A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 120

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 367  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 120

LUẬN VỀ HẠI SINH (Phần 3)

Hỏi: Luật nghi Biệt giải thoát, là chỉ có được từ Sở xứ-Năng xứ
của hữu tình, hay là cũng có được từ phi sở-năng xứ? Nếu chỉ có được từ
sở xứ-năng xứ, thì luật nghi này phải có tăng giảm, đó là từ phi sở-năng
xứ, sinh ra sở xứ-năng xứ thì luật nghi phải tăng; ngay từ sở xứ-năng xứ,
sinh ra phi sở-năng xứ thì luật nghi phải giảm. Vả lại, luật nghi này phả
thọ phần ít của xứ, mà Đức Thế Tôn nói không có thọ phần ít. Lại cần
phải thành lập tông chỉ Ly hệ, đó là ngoại đạo kia vì dụ dỗ người khác
cho nên dấy lên nói như vậy: “Cố gắng lên hỡi người nam! Có chúng
sinh cách nơi này hơn một trăm Du-thiện-na, nếu khởi lên tâm thiện rời
bỏ dao gậy thề không làm hại người khác, thì đối với người khác sẽ đạt
được luật nghi không giết hại”. Nếu nói cũng có được t ừ phi sở-năng
xứ, thì luận Pháp Cứu đã nói nên thông hiểu thế nào? như luận ấy nói:
“Thi-la có được từ sở xứ-năng xứ. T ừ có được từ sở năng-phi sở năng
xứ”.
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Lu ật nghi có được từ sở năng phi
sở năng xứ.
Hỏi: Ba loại vấn nạn trước, ở đây làm cho dễ dàng thông hiểu,
luận Pháp cứu làm sao thông hiểu?
Đáp: Nên biết rằng Tôn giả ấy dùng ý bí mật để nói. Đức Phật
cũng dùng ý bí mật để thuyết ra các Kinh, huống là Tôn giả ấy không
nói theo ý bí mật hay sao? Ý bí mật  là gì? Nghĩa là Tôn giả ấy nói
Uẩn-Giới-Xứ của đời hiện tại gọi la ø sở-năng, quá khứ-vị lai gọi là phi
sở-năng, giới Biệt giải thoát gọi là Thi-la, hai giới Tĩnh lự-vô lậu gọi là
Từ. Luận ấy nói giới Biệt giải thoa ùt chỉ có được đối với Uẩn-Giới-Xứ
thuộc về trí hữu tình hiện tại, không đối với quá khứ-vị lai, bởi vì quá
khứ-vị lai rơi vào trí thuộc về pháp. Hai loại luật nghi Tĩnh lự-vô lậu, có
368 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
được từ Uẩn-Giới-Xứ của cả ba đời, cho nên luận ấy đã nói theo lý cũng
không trái ngược gì. Vì vậy luật nghi Bi ệt giải thoát, cùng với hai loại
luật nghi Tĩn lự-vô lậu có tướn sai biệt , đó là luật nghi Biệt giải thoát
chỉ có được đối với Xứ của hữu tình hiện tại, hai loại luật nghi Tĩnh lự-
vô lậu có được từ Uẩn-Giới-Xứ của cả ba đời; luật nghi Biệt giải thoát
có được bao gồm từ Xứ của nghiệp đạo căn bản-gia hạnh-dấy khởi sau,
hai loại luật nghi Tĩnh lự-vô lậu chỉ có được từ Xứ của nghiệp đạo căn
bản.
Do sự sai biệt này nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có Uẩn-Giới-Xứ đối với nó có được luật nghi Biệt giải thoát,
không phải là Tĩnh lự-vô lậu, đó la ø nghiệp đạo gia hạnh-dấy khởi sau
thuộc hiện tại.
2. Có Uẩn-Giới-Xứ đối với nó có được  luật nghi Tĩnh lự-vô lậu,
không phải là Biệt giải thoát, đó là nghiệp đạo căn bản thuộc quá khứ-
vị lai.
3. Có Uẩn-Giới-Xứ đối với nó có được luật nghi Biệt giải thoát,
cũng là Tĩnh lự-vô lậu, đó là nghiệp đạo căn bản của đời hiện tại.
4. Có Uẩn-Giới-Xứ không từ nó có được luật nghi Biệt giải thoát,
cũng không phải là Tĩnh lự-vô lậu, đó là nghiệp đạo gia hạnh-dấy khởi
sau của quá khứ-vị lai.
Hỏi: Nếu luật nghi Biệt giải thoa ùt chỉ có được từ Xứ của hữu
tình hiện tại, không phải là từ Uẩn-Gi ới-Xứ thuộc quá khứ-vị lai, thì
luật nghi của các Như Lai Ư Ùng Chánh Đẳng Giác không giống nhau.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì lúc c hư Phật quá khứ xuất hiện ở thế gian,
vô lượng hữu tình là cảnh giới của lu ật nghi, loài hữu tình ấy đã nhập
Niết-bàn, Đức Thích Ca Mâu Ni ở trong cảnh giới ấy không có được
luật nghi. Nay đến lúc Đức Phật Thích Ca xuất hiện ở thế gian vô lượng
hữu tình làm cảnh của luật nghi, loài hữu tình ấy đã nhập Niết-bàn, Đức
Như Lai từ thị ở trong cảnh ấy không có được luật nghi. Cảnh có rộng-
hẹp, luật nghi cũng như vậy, lẽ nào không phải là luật nghi của chư Phật
không giống nhau hay sao?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Cảnh giới của luật nghi tuy có
nhiều ít, mà Thể của luật nghi trước sau không có gì khác, đều có được
từ Xứ thuộc cảnh của tất cả hữu tình tỗng hợp lại mà phát ra.
Có người đưa ra cách nói này: Luật nghi của Như Lai ba đời không
giống nhau cũng không có gì sai.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi Thiết nói nên thông hiểu thế nào?
Như luận ấy nói: “Tất cả Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thảy đều bình
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 369  
www.daitangkinh.org  
đẳng”.
Đáp: Do ba sự giống nhau cho nên gọi là bình đẳng:
1. Tu hành giống nhau, nghĩa là các Đức Như Lai đều từ ba vô số
kiếp quá khứ, thường xuyên tu bốn loại Ba-la-mật-đa, cứu cánh viên
mãn đạt được Bồ-đề.
2. Lợi ích giống nhau, nghĩa là cá c Đức Như Lai đều đối với hữu
tình ứng hóa vô lượng, làm sự việc lợi lạc đều đến nơi cuối cùng.
3. Pháp thân giống nhau, nghĩa là các Đức Như Lai đều đạt được
công đức thù thắng như mười Lực-bốn Vô sở úy, ba Niệm trú-Đại Bi,
mười tám pháp Bất cọng… Do ba nghĩa này cho nên nói là bình đẳng,
không phải là Thể của luật nghi kh ông có khác nhau về nhiều ít. Lại
do căn giống nhau cho nên nói là bình đẳng, bởi vì tất cả Như Lai đều
trú trong căn phẩm Thượng, lại do giới giống nhau cho nên nói là bình
đẳng, bởi vì tất cả Như Lai đều đạt được giới phẩm Thượng.
Có Sư khác nói: Tất cả luật nghi của hết thảy Như Lai Ứng Chánh
Đẳng Giác, đều có được từ Xứ của tất cả hữu tình cho nên nói là giống
nhau, không phải là Thể không có khác  nhau. Nghĩa là luật nghi của
chư Phật quá khứ thuận vào cảnh của các hữu tình, giả sử nay vẫn còn
thì Đức Thích Ca Mâu Ni từ trong  cảnh ấy cũng đa ït được luật nghi.
Nhưng mà lý này không có. Luật nghi của Đức Thích Ca Như Lai Ứng
Chánh Đẳng Giác thuận theo cảnh của các hữu tình, giả sữ đang còn thì
Đức Như Lai Từ Thị từ trong cảnh a áy cũng đạt được luật nghi. Nhưng
mà lý này không có. Vì vậy nói là giống nhau cũng không có gì sai.
Nhưng các luật nghi nên nói là có một, như nói: Giới uẩn-giới tu-
giới học. Hoặc nên nói là hai, đó là Biểu-Vô biểu. Hoặc nên nói là ba,
đó là Hạ-Trung-Thượng, hoặc là từ không có tham-không có sân-không
có si mà sinh ra sai khác. Hoặc nên nói là bốn, đó là nghiệp thân-ngữ
đều có Biểu-Vô biểu. Hoặc nên noi là sáu, đó là Biểu-Vô biểu đều có
Thượng-Trung-Hạ, hoặc là do ba căn mà sinh ra. Hoặc nên nói là bảy,
đó là lìa bỏ sát sinh cho đến lìa bỏ lời nói tạp uế. Hoặc nên nói là chín,
đó là từ Hạ cho đến Thượng Thượng. Hoặc nên nói là mười hai, đó là
thân-ngữ-Biểu-Vô biểu đều có ba pha åm, hoặc là ba căn sinh ra. Hoặc
nên nói là mười bốn, đó là lìa bỏ sát sinh cho đến lìa bỏ lời nói tạp uế,
đều có Biểu-Vô biểu. Hoặc nên nói là mười tám, đó là Biểu-Vô biểu
đều có chín phẩm. Hoặc nên noi là hai mươi mốt, đó là lìa bỏ sát sinh
cho đến lìa bỏ lời nói tạp uế đều có ba phẩm, hoặc là ba căn sinh ra.
Hoặc nên nói là bốn mươi hai, đó là lìa bỏ sát sinh cho đến lìa bỏ lời nói
tạp uế, đều có Biểu-Vô biểu, đều từ ba phẩm, hoặc là ba căn sinh   ra.
370 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Nếu dùng sát-na nối tiếp nhau để phân biệt, thì có vô lượng luật nghi.
Nay nói tổng quát về bảy loại, đó là lìa bỏ sát sinh cho đến lìa bỏ lời
nói tạp uế.
Trong này, có người nói: Bảy chi giới ấy, mỗi một chi đạt được từ
Xứ của tất cả hữu tình, mà đã đạt được là một. Đó là nói ở nơi một hữu
tình, lúc vi phạm một chi giới, thì đối với Xứ của tất cả hữu tình, một chi
giới này đoạn mất, sáu chi khác hãy còn chuyển. Vậy thì dễ dàng thông
hiểu lời Đức Thế Tôn đã nói: “Nếu vi phạm Học xứ, thì không phải là
Tỳ kheo, không phải là Sa-môn, không phải là người họ Thích”.
Có người nói: Bảy chi giới này, mỗi  một chi đạt được từ Xứ của
tất cả hữu tình, mà đã đạt được đều khác; như số lượng hữu tình đã đạt
được, giới cũng như vậy. Đó là nói ở nơi một hữu tình, lúc vi phạm một
chi giới, thì đối với Xứ của một hư õu tình này, đoạn mất một chi giới,
sáu chi khác hãy còn chuyển; Xứ của hữu tình khác thì bảy chi đều
chuyển.
Hỏi: Nếu như vậy thì làm sao thông hiểu lời Đức Thế Tôn đã nói:
“Nếu vi phạm Học xứ, thì không phải là Tỳ kheo …” Đáp: Dựa vào Tỳ
kheo thuộc về Thắng nghĩa mà nói không phải là Tỳ kheo, bởi vì không
có năng lực hướng đến nơi ấy.
Có Sư khác nói: Luật nghi Biệt giải thoát, tùy theo nhân sai biệt
làm thành hai mươi mốt loại.
Trong này, có người nói: hai mươi mốt loại, mỗi một loại đạt được
từ Xứ của tất cả hữu tình, mà đã đạt được không khác nhau. Đó là nói
do phiền não tham, ở nơi một hữu tình, lúc vi phạm một chi giới, đối với
Xứ của tất cả hữu tình do không có tham mà sinh ra, đoạn mất một chi
giới, hai mươi loại còn lại như trước vẫn chuyển. Vậy thì dễ dàng thông
hiểu lời Đức Thế Tôn đã nói: “Nếu vi phạm Học xứ, thì không phải là
Tỳ kheo…”
Có người nói: Hai mươi mốt loại này, mỗi một loại đạt được từ Xứ
của tất cả hữu tình, mà đã đa ït được đều khác nhau; như số lượng hữu
tình đã đạt được, giới cũng như vậy. Đó là nói do phiền não tham, ở nơi
một hữu tình, lúc vi phạm một chi giới, tức là Xứ của một hữu tình này
do không có tham mà sinh ra, đoạn mất một chi giới, hai mươi loại còn
lại như trước vẫn chuyển, Xứ của  hữu tình khác đầy đủ hai mươi mốt
loại đều chuyển.
Hỏi: Nếu như vậy thì làm sao thông hiểu lời Đức Thế Tôn đã nói:
“Nếu vi phạm Học xứ, thì không phải là Tỳ kheo …”?
Đáp: Dựa vào Tỳ kheo thuộc về Thắng nghĩa mà nói không phải
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 371  
www.daitangkinh.org  
là Tỳ kheo, như trước đã nói. Dựa vào lý như vậy, cho nên đưa ra các
nói này: Thà làm xuất gia vi phạm các Học xứ , chứ không làm tại gia
giữ năm giới. Nguyên cớ thế nào? bởi vì nếu người ấy hủy phạm năm
loại Học xứ thì trong thân sẽ trống rỗng, những người xuất gia giả sử vi
phạm năm Học xứ mà còn có rất nhiều loại khác vẫn chuyển.
Các Luận Sư của nước Ca-thấp-di-la nói: “Tuy vi phạm luật nghi
mà luật nghi không đoạn mất, như pháp sám hối trừ bỏ vẫn gọi là trì
giới, bởi vì không có lập tức thọ mà rời bỏ-đạt được riêng biệt, cho nên
lúc chưa sám hối trừ bỏ thì mang lấy đủ hai tên gọi; nếu đã sám hối trừ
bỏ thì chỉ gọi là trì giới”.
Hỏi: Từ trong vật khác đạt được luật nghi hay không? Nếu có đạt
được thì luật nghi đã đạt được phải có tăng giảm, nghĩa là lúc cỏ mọc
rồi khô héo, lúc vị của  rượu hư hỏng thì phải gia ûm; ngay lúc cỏ mọc-
lúc men rượu chín muồi thì phải là tăng. Những sự việc như vậy, chủng
loại ấy rất nhiều, cho nên luật nghi  phải có tăng giảm. Nếu không đạt
được thì cảnh của luật nghi này phả i thọ phần ít của Xứ, mà Đức Thế
Tôn nói: “Luật nghi như vậy không có thọ phần ít”. Vả lại, đoạn mất cỏ
mọc… mà sám hối trừ bỏ thì lẽ ra không có tác dụng gì?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Tuy có đạt được mà không gọi
là luật nghi, chỉ là pháp thuận theo luật nghi.
Hỏi: Pháp thuận theo luật nghi nà y, là luật nghi thâu nhiếp, hay
là phi luật nghi thâu nhiếp? nếu là luật nghi thâu nhiếp thì nói là luật
nghi, hoặc nói là thuận theo luật nghi thì lại có gì kha ùc nhau? Nếu là
phi luật nghi thâu nhiếp, thì pháp này có tướng gì mà nói là thuận theo
luật nghi?
Đáp: Phi luật nghi thâu nhiếp. nói như vậy thì từ trong pháp khác
cũng đạt được luật nghi.
Hỏi: Nếu như vậy thì luật nghi phải có tăng giảm:
Đáp: không có tăng giảm, bởi vì đạt được chung. Nghĩa là toàn bộ
luật nghi này ở trong tất cả cỏ mọc… đạt được một Vô biểu, mà thế gian
không có lúc nào không có cỏ mọc; tổng quát đối với tất cả các loại
rượu như Bồ-đào…, thì lúc không hư hỏng đạt được một Vô biểu, mà thế
gian không có lúc nào không có các loại rượu. Vì vậy luật nghi không
có tăng giảm, phá khác cũng như vậy.
Hỏi: Luật nghi Biệt giải thoát do những tâm nào đạt được?
Đáp: Do tâm khởi lên ý thích thiện, tâm không có tổn hại đối với
tất cả hữu tình mà đạt được. Nếu ở nơi ấy khởi lên tâm này thì thọ nơi
ấy, không thọ thì không đạt được luật nghi. Bởi vì luật nghi này bao
372 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
trùm tất cả mọi nơi mà tùy theo thọ cho nên có thể bảo vệ được. Vì vậy
nói: Nếu luật nghi này có phạm vi nơi chốn thì do mặt đất mà không
thọ, bởi vì luật nghi này đạt được t ừ Xứ của hữu tình, mà phạm vi của
hữu tình thì nhiều-phạm vi của nơi chốn thì ít.
Hỏi: Nếu thành tựu thân thì lúc ấy thành tựu thân nghiệp chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có lúc thành tựu thân mà không phải là thân nghiệp, đó là ở
trong vỏ trứng, hoặc là các dị sinh trú trong thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục
trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi thì cũng không có thân biểu; giả
sử có mà mất, lúc ấy trú trong vỏ trứng và trong thai tạng, tuy thành tựu
thân mà chưa có thể cho biểu lộ, bởi vì trước đã làm cho biểu lộ mà lúc
chết thì đã mất, đây là biểu lộ dựa vào chúng đồng phần trước.
Hỏi: Tại sao phần vị này chưa có thể làm cho biểu lộ?
Đáp: Bởi vì thân yếu ớt chưa có thể làm sở y cho Biểu nghiệp.
Có Sư khác nói: Tâm thô có thể phát ra Biểu nghiệp của thân-
ngữ, mà tâm ấy thì tế. Lại bởi vì tâm ở phần ngoài có thể phát ra Biểu
Nghiệp, lúc bấy giờ tâm ấy chuyển ở phần trong. Lại bởi vì tâm duyên
với sự bên ngoài có thẻ phát ra  Biểu nghiệp, tâm ấy duyên với sự bên
trong mà dấy khởi cho nên không có thể phát ra Biểu nghiệp.
Có người nói: Trong phần vị này ép sát không được tự tại, còn
không thể nào nhúc nhích, huống gì ga áy khởi Biểu nghiệp? Như Lai
giặc thù trói chặt đưa vào trong cũi treo trên cây ao, còn không thể nào
nhúc nhích, huống gì có nơi hướng đến?
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao c ũng nói là trong thai có chuyển
động?
Đáp: Do lực của gió mà chuyển chứ không phải là do tâm đã làm,
Biểu nghiệp chắc chắn do lực của tâm mà dấy khởi.
Nếu sinh ở cõi Dục trú trong phi luật-phi ba át luật nghi thì không
có thân biểu, nghĩa là ngủ mê mệt r ời bỏ các gia hạnh, không cầu dấy
khởi biểu hiện.
Giả sử có mà mất, nghĩa là bởi vì ba duyên cho nên tuy dấy khởi
biểu hiện mà mất:
- Bởi vì ý thích dừng lại.
- Bởi vì rời bỏ gia hạnh.
- Bởi vì giới hạn xu thế vượt qua.
2. Có lúc thành tựu thân nghiệp mà không phải là thân, đó là các
Thánh giả sinh ở cõi Vô sắc. Trong này, Học thành tựu thân nghiệp tùy
chuyển thuộc về Học, Vô học thành tựu thân nghiệp tùy chuyển  thuộc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 373  
www.daitangkinh.org  
về Vô học, sinh ở cõi Vô sắc cho nên không thành tựu về thân.
3. Có lúc thành tựu thân cũng là thân nghiệp, đó là các Thánh giả
trú trong thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục thì trú vào luật nghi, hoặc trú vào
bất luật nghi, hoặc trú vào phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có
thân biểu, hoặc là trước có mà không mất. Hoặc là sinh ở cõi Sắc.
Trong này, Thánh giả trú trong th ai tạng thì cũng chưa có thể
dấy khởi biểu hiện, chỉ thành tựu Vô biểu thuộc Tĩnh lự-vô lậu. nếu
sinh ở cõi Dục thì trú vào luật nghi, nghĩa là đối với ba loại luật nghi,
hoặc một-hoặc đầy đủ mà trú, tức là Biệt giải thoát-Tĩnh lự và vô lậu.
trú vào bất luật nghi, nghĩa là hạn g giết mổ trâu dê. Trú vào phi luật
nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có thân biểu, nghĩa là không ngủ-không
say-không mệt mỏi-không rời bỏ gia hạnh, cầu dấy khởi Biểu nghiệp.
Hoặc là trước có mà không mất, nghĩ a là bởi vì ba duyên, trước đó đã
dấy khởi Biểu nghiệp không mất:
- Bởi vì ý thích không dừng lại.
- Bởi vì không rời bỏ gia hạnh.
- Bởi vì giới hạn xu thế chưa vượt qua. Đây là nói do niềm tin sâu
nặng, hoặc là ràng buộc mạnh mẽ, dấy khởi Biểu-Vô biểu cho đến chưa
rời bỏ. Hoặc là sinh ở cõi Sắc, lúc ấy quyết định thành tựu thân nghiệp
Vô biểu, hoặc là cũng thành tựu thân biểu.
4. Có lúc không phải là thành t ựu thân cũng không phải là thân
nghiệp đó là các dị sinh sinh vào cõi Vô sắc; cõi ấy không có sắc cho
nên không thành tựu thân, dị sinh cho nên không thành tựu thân nghiệp,
hữu lậu thì vượt qua cõi-địa đã rời bỏ, vô lậu thì chưa đạt được.
Hỏi: Vì sao nghiệp của sắc hữu lậu vượt qua cõi-địa thì rời bỏ chứ
không phải là vô lậu?
Đáp: Bởi vì nghiệp của sắc hữu lậu bị ràng buộc-có hệ thuộc,
nghiệp của sắc vô lậu thì giải thoát-lìa hệ thuộc.
Có người nói: Bởi vì nghiệp của sa éc hữu lậu rơi vào cõi-rơi vào
địa, nghiệp của sắc vô lậu rơi vào địa mà không rơi vào cõi.
Có người nói: Bởi vì nghiệp của sắc hữu lậu cùng loại do Đại
chủng tạo ra, năng tạo-sở tạo đều la ø hữu lậu; nghiệp của sắc vô lậu
khác loại do Đại chủng tạo ra, Đạ i chủng là hữu lậu mà nghiệp là vô
lậu.
Bởi vì nhân duyên này lúc vượt qua cõi-địa, nghiệp hữu lậu thì rời
bỏ, nghiệp vô lậu thì không rời bỏ.
Hỏi: Đạt được pháp Nhẫn, lúc dị sinh mang chung có rời bỏ pháp
Nhẫn hay không? Nếu rời bỏ thì tại sao không rơi vào nẽo ác? Vả  lại,
374 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nếu rời bỏ thì tại sao lúc dị sinh mạng chung lại rời bỏ, mà Thánh giả
thì không rời bỏ? Nếu không rời bỏ thì tại sao văn này và chương Đại
Chủng Uẩn đều không nói đến?
Đáp: Nên nói là rời bỏ.
Hỏi: Nếu như vậy thì lúc ấy tại sao không rơi vào nẽo ác?
Đáp: Bởi vì thế lực to lớn của căn thiện này; tự mình có thế lực
yếu kém của căn thiện, tuy rằng thành tựu mà không ngăn được nẽo ác,
huống gì không thành tựu? Như sinh ra đa ït được thiện, hoa ëc là có thế
lực hùng mạnh của căn thiện, tuy không thành tựu mà ngăn được nẽo
ác, huống là thành tựu như pháp Nhẫn này? Vì vậy tuy rời bỏ mà không
rơi vào nẽo ác.
Lại có người nói: Bởi vì căn thiện này phát sinh trong thân, khiến
dẫn đến xa lìa các nghiệp phiền não của nẽo ác, đối với thân hoàn toàn
không dấy khởi, nhân hãy còn không da áy khởi; huống là rơi vào nẽo
ác hay sao? Như người vào mùa Thu uống thuốc ngừa bệnh, thuốc tuy
không ở trong thân người ấy mà bệnh trong thân người ấy cũng không
phát sinh; ở đây cũng như vậy.
Lại có người nói: Bởi vì thế lực uy mãnh của căn thiện này huân
tập vào thân, khiến cho các nghiệp-phiền não c ủa nẽo ác vĩnh viễn
không còn dấy khởi ở trong thân này, nhân không dấy khởi cho nên
không rơi vào nẽo ác. Như hang đá mà sư  tử chúa đã ở, sư tử chúa tuy
không còn mà mùi thân thể hãy còn đọng lại, các loài cầm thú nhỏ bé
không có loài nào có thể đi vào; ở đây cũng như vậy.
Lại nữa, căn thiện này như chủ trong thân có thế lực hùng mạnh,
bất thiện như khách với thế lực yếu  kém. Lại nữa, căn thiện này có ý
thích tăng thượng, thích đoạn pháp ác-thích tu pháp thiện. Lại nữa, căn
thiện này phát sinh trong thân rồi tất cả nẽo ác đạt được phi trạch diệt,
pháp phi trạch diệt không có sinh khởi; vì vậy không rơi vào. Lại nữa,
bởi vì căn thiện này phát sinh trong thân, khiến cho hành giả ấy rơi vào
dòng chảy của Đại pháp. Bởi vì nghĩa như vậy, cho nên không rơi vào
nẽo ác.
Lại có người nói: Bởi vì căn thiện này gần bên cạnh Thánh đạo,
dựa vào lực của Thánh đạo c ho nên không rơi vào nẽo ác. Như người
sợ kẻ thù mà nương tựa vào nhà vua, dựa vào lực của nhà vua cho nên
khiến những kẻ thù không dám nhìn thẳng, huống gì có thể làm hại,
pháp này cũng như vậy, gần với Thánh đạo cho nên khiến các nghiệp-
phiền não dẫn đến nẽo ác hãy còn không hiện hành, huống là rơi vào
nẽo ác hay sao?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 375  
www.daitangkinh.org  
Lại có người nói: Bởi vì căn thiện này giữ gìn thân khí của Thánh
giả đã trú, nghĩa nói rằng thân này Thánh đạo đang an trú, có thể làm
cho các nghiệp, phiền não dẫn đến nẽo ác phải vĩnh viễn rời xa. Như có
nơi tốt đẹp là nơi nhà vua tuận lòng cư trú, quan quân canh gác quản lý,
người khác không ai có thể ở được; pháp này cũng như vậy.
Lại có người nói: Bởi vì căn thiện này phát sinh trong thân, cho
nên khiến hành giả ấy chắc chắn ở chốn trời-người chứ không ở trong
nẽo ác. Như người giàu sang chắc chắn ở nơi tốt đẹp chứ không ở chỗ
thấp kém; pháp này cũng như vậy.
Có người nói: Gia hạnh của căn thiện này đích thực hơn hẳn, làm
cho thế lực của các nghiệp phiền não dẫn đến nẽo ác suy yếu, không
còn có thể dẫn đến dị thục của nẽo ác, vì vậy tuy rời bỏ mà không rơi
vào nẽo ác.
Có người nói: Do lực tăng thượng của căn thiện này, làm cho hành
giả ấy thấy rõ sai lầm của hành ác và công đức của hành diệu, vì vậy
nghiệp ác chắc chắn không còn sinh tử, huống gì rơi vào nẽo ác?
Có người nói: Do lực tăng t hượng của căn thiện này, khiến cho
hành giả ấy trú trong ý thích thiện, nhận thấy lỗi lầm của sinh tử và công
đức thù thắng của Niết-bàn, cho nên không tạo ra nghiệp ác, không rơi
vào nẽo ác.
Có người nói: Do lực tăng thượng của căn thiện này, khiến cho
tâm của hành giả ấy điều hòa tùy thuận với Niết-bàn, tín căn rất vững
chắc, vì vậy tuy rời bỏ mà không rơi vào nẽo ác.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Do l ực tăng thượng của căn thiện
này, khiến cho ý thích thù thắng của hành giả ấy, tâm đối với nhập
Niết-bàn thường tùy thuận hướng về sắp tiến vào, mong muốn pháp
Nhẫn cầu mong vô cùng, vì nhân duyên này mà không tạo ra nghiệp ác,
cho nên tuy rời bỏ mà không rơi vào nẽo ác”.
Hỏi: Vì sao dị sinh mạng chung thì rời bỏ pháp Nhẫn đã đạt được,
Thánh giả thì không rời bỏ?
Đáp: Dị sinh không có đối trị vô lậu, bởi vì tự mình duy trì cho nên
lúc mạng chung thì rời bỏ căn thiện này; Thánh giả có đối trị vô lậu để
tự mình duy trì, vì vậy không rời bỏ.
Có người nói: Định lực của dị sinh yếu kém, xu thế không vững
chắc, bởi vì vốn là hữu lậu; như nước không có keo pha lẫn các màu sắc
tùy theo vật mà vẽ ra, không tồn tại  được lâu, vì vậy mà rời bỏ Định
lực vô lậu vững mạnh của Thánh giả, duy trì căn thiện mà mạng chung
không rời bỏ. Thí dụ đã nói ngược lại với trước nên biết.
376 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Có người nói: Dị sinh không có Chỉ-Quán thù thắng cho nên
mạng chung thì rời bỏ, Thánh giả  thì ngược lại cho nên mạng chung
không rời bỏ.
Có Sư khác nói: Dị sinh ma ïng chung cũng không rời bỏ pháp
Nhẫn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao văn này và chương Đại Chủng Uẩn
không nói đến?
Đáp: Nên nó mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này có
khác.
Có người nói: Đã nói ở trong câu thứ ba, nghĩa là các Thánh   giả
trú trong thai tạng thành tựu thân và nghiệp. Thánh có hai loại:
1. Thế tục.
2. Thắng nghĩa.
Đạt được căn thiện này thì gọi la ø Thánh thuộc thế tục, nếu tiến
vào Thánh đạo thì gọ là Thánh thuộc thắng nghĩa. Phát tâm xuất gia còn
gọi là Thánh giả, huống là đạt được pháp Nhẫn ư?
Có Sư khác nói: Điều này không quyết định dị sinh mạng chung
có rời bỏ hay không rời bỏ. Nếu đối với pháp Nhẫn luôn luôn gia hạnh
sâu nặng, gia hạnh tu tập vững chắc, thì lúc người ấy mạng chung không
rời bỏ pháp Nhẫn; nếu không như vậy thì lúc mang chung sẽ rời bỏ.
Như đã quen lắng nghe, nếu rất thuần thục thì trải qua thời gian dài mà
không quên; không như vậy thì sẽ quên. N hư Từ Thụ Tử vào lúc mới
sinh ra liền có thể nói to rằng: Kiết có hai bộ…
Nói như vậy thì dị sinh mạng chung chắc chắn rời bo pháp Nhẫn,
bởi vì căn thiện yếu kém. Dị sinh dựa vào địa này khởi lên căn thiện
loại này, mạng chung sinh trở lại địa này; rời bỏ Đồng phần cho nên hãy
còn quyết định rời bỏ, huống là pháp của cõi Sắc trải qua đời sống của
cõi Dục mà cho rằng không rời bỏ hay sao?
Trong kinh nói: “Sinh có bốn loại, đó là noãn sinh, thai sinh, thấp
sinh và hóa sinh. Thế nào là noãn sinh?  Đó là các hữu tình từ vỏ trứng
sinh ra, sẽ trú trong vỏ trứng, đã trú-đang trú trong vỏ trứng, lớn lên
bên trong phá vỡ vỏ trứng mà sinh ra …, sinh khởi-hiện khởi-vượt ra-đã
vượt ra. Đó là các loài chim như Ngỗng-Nhạn-Khổng tước, Anh vũ-Xá
lợi ca, Câu chỉ la-Mạng mạng…, và một  loài rồng, một loài diệu sí, một
loài thuộc nẽo người. Lại có những lo ài khác từ vỏ trứng sinh ra, nói
rộng ra như trên, đó gọi là noãn sinh. T hế nào là thai sinh? Đó là các
hữu tình từ màng bào thai sinh ra, sẽ trú trong màng bào thai, đã trú-
đang trú trong màng bào thai, lớn lên bên trong phá vỡ màng bào  thai
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 377  
www.daitangkinh.org  
mà sinh ra…, sinh khởi-hiện khởi-vượt ra- đã vượt ra. Đó là các loài như
voi-ngựa-trâu-dê-lạc đà-lừa-hươu…, va ø một loài rồng, một loài diệu sí,
một loài quỷ, một loài thuộc nẽo người. Lại có những loài khác từ màng
bào thai sinh ra, nói rộng ra như trên, đó gọi là thai sinh. Thế nào là thấp
sinh? Đó là cac hữu tình từ hơi ẩm si nh ra, hoặc dựa vào các lá của cỏ
cây cuộn lại làm ổ, hoặc dựa vào thịt nát rửa-ăn các loại phân dơ…, hoặc
dựa vào ao hồ sông biển lần lượt chuyển đổi cùng tưới thấm-cùng áp
sát-cùng nương tựa mà sinh ra..., sinh khởi-hiện khởi-vượt ra-đã vượt ra.
Đó là các loài ruồi muỗi giun dế, côn trùng sâu bọ…, và một loài rồng,
một loài diệu sí, một loài thuộc nẽo người. Lại có những loài khác từ
hơi ẩm sinh ra, nói rộng ra như trên, đó gọi là thấp sinh. Thế nào là hóa
sinh? Đó là các hữu tình sinh ra mà không có sự nhờ cậy, các căn không
thiếu sót, tay chân thân thể đầy đủ, dựa vào nơi chốn lập tức sinh-lập
tức hiện khởi-lập tức xuất hiện. Đó là các nẽo địa ngục-các loài trời, tất
cả Trung hữu, và một loài rồng, một loài diệu sí, một loài quỷ, một loài
thuộc nẽo người. Lại có những loài hữu tình khác sinh ra mà không có
sự nhờ cậy, nói rộng ra như trên, đó gọi là hóa sinh.
Hỏi: Các loài chim có sắc vi diệu trong trời cõi Dục, là noãn sinh
hay là hóa sinh? Nếu là noãn sinh, thì loài ấy mạng chung rồi phải có
thi hài, vậy thì chư Thiên phải trông thấy sắc dơ bẩn. Nhưng chúng chư
Thiên đối với cửa ngõ sáu xứ luôn g luôn đối diện với  cảnh tuyệt vời,
như trong kinh nói: “Mắt ấy đã thấy tất cả đều đáng yêu-vừa ý-bình
đẳng, cho đến ý đã biết cũng như va äy”. Nếu là hóa sinh, thì trong hóa
sinh trước đây tại sao không nói?
Đáp: Các loài chim ấy đều là noãn sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì chim ấy mạng chung rồi phải có thi hài, tại
sao chư Thiên lại trông thấy sắc dơ bẩn?
Đáp: Chim ấy mang chung chưa lâu thì có luồng gió mạnh nổi lên
đưa thi hài ấy ra xa bỏ vào nơi khác.
Có Sư khác nói: Các loài chim ấy đều là hóa sinh.
Hỏi: Trong hóa sinh trước đây tại sao không nói?
Đáp: Nên nói mà không nói đến, th ì nên biết là nghĩa này có
khác. Có người nói chim ấy đã th âu nhiếp trong một loại chim diệu sí
đã nói ở trước, vì vậy không có gì sai.
Hỏi: Bốn sinh như vậy lấy gì làm tụ tánh?
Đáp: Lấy bốn Uẩn-năm Uẩn để  làm tự tánh, nghĩa là năm Uẩn
thuộc cõi Dục-Sắc, bốn Uẩn thuộc cõi Vô sắc.
Trong này, có người nói: Chỉ lấy Uẩn dị thục để làm tự tánh.
378 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Có người nói: Cũng bao gồm trưởng dưỡng. Đó gọi là tự tánh của bốn
sinh.


Sinh.
Đã nói về tự tành, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Sinh?
Đáp: Các loài hữu tình hòa hợp mà hiện khởi cho nên gọi là

Hỏi: Ba cõi-năm nẽo đều hòa hợp mà hiện khởi, cũng gọi là sinh,
đâu chỉ có bốn loại này?
Đáp: Bốn loại này chỉ làm cho số hữu tình hiện khởi, cũng thâu
nhiếp tất cả số hữu tình; cõi và nẽo thì không như vậy. Bởi vì cõi tuy bao
trùm tất cả số hữu tình, mà không phải  là chỉ có số hữu tình hiện khởi,
còn gồm chung cả loài phi tình. Nẽo tuy chỉ có hữu tình hiện khởi, mà
không phải là tất cả số hữu tình, bởi vì không thâu nhiếp Trung huu4. vì
vậy chỉ riêng bốn loại này gọi là Sinh.
Hỏi: Sinh là nghĩa gì? Đáp: Nghĩa về hữu tình hiện rõ là nghĩa của
Sinh, nghĩa về hữu tình phát khởi-nghĩ a về hữu tình xuất hiện là nghĩa
của Sinh.
Hỏi: Ở cõi nào-nẽo nào, có mấy  loại Sinh có thể có được? Đáp:
Ở trong cõi Dục thì bốn loại Sinh có thể có được, cõi Sắc-Vô sắc chỉ có
hóa sinh, bởi vì hai cõi ấy lúc thọ sinh mà không có sự nương nhờ. Ở
trong năm nẽo thì trời và địa ngục, chỉ có hóa sinh. Có người nói: Nẽo
quỷ cũng chỉ là hóa sinh. Có người nói: Nẽo quỷ cũng có thai sinh, như
ngạ quỷ nữ thưa với Mục-liên rằng:
“Ban đêm con sinh ra năm con, hễ sinh ra đều tự mình ăn,
Ban ngày sinh ra năm cũng vậy, tuy ăn hết mà không hề no”.
Nẽo bàng sinh và nẽo người đều ó đủ bốn loại Sinh. Người sinh ra
từ trứng: xưa ở châu này có người buôn, đi vào biển gặp được một con
Hạc mái, hình dáng màu sắc xinh đẹp to lớn, ngạc nhiên mà vui sướng,
thế là sinh ra hai trứng. Về sau trứng nở ra hai bé trai đoan chánh thông
minh, lớn lên xuất gia đều đạt được quả A-la-hán, người em tên gọi Ô-
ba-thế-la, người anh tên gọi Thế-la. Lại như mẹ của Tỳ-xá-khư sinh ra
ba mươi hai trứng, Phi hậu của vua Bàn-giá-la sinh ra năm trăm trứng…
Người sinh ra từ thai, như người tế gian này. Người sinh ra từ biến hóa,
như người ở thời gian bắt đầu của kiếp.
Bốn loại Sinh thì hữu tình đều thọ sinh rồi, có thể gặp được Thánh
pháp, gặp được Thánh pháp rồi, ch ắc chắn không còn thọ nhận noãn
sinh và thấp sinh.
Hỏi: Vì sao như vậy?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 379  
www.daitangkinh.org  
Đáp: tánh của noãn sinh và thấp sinh phần nhiều là ngu muội,
Thánh giả thông tuệ cho nên không thọ sinh trong loại ấy.
Có người nói: Noãn sinh và thấp sinh pháp vốn như vậy, cùng với
tánh Thánh trái ngược nhau, cho nên Thánh giả không thọ sinh trong
loại ấy.
Có Sư khác nói: hai loại Sinh ấy nhiều ý thích xấu ác, nhiều ý
thích làm hại; Thánh giả thì không như vậy, ý thích chỉ là thiện.
Có người nói: Hai loại Sinh ấy phần nhiều thực hành giới ác, chìm
sâu trong biển khổ; Thánh giả đã có được giới mà bậc Thánh quý trọng,
là phao nổi kiên cố có năng lực vượt qua biển khổ.
Có người nói: Noãn sinh và thấp sinh là loài bàng sinh, Thánh giả
đã đạt được Phi trạch diệt đối với loài ấy.
Có người nói: Noãn sinh và thấp sinh phần nhiều là tướng dồn ép
chật chội, Thánh giả thì không như vậy, mà phần nhiều là nghiệp rộng
lớn. Bởi vì nghĩa như vậy, cho nên Thánh giả không thọ sinh trong hai
loại ấy.
Có Sư khác nói: Bậc Thánh thíc h ở một mình, chán ngán sợ hãi
sinh trở lại, mà loài thấp sinh thì quả thật là phức tạp, các loài noãn sinh
thì trải qua tiếp tục si nh, nghĩa là ra khỏi thai  mẹ và ra khỏi vỏ trứng,
cho nên thế gian nói là Phạm chí Sa-môn, chim gọi là tiếp tục sinh, voi
gọi là tiếp tục uống. Vì vậy Thánh giả không thọ sinh trong loài ấy.
Có Sư khác nói: Noãn sinh và thấp sinh phần nhiều không có nơi
nương nhờ, Thánh giả thành tựu pháp nương nhờ thù thắng, cho nên
không thọ sinh trong loài ấy. Vì vậ y, có người nói như vậy: Nếu Am-
la-vệ có nơi nương nhờ thù thắng thì không nên để cho Ma-kiện-địa-ca
xúc phạm làm nhục.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Nơi ch a đã sinh ra thì con vẫn sinh
trong đó. Điều này ý nói rằng: Như các Đại Bồ tát gần bên Phật địa, là
cha của các bậc Thánh, các vị ấy chắc chắn không thọ sinh trong noãn
sinh và thấp sinh, con đạt được quả Thánh cũng lại như vậy. Bởi vì các
nhân duyên đã nói như va äy, cho nên bậc Thánh chắc chắn không thọ
sinh trong noãn sinh và thấp sinh”.
Hỏi: Bốn loại Sinh  như vậy thì loại nào rộng nhất?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Noãn sinh rộng nhất. Như
nghe: trong các khe núi ở nghiệp ngoài, hễ nơi nào tồn tại thì trừng đều
lấp đầy, voi ngựa… chà đạp đều không nhận biết.
Có Sư khác nói: Thai sinh rộng nhất. Như nghe: Nghiệp ngoài có
một con cóc sinh con khắp bảy thửa ruộng, có một con cá đi khắp   nơi
380 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
sinh con chứa đày trong bảy ao hồ.
Có Sư khác nói: Thấp sinh rộng nha át. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
nếu vào thời gian mùa mưa, giả sử có thật thối rữa-phân dơ… tích tụ, thì
dưới từ tầng kim luân trên đến cõi Phạm Thế, mà ở đó tất cả đều có thể
rở thành sâu bọ, như vậy các loài sâu bọ đều thuộc về thấp sinh.
Nói như vậy thì hóa sinh rộng nhất, bởi vì thâu nhiếp toàn bộ hai
nẽo-phần ít của ba nẽo, và tất cả Trung Hữu đều là hóa sinh. Vả lại, bởi
vì toàn bộ hai cõi và phần ít của một cõi đều là hóa sinh, ở trong cõi Dục
thì ba loại Sinh gia hạnh cũng là hóa sinh.
Hỏi: Như vậy bốn loại Sinh thì loại nào mạnh nhất?
Đáp: Hóa sinh là mạnh nhất.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao thân cuối cùng của Bồ tát không thọ
sinh trong loài hóa sinh?
Đáp: Bởi vì hai thời gian xua át thế không hòa hợp, nghĩa là loài
người lúc bắt đầu của kiếp thì thọ sinh trong loài hóa sinh, lúc bấy giờ
Phật không xuất thế; đến lúc kiếp gi ảm thì Phật xuất hiện ở thế gian,
lúc bấy giờ loài người không còn hóa sinh.
Lại có người nói: Hóa sinh lướt nhẹ, không có thể làm nơi nương
tựa cho núi chúa công đức như Lực-Vô úy… của Phật.
Lại có người nói: Tất cả hóa sinh thì thân của loài ấy yếu ớt, không
thể nào gánh vác nổi gánh nặng của Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Lại có người nói: Nếu thọ thân hóa sinh, thì không có quan hệ như
gia tộc-quyến thuộc…, mà loại ấy đều là quả của nghiệp tuyệt diệu; Bồ
tát suốt cuộc đời chịu khó tu nghiệp tuyệt diệu đến cuối cùng được trọn
vẹn đầy đủ, cho nên không thọ thân hóa sinh.
Lại có người nói: Bồ tát suốt c uộc đời tinh tiến mạnh mẽ tạo tác
tăng trưởng cảm đến nghiệp cha mẹ, cha mẹ Bồ tát cũng suốt cuộc đời
tu tập cảm đến nghiệp của người con bậc Thánh, nếu thọ thân hóa sinh
thì sự tu tập của cả hai phía đều trống rỗng, không có quả gì, vì vậy
không thọ thân hóa sinh.
Có người nói: Muốn hiển bày tất cả sự tôn quý thù thắng của Bồ
tát, đó gọi là rí tuệ-nhận thức-dòng họ-địa vị... bởi vì nghĩa này cho nên
không thọ thân hóa sinh.
Có người nói: Vì đoạn trừ ta âm ngạo mạn về dòng họ của chúng
sinh, dựa vào dòng họ thù thắng cho nên không thọ thân hóa sinh.
Có người nói: Muốn thâu nhiếp dẫn dắt niềm vui của người tại gia
khiến họ tiến vào chánh pháp, cho nên không thọ thân hóa sinh. Nếu
thọ thân hóa sinh thì họ sẽ nói rằng: Phật không có thân thích quyến
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 381  
www.daitangkinh.org  
thuộc, cho nên phỉ báng phép tắc tr ong gia đình họ hàng, lẽ nào sánh
bằng chúng ta hay sao? Nếu Bồ tát sinh trong gia đình Sát-đế-lợi, tổ tiên
thân thích cường thịnh, mà có thể chán ngán rời bỏ như vứt bỏ nước mũi
nước bọt, mở rộng cửa ngõ cam lộ, thành tựu quả vị Đẳng Chánh Giác,
thì họ đều sinh ra ý tưởng hiếm c ó, kính trọng tiếp nhận giáp pháp đã
nói ra.
Có người nói: Bồ tát muốn làm người bảo vệ trong ngoài cho cột
cao chánh chánh, cho nên không thọ thân hóa sinh. Chư Phật đều có
bảo vệ trong-bảo vệ ngoài, trong nghĩa là pháp phần bồ đề, ngoài nghĩa
là thân thích quyến thuộc. Nếu không c ó bảo vệ ngoài thì sẽ bị ngoại
đạo ác đảng phá hoại, cho nên Đức Phật hóa độ những người họ Thích
để bảo vệ Chánh pháp. Vì vậy, tha äm chí Lục quần Tỳ kheo cũng nói:
Nếu có ngoại đạo đến quấy rối Đức Phật, nếu Đức Phật không chế định
thì chúng ta cũng có thể dùng sức của mình để làm bọn họ phải khuất
phục.
Có người nói: Muốn chặn đứng sự phỉ báng của ngoại đạo, cho
nên không thọ thân hóa sinh. Nghĩa là Phật tự mình từ cung trời Đổ-sử-
đa ẩn đi, ánh sáng trên thân chói l ọi sai chiếu Đại thiên thế giới, tiến
vào thai mẹ đã đủ mười tháng, từ thai  mẹ ra ngoài, liền đi bảy bước tự
xưng là Độc Tôn, xuất gia tu khổ hạnh, đến cội cây Bồ đề thành tựu quả
vị Đẳng Chánh Giác, hãy còn bị phỉ báng rằng: Qua trăm kiếp sau Đại
huyễn sẽ xuất hiện, không có cha-không c ó mẹ, ăn nuốt cả thế gian.
Nếu thọ thân hóa sinh thì tăng thêm s ự phỉ báng, vì vậy Bồ tát không
thọ thân hóa sinh.
Có người nói: Vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình ở đời vị lai,
cho nên không thọ thân hóa sinh. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu thọ
thân thai sinh thì có thân để lại, sau khi nhập Niết-bàn tuy trải qua ngàn
năm, mà vô lượng hữu tình thậm chí nếu có thể đối với thân để lại, nhỏ
như hạt cải khởi tâm thanh tịnh ân cần, cung kính cúng dường đạt được
phước thiện vô biên, sinh đến cõi trời hưởng thụ vui sướng được nhập
Niết Bàn. Nếu thọ thân hóa sinh thì không có sự việc này. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì hóa sinh lúc mạng chung như ánh đèn sáng tắc đi không
còn gì để lại.
Trong này, dựa vào luận mà phát sinh luận.
Hỏi: Vì sao hóa sinh mạng chung không còn gì để lại?
Đáp: Bởi vì loại ấy lúc sinh các căn lập tức hiện khởi, cho nên
lúc chết lại cũng lập tức diệt đi, như người đùa giỡn trong nước thoắt ẩn
thoắt hiện.
382 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Lại có người nói: Thân hóa sinh nhẹ nhàng tuyệt diệu như làn
mây-như chớp điện, cũng như làn gió-ngọn lửa tắt rồi không sót lại gì,
không ai biết được nơi nào. Lại nữa , thân hóa sinh tăng về căn pháp,
ba loại Sinh còn lại không phải là tăng về căn pháp, bởi vì tăng về căn
pháp cho nên diệt thì lập tức diệt. Nghĩa là thân hóa sinh đã tiếp nhận
thân hình-tóc-móng… đều là vật không có chút nào thuộc căn pháp.
Hỏi: Nếu thân hóa sinh chết đi không có gì để lại, tại sao trong
kinh nói chim Diệu sí (Đại bàng cánh vàng) hóa sinh bắt loài rồng hóa
sinh để ăn thịt?
Đáp: Bởi vì không biết cho nên bắt để ăn thịt, nhưng không đỡ
đói tý nào.
Có người nói: Loài rồng ấy trong thời gian chưa chết thì tạm thời
được đỡ đói, lúc chết rồi trở lại đói, đói lại bắt để ăn thịt, không hề trải
qua xa cách.
Lại có người nói: Các loài rồng hóa sinh thì thân của chúng vô
cùng tuyệt diệu, giống như bơ sữa… vừa nuốt vào bụng thì trở thành
món ăn.
Hoặc có người nói: Chim Diệu sí hóa sinh có nhiều những cách
thức khéo léo, bắt được loài rồng hóa sinh thì dùng chân đè lên cổ, bắt
đầu từ đuôi mà nuốt vào, mạng sống c hưa kết thúc thì có thể làm thức
ăn, chết rồi thì không như vậy.
Có Sư khác nói: Lúc chim Diệu sí ấy ăn thịt loài rồng hóa sinh,
trước tiên tiết ra nước dãi làm nát nhừ bộ não chảy theo xuống dưới,
cho rồng cùng nuốt thì mới thành s ự việc ăn thịt, không phải là một
mình rồng hóa sinh mà thành sự việc ăn.
Hỏi: Kinh khác đã nói lại thông hiểu thế nào? như nói: “Trong
Đại địa ngục, có con chó đen lốm đốm to mập khỏe mạnh và bạo ác,
nhảy xổ vào các hữu tình nằm trên mặt đất bằng thép, đánh toạc bụng
của hữu tình ấy mà ăn nuốt ruột gan-bao tử”.
Đáp: Bởi vì ruột gan-bao tử của  hữu tình ấy chưa lìa khỏi thân,
tạm thời có thể đỡ đói cho nên nói là ăn. Có người nói: Bởi vì hữu tình
ấy chịu tội của nghiệp lực xấu á c, chỉ làm cho nhận chịu đua khổ chứ
không phải là làm sự việc ăn thịt.
Hỏi: Nếu thành tựu thân thì lúc ấy thành tựu ngữ nghiệp chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc thành tựu thân mà không phải là ngữ nghiệp.
2. Có lúc thành tựu ngữ nghiệp mà không phải là thân.
3. Có lúc thành tựu thân cũng là ngữ nghiệp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 383  
www.daitangkinh.org  
4. Có lúc không phải là thành t ựu thân cũng không phải là ngữ
nghiệp.
Phần này cũng như trước nói trong phần thân đối với thân nghiệp,
sai biệt là phần này nói về ngữ nghiệp, bởi vì nghiệp-ngữ nghiệp hệ
thuộc vào địa có hay không có, chắc chắn không có khác nhau.
Hỏi: Nếu thành tựu thân thì lúc ấy thành tựu ý nghiệp chăng?
Đáp: Các thân thành tựu, lúc ấy nhất định thành tựu ý nghiệp. Có
lúc thành tựu ý nghiệp mà không phải là thân, đó là sinh ở cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân thì lúc  ấy thành tựu thân nghiệp-ngữ
nghiệp chăng?
Đáp: Có lúc thành tựu thân mà không phải là thân nghiệp-ngữ
nghiệp, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc là các sị sinh trú trong thai tạng.
Nếu sinh ở cõi Dục trú trong phi lu ật nghi- phi bất luật nghi, thì không
có thân-ngữ biểu, giả sử có mà mất . Có lúc thành tựu thân và thân
nghiệp mà không phải là ngữ nghiệp, đó là sinh ở cõi Dục trú trong phi
luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại  có thân biểu, hoặc là trước đó có
không mất; không có ngữ biểu, giả sử có mà mất. Có lúc thành tựu thân
và ngữ nghiệp mà không phải là thân nghi ệp, đó là sinh ở cõi Dục trú
trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có ngữ biểu, hoặc là trước
đó có không mất; không có thân biểu, giả sử có mà mất. Có lúc thành
tựu thân và thân nghiệp-ngữ nghiệp, đó là các Thánh giả trú trong thai
tạng, nếu sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, hoặc là trú trong bất luật
nghi, hoặc là trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có thân-
ngữ biểu, hoặc trước đó có không mất; hoặc là sinh cõi Sắc.
Hỏi: Giả sử thành tựu thân nghiệp-ngữ nghiệp thì lúc ấy trước
thân chăng?
Đáp: Hoặc thành tựu, hoặc không trước. Thế nào là thành thành
tựu? Đó là như trước nói. Thế nào là không thành tựu? Đó là các Thánh
giả sinh ở cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân thì lúc ấy thành tựu thân nghiệp-ý nghiệp
chăng?
Đáp: Có lúc thành tựu thân và ý nghiệp mà không phải là thân
nghiệp, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc là các dị sinh trú trong thai tạng.
Nếu sinh ở cõi Dục tr ú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, thì không
có thân biểu, giả sử có mà mất. Có lúc thành tựu thân và thân nghiệp-ý
nghiệp, đó là các Thánh giả trú tro ng thai tạng, nếu sinh ở cõi Dục trú
trong luật nghi, hoặc trú trong bất luật nghi, hoặc trú trong phi luật nghi-
phi bất luật nghi, hiện tại có th ân biểu, hoặc trước đó có không mất,
384 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hoặc là sinh ở cõi Sắc.
Hỏi: Giả sử thành tựu thân nghi ệp-ý nghiệp thì lúc ấy thành tựu
thân chăng?
Đáp: Hoặc thành tựu, hoặc không thành tựu. Thế nào là thành
tựu? Đó là như trước nó. Thế nào là không thành tựu? Đó là các Thánh
sinh ở cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân thì lúc ấy thành tựu ngữ nghiệp-ý nghiệp
chăng?
Đáp: Có lúc thành tựu tha ân và ý nghiệp mà không phải là ngữ
nghiệp. Có lúc thành tựu thân và ngữ nghiệp-ý nghiệp. Phần này đều
như trước nói trong phần thân đối với thân nghiệp-ý nghiệp, sai biệt là
phần này nói đến ngữ biểu.
Hỏi: Giả sử thành tựu ngữ nghiệp- ý nghiệp thì lúc ấy thành tựu
thân chăng?
Đáp: Hoặc thành tựu, hoặc không thành tựu, cũng như phần ấy đã
nói.
Hỏi: Nếu thành tựu thân thì lúc ấy thành tựu thân nghiệp-ngữ ng-
hiệp-ý nghiệp chăng?
Đáp: Có lúc thành tựu thân và ý nghiệp mà không phải là thân
nghiệp-ngữ nghiệp. Có lúc thành tựu thân và thân nghiệp-ý nghiệp
mà không phải là ngữ nghiệp. Có lúc thành tựu thân và ngữ nghiệp-ý
nghiệp mà không phải là thân nghiệp. Có lúc thành tựu thân và thân
nghiệp-ngữ nghiệp-ý nghiệp. Phần này đều như trước nói trong phần
thân đối với thân nghiệp-ngữ nghiệp, bởi vì ý nghiệp trong tất cả mọi
lúc đều thành tựu.
Hỏi: Giả sử thành tựu thân nghiệp-ngữ nghiệp-ý nghiệp thì lúc ấy
thành tựu thân chăng?
Đáp: hoặc thành tựu, hoặc không thành tựu, cũng như phần ấy đã
nói.
Hỏi: Nếu thành tựu thân nghiệp thì lúc ấy thành tựu ngữ   nghiệp
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu:
1. Có lúc thành tựu thân nghiệp mà không phải là ngữ nghiệp,
đó là sinh ở cõi Dục trú trong phi lu ật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại
cóthân biểu, hoặc trước đó có không mất; không có ngữ biểu, giả sử có
mà mất.
2. Có lúc thành tựu ngữ nghiệp mà không phải là thân nghiệp, đó
là sinh ở cõi Dục trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 120 385  
www.daitangkinh.org  
ngữ biểu, hoặc trước đó c ó không mất, không có tha ân biểu, giả sử có
mà mất.
3. Có lúc trước thân nghiệp cũng là ngữ nghiệp, đó là các Thánh
giả trú trong thai tạng, nếu sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, hoặc trú
trong bất luật nghi, hoặc trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện
tại có thân-ngữ biểu, hoặc trước đó có không mất; hoặc là sinh ở cõi
sinh ở cõi Sắc, hoặc là các Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc.
4. sCó lúc không phải là thành tựu thân nghiệp cũng không phải
là ngữ nghiệp, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc là các dị sinh trú trong thai
tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú trong phi  luật nghi-phi bất luật nghi, thì
không có thân-ngữ biểu, giả sử có mà mất; hoặc là các dục sinh đến cõi
Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân nghiệp thì lúc ấy thành tựu ý nghiệp
chăng?
Đáp: Nếu thành tựu thân nghiệp th ì lúc ấy thành tựu ý nghiệp.
Có lúc thành tựu ý nghiệp mà không phải là thân nghiệp, đó là ở trong
vỏ trứng, hoặc là các dị sinh trú trong thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú
trong phi luật nghi-phi bất luật nghi , thì không có thân biểu, giả sử có
mà mất; hoặc là các dị sinh đến cõi vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân nghiệp thì lúc ấy thành tựu ngữ nghiệp- ý
nghiệp chăng?
Đáp: Có lúc thành tựu thân nghiệp và ý nghiệp mà không phải là
ngữ nghiệp, đó là sinh ở cõi Dục trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi,
hiện tại có thân biểu, hoặc trước đó có không mất; không có ngữ biểu,
giả sử có mà mất. Có lúc thành tựu thân nghiệp và ý nghiệp-ngữ nghiệp,
đó là các Thánh giả trú trong thai tạng, nếu sinh ở cõi Dục trú trong luật
nghi, hoặc trú trong bất luật nghi, hoa ëc trú trong phi luật nghi-phi bất
luật nghi, hiện tại có thân-ngữ biểu, hoặc trước đó có không mất; hoặc
là sinh vào cõi Sắc, hoặc là các Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Giả sử thành tựu ngữ nghiệp- ý nghiệp thì lúc ấy thành tựu
thân nghiệp chăng?
Đáp: Hoặc thành tựu, hoặc không thành tựu. Thế nào là thành
tựu? Đó là như trước nói. Thế nào là không thành tựu? Đó là sinh ở cõi
Dục trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có ngữ biểu, hoặc
trước đó có không mất, không có thân biểu, giả sử có mà mất.
Hỏi: Nếu thành tựu ngữ nghiệp thì lúc ấy thành tựu ý nghiệp
chăng?
Đáp: Nếu thành tựu ngữ nghiệp thì lúc ấy thành tựu ý nghiệp.
386 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Có lúc thành tựu ý nghiệp mà không phải là ngữ nghiệp. Phần này như
trước nói về thân nghiệp đối với ý nghiệp, sai biệt là ở đây nói đến ngữ
biểu.
Trên đây đã nói tổng quát về nghĩ a tóm lược, đó là thân ấy nếu
sinh đến cõi Vô sắc thì nhất định không thành tựu, sinh ở cõi Dục-sắc
thì nhất định thành tựu. Thân nghiệp-ngữ nghiệp ấy, nếu ở trong vỏ
trứng, dị sinh ở trong thai tạng, và các dị sinh sinh đến cõi Vô sắc, thì
nhất định không thành tựu. Tất cả Thánh giả, dị sinh cõi Sắc, và dị sinh
cõi Dục, trú trong giới thiện-giới ác thì đều nhất định thành tựu. Còn
lại hoặc thành tựu, hoặc không thành t ựu. Ý nghiệp thì tất cả đều nhất
định thành tựu.


„