kheo chứng được Định Vô sắc, liền cúng dường các loại áo quần-ăn
uống-các vật dụng cung cấp cho thân, vị ấy tiếp nhận cúng dường rồi
phát sinh Lạc thọ và pháp tương ưng.
Lại nữa, tâm-tâm sở pháp t huộc về nghiệp hệ thuộc cõi Dục,
nghiệp này cũng cảm đến Lạc thọ-Khổ thọ-không Khổ không Lạc thọ,
và pháp tương ưng với nó. Tâm bất tương ưng hành thuộc về nghiệp
hệ thuộc cõi Sắc, đó là Bà-la- môn, Trưởng giả, Cư sĩ, những người có
niềm tin thanh tịnh, nghe có Tỳ kheo chứng được Tĩnh lự, liền cúng
dường các loại áo quần-ăn uống-các bật dụng cung cấp cho thân, vị
ấy tiếp nhận cúng dường rồi mạng căn không đoạn mất. Sắc thuộc về
nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là Bà-la-môn, Trưởng giả, Cư sĩ, những
người có niềm tin thanh tịnh, nghe có Tỳ kheo chứng được Định Vô sắc,
liền cúng dường các loại áo quần-ăn uống-các vật dụng cung cấp cho
thân, vị ấy tiếp nhận cúng dường rồi  nuôi lớn các căn, tăng thêm Đại
chủng.
Bởi vì đạo lý này cho nên nay ở trong này, dựa vào quả tăng
thượng đưa ra hỏi-đáp như vậy, cũng không trái với lý. Bởi vì quả tăng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 341  
www.daitangkinh.org  
thượng đối với tất cả cõi và địa, không có sự gián đoạn ngăn cách.
Hỏi: Có thể có nghiệp thiện-bất thiện, nhận lấy quả dị thục không
trước-không sau chăng?
Đáp: Có, cho đến nói rộng ra.
Nghĩa là sắc thuộc về nghiệp th iện, nghiệp này có thể cảm đến
dị thục của chín Xứ ở loài người-trời, đó là trừ ra Thanh xứ; có thể cảm
đến dị thục của bốn loại ở nẽo ác, đó là Sắc-Hương-Vị-Xúc. Tâm-tâm
sở pháp thuộc về nghiệp bất thiện, nghiệp này có thể cảm đến dị thục
Khổ thọ và dị thục tương ưng với nó. Tâm bất tương ưng hành, nghiệp
này có thể cảm đến dị thục của bốn loại ở nẽo ác, đó là mạng căn-
Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú lão vô thường; có thể cảm đến dị thục
của hai loại ở loài người-trời, đó là Đắc-sinh trú lão vô thường. Lại nữa,
tâm-tâm sở pháp thuộc về nghiệp thiện, nghiệp này có thể cảm đến dị
thục của Lạc thọ-không Khổ không La ïc thọ, và dị thục tương ưng với
nó. Tâm bất tương ưng hành, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của bốn
loại ở loài người-trời, đó là mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú
lão vô thường; có thể cảm đến dị thục của hai loại ở nẽo ác, đó là Đắc-
sinh trú lão vô thường. Sắc thuộc về nghiệp bất thiện, nghiệp này có thể
cảm đến dị thục của chín Xứ ở nẽo ác, đó là trừ ra Thanh xứ; có thể cảm
đến dị thục của bốn Xứ ở loàing-trời, đó là Sắc-Hương-Vị-Xúc.
Hỏi: Có thể có nghiệp do kiến-tu  mà đoạn, nhận lấy quả dị thục
không trước-không sau chăng?
Đáp: Có, cho đến nói rộng ra.
Nghĩa là sắc thuộc về nghiệp do kiến mà đoạn, nghiệp này có
thể cảm đến dị thục của chín Xứ ở  nẽo ác, đó là trừ ra Thanh xứ; có
thể cảm đến dị thục của bốn Xứ ở loài nghiệp-trời, đó là Sắc-Hương-
Vị-Xúc. Tâm-tâm sở pháp và tâm bất tương ưng hành thuộc về nghiệp
do tu mà đoạn, nghiệp này có hai loại,  đó là thiện và bất thiện. Tâm-
tâm sở pháp thuộc về nghiệp thiện, nghiệp này có thể cảm đến dị thục
Lạc thọ-không Khổ không Lạc thọ, va ø dị thục tương ưng với nó; tâm
bất tương ưng hành, nghiệp này có thể ca ûm đến dị thục của bốn loại ở
loài người-trời, đó là mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú lão vô
thường; có thể cảm đến dị thục của hai loại ở nẽo ác, đó là Đắc-sinh
trú lão vô thường. Tâm-tâm sở pháp thuộc về nghiệp bất thiện, nha này
có thể cảm đến dị thục Khổ thọ và dị thục tương ưng với nó; tâm bất
tương ưng hành, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của bốn loại ở nẽo
ác, đó là mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú lão vô thường; có
thể cảm đến dị thục của hai loại ở loài người-trời, đó là Đắc-sinh trú
342 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
lão vô thường.
Lại nữa, tâm-tâm sở pháp t huộc về nghiệp do kiến mà đoạn,
nghiệp này có thể cảm đến dị thục Khổ thọ và dị thục tương ưng với
nó. Tâm bất tương ưng hành, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của
bốn loại ở nẽo ác, đó là mạng căn-Chúng đồng phần-Đắc-sinh trú lão
vô thường; có thể cảm đến dị thục của  hai loại ở loài người-trời, đó là
Đắc-sinh trú lão vô thường. Sắc thuộc về do tu mà đoạn, nghiệp này có
hai loại, đó là thiện và bất thiện. Sắc thuộc về nghiệp thiện, nghiệp này
có thể cảm đến dị thục của chín Xứ ở loài người-trời, đó là trừ ra Thanh
xứ; có thể cảm đến dị thục của bốn Xứ ở nẽo ác, đó là Sắc-Hương-Vị-
Xúc. Sắc thuộc về nghiệp thiện, nghiệp này có thể cảm đến dị thục của
chín Xứ ở nẽo ác, đó là trừ ra Thanh xứ; có thể cảm đến dị thục của bốn
Xứ ở loài người-trời, đó là Sắc-Hương- Vị-Xúc. Nhân qu ả dị thục như
trong phẩm luận về Trí ở chương Tạp Uẩn đã nói rộng.

---------------------------
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 343  
www.daitangkinh.org  
CHƯƠNG IV: NGHIỆP UẨN (Tiếp Theo)
Phẩm Thứ Ba: LUẬN VỀ HẠI SINH
LUẬN VỀ HẠI SINH (Phần 1)
Có thể có đã hại mạng sống-giết mạng sống chưa diệt chăng? Các
chương như vậy và giải thích về nghĩa từng chương đã lĩnh hội rồi, tiếp
theo cần phải giải thích rộng ra.
Trong này, có loại không phải là sát sinh mà dùng thanh Sát sinh
để nói, có loại không phải là gia hạnh mà dùng thanh Gia Hạnh để nói,
nghĩa là gia hạnh sát sinh cũng gọi là sát sinh, dấy khởi sau sát sinh
cũng gọi là gia hạnh. Đó gọi là Tỳ-ba-sa tóm lượt ở chỗ này.
Hỏi: Có thể có đã hại mạng sống-giết mạng sống chưa diệt
chăng?
Đáp: Có, như đã đoạn mật mạng sống loại khác mà gia hạnh ấy
chưa ngừng. Nghĩa là như có người làm hại mạng sống của loài khác,
dùng dao-gậy… để làm hại, gia hạnh chưa dứt mà mạng sống của loài ấy
đã đoạn mất. Sai khiến-chú thuật-thuốc độc, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Có thể có chưa hại ma ïng sống-giết mạng sống đã diệt
chăng?
Đáp: Có, như chưa đoạn mất mạng sống loài khác mà gia hạnh
ấy đã ngừng. Nghĩa là như có người la øm hại mạng sống của loài khác,
dùng dao-gậy… để làm hại, mạng sống ấy chưa đoạn mật, không còn
làm hại nữa. Sai khiến-chú thuật-thuốc độc, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Có thể đã hại mạng sống-giết mạng sống đã diệt chăng?
Đáp: Có, như đã đoạn mật mạng sống loài khác mà gia hạnh ấy
đã ngừng. Nghĩa là như có người làm ha ïi mạng sống của loài khác,
dùng dao-gậy… để làm hại, ngay lúc ma ïng sống đoạn mất thì gia hạnh
cũng ngừng. Sai khiến-chú thuật-thuốc độc, nói rộng ra cũng vậy.
Hỏi: Có thể có chưa hại ma ïng sống-giết mạng sống chưa diết
chăng?
Đáp: Có, như chưa đoạn mật ma ïng sống loài khác, gia hạnh ấy
chưa ngừng. Nghĩa là như có người la øm hại mạng sống của loài khác,
dùng dao-gậy… để làm hại, mạng sống a áy chưa đoạn mất thì gia hạnh
ấy cũng chưa ngừng. Sai khiến-chú thua ät-thuốc độc, nói rộng ra cũng
như vậy.
Hỏi: Có thể có chưa hại mạng sống-giết mạng sống chưa diệt, dị
344 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thục của nghiệp này chắc chắn sinh vào địa ngục chăng?
Đáp: Có, như lúc dấy lên gia hạnh  của nghiệp vô gián thì mạng
chung. Sự việc ấy như thế nào? Nghĩa là như có người muốn hại mẹ của
mình vừa khởi lên gia hạnh, hoặc là bị  quan quân bắt giữ, hoặc là mẹ
có sức mạnh trở lại làm hại người con ấy, hoặc là mẹ nhờ phước đức
mà Thiên thần giết chết người con thì người con rơi vào địa ngục nhưng
mẹ vẫn còn sống. Hoặc là khởi lên gia hạnh làm cho mẹ phải chết, mà
trong lòng hối hận tự làm hại mạng sống của mì nh, cũng sinh vào địa
ngục. Như làm hại mẹ, như vậy tạo ra  nghiệp vô gián khác, nên biết
cũng như vậy.
Hỏi: Chỉ có pháp chứ không có chúng sinh thì làm sao mà có tội
giết hại?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu nói ra èng: “Như tuy không có chúng sinh,
mà có tưởng về chúng sinh, như vậy tuy không có chúng sinh, mà có
tội giết hại. Lại nữa, Uẩn-Giới-X ứ này, có thể khởi lên tưởng về Ngã,
tưởng về hữu tình, tưởng về mạng, tưởng về sinh, tưởng về dưỡng, tưởng
về Bổ-đặc-già-la, vì vậy nếu đoạn hoại  thì lúc ấy mạng lấy tội giết
mạng sống. Lại nữa, Uẩn-Giới-Xứ na øy, có thể khởi lên tưởng về Ngã,
tưởng về Thường-Lạc-Tịnh, vì vậy nếu đoa ïn hoại thì lúc ấy mang lấy
tội giết mạng sống.”
Đại đức nói rằng: “Uẩn-Giới-Xứ này, là có chấp Thọ khởi lên
nhận biết ba lúc, đó là Ngã sẽ giết -đang giết-đã giết, vì vậy nếu đoạn
hoại thì lúc ấy mang lấy tội giết mạng sống. Nhưng chúng sinh là thế
tục có tội giết mạng sống, là thắng nghĩa có tội giết mạng sống này, do
hai duyên mà mang lấy:
1. Khởi gia hạnh.
2. Quả cuối cùng.
Nếu khởi lên gia hạnh mà quả không đến cuối cùng, hoặc là quả
đến cuối cùng mà không khởi lên gi a hạnh, thì cũng không mang lấy
tội giết hại. Nếu khởi lên gia hạnh mà quả cũng đến cuối cùng thì mới
mang lấy tội giết hại.”
Hỏi: Có thể có cũng khởi lên gia hạnh-quả cũng đến cuối cùng,
mà không mang lấy tội giết hại chăng?
Đáp: Có, như chủ động giết hại -thụ động giết hại cùng lúc bỏ
mạng, hoặc là người chủ động giết hại chết trước.
Hỏi: Giết hại Uẩn nào thì gọi là giết hại mạng sống, quá khứ
chăng, vị lai chăng, hiện tại chăng? Quá khứ đã diệt, vị lai chưa đến,
hiện tại không dừng lại, đều không có nghĩa của giết hại, tại sao gọi là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 345  
www.daitangkinh.org  
giết mạng sống?
Đáp: Giết hại Uẩn vị lai, không phải là quá khứ-hiện tại.
Hỏi: Vị lai chưa đến làm sao có thể giết hại?
Đáp: lúc ấy trú trong hiện tại ngăn chặn các Uẩn hòa hợp của đời
vị lai, cho nên gọi là giết hại. Bởi vì ngăn chặn duyên hòa hợp sinh ra
các Uẩn khác, cho nên mang lấy tội giết hại. Có người nói: Giết hại
Uẩn hiện tại-vị lai chứ không phải là quá khứ.
Hỏi: Vị lai có thể như vậy, hi ện tại không dừng lại, giả sử nó
không bị giết hại thì cũng tự nhiên giệt mất, làm sao giết hại?
Đáp: Đoạn mật thế dụng của nó, cho nên gọi là giết hại. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì Uẩn hiện tại trước đó tuy không dừng lại mà diệt mất,
nhưng không có thể khiến cho Uẩn sau không nối tiếp, Uẩn hiện tại bây
giờ không dừng lại mà diệt đi, thì có thể làm cho Uẩn sau đó không nối
tiếp, cho nên đối với Uẩn hiện tại cũng mang lấy tội giết hại.
Hỏi: Trong các Uẩn thì Uẩn nào có thể giết hại, đối với nó mang
lấy tội giết hại?
Đáp: Có người nói: Sắc Uẩn. Ngu yên cớ thế nào? Bởi vì chỉ có
Sắc mới có thể bị dao-gậy… xúc chạm. Có người nói: Năm Uẩn.
Hỏi: Bốn Uẩn không có xúc chạm thì làm sao có thể giết hại?
Đáp: Nó dựa vào Sắc  mà chuyển, lúc Sắc Uẩn hư hoại thì nó sẽ
không chuyển, cho nên cũng gọi là giết hại. Như lúc bình vỡ tan thì
sữa… cũng mất đi. Vả lại, nó cũng đối với năm Uẩn khởi lên tâm ác mà
giết hại, cho nên đối với nó mang lấy tội giết hại.
Hỏi: Vì giết hại vô ký, đối với nó mang lấy tội là ba loại chăng?
Đáp: Có người nói: Vô ký. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì chỉ riêng vô
phú vô ký mới có thể bị dao-gậy… xúc  chạm. Có người nói: Ba loại.
Hỏi: Pháp thiện-nhiễm ô không có xúc chạm thì làm sao có thể
giết hại?
Đáp: Pháp thiện-nhiễm ô dựa vào vô ký mà chuyển, lúc vô ký hư
hoại thì nó sẽ không chuyển, cho nên cũng gọi là giết hại. Phần còn lại
nói rộng ra như trước.
Hỏi: Như dùng một gia hạnh cùng l úc giết mẹ và người nữ khác,
lúc ấy đối với mẹ mang lấy tội gi ết hại mạng sống và tội Vô biểu vô
gián, đối với người nữ khác chỉ mang lấy tội Vô biểu giết hại mạng
sống, mà nghiệp Biểu này là chỉ mang lấy một hay là hai?
Đáp: Có người đưa ra cách nói  này: Chỉ mang lấy một Biểu.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì một gia hạnh cùng lúc mà giết hại không có
gì sai biệt.
346 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “L úc ấy mang lấy hai Biểu. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nghiệp Biểu của thân này do cực vi mà thành, hại
mẹ và người khác thì cực vi đều khác nhau. Như Vô biểu mang lấy hai,
Biểu cũng thuận theo như vậy.”
Hỏi: Như dùng một gia hạnh giết  hại nhiều chúng sinh, tùy theo
bao nhiêu chúng sinh thì mang lấy bấy nhiêu tội Vô biểu, mà nghiệp
Biểu này là chỉ mang lấy một hay là mang lấy nhiều?
Đáp: Có người nói: Mang lấy một. Nguyến cớ thế nào? Bởi vì một
gia hạnh cùng lúc mà giết hại không có gì sai biệt.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Lúc ấy mang lấy nhiều Biểu. Nói
rộng ra như trước.”
Hỏi: Giết hại người đúng lúc thọ mạng không còn thì mang lấy tội
giết hại hay không?
Đáp: Nếu sát-na này đúng lúc thọ mạng không còn, thì lúc bấy
giờ người làm hại không mang lấy tội  giết hại. Nếu do làm hại cho
đến khiến thọ mạng dừng lại không sinh trong một sát-na ấy, pháp đều
mang lấy tội giết hại, huống là nhiều sát-na hay sao?
Hỏi: Giết hại người không còn chỗ hiểm (đoạn mạt ma) thì mang
lấy tội giết hại hay không?
Đáp: Nếu sát-na này đang đúng lúc xả mạng, thì lúc bấy giờ
người làm hại không mang lấy tội gi ết hại. Nếu do làm hại cho đến
khiến mạng sống dừng lại không sinh tr ong một sát-na ấy, pháp đều
mang lấy tội giết hại, huống là nhiều sát-na hay sao?
Hỏi: Nếu có người làm hại người khác khiến cho nhất định phải
chết, liền tự làm hại mạng mình thì mang lấy tội giết hại hay không?
Đáp: Không mang lấy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì quả ấy chưa
đến cuối cùng, liền tự mình mất mạng, không có chúng đồng phần sau
có thể thành tựu tội ấy.
Hỏi: Nếu lúc chiến đấu làm hại lẫn nhau, cùng lúc chết đi thì đều
mang lấy tội giết hại hay không?
Đáp: Không mang lấy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì cả hai đều là
quả chưa đến cuối cùng, thì cùng mất mạng, cho nên không có chúng
đồng phần sau có thể thành tựu tội ấy.
Hỏi: Nếu vì vua quan… ép buộc khi ến làm điều giết hại, thì mang
lấy tội giết hại hay không?
Đáp: Có người nói: Không mang lấy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
thế lực khác đã khống chế chứ không phải là ý thích của người ấy.
Nói như vậy thì cũng mang lấy tội giết hại, trừ ra tự tâm mình yêu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 118 347  
www.daitangkinh.org  
cầu thà rằng bỏ mạng mình chứ cuối cùng không làm hại người khác,
như vậy thì không có tội.
Hỏi: Nếu dựa vào pháp của đời  vua trước đã chế định, làm cho
hình phạt có vượt quá mức, thì mang lấy tội giết hại hay không?
Đáp: Vua và quan tòa mang lấy. Nếu sai người khác giết hại thì
mang lấy tội Vô biểu cua giết hại  mạng sống. Người ấy đã sai khiến
người ta, và nếu tự mình giết hại th ì cũng mang lấy tội Biểu-Vô biểu
của giết hại mạng sống. Nếu rất nhiều hữu tình tìm cách làm hại một
mạng sống, họ khởi lêm gia hạnh đích thân đoạn mất mạng sống ấy,
mang lấy tội Biểu-Vô biểu của giết hại mạng sống; người cùng tìm cách
và người lên tiếng ủng hộ, chỉ mang la áy Vô biểu của giết hại mạng
sống. Nếu nhiều người ây cùng đưa ra gia hạnh đoạn mất một mạng
sống ấy, thì nên biết là đều mang lấy tội Biểu-Vô biểu.
Hỏi: Có thể có lúc không phải là thân gây ra, mà mang lấy tội giết
hại mạng sống chăng?
Đáp: Có, đó là ngữ sai khiến giết hại.
Hỏi: Có thể có lúc không phát ra lời nói, mà mang lấy tội nói lời
dối gạt chăng?
Đáp: Có, đó là thân biểu hiện.
Hỏi: Có thể có lúc không phải la ø thân gây ra-không phát ra lời
nói, mà mang lấy hai tội chăng?
Đáp: Có, đó là ý tức giận của ngư ời Tiên, và lúc Bồ-tát im lặng
biểu hiện thanh tịnh.


„
348 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA