A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 119

Việt dịch

QUYỂN 119

LUẬN VỀ HẠI SINH (Phần 2)

Có thể nghiệp bất thiện thuận theo khổ thọ dị thục chưa chín
muồi…, cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về nghĩa
của mình. Đó là hoặc có người nói: không có Trung hữu. Hoặc lại có
người nói: Tuy có Trung hữu mà sinh vào nẽo ác thì không có. Hoặc
lại có người nói: Sinh vào địa ngục tuy có Trung hữu mà trước đó tạo
nghiệp vô gián thì không có. Hoặc lại  có người nói: “Trước đó tạo ra
nghiệp vô gián tuy có Trung hữu mà trong Trung hữu không nhận lấy
dị thục vô gián. Hoặc lại có người nói” Tuy trú trong Trung hữu cũng
nhận lấy dị thục vô gián, mà chỉ nhận lấy bốn Uẩn chứ không nhận lấy
Sắc uẩn.
Cần phải ngăn chặn các loại ch ấp lạ lùng như vậy, hiển bày có
Trung hữu, ở tất cả mọi nơi sinh ra thuộc  cõi có sắc thì hết thảy mọi
nơi đều có, ở trong đó cũng nha än lấy dị thục của Sắc uẩn. Bởi vì nhân
duyên này, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Có thể có nghiệp bất thiện thuận theo Khổ thọ dị thục chưa
chín muồi, không phải là không bắt đầu nhận lấy quả dị thục, mà dấy
khởi tâm nhiễm ô chăng?
Đáp: Có, như tạo tác tăng trưởng nghiệp vô gián rồi, nghiệp này
lúc đầu sinh ra quả dị thục của Trung hữu địa ngục.
Hỏi: Tạo tác và tăng trưởng sai biệt thế nào?
Đáp: Có người nói: Không có gì sai biệt. Có người nói: Tên gọi
tức là sai biệt, loại này gọi là ta ïo tác, loại này gọi là tăng trưởng. Có
người nói: Nghĩa cũng có sai biệt, đó là hoặc có lúc do một hành ác mà
rơi vào các nẽo ác, hoặc có lúc do ba hành ác.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 349  
www.daitangkinh.org  
Nếu do một hành ác mà rơi vào nẽo ác, thì lúc ấy gia hạnh chỉ gọi
là tạo tác chứ không gọi là tăng trưởng; nếu đến cuối cùng thì gọi là tạo
tác, cũng gọi là tăng trưởng. Nếu do cả  ba hành ác mà rơi vào nẽo ác,
thì lúc tạo ra một-hai hành ác chỉ gọi  là tạo tác chứ không gọi là tăng
trưởng; nếu tạo ra đủ cả ba hành ác th ì gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng
trưởng. Như ba hành ác, ba hành diệu cũng như vậy, sai biệt là sinh vào
nẽo thiện.
Lại nữa, hoặc có lúc do một vô gián mà rơi vào địa ngục, hoặc là
do đủ cả năm loại. Nếu do một loại thì phần vịgia hạnh ấy chỉ gọi là tạo
tác, không gọi là tăng trưởng; nếu đến cuối cùng thì gọi là tạo tác, cũng
gọi là tăng trưởng. Nếu do đủ cả năm loại mà tạo ra một đến bốn loại,
thì chỉ gọi là tạo tác chứ không gọi là tăng trưởng; nếu tạo ra đủ cả năm
loại, thì gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng.
Lại nữa, hoặc có lúc do một nghiệp đạo bất thiện mà rơi vào các
nẽo ác, hoặc là do đủ cả mười loại. Nếu do một loại thì phần vị gia hạnh
ấy chỉ gọi là tạo tác, không gọi là tăng trưởng, nếu đến cuối cùng thì
gọi là tạo tác cũng gọi là tăng trưởng. Nếu do đủ cả mười loại mà tạo
ra một đến chín loại, thì chỉ gọi là tạo tác chứ không gọi là tăng trưởng,
nếu tạo ra đủ cả mười loại, thì gọi  là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng.
Như mười nghiệp đạo bất thiện, mười nghiệp đạo thiện cũng như vậy
sai biệt là sinh vào nẽo thiện.
Lại nữa, hoặc có lúc do nhiều hành diệu cảm đến một chúng đồng
phần, như Chúng đồng phần cuối cùng của  các Bồ-tát, do ba mươi hai
tướng bách phước mà cảm đến. Nếu tạo ra một tướng bách phước cho
đến ba mươi mốt tướng bách phước, thì chỉ gọi là tạo tác, không gọi là
tăng trưởng; nếu lúc tạo ra đủ cả ba mươi hai tướng bách phước thì gọi
là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng.
Lại nữa, hoặc có nghiệp do suy nghĩ trước kia mà tạo ra, hoặc có
nghiệp không phải là suy nghĩ trước kia tạo ra. Nếu do suy nghĩ trước
kia mà tạo ra thì gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng; nếu không phải
là do suy nghĩ trước kia mà tạo ra, thì chỉ gọi là tạo tác, không gọi là
tăng trưởng. Suy nghĩ kỹ càng mà tạo ra, khinh suất mà tạo ra, nói cũng
như vậy.
Lại nữa, hoặc có nghiệp thuận theo ba thời gian nhận quả, hoặc
có nghiệp thuận theo không nhất định mà nhận quả. Thuận theo ba thời
gian nhận quả thì gọi là tạo tác , cũng gọi là tăng trưởng. Thuận theo
quyết định mà nhận quả, chi gọi la ø tạo tác, không gọi là tăng trưởng.
Thuận theo quyết định nhận quả, thuận theo không nhất định mà nhận
350 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
quả, nói cũng như vậy.
Lại nữa, hoặc có nghiệp thuận theo quyết định riêng biệt nhận
quả, hoặc có nghiệp thuận theo quyết  định không riêng biệt nhận quả.
Thuận heo quyết định riêng biệt nhận quả, thì gọi là tạo tác, cũng gọi là
tăng trưởng; thuận theo quyết định không riêng biệt nhận quả, chỉ gọi
là tạo tác, không gọi là tăng trưởng.
Lại nữa, hoặc có nghiệp có thời  gian quyết định mà dị thục cũng
quyết định, hoặc có nghiệp có dị thục quyết định mà thời gian không
quyết định. Có đủ hai loại quyết định thì gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng
trưởng; chỉ một loại quyết định thì chỉ gọi là tạo tác, không gọi là tăng
trưởng.
Lại nữa, có nghiệp bất thiện t huận theo nẽo ác nhận quả, có
nghiệp bất thiện thuận theo nẽo thiện nhận quả. Loại trước gọi là tạo
tác, cũng gọi là tăng trưởng; loại sau gọi là tạo tác, không gọi là tăng
trưởng. Nghiệp thiện cùng với tướng này trái ngược, nói cũng như
vậy.
Lại nữa, có nghiệp bất thiện lấy nghiệp bất thiện bạn giúp đỡ, có
nghiệp bất thiện lấy nghiệp thiện làm bạn giúp đỡ. Loại trước gọi là tạo
tác, cũng gọi là tăng trưởng; loại sa u gọi là tạo tác, không gọi là tăng
trưởng. Nghiệp thiện trái ngược với tướng này, nói cũng như vậy.
Lại nữa, có nghiệp bất thiện không có tác kiến-tà kiến, mê muội
nhân quã sinh trong sự nối tiếp nhau; c ó nghiệp bât thiện có tác kiến-
Chánh kiến, không mê muội nhân quả sinh trong sự nối tiếp nhau. Loại
trước gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng; loại sau gọi là tạo tác,
không gọi là tăng trưởng. Nghiệp thiện cùng với tướng này trái ngược,
nói cũng như vậy.
Lại nữa, có nghiệp bất thiện hủy hoại giới, hủy hoại kiến, có
nghiệp bất thiện hủy hoại giới mà không hủy hoại kiến. Loại trước gọi
là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng, loại sau gọi là tạo tác, không gọi
là tăng trưởng. Nghiệp th iện cùng với tướng này trái ngược, nói cũng
như vậy.
Lại nữa, có nghiệp bất thiện làm hỏng gia hạnh-làm hỏng ý thích,
có nghiệp bất thiện làm hỏng gia hạnh-không làm hỏng ý thích. Loại
trước gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng; loại sau gọi là tạo tác,
không gọi là tăng trưởng. Nghiệp thiện tr ái lại với tướng này nói cũng
như vậy.
Lại nữa, có nghiệp gậy ra rồi không bỏ-không đổi-không loại trừ-
không dựa vào đối trị, có nghiệp gây ra rồi bỏ-đổi-loại trừ-dựa vào đối
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 351  
www.daitangkinh.org  
trị. Loại trước gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng; loại sau gọi là tạo
tác, không gọi là tăng trưởng.
Như vậy, có nghiệp nhận biết qua  ba thời gian, không nhận biết
qua ba thời gian, gây ra rồi không hối hận, gây ra rồi có hối hận, gây ra
rồi nghĩ đến, gây ra rồi không nghĩ đến, thường xuyên nhớ lại, không
thường xuyên nhớ lại, nói cũng như vậy.
Lại nữa, nếu nghiệp có thể chọn lấy quả-mang lại quả, thì gọi là
tạo tác cũng gọi là tăng trưởng; nếu nghiệp chọn lấy quã mà không có
thể mang lại quả, thì chỉ gọi là tạo tác, không gọi là tăng trưởng.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Nếu nghiệp đã làm, quay lại hướng
về ý thích, biểu hiện rõ ràng ý thích, là cùng chủng loại thì ca ngợi tán
thưởng-trình bày rõ ràng, đó gọi là tạo tác cũng gọi là tăng trưởng. Nếu
nghiệp đã làm trái lại với tướng này thì chỉ gọi là tạo tác, không gọi là
tăng trưởng”.
Có người đưa ra cách nói này: Nếu nghiệp đã làm, viên mãn tất
cả chủng loại, cứu cánh tất cả chủng loại, như xây dựng Chế-đa trang
hoàng nghiêm túc chu đáo, đây gọi la ø tạo tác cũng gọi là tăng trưởng.
Nếu nghiệp đã làm trái lại với t ướng này, thì chỉ gọi là tạo tác, không
gọi là tăng trưởng.
Đại đức nói rằng: “Nếu những nghiệp do nhiều duyên hòa hợp
chắc chắn cảm đến quả thì gọi là tạo tác, cũng gọi là tăng trưởng. Nếu
nghiệp đã làm trái ngược với tướng này, thì chỉ gọi là tạo tác, không gọi
là tăng trưởng”.
Có vô lượng môn như vậy, đó gọi là sai biệt giữa tạo tác và tăng
trưởng.
Nghiệp vô gián có năm loại:
1. Hại mẹ.
2. Hại cha.
3. Hại A-la-hán.
4. Phá hòa hợp tăng.
5. Khởi tâm ác làm chảy máu thân Phật.
Hỏi: Năm nghiệp vô gián này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy nghiệp thân-ngữ làm tự tánh, ba loại trước và một loại
sau lấy thân nghiệp làm tự tánh, loại thứ tư lấy ngữ nghiệp làm tự tánh.
Vì vậy năm loại này do ba Giới-ba Xứ- một Uẩn thâu nhiếp. ba giới là
Sắc-Thanh và Pháp giới, ba xứ là Sắc-Thanh và Pháp xứ, một Uẩn là
Sắc uẩn. Đó gọi là tự tánh của nghiệp vô gián. Đã nói về tự tánh, nay
sẽ nói đến nguyên cớ.
352 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Vì sao gọi là vô gián?
Đáp: Bởi vì hai duyên cho nên gọi là vô gián:
1. Ngăn chặn hiện tại và sau này.
2. Ngăn chặn nẽo khác.
Ngăn chặn hiện tại và sau này, nghĩa là năm loại này chỉ là thuận
theo đời kế tiếp nhận quả, không phải là thuận theo pháp hiện tại nhận
quả và thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả, cho nên gọi là vô gián.
Ngăn chặn nẽo khác, nghĩa là nghiệp này quyết định nhận chịu ở tại địa
ngục, không phải là lẫn lộn ở nẽo khác, cho nên gọi là vô gián.
Do hai nhân duyên kiến lập vô gián:
1. Làm trái ân nuôi dưỡng.
2. Phá hoại ruộng công đức.
Làm trái ân nuôi dưỡng, đó là hại mẹ-hại cha. Phá hoại ruộng
công đức, đó là ba nghiệp còn lại.
Do hai nhân duyên mang lấy tội vô gián:
1. Khởi lên gia hạnh.
2. Quả đến cuối cùng.
Tuy khởi lên gia hạnh mà quả không đến cuối cùng, thì loại ấy
không mang lấy tội vô gián. Tuy quả đến cuối cùng mà không khởi lên
gia hạnh, thì cũng không ma ng lấy tội vô gián. Tuy khởi lên gia hạnh
mà quả không đến cuối cùng, nghĩa la ø như có người muốn làm hại mẹ
mình, người mẹ nhận biết rồi trốn vào trong kho thóc, có người nữ khác
ở nơi chỗ ngủ của người mẹ, người ấy đã đến nói là mẹ mình liền lấy
dao làm hại, làm hại rồi mới tiếp  tục đi vào trong kho thóc lau chùi
lưỡi dao, dao đâm trúng thân mẹ vì thế mà mất mạng. Lúc khởi lên gia
hạnh thì quả chưa đến cuối cùng, l úc quả đến cuối cùng thì không còn
gia hạnh, vì vậy không thành tội vô gián. Có lúc quả đến cuối cùng mà
không khởi lên gia hạnh, nghĩa là như c ó người giúp đỡ cha mẹ đi qua
đoạn đường nguy hiểm, sợ rằng có kẻ c ướp xuất hiện, thúc đẩy khiến
tiến tới, cha mẹ ngã nhào vì thế mà mất mạng. Quả tuy đến cuối cùng
mà không phải là gia hạnh khởi lên; vì vậy cần phải khởi lên gia hạnh
và quả đến cuối cùng mới thành tội vô gián.
Hỏi: Có thể có khởi lên gia hạnh và quả đến cuối cùng, mà không
mang lấy tội vô gián chăng?
Đáp: Có, đó là người giết hại và người bị giết hại cùng lúc mạng
chung, bởi vì không có chúng đồng phần sau có thể thành tựu tội ấy. Có
người anh sai người em tự mình đi làm hại mẹ, người em y theo lời anh
thì cả hai mang lấy tội vô gián; nếu người em sai người khác và   cùng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 353  
www.daitangkinh.org  
người khác làm hai, thì chỉ riêng n gười em mang lấy tội vô gián. Có
người anh sai người em khiến người khác làm hại mẹ, người em y theo
lời anh thì cùng mang lấy tội vô gián; nếu người em tự mình làm hại và
cùng người khác làm hại, thì chỉ ri êng người em mang lấy tội vô gián.
Có người anh sai người em cùng người  khác làm hại mẹ, người em y
theo lời anh thì cùng mang lấy tội  vô gián; nếu người em tự mình làm
hại và chỉ khiến người khác làm ha ïi, thì chỉ riêng người em mang lấy
tội vô gián. Có người anh sai người em, mẹ đến phải làm hại, người em
y theo lời anh thì cùng mang lấy tội vô gián; nếu mẹ đi mới làm hại, thì
chỉ riêng người em mang lấy tội vô gián. Như người anh sai người em,
người anh sai em gái, em trai sai anh trai, sai chị gái cũng như vậy. Như
sai làm hại khi đến, sai làm hại khi đi-đứng-ngồi-nằm cũng như vậy.
Như làm hại cha cũng như vậy. Làm ha ïi A-la-hán làm thân Phật chảy
máu, sai khiến khác nhau tương tự như vậy nên biết.
Nếu loài Phi nhân giết hại cha mẹ Phi nhân thì không mang lấy
tội vô gián; loài Phi nhân giết hại  loài người, loài người giết hại loài
Phi nhân, nên biết cũng như vậy. Chỉ có loài người giết hại cha mẹ loài
người mới mang lấy tội vô gián.
Hỏi: Nếu loại Phiến-trĩ-ca, Bán- trạch-ca, không có hình thể, hai
hình thể mà giết hại cha mẹ thì có mang lấy tội vô gián hay không?
Đáp: Không mang lấy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì thân ấy pháp
vốn như vậy, chí lực yếu kém không có thể làm nơi chứa đựng luật nghi-
không luật nghi.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Phiến-trĩ-ca… giết
hại cha mẹ không mang lấy tội vô gián. Nguyên cớ thế nào? bởi vì loại
ấy đối với cha mẹ không có tâm yêu mến kính trọng, có thể trước đó
hiện rõ trước mắt mà bây giờ hoại diệt. Lại nữa, loại ấy đối với cha mẹ
không có sự hổ thẹn tốt đẹp, bởi vì có thể trước đó hiện rõ trước mắt mà
bây giờ hoại diệt”.
Đại đức nói rằng: “Phiến-trĩ-ca…  phiền não tăng lên, cho nên nhất
định thuộc về nẽo ác; thuộc về nẽo ác cho nên không có tội vô gián”.
Hỏi: Các loài bàng sinh giết hại  cha mẹ có mang lấy tội vô gián
hay không?
Đáp: không mang lấy. Nguyên cớ thế na øo? Bởi vì thân ấy pháp
vốn như vậy, chí lực yếu kém không có thể làm nơi chứa giữ luật nghi-
không luật nghi.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Các loài bàng sinh giết hại cha mẹ
không mang lấy tội vô gián. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì loại ấy đối với
354 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cha mẹ không có tâm yêu mến kính trọng, có thể trước đó hiện rõ trước
mắt mà bây giờ hoại diệt. Lại nữa, loại ấy đối với cha mẹ không có sự
hổ thẹn tốt đẹp, bởi vì có thẻ trước đó hiện rõ trước mắt mà bây giờ
hoại diệt”.
Đại đức nói rằng: “Các loài bàng sinh giết hại cha mẹ, đối với tội
vô gián thì có mang lấy và không ma ng lấy. Nghĩa là loài thông minh
thì mang lấy, loài không thông minh thì không mang lấy. Từng nghe có
một con ngựa thông minh, người tham chủng loại ấy khiến cho giao hợp
với ngựa mẹ, con ngựa về sau nhận biết  cắt đứt bộ phận sinh dục mà
chết”.
Hỏi: Như dùng một gia hạnh cùng l úc giết mẹ và người nữ khác,
người ấy đã có Vô biểu rồi, như trước nói: Người ấy có Biểu nghiệp
mang lấy tội ở phía người nào? đa ùp: Mang lấy tội ở phía người mẹ.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì ở trong đó thì tội vô gián là mạnh hơn.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Các nghiệp có biểu hiện, do cực vi
mà thành, làm hại mẹ và người khác thì cực vi đều khác nhau, cho nên
tội có biểu hiện mang lấy về phía hai người”.
Hỏi: Như có người nữ bị sa thai ở tuần thứ nhất (Yết-la-lam), có
người nữ khác thu nhận đưa vào tro ng thân, về sau đứa con đã sinh ra
lấy ai làm mẹ, giết hại người mẹ nào thì mang lấy tội vô gián?
Đáp: Người trước là mẹ sinh ra , người sau là mẹ nuôi dưỡng, chỉ
có làm hại mẹ sinh ra thì mang lấy tội vô gián;  bởi vì Yết-la-lam dựa
vào người trước sinh ra, những việc đã làm cần phải hỏi mẹ nuôi dưỡng.
Làm hại đối với người không phải la ø mẹ dấy lên tưởng là mẹ, và làm
hai đối với mẹ dấy lên tưởng không phải là mẹ, đều không mang lấy tội
vô gián. Cần phải làm hại đối với mẹ dấy lên tưởng là mẹ, thì mới mang
lấy tội vô gián. Đối với cha và người khác, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Có thể có người nữ không phải là mẹ, không phải là A-la-
hán, làm hại người ấy thì mang tôi vô gián chăng?
Đáp: Có, đó là làm hại cha chuyển căn thành nữ.
Hỏi: Có thể có người nam không phải là cha, không phải là A-la-
hán, làm hại người ấy thì mang tội vô gián chăng?
Đáp: Có, đó là làm hại mẹ chuyển căn thành nam.
Hỏi: Nếu mẹ là A-la-hán, hoặc cha là A-la-hán, thì lúc người ấy
làm hại một người cùng một  lúc, là chỉ mang lấy một tội vô gián, hay
là mang lấy hai tội? Nếu nói chỉ mang lấy một, thì người ấy làm trái ân
nuôi dưỡng và phá hoại ruộng công đức , tại sao mang lấy một? Kinh
nói lại làm sao thông hiểu? Như: “Đức Phật bảo với Thỉ-khiên-trì rằng:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 355  
www.daitangkinh.org  
Nay ông đã mang lấy hai tội vô gián, đó là làm hại cha và A-la-hán”.
Nếu nói mang lấy hai, thì người ấy làm hại một mạng, vì sao mà mang
lấy hai tội?
Đáp: Nêu nói là mang lấy một, bởi vì người ấy làm trái ân nuôi
dưỡng và phá hoại ruộng công đức, cùng chuyển ở tại một thân. Trong
kinh nên nói: Ông do hai duyên mang lấy tội vô gián, đó là làm hại cha
và A-la-hán. Nhưng mà nói mang la áy hai tội, là muốn dùng hai tội để
trách mắng người kia. Có Sư khác nó i: Thể của tội tuy là một mà cảm
đến khổ báo gấp bội, vì vậy cho nên nói là hai.
Hỏi: Như làm hại A-la-hán mang lấy tội vô gián, làm hại các bậc
Hữu học cũng mang lấy tội này chăng?
Đáp: Không mang lấy. Nguyên cớ t hế nào? bởi vì trước đây nói
tội vô gián do hai duyên mà mang lấy:
1. Làm trái ân nuôi dưỡng.
2. Phá hoại ruộng công đức. Làm hại các bậc Hữu học không phải
là phá hoại ruộng công đức, bởi vì họ có công đức cũng có lỗi lầm, có
hành diệu cũng có hành ác, có căn thiện cũng có căn bất thiện.
Hỏi: Người lui sụt mất đi quả A-la-hán, làm hại người ấy thì mang
lấy tội vô gián chăng?
Đáp: Không mang lấy, bởi vì vẫn là Hữu học, như trước nói.
Hỏi: Bậc này vào lúc cuối cùng mạng s ống sắp kết thúc, chắc
chắn trú trong Vô học, tại sao không mang lấy tội vô gián?
Đáp: Bởi vì không có tâm ác đối với thân Vô học, nghĩa là người
ấy chỉ khởi lên ý giết hại và gia ha ïnh đối với thân của bậc Hữu học,
không phải là đối với bậc Vô học. Bởi vì không có nhân vô gián, cho
nên không mang lấy tội vô gián.
Trong Tỳ-nại-da nói: “Trong rừng có rất nhiều Tỳ kheo, bị bọn
cướp giết hại để cướp đoạt áo quần-vật dụng. Có vị quan là cư sĩ tại gia
bắt được tất cả bọn cướp, đưa đến chỗ nhà vua, nhà vua truyền lệnh y
theo pháp trừng trị. Trong đó có một tên cướp chạy trốn đến rừng Thệ-
đa cầu xin được xuất gia. Lúc  ấy chúng Tỳ kheo không kiểm tra kỹ
càng, độ cho xuất gia và cho thọ cụ túc giới. Lúc người chủ quản hình
phạt đem bọn cướp còn lại, đến nơi bãi tha ma sắp chặt tay chặt chân
để trừng trị, Tỳ kheo nghe tin rồi vì bi ết sự việc đáng chán ngán của
thế gian, cho nên đều cùng nhau đi đến xem. Người xuất gia trước đây
cũng ở trong đó, trông thấy tay chân tha ân thể của các tội nhân bị cắt
xẻ, tất cả đều mỗi thứ một nơi. Người  mới xuất gia ấy, tức thì hoảng
hốt sợ hãi, bất tỉnh ngã nhào xuống đất hồi lâu mới tỉnh lại. Mọi người
356 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hỏi nguyên cớ điều ấy, trả lời rằng: Người chết là bạn bè của tôi, trước
kia tôi và những người ấy cùng làm  điều này, nếu không xuất gia thì
cũng gặp phải khổ nạn ấy. Tỳ kheo nghe rồi cùng nói với nhau rằng:
Nay người ác này xử trí như thế nào? Liền đi đến thưa với Đức Phật.
Đức Phật dạy: Người này giết hại chúng Tỳ kheo, mang lấy tội vô gián
không hợp với xuất gia, nếu đã xuất gia thì mọi người nên đuổi ra chứ
không cho phép cùng ở chung. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì người tạo tội
vô gián ở trong Tỳ-nại-da chánh pháp của Ta, không có thể sinh trưởng
các pháp thiện.”
Hỏi: Người ấy không biết rõ ràng la ø A-la-hán, tại sao mang lấy
tội vô gián?
Đáp: Không bởi vì biết mà mang lấy tội, bởi vì phá hoại ruộng
công đức cho nên mang lấy tội. Ng ười ấy ở trong chúng Tỳ kheo, khởi
lên ý thích giết hại không có chọn lựa …, bởi vì tâm rất ác này làm hại
đến A-la-hán, cho nên mang lấy tội vô gián.
Hỏi: Nếu trước đó tạo ra tội vô  gián khác, sau mới phá Tăng, thì
người ấy sinh vào địa ngục phải nhận lấy quả nào trước? Nếu trước phải
nhận lấy quả của tội vô gián khác, th ì tội phá Tăng sẽ trở thành thuận
theo đời kế tiếp thứ hai nhận quả; nếu trước phải nhận lấy quả cũa tội
phá Tăng, thì tội vô gián khác sẽ thành thuận theo đời kế tiếp thứ hai
nhận quả.
Đáp: Nếu trước đó tạo ra nghiệp vô gián khác, thì sau đó không có
thể phá Tăng; nếu trước đó phá Tăng, thì về sau sẽ có thể tạo ra nước
vô gián khác, những nghiệp đã tạo ra sau đó đều do l ực tăng thượng
của tội phá Tăng, cùng dẫn đến quả của địa ngục vô gián. Những hành
ác khác thuận theo đời kế tiếp nha än quả, tùy theo nghiệp vô gián, dựa
theo đây nên biết.
Vả lại, trước đó phá Tăng, sau tạo ra nghiệp vô gián khác, những
nghiệp đã tạo ra sau đó đều do lực tăng thượng của tội phá Tăng, cùng
dẫn đến quả của địa ngục vô gián, cho đến cuối cùng nhận lấy quả của
thọ mạng trải qua một kiếp lại  không có thọ mạng tăng lên. Những
hành ác khác thuận theo đời kế tiếp nhận quả, tùy theo nghiệp vô gián
có thọ mạng dài ngắn, cũng dựa theo đây nên biết.
Hỏi: Nếu bởi vì tội phá Tăng mà sinh vào địa ngục vô gián, thọ
mạng chưa hết mà thế giới đã hoạ i diệt, thì nơi ấy bị chết yểu hay
không? Nếu bị chết yểu thì do nghiệp rất nặng ấy đã dẫn đến thọ lượng,
làm sao bị gián đoạn? Nếu không chết  yểu thì tại sao không hoại diệt
cùng với thế giới mà gây ra khó dễ? Như trong kinh nói`: “Nếu nơi nào
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 357  
www.daitangkinh.org  
thậm chí có một hữu tình tồn tại, thì tai họa sẽ không hủy hoại”.
Đáp: Nếu thọ lượng quyết định thì nơi ấy không có chết yểu giữa
chừng.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao không hoại diệt cùng với thế giới mà
gây ra khó dễ?
Đáp: Nơi ấy do nghiệp lực dẫn dắt đưa vào trong địa ngục ở thế
giới khác mà nhận lấy. Như trong cung vua sắp có đợt ân xá, trước phải
di chuyển tù nhân mang tội nặng đưa  vào ngục khác, sau đó mới thả
những tù nhân được ân xá, ở nơi ấy cũng như vậy. Có người nói: Lúc thế
giới này sắp hoại diệt, nếu các hữu tình tạo ra nghiệp vô gián, thì ở nơi
ấy mạng chung pháp vốn như vậy, lại  không sinh vào nơi này, mà cần
phải sinh vào trong địa ngục ở thế giới khác để nhận lấy quả của nghiệp
này. Có người nói: Lúc thế giới sắp hoại diệt, chắc chắn không có hữu
tình nào tạo nghiệp rất ác.
Hỏi: Có thể có người tạo ra đủ năm nghiệp vô gián chăng?
Đáp: Có người nói: Không có. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nghiệp
này rất năng, không có vật chứa nào có thể mạnh hơn để mà tiếp nhận.
Có Sư khác nói: Có người tạo ra đu năm nghiệp, như thời Đức Phật Ca-
diếp-ba, có Tỳ kheo tên gọi Hoa Thượng, là con trai của Dự Thượng,
người ấy tạo ra đủ năm nghiệp vô gián, và đoạn mất căn thiện.
Hỏi: Do một nghiệp vô gián, và thậm chí do năm nghiệp vô gián,
rơi vào địa ngục có gì sai biệt?
Đáp: Do một nghiệp vô gián rơi vào địa ngục, thì thân ấy nhỏ bé,
dụng cụ làm khổ không nhiều, khổ nhận ch ịu hiện rõ trước mắt không
phải là rất mãnh liệt. Nếu thậm chí do năm nghiệp vô gián rơi vào địa
ngục, thì thân ấy rộng lớn, dụng cụ làm khổ tăng thêm nhiều, khổ nhận
chịu hiện rõ trước mắt rất là mãnh liệt.
Hỏi: Năm nghiệp vô gián, nghiệp nào là nặng nhất?
Đáp: Phá hòa hợp Tăng là nặng nhất, bởi vì phá hoại Pháp thân,
tiếp đến là làm thân Phật chảy máu, tiếp đến là làm hại A-la-hán, tiếp
đến là làm hại mẹ, sau cùng là làm ha ïi cha. Bởi vì ân nuôi dưỡng của
mẹ so với cha là nặng hơn, thế lực của ruộng công đức so với ruộng ân
tình là mạnh hơn.
Hỏi: Tất cả các pháp vô học của Đức Thế Tôn gọi là Phật, pháp
này không có thể làm hại, tại sao nói  tâm ác làm chảy máu mang lấy
tội vô gián?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu nói rằng: Bởi vì đối với pháp có năng lực
thành tựu Đại Bồ-đề, khởi lên ý thích xấu ác muốn hủy hoại, cho   nên
358 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tuy làm hại sinh thân mà mang lấy tội vô gián đối với pháp ấy. Lại nữa,
thành tựu pháp Vô học của chư Phật dựa vào Sinh thân chuyển đổi, nếu
hủy hoại sở y thì nên biết là cũng hủy hoại năng y; như bình vỡ thì sữa
chảy mất, vì vậy mang lấy tội vô gián.
Hỏi: Như khởi lên tâm ác làm thân Phật chảy máu thì mang lấy
tội vô gián có thể có loại khởi lên tâm ác không đến nỗi làm chảy máu,
cũng mang lấy tội vô gián này chăng?
Đáp: Có, bởi vì điều này cho nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có loại khởi lên tâm ác làm th ân Phật chảy máu, mà không
mang lấy tội vô gián, đó là khởi tâm muốn đánh mà chảy máu.
2. Có hoại khởi lên tâm ác không đến nỗi làm chảy máu, mà
mang lấy tội vô gián, đó là khởi tâm muốn giết cho đến khiến máu di
chuyển nơi khác.
3. Có loại khởi lên tâm ác làm ch ảy máu thân Phật, cũng mang
lấy tội vô gián, đó là khởi tâm muốn giết mà làm chảy máu.
4. Có loại khởi lên tâm ác không đến nỗi làm chảy máu, không
mang lấy tội vô gián đó là khởi  tâm muốn đánh cho đến khiến máu di
chuyển nơi khác.
Hỏi: Thân Phật là có những miệng vết thương lở loét hay không?
Đáp: Không có. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tất cả Như Lai đều có
tướng tốt trọn vẹn đầy đủ, thân thẻ-l ông da đều bằng phẳng rất tuyệt
vời, cho nên không có những miệng vết thương lở loét.
Hỏi: Đây là quả của nghiệp gì?
Đáp: Như Lai xưa kia ở trong ba vo â số kiếp, lúc tu hạnh Bồ tát,
nếu thấy hữu tình nào thân thể bị thiếu sót hư hoại, thì khởi tâm thương
xót sâu sắc, tìm mọi cách cứu giúp muốn làm cho đầy đủ; nếu thấy
tượng Phật, tượng Bồ tát, tướng Thánh Tăng, linh khám-tháp thờ-chùa
Tăng hư hoại điêu tàn, th ì tìm mọi cách tu sửa muốn làm cho như ban
đầu. Nhờ vào nghiệp này cho nên nay cảm được tướng tốt trang nghiêm
không có những miệng vết thương lở loét như vậy.
Hỏi: Có thể có suy nghĩ trước  kia làm hại mạng sống, về sau
không chịu rời xa, mà có thể bảo vệ cho tất cả hữu tình chăng?
Đáp: Có, như khởi lên gia hạnh giết  hại, giữa chừng chứng thấy
pháp tánh. Đây là hiển bày không nhờ vào thọ các Học xứ, chỉ do lúc
tiến vào chánh tánh ly sinh, đạt được luật nghi không tạo tác, gọi là bảo
vệ. Sự việc ấy thế nào? Kinh Xiết Ca là căn bản của luận này.
“Xưa có người họ Thích tên gọi Xiết Ca, trước là đầy tớ nhỏ trong
nhà Tổ phụ của Đức Thế Tôn, bởi vì sụ cố cho nên chạy trốn, cư trú
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 359  
www.daitangkinh.org  
trong núi Tuyết, sinh ra và nuôi lớn trai  gái tất cả mấy chục người, bà
con đây gia cường thịnh, nhà cửa nghiêm trang tốt đẹp, tuy kho đụn tràn
đầy mà lấy nghề săn bắn làm sự nghiệp. Đã từng vào một lúc, đàn ông
trai trẻ đều ra ngoài đi săn bắn, lúc ấy Đức Thế Tôn muốn đi đến cung
trời an cư thuyết pháp để báo a ân mẹ, trước tiên dùng Phật nhãn quán
xét khắp thế gian, đứng có chúng sinh na øo mà Đức Phật cần phải đích
thân hóa độ, do không gặp Đức Phật mà mất đi lợi íc h. Ngay lúc ấy
trông thấy Xiết Ca và các quyết thuộc, thiện căn đã chín muồi đến lúc
thấy chân lý. Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn vì hóa độ cho họ, cho nên từ trú
xứ ẩn hình đi đến hiện ra ở trước cửa nhà ấy. Người cha già trông thấy
từ xa thì biết là Đ ức Phật, hoan hỷ nghênh đón, cung kính lễ lạy, thưa
rằng: Thưa Thánh Tử! Hôm nay là ngày gì mà hạ cố đến nhà con? Thưa
Đấng Thiện Thệ Pháp Vương! Hôm nay là ngày gì mà được rủ lòng chú
ý đến? Lập tức sai người vậy nghiệ p quét dọn, bày trải chỗ ngồi sạch
sẽ, đốt hương rải hoa thỉnh Đức T hế Tôn vào nhà đã có chỗ ngồi. Lúc
ấy người cha già kia, dẫn theo những người nữ rập đầu lạy dưới chân
Đức Phật, chắp tay cung kính chọn lấy tất cả các loại thịt sạch sẽ khô-
tươi trong nhà, điều hòa hương vị để dâng lên Đức Thế Tôn. Lúc bấy
giờ Đức Thế Tôn bảo rằng: Dừng lại, dừng lại! Chư Phật Như Lai không
ăn máu thịt. Lúc ấy người cha già kia và những người nữ, vâng lời dạy
xấu hổ lùi lại ngồi về một phía”.
Có người nói: Đức Phật va øo ngày này ở giữa hư không mà đi
đến.

trưa.
Có người nói: Chọn lấy thức ăn của Bắc châu để dâng lên lúc giữa
“Đức Phật thuận theo căn cơ của họ nói cho nghe về pháp   quan
trọng, cả nhà lớn nhỏ cùng chứng được Ly  sinh, đạt được quả Dự lưu,
sinh ra pháp nhãn thanh tịnh, tâm hết sức hoan hỷ chiêm ngưỡng Đức
Thế Tôn. Đức Phật chú ý đến căn cơ khác lại nói pháp cho nghe. Lúc ấy
những người trẻ tuổi thu lấy chim-hươu bắt  được, tùy ý giết hại rồi lại
bố trí hầm bẫy xong gánh thịt ma ø trở về. Đến nơi những người phụ nữ
thường đón đợi, bỗng nhiên vào ngày này quái lạ vì sao không đến? Tất
cả dấy lên suy nghĩ này: Đừng vì có kẻ khác! Leo lên chỗ cao nhìn về,
từ xa trông thấy trong nhà có người phi thường, uy quang sáng rực như
đài cao đúc bằng vàng, cha và nhưng người nữ vây tròn trước sau, liền
sinh lòng giận dữ cùng nói với nhau rằng: Bọn họ không đón đợi như
vậy chắc chắn là do kẻ kia kềm giữ. Tức giận đã sâu sắc, không rỗi để
buông gánh, cầm dao tiến thẳng vào tìm cách muốn làm hại Đức Phật.
360 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Người cha mắng rằng: Các con dừng la ïi, dừng lại! Đây là bậc Thánh,
đấng Thiện Thệ Pháp Vương, đến cứu độ chúng ta, tất cả nên vui mừng
vì may mắn, đừng khởi lên tâm ác!  Các người con đã nghe đều sinh
lòng hối hận xấu hổ, vứt dao khôn g gánh rập đầu lạy cầu xin thương
xót, cung kính chắp tay lùi về ngồi một  phía. Đức Phật thuận theo căn
cơ của họ nói cho nghe về pháp quan trọng. Những người con nghe rồi
cũng chứng được Ly sinh, đạt được quả Dự lưu, sinh ra pháp nhãn thanh
tịnh tâm hết sức hoan hỷ chiêm n gưỡng Đức Thế Tôn. Lúc ấy trong
rừng hoang, vô lượng chim chóc hươu nai, ra vào các hầm bẫy mà chết
và bị thương không phải là một, do l ực của Thánh đạo làm cho nghiệp
đạo sát sinh Vô biểu của những người con không phát sinh”.
Hỏi: Giết hại những chúng sinh nào ở phần vị gia hạnh có thể tiến
vào Thánh đạo?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Giết hại loài bàng sinh nhưng
không phải là giết hại loài người. C ó người đưa ra cách nói này: Cũng
bao gồm giết hại loài người, chỉ trừ ra đã khởi lên gia hạnh vô gián, cho
nên đưa ra cách nói như vậy: Như khởi lên gia hạnh giết hại mà ở giữa
chừng chứng thấy pháp tánh.
Hỏi: Nếu đối với tất cả hữu tình được bảo vệ, thì người ấy đối với
tất cả hữu tình được rời xa chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có lúc đối với tất cả hữu tình được bảo vệ, không phải là được
rời xa, như không thọ Học xứ mà chúng thấy pháp tánh. Đây là hiển bày
không thọ luật nghi Biệt giải thoát, gọi là không thọ Học xứ.
2. Có lúc đối với tất cả hữu tì nh được rời xa, không phài là được
bảo vệ, như thọ Học xứ mà phạm vào rời xa. Đây là hiển bày tuy thọ
luật nghi Biệt giải thoát, mà bởi vì tác ý không như lý, và bởi vì phiền
não như tham…, đối với những sự bảo vệ không có thể rời xa.
3. Có lúc đối với tất cả hữu tình được bảo vệ cũng được rời xa, như
thọ Học xứ không phạm vào rời xa. Đây là hiển bày đã thọ luật nghi
Biệt giải thoát, lại c ó thể tác ý như lý suy ng hĩ chọn lựa, thậm chí vì
mạng sống cũng không cố tình phạm vào.
Như nghe xưa kia có Tỳ kheo khất t hực, theo thứ tự đi qua thôn
xóm đến nhà người thợ ngọc, đúng lúc gặp người thợ ấy xâu ngọc cho
nhà vua, thấy Tỳ kheo đến liền hoan hỷ cầm bát đi vào nhà lấy thức ăn.
Tỳ kheo mặc y đó, mặt trời chiếu vào phát ra ánh sáng, từ xa chiếu lên
ngọc quý cũng cùng màu đỏ. Có con ngỗng ở bên cạnh, ngỡ là miếng
thịt liền nuốt mất. Tỳ kheo trông thấy ngăn lại để giữ viên ngọc nhưng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 361  
www.daitangkinh.org  
không kịp. Người thợ ngọc mang bát c hứa đầy thức ăn đến, trao cho
Tỳ kheo và cùng cảm ơn qua lại mà ra đi. người ấy vào lát sau nhận ra
thiếu một viên ngọc, thầm cho rằng Tỳ kheo lấy trộm mà mang đi. lập
tức chạy đuổi theo bắt được dẫn  trở về mắng rằng: Này Sa-môn! Ông
đã là Thích tử, sao không có liêm sỉ mà trộm lấy ngọc nhà vua của tôi?
Tỳ kheo trả lời rằng: Tôi không làm điều này. Người ấy nghĩ thầm: Nếu
không trừng trị khổ sở thì ngọc không thể nào lấy lại được. Liền đánh
đập khổ sở, chỗ bị đánh tóe máu, con ngỗng nuốt viên ngọc kia lại đến
rỉa máu, người ấy tức giận dùng gậy đánh con ngỗng, con ngỗng vì thế
mà chết. Tỳ kheo liền đề nghị xem con ngỗng chết hay sống, người ấy
liền mắng rằng: Theo lý thì đưa viên ngọc ra đây liên quan đến chuyện
con ngỗng? Tỳ kheo cố nài nỉ, người ấy mới chịu xem và trả lời rằng
đã chết. Tỳ kheo nói cho biết rằng: Con ngỗng nuốt viên ngọc của ông.
Người ấy không tin, hãy còn nghi ngờ là mượn cớ trốn tội. Tỳ kheo nói
rằng: Tôi thật sự trông thấy nó nuốt. Người ấy liền cầm dao để mổ bụng
con ngỗng, thế là từ trong bụng lấy được  viên ngọc đã mất. Người ấy
sinh lòng xấu hổ, buồn vui lẫn lộn, lễ phép xin lỗi Tỳ kheo và thưa rằng:
Sao Tôn giả không chỉ rõ sớm hơn, khiến cho tôi ngu muội tối tăm, làm
khổ sở đến thân thể Tôn giả, tạo ra nghiệp ác này, mãi mãi nhận chịu
khổ đau không có hạn kỳ ra khỏi? Tỳ kheo bảo rằng: Tôi thọ giới cấm
thà bỏ thân mạng chứ không làm tổn thương sâu kiến, nếu trước đó chỉ
rõ thì nhất định ông sẽ giết hại con ngỗng, không bảo vệ chúng sinh thì
sao gọi là trì giới?
Những loại như vậy gọi là đối với tất cả hữu tình cũng được bảo
vệ, cũng được rời xa.
4. Có lúc không phải là đối với tất cả hữu tình được bảo vệ, cũng
không phải là được rời xa, đó la ø trừ ra những tướng trước. Tướng là
thuộc về tên gọi, như trước nói rộng ra. Nghĩa là trừ ra thành tựu ba luật
nghi của loài người, hai luật nghi của loài trời, còn lại luật nghi khác của
loài người, trời và toàn phần luật nghi của nẽo khác, làm thành câu thứ
tư, cho nên nói là trừ ra những tướng trước.
Có bốn loại luật nghi gọi là bảo vệ:
1. Luật nghi Biệt giải thoát.
2. Luật nghi Tĩnh lự.
3. Luật nghi vô lậu.
4. Luật nghi đoạn.
Luật nghi Biệt giải thoát, đó là Thi-la của cõi Dục. Luật nghi Tĩnh
lự, đó là Thi-la của cõi Sắc. Luật nghi vô lậu, đó là Thi-la vô lậu.  luật
362 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nghi đoạn, đó là ở trong hai luật nghi Tĩnh lự-vô lậu đều chọn lấy phần
ít, lìa nhiễm của cõi Dục trong chín đạo vô gián, giới thế tục tùy chuyển
thuộc về hai luật nghi, đó là luật nghi  Tĩnh lự và luật nghi đoạn; giới
vô lậu tùy chuyển cũng thuộc về hai luật nghi, đó là luật nghi vô lậu và
luật nghi đoạn.
Hỏi: Vì sao chỉ riêng loại này gọi là luật nghi đoạn?
Đáp: Bởi vì có thể làm đối trị đoạn với phá và khởi lên phiền não
phá giới, nghĩa là hai giới tùy chuyển trong tám đạo vô gián trước, chỉ
làm đối trị đoạn với khởi lên phiền não phá giới; hai giới tùy chuyển
trong đạo vô gián thứ chín, cùng làm đối trị đoạn với phá giới và khởi
lên phiền não phá giới. Vì vậy luật nghi Tĩnh lự, vô lậu đối với luật nghi
đoạn làm thành bốn câu phân biệt.
Luật nghi Tĩnh lự đối với luật nghi đoạn, làm thành bốn câu phân
biệt:
1. Có lúc là luật nghi Tĩnh lự, không phải là luật nghi đoạn, đó là
trừ ra giới thế tục tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa nhiễm của cõi
Dục, còn lại các giới thế tục tùy chuyển.
2. Có lúc là luật nghi đoạn, không phải là luật nghi Tĩnh lự, đó là
giới vô lậu tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa nhiễm của cõi Dục.
3. Có lúc là luận nghi Tĩnh lự, cũng là luật nghi đoạn, đó là giới
thế tục tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa nhiễm của cõi Dục.
4. Có lúc không phải là luật nghi Tĩnh lự, cũng không phải là luật
nghi đoạn, đó là trừ ra giới vô lậu tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa
nhiễm của cõi Dục, còn lại các giới vô lậu tùy chuyển.
Luật nghi vô lậu đối với luật nghi đoạn, làm thành bốn câu  phân
biệt:
1. Có lúc là luật nghi vô lậu, không phải là luật nghi đoạn, đó  là
trừ ra giới vô lậu tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa nhiễm của cõi
Dục, còn lại các giới vô lậu tùy chuyển.
2. Có lúc là luật nghi đoạn, không ph ải là luật nghi vô lậu, đó là
giới thế tục tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa nhiễm của cõi Dục.
3. Có lúc là luật nghi vô lậu, cũng là luật nghi đoạn, đó là giới vô
lậu tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa nhiễm của cõi Dục.
4. Có lúc không phải là luật nghi vô lậu, cũng không phải là luật
nghi đoạn, đó là trừ ra giới thế tục tùy chuyển trong chín đạo vô gián lìa
nhiễm của cõi Dục, còn lại các giới thế tục tùy chuyển.
Hỏi: Bốn luật nghi này, ai thành tựu mấy loại?
Đáp: Hoặc có người thành tựu mộ t loại, đó là trừ ra luật nghi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 363  
www.daitangkinh.org  
đoạn, ba luật nghi còn lại thì tha ønh tựu từng loại một, mà không có ai
chỉ thành tựu luật nghi đoạn. Hoặc có người thành tựu hai loại, đó là
hoặc hai loại Biệt giải thoát, Tĩnh lự, hoặc hai loại Tĩnh lự-vô lậu, hoặc
hai loại Tĩnh lự, đoạn, mà không có ai  thành tựu hai loại vô lậu, đoạn.
Hoặc có người thành tựu ba loại, đó là hoặc ba loại Biệt giải thoát, Tĩnh
lự- vô lậu, hoặc ba loại Biệt giải thoát, Tĩnh lự- đoạn, hoặc ba loại Tĩnh
lự-vô lậu-đoạn, không có ai thành tựu ba  loại Biệt giải thoát-vô lậu-
đoạn. Hoặc có người thành tựu đa ày đủ bốn loại. Trong này, người chỉ
thành tựu luật nghi Biệt giải thoát, đó là dị sinh sinh ở cõi Dục thọ Học
xứ, chưa đạt được tâm thiện của cõi  Sắc, người chỉ thành tựu luật nghi
Tĩnh lự, đó là dị sinh ở cõi Dục kho âng thọ Học xứ, đạt được tâm thiện
của cõi Sắc mà hãy còn có đủ ràng buộc, và sinh ở Tĩnh lự thứ hai, thứ
ba- thứ tư; người chỉ thành tựu luật nghi vô lậu, đó là Thánh giả sinh ở
cõi Vô sắc. Hoặc có người thành tựu hai loại Biệt giải thoát-Tĩnh lự, đó
là dị sinh sinh ở cõi Dục thọ Học xứ, đạt được tâm thiện của cõi Sắc mà
hãy còn có đủ ràng buộc. Hoặc có người thành tựu hai loại Tĩnh lự-vô
lậu, đó là Thánh giả sinh ở cõi Dục không thọ Học xứ, chưa lìa nhiễm
của cõi Dục, và sinh ở Tĩnh lự thứ hai-thứ ba-thứ tư. Hoặc có người
thành tựu hai loại Tĩnh lự-đoạn, đó là dị sinh sinh ở cõi Dục không thọ
Học xứ, mà lìa nhiễm của cõi Du ïc từ một phẩm cho đến chín phẩm,
và sinh ở Tĩnh lự thứ nhất. Hoặc có người thành tựu ba loại Biệt giải
thoát-Tĩnh lự-vô lậu, đó là Thánh giả sinh ở cõi Dục thọ Học xứ, chưa
lìa nhiễm của cõi Dục. Hoặc có người thành tựu ba loại Biệt giải thoát-
Tĩnh lự-đoạn, đó là dị sinh sinh ở cõi Dục thọ Học xứ, lìa nhiễm của cõi
Dục từ một phẩm cho đến chín phẩm. Hoặc có người thành tựu ba loại
Tĩnh lự-vô lậu-đoạn, đó là Thánh giả sinh ở cõi Dục không thọ Học xứ,
lìa nhiễm của cõi Dục từ một phẩm cho đến chín phẩm, và sinh ở Tĩnh
lự thứ nhất. Hoặc có người thành tựu đầy đủ bốn loại, đó là Thánh giả
sinh ở cõi Dục thọ Học xứ, lìa nhiễm của cõi Dục từ một phẩm cho đến
chín phẩm.
Hỏi: Bốn luật nghi này mấy loại tùy tâm chuyển, mấy loại không
tùy tâm chuyển?
Đáp: Ba loại tùy tâm chuyển, một loại tùy tâm chuyển, đó là luật
nghi Biệt giải thoát.
Hỏi: Tại sao luật nghi Biệt giải thoát không tùy tâm chuyển?
Đáp: Bởi vì luật nghi Biệt giải thoát thô mà nặng, luật nghi tùy
tâm chuyển tế mà lại nhẹ.
Có người nói: Luật nghi Biệt giải thoát bị giới ác làm cho   khuất
364 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
phục suy tổn, luật nghi tùy tâm chuyển không bị giới ác làm cho khuất
phục suy tổn.
Có người nói: Luật nghi Biệt giải thoát bị ý thích xấu ác và ý thích
có hại làm cho khuất phục suy tổn, luật nghi tùy tâm chuyển không bị
chúng làm cho khuất phục suy tổn.
Có người nói: Luật nghi Biệt gi ải thoát có thế dụng chậm chạp
thực hành không bằng tâm, luật nghi tùy tâm chuyển có thế dụng nhanh
nhạy thực hành sánh kịp tâm.
Có người nói: Luật nghi Biệt giả i thoát dựa vào Biểu, luật nghi
tùy tâm chuyển dựa vào Vô biểu.
Có người nói: Luật nghi Biểu giải thoát là quả thuộc về Biểu, luật
nghi tùy tâm chuyển là quả thuộc về Vô biểu.
Có người nói: Luật nghi Biệt giải thoát dựa vào Biểu là quả thuộc
về Biểu, luật nghi tùy tâm chuyển dựa vào tâm là quả thuộc về tâm.
Có người nói: Luật nghi Biệt giải thoát dựa vào bộ chúng do người
hòa hợp mà thọ được, luật nghi tùy  tâm chuyển chỉ dựa vào pháp mà
được.
Có người nói: Luật nghi Biệt gi ải thoát dựa vào người khác mà
được, luật nghi tùy tâm chuyển dựa vào chính mình mà được.
Có người nói: Luật nghi Biệt giải thoát không cùng sinh-cùng trú-
cùng diệt với tâm, luật nghi tùy tâm chuyển cùng sinh-cùng trú-cùng
diệt với tâm.
Có người nói: Luật nghi Biệt giải thoát không cùng một quả-một
đẳng lưu-một dị thục với tâm, luật nghi tùy tâm chuyển cùng một quả-
một đẳng lưu-một dị thục với tâm.
Có người nói: Luật nghi Biệt giải thoát không cùng sinh với tâm,
luật nghi tùy tâm chuyển cùng sinh với tâm.
Có người nói: Tùy tâm chuyển pháp, lý cần phải như vậy. Tâm
nếu thiện thì pháp ấy cũng thiện; bất thiện-vô ký cũng như vậy. Luật
nghi Biệt giải thoát chỉ là thiện, nếu tùy tâm chuyển thì lúc tâm thiện
dấy khởi nó có thể tùy chuyển, lúc tâm bất thiện-vô ký dấy khởi thì nó
cần chuyển đoạn mất.
Có người nói: Tùy tâm chuyển pha ùp, lý cần phải như vậy. Nếu
tâm cõi Dục thì pháp ấy cũng cõi Dục; cõi Sắc-cõi Vô sắc và không hệ
thuộc cũng như vậy. Luật nghi Biệt giải thoát chỉ là cõi Dục, nếu tùy
tâm chuyển thì lúc tâm õi Dục dấy  khởi nó có thể tủy chuyển, lúc tâm
cõi Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc dấy khởi thì nó cần phải đoạn.
Có người nói: Tùy tâm chuyển pha ùp, lý cần phải như vậy. Nếu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 119 365  
www.daitangkinh.org  
tâm Học thì pháp ấy cũng là Học; Vô học-Phi học phi vô học cũng như
vậy, luật nghi Biệt giải thoát ch ỉ là Phi học phi vô học, nếu tùy tâm
chuyển thì lúc tâm Phi học phi vô học  dấy khởi nó có thể tùy chuyển,
lúc tâm Học, Vô học dấy khở thì nó phải đoạn mất.
Có người nói: Tùy tâm chuyển pha ùp, lý cần phải như vậy. Nếu
tâm do kiến mà đoạn thì pháp ấy cũng do kiến mà đoạn; do tu mà đoạn
và không đoạn cũng như vậy. Luật nghi Bi ệt giải thoát chỉ do tu mà
đoạn, nếu tùy tâm chuyển thì lúc tâm do tu mà đoạn dấy khởi nó có thể
tùy chuyển, lúc tâm do kiến mà đoa ïn và tâm không đoạn dấy khởi thì
nó phải đoạn mất.
Có người nói: Nếu luật nghi Biệt giải thoát tùy tâm chuyển, thì lẽ
ra vị lai tu-vị lai thành tựu. Nhưng mà luật nghi Biệt giải thoát không có
vị lai tu và vị lai thành tựu.
Có người nói: Nếu luật nghi Biệt giải thoát này tùy tâm chuyển,
thì lẽ ra không thi thiết trú giới-lớn nhỏ.
Có người nói: Nếu luật nghi này tùy tâm chuyển, thì lẽ ra không
thi thiết giới phẩm quyết định.
Có người nói: Nếu luật nghi Biệt giải thoát này tùy tâm chuyển,
thì lẽ ra không phải là bốn duyên-năm uyên mà xả. Nói bốn duyên là:
1. Rời bỏ Học xứ.
2. Sinh ra hai hình thể.
3. Đoạn mất căn thiện.
4. Rời bỏ chúng đồng phần.
Nói năm duyên, đó là bốn duyên trên, và hết đêm.
Có người nói: Nếu luật nghi Biệt giải thoát này tùy tâm chuyển,
thì lẽ ra lúc từ cõi trên sinh vào cõi Dục mà có được. Nếu như vậy thì lẽ
ra không có ba loại sai biệt như trú vào luật nghi-không luật nghi…
Có người nói: Nếu luật nghi Biệt giải thoát tùy tâm chuyển, thì lúc
có tâm có thể có, lúc không có tâm thì phải đoạn mất.
Đừng có những sai lầm như vậy, bởi vì luật nghi Biệt giải thoát
không tùy tâm chuyển.
Hỏi: Người trú trong luật nghi Biệt giải thoát, lúc vi phạm luật
nghi thì rời bỏ luật nghi hay không?
Đáp: Các Sư nước ngoài đưa ra cách nói như vậy: “Người ấy rời
bỏ luật nghi mang lấy phi luật nghi-phi bất luật nghi. Nếu lúc phát lộ
không có tâm che giấu, như pháp sám hối trừ bỏ thì rời bỏ phi luật nghi
- phi bất luật nghi, trở lại có được luật nghi”.
Nếu đưa ra cách nói này, thì làm cho dễ dàng thông hiểu, phát lộ
366 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
sám hối về sai lầm của mình trở lại trú trong luật nghi, tác pháp sám hối
trừ bỏ cũng không phải là không có công dụng.
Có Sư khác nói: Lúc người ấy vi phạm luật nghi thỉ rời bỏ luật
nghi mang lấy phi luật nghi-phi bất luật nghi. Nếu lúc phát lộ không có
tâm che giấu, như phát sám hối trừ bỏ th ì rời bỏ phi luật nghi-phi bất
luật nghi, mà không có được luật nghị.
Hỏi: Như nói phát lộ sám hối về sai lầm của mình trở lại trú trong
luật nghi, nên thông hiểu thế nào? như pháp sám hối trừ bỏ lẽ nào
không phải là vô dụng hay sao?
Đáp: Trú trong ý thích thiện gọi là trú trong luật nghi, lúc bấy giờ
rời bỏ ý thích ác, phát khởi ý thích thiện cho nên không phải là vô dụng.
Nhưng mà thật ra thì phần vị này không có được luật nghi.
Lại có người nói: Lúc người ấy vi phạm luật nghi, thì luật nghi
hiện tại mất đi, mang lấy phi luật nghi- phi bất luật nghi, mà thành tựu
luật nghi quá khư. Nếu lúc phát lộ không có tâm che giấu…, thì như cách
nói thứ hai.
Hoặc có người nói: Lúc người ấy vi phạm luật nghi thì sát-na thứ
nhất mất đi, tiếp theo về sau lại nối tiếp.
Các Luận Sư ở nước Ca-thấp-di -la nói: “Lúc người ấy vi phạm
luật nghi không rời bỏ luật nghi, mà mang lấy phi luật nghi-phi bất luật
nghi. Vì vậy, lúc bấy giờ gọi là trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi,
cũng gọi là trú trong luật nghi. Nếu lúc phát lộ không có tâm che giấu,
như pháp sám hối trừ bỏ thì rời bỏ phi luật nghi-phi bất luật nghi, nhưng
gọi là trú trong luật nghi. Như có người giàu mắc nợ người ta thì gọi là
người mắc nợ, cũng gọi là người giàu, về sau trả nợ rồi thì chỉ gọi là
người giàu”.
Nếu nói như vậy thì làm cho dễ dàng thông hiểu, phát lộ sám hối
về sai lầm của mình trở lại trú trong luật nghi, tác pháp sám hối trừ bỏ
cũng không phải là không có công dụng.
Hỏi: Giới thiện làm sao có thể sửa trị giới ác?
Đáp: Nhờ vào tâm thì thọ trì làm bạn giúp đỡ, từ vô thỉ đến nay
thường xuyên quen theo các Thi-la ác, tạm thời thọ trì giới thiện thì có
thể trừ bỏ. Giống như trong nhà trải qua thời gian dài tích tụ bóng tối,
ngọn đèn sáng chói vừa đem vào thì bóng tối liền trừ hết. Lại như đối
với sự nhạt nhẽo đã lâu quen theo tưởng đến vị mặn, vừa nếm vị của
muối thì tưởng kia liền trừ hết. Giới thi ện sửa trị giới ác cũng lại như
vậy. Đạo sửa trị phiền não nên biết cũng như vậy.

„