A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 121

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 387  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 121

LUẬN VỀ HẠI SINH (Phần 4)

Nếu nghiệp chưa lìa nhiễm, thì dị thục của nghiệp ấy chưa lìa
nhiễm chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần puận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về nghĩa
của mình. Nghĩa là phải Độc Tử Bộ nói nghiệp thuộc năm Bộ, dị thục
đã có được cũng gồm chung năm bộ. Muốn ngăn chặn ý đó để hiển bày
về nghiệp tuy bao gồm năm Bộ mà dị thục ấy chỉ do tu mà đoạn, cho
nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Nếu nghiệp chưa lìa nhiễm, thì dị thục của nghiệp ấy chưa
lìa nhiễm chăng?
Đáp: Các nghiệp chưa lìa nhiễm, th ì dị thục của nghiệp ấy nhất
định chưa lìa nhiễm. Hoặc có lúc dị thúc nghiệp chưa lìa nhiễm, mà
nghiệp ấy đã lìa nhiễm, đó là người Dự lưu đã lìa nhiễm của nghiệp do
kiến mà đoạn, dị thục của nghiệp ấy chưa lìa nhiểm.
Nên biết trong này, hoặc có l úc nghiệp lìa nhiễm đầu tiên, sau
đó dị thục mới lìa nhiễm; hoặc có l úc nghiệp và dị thục ấy cùng lúc
lìa nhiễm. Chắc chắn không có dị thục được lìa nhiễm đầu tiên, về sau
nghiệp ấy mới được lìa nhiễm. Nghĩa là lúc bốn pháp nhẫn, làm cho các
nghiệp bất thiện do bốn Bộ thâu nhiếp được lìa nhiễm đầu tiên, không
phải là dị thục của nghiệp. Vả lại, lúc lìa nhiễm của cõi Dục thì tám đạo
vô gián trước, làm cho các nghiệp bất thiện do tu mà đoạn thuộc tám
phẩm trước được lìa nhiệm đầu tiên, không phải là dị thục của nghiệp.
Các dị thục ấy phải đến đạo vô gián thứ chín thì mời được lìa nhiễm, đó
gọi là nghiệp lìa nhiễm đầu tiên, sau đó dị thục ấy mới được lìa nhiễm.
Nếu lúc lìa nhiễm của cõi Dục, th ì đạo vô gián thứ chín làm cho các
nghiệp bất thiện thuộc phẩm thứ chín, tất cả thân nghiệp-ngữ nghiệp
388 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
bất bất thiện, nghiệp thiện của cõi D ục, và các dị thục ấy cùng lúc lìa
nhiệm. Lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, thì đạo vô gián thứ chín làm
cho nghiệp của Tĩnh lự thứ nhất và dị thục ấy cùng lúc lìa nhiễm. Như
vậy cho đến lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thì đạo vô
gián thứ chín làm cho nghiệp của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, và dị thục
ấy cùng lúc lìa nhiễm. N hư vậy gọi là nghiệp và dị thục cùng lúc lìa
nhiễm. Bởi vì nghiệp bất thiện phi sắc, do năm Bộ thâu nhiếp cũng do
đạo thuộc chín phẩm mà đoạn; các nghiệp bất thiện thuộc sắc, nghiệp
thiện hữu lậu, tất cả dị thục, chỉ do tu mà đoạn, chỉ do đạo thuộc phẩm
Thượng Thượng mà đoạn. Đó gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Nhưng trong này dựa vào hai nghiệp mà soạn luận, đó là nghiệp
do kiến mà đoạn và do tu mà đoạn, c ho nên đưa ra cách nói này. Nếu
dựa vào năm nghiệp mà soạn luận, thì không nên nói đó là người Dự
lưu đã lìa nhiễm của nghiệp do kiến mà đoạn, cho đến nói rộng ra. Nên
đưa ra cách nói này: “Đó là người c hưa lìa nhiễm cõi Dục, Khổ trí đã
sinh mà Tập trí chưa sinh, nghiệp do kiến khổ mà đoạn đã lìa nhiễm,
dị thục của nghiệp ấy chưa lìa nhiễm; Tập trí đã sinh mà Diệt trí chưa
sinh, nghiệp do kiến Khổ-tập mà đoạn đã lìa nhiễm, dị thục của nghiệp
ấy chưa lìa nhiễm; Diệt trí đã sinh mà Đạo trí chưa sinh, nghiệp do kiến
Khổ-Tập-Diệt mà đoạn đã lìa nhiễm, dị thục của nghiệp ấy chưa lìa
nhiễm. Đạo trí đã sinh mà chưa lìa nhiễm của cõi Dục, nghiệp do kiến
Khổ-Tâp-Diệt-Đạo mà đoạn đã lìa nhiễm, dị thục của nghiệp ấy chưa
lìa nhiễm. Lúc lìa nhiễm của cõi Dục từ một phẩm cho đến tám phẩm,
nghiệp thuộc tám phẩm ấy đã lìa nhiễm, dị thục của nghiệp ấy chưa lìa
nhiễm. Lúc lìa nhiễm của cõi Dục thuộc đạo vô gián thứ chín, nghiệp
thuộc phẩm thứ chín ấy, tất cả thân nghiệp-ngữ nghiệp bất thiện, nghiệp
thiện của cõi Dục, và các dị thục ấy cùng lúc lìa nhiễm. Lúc lìa nhiễm
của Tĩnh lự thứ nhất cho đến lìa nh iễm của Phi tướng phi phi tưởng xứ
thuộc đạo vô gián thứ chín, nghiệp thiện của các địa và dị thục ấy cùng
lúc lìa nhiễm”. Nhưng mà không đưa ra ca ùch nói này, là bởi vì dựa vào
hai nghiệp mà soạn luận.
Hỏi: Nếu nghiệp đã lìa nhiễm thì dị thục của nghiệp ấy đã lìa
nhiễm chăng?
Đáp: Dị thục của các nghiệp đã lìa nhiễm, thì nghiệp ấy nhất định
đã lìa nhiễm. Hoặc có nghiệp đã lìa nhiễm, mà dị thục của nghiệp ấy
chưa lìa nhiễm, đó là nghiệp do kiến ma ø đoạn đã lìa nhiễm của người
Dự lưu, dị thục của nghiệp ấy chưa lìa nhiễm. Trong này phân biệt rộng
ra như trước đã nói.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 389  
www.daitangkinh.org  
Nếu nghiệp có quả thì nghiệp ấy đều có dị thục chăng? Cho đến
nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ tà vạy để hiển bày về Chánh nghĩa.
Nghĩa là có ngoại đạo chấp rằng ta át cả nghiệp thiện-ác không có quả
dị thục. Vì ngăn chặn ý đó để hiển này tất cả nghiệp đều có quả, các
nghiệp hữu lậu thiện và bất thiện đều có dị thục, cho nên soạn ra phần
luận này.
Nhưng trong Kinh nói: “Quả có năm loại:
1. Quả đẳng lưu.
2. Quả dị thục.
3. Quả ly hệ.
4. Quả sĩ dụng.
5. Quả tăng thượng”.
Quả đẳng lưu, nghĩa là thiện sinh ra  thiện, bất thiện sainh ra bất
thiện, vô ký sinh ra vô ký. Quả dị thục, nghĩa là nhân của các pháp bất
thiện-hữu lậu thiện đã dẫn đến dị th ục, quả thiện-ác này chỉ là vô ký,
khác loại mà chín muồi cho nên lập thành tên gọi dị thục. Quả ly hệ,
nghĩa là đạo vô gián đoạn trừ cá c phiền não. Đạo vô gián này, dùng
đoạn những phiền não làm quả ly hệ và quả sĩ dụng, dùng đạo giải thoát
làm quả đẳng lưu và quả sĩ dụng, dùng các đạo sau đều hơn hẳn chủng
loại của mình làm quả đẳng lưu. Nếu đạo vô gián, dùng Tập được tác
chứng có thể đoạn các phiền não trước đây, thì đạo vô gián này dùng
đoạn phiền não ấy, chỉ làm quả sĩ dụng.
Đây là nói tổng quát. Nếu nói riêng biệt thì khổ pháp trí nhẫn,
dùng mười tùy miên do kiến khổ mà đoạn thuộc cõi Dục kia đều đoạn,
làm quả ly hệ và quả sĩ dụng; dùng khổ pháp trí phẩm làm quả đẳng lưu
và quả sĩ dụng; dùng các đạo vô lạu sau đều hơn hẳn làm quả đẳng lưu.
Như vậy cho đến Đạo loại trí nhẫn, dùng mười bốn tùy miên do kiến
Đạo mà đoạn thuộc cõi Sắc-Vô sắc đều đoạn, làm quả ly hệ và quả sĩ
dụng; dùng Đạo loại trí phẩm làm quả Đẳng lưu và quả sĩ dụng; dùng
các đạo vô lậu sau đều hơn hẳn làm qua û đẳng lưu. Dùng Tập được tác
chứng đoạn các tùy miên do kiến Khổ-ta äp-Diệt mà đoạn thuộc ba cõi,
và các tùy miên do kiến Đạo mà đoa ïn thuộc cõi Dục đều đoạn; Đọa
loại nhẫn này, dùng đoạn các tùy miên ấy làm quả sĩ dụng.
Những người Dự lưu, lúc cầu tác chứng đối với quả Nhất lai, năm
đạo vô gián đầu, dùng tùy miên thuộc năm phẩm ấy đều đoạn, làm quả
ly hệ và quả sĩ dụng; dùng năm đạo giải thoát, làm quả đẳng lưu và quả
390 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
sĩ dụng; dùng các đạo sau đều hơn ha ún chủng loại của mình làm quả
đẳng lưu. Đạo vô gián thứ sáu, dùng tùy miên thuộc phẩm thứ sáu đều
đoạn, làm quả ly hệ và quả sĩ dụng; dùng đạo giải thoát thứ sáu làm quả
đẳng lưu và quả sĩ dụng; dùng các đạo sau đều hơn hẳn chủng loại của
mình làm quả đẳng lưu. Dùng tập được tác chứng cùng đạo tùy miên
thuộc năm phẩm trước do kiến mà đoạn thuộc ba cõi, và do tu mà đoạn
thuộc cõi Dục; đạo vô gián thứ sáu này, dùng đoạn các tùy miên ấy làm
quả sĩ dụng.
Những người Nhất lai, lúc cầu ta ùc chứng đối với quả Bất hoàn,
đạo vô gián khởi lên có thể đoạn bốn tùy miên do tu mà đoạn thuộc cõi
Dục. Nếu đoạn phẩm thứ bảy và thứ tám, thì đạo vô gián này dùng tùy
miên thuộc hai phẩm ấy đều đoạn, làm quả ly hệ và quả sĩ dụng; dùng
hai đạo giải thoát, làm quả đẳng lưu và quả sĩ dụng; dùng các đạo sau
đều hơn hẳn chủng loại của mình, la øm quả đẳng lưu. Nếu đoạn phẩm
thứ chín, thì một đạo vô gián dùng tùy miên thuộc phẩm thứ chín đều
đoạn, làm quả ly hệ và quả sĩ dụng; dùng đạo giải thoát thứ chín, làm
quả đẳng lưu và quả sĩ dụng; dùng các đạo sau đều hơn hẳn chủng loại
của mình, làm quả đẳng lưu. Dùng Tập được tác chứng cùng đoạn tùy
miên thuộc tám phẩm trước do kiến mà đoạn thuộc ba cõi, và do tu mà
đoạn thuộc cõi Dục; đạo vô gián thứ chín này, dùng đoạn các tùy miên
ấy làm quả sĩ dụng.
Những người Bất hoàn, lúc cầu tác chứng đối với quả Vô học, đạo
vố gián khởi lên có thể đoạn sáu tùy miên do tu mà đoạn thuộc cõi Sắc-
Vô sắc. Nếu đoạn nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất từ một phẩm cho đến chín
phẩm, thì đạo vô gián thứ chín này dùng tùy miên thuộc chín phẩm ấy
đều đoạn, làm quả ly hệ và quả sĩ dụng;  dùng chín đạo giải thoát làm
quả đẳng lưu và quả sĩ dụng; dùng các đạo sau đều hơn hẳn chủng loại
của mình làm quả đẳng lưu.
Như vậy cho đến lìa nhiễm của Ph i tưởng phi phi tưởng xứ, tám
đạo vô gián trước dùng tùy miên thuộc tám phẩm ấy đều đoạn, làm quả
ly hệ và quả sĩ dụng; dùng tám đạo giải thoát làm quả đẳng lưu và quả
sĩ dụng; dùng các đạo vô lậu sau đ ều hơn hẳn làm quả đẳng lưu. Định
Kim cang dụ dùng tùy miên thuộc phẩm thứ chín đều đoạn, làm quả ly
hệ và quả sĩ dụng; dùng Tận trí thuộc  phẩm đầu làm quả đẳng lưu và
quả sĩ dụng; dùng các đạo vô lậu sau đều hơn hẳn làm quả đẳng lưu.
Dùng Tập được tác chứng cùng đo ạn tùy miên thuộc tám phẩm trước,
do kiến mà đoạn thuộc ba cõi và do tu mà đoạn thuộc tám địa dưới,
cùng với tùy miên do tu mà đoạn thuộc Phi tưởng phi phi tưởng xứ; Định
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 391  
www.daitangkinh.org  
Kim Cang dụ này dùng đoạn các tùy miên ấy làm quả sĩ dụng.
Nếu các dị sinh lìa nhiễm do kiến-tu đoạn từ cõi dục cho đến vô sở
hữu xứ, thì các đạo vô gián dùng đoạn các nhiễm ấy, các đạo giải thoát
và các đạo sau đều hơn hẳn chủng loại của mình, làm quả nhiều ít như
lý cần phải suy nghĩ.
Quả sĩ dụng, nếu pháp do người sử dụng nó mà thành tựu pháp
này, thì nói là quả sĩ dụng của pháp ấy.
Quả tăng thượng, nếu pháp do sự tăng thượng của nó mà dấy khởi,
thì nên biết rằng pháp này là sự tăng thượng của nó và quả tăng thượng,
là sự tăng thượng khác chứ không phải là quả tăng thương. Nghĩa là các
pháp sinh sau là sự tăng thượng của pháp trước, và quả tăng thượng; các
pháp sinh trước là sự tăng thượng của pháp sau, chứ không phải là quả
tăng thượng. Các pháp vị lai là sự tăng thượng của pháp quá khứ-hiện
tại, và quả tăng thượng; các pháp quá khứ-hiện tại là sự tăng thượng
của pháp vị lại, chứ không phải là quả tăng thượng; pháp vị lai-hiện tại
là sự tăng thượng của pháp quá khứ và quả tăng thượng; các pháp quá
khứ là sự tăng thượng của pháp vị la i, hiện tại chứ không phải là quả
tăng thượng.
Hỏi: Quả sĩ dụng và quả tăng thượng sai biệt thế nào?
Đáp: Những việc đã làm, đối với người chủ động làm ra là quả sĩ
dụng và quả tăng thượng, đối với người chủ động nhận lấy chỉ là quả
tăng thượng. Như các việc đã làm thuộc về đồng áng…, đối với người
nông dân đều là quả sĩ dụng và quả tăng thượng, đối với người tiếp
nhận sử dụng chỉ là quả tăng thượng. Lực của sĩ dụng khởi lên gọi là
quả sĩ dụng, lực của tăng thượng khởi  lên gọi là quả tăng thượng. Lực
của tăng thượng rộng rãi cho nên không chướng ngại, lực của sĩ dụng
nhỏ hẹp cho nên có thể dẫn đến chứng đắc. Đó gọi là sự sai biệt giữa
hai quả.
Các Sư phương Tây nói quả có chín loại, đó là đối với năm loại
trước thêm vào bốn loại:
1. Quả an lập.
2. Quả gia hạnh.
3. Quả hòa hợp.
4. Quả tu tập.
Quả an lập, nghĩa là dựa vào tầng Phong luân an lập tầng Thủy
luân, lại dựa vào tầng Thủy luân an lập tầng Kim luân, lại dựa vào tầng
Kim luân an lập mặt đất, lại dựa vào mặt đất an lập tất cả các loại hữu
tình-phi tình. Trong này, những pháp sau là quả của những pháp trước,
392 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
quả an lập khác tương tự như vậy nên biết.
Quả gia hạnh, nghĩa là quán Bất tịnh, hoặc là Trì tức niệm làm
gia hạnh, cho nên dần dần dẫn dắt sinh khởi Tận trí-Vô sinh trí, quả gia
hạnh khác tương tự như vậy nên biết.
Quả hòa hợp, nghĩa là nhãn và sắc hòa hợp sinh ra nhãn thức, cho
đến ý và pháp hòa hợp sinh ra ý th ức, quả hòa hợp khác tương tự như
vậy nên biết.
Quả tu tập, nghĩa là do đạo của c õi Sắc khởi lên hóa hiện ở cõi
Dục, và lời nói của cõi Dục. Hóa hiện và lời nói này là quả tu tập. Quả
tu tập khác vũng vậy.
Các Luận Sư của nghiệp Ca-thấp-di-la nói: “Trong này, bốn loại
sau tức là năm loại trước thâu nhiếp, bởi vì đó chính là quả sĩ dụng và
quả tăng thượng”.
Nên biết rằng thế tục đối trị đạo nghiệp, đều do năm quả cho nên
gọi là có quả; đạo nghiệp gia hạnh- giải thoát-thắng tiến ấy và nghiệp
bất thiện-thiện hữu lậu khác, do bốn quả cho nên gọi là có quả, trừ ra
quả ly hệ. Nếu các vô lậu đối tr ị đạo nghiệp, thì củng do bốn quả cho
nên gọi là có quả, trừ ra quả dị t hục; tạo nghiệp gia hạnh-giải thoát-
thắng tiến ấy, và nghiệp vô ký, do ba quả cho nên gọi là có quả, trừ ra
quả ly hệ và quả dị thục. Đó gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Hỏi: Nếu nghiệp có quả thì nghiệp ấy đều có dị thục chăng?
Đáp: Các nghiệp có dị thục th ì nghiệp ấy đều có quả. Nên biết
nghiệp này, hoặc là do năm quả, hoa ëc là do bốn quả, cho nên gọi là
có quả. Hoặc có nghiệp có quả, mà nghiệp ấy không có dị thục, đó là
nghiệp vô ký, nghiệp vô lậu. nên biết nghiệp này hoặc là do bốn quả,
hoặc là do ba quả, cho nên gọi là có quả, nhưng không có dị thục bởi vì
không kiên cố vững chắc, không có ái tưới thấm.
Hỏi: Nếu nghiệp không có quả thì nghiệp ấy cũng không có dị
thục chăng?
Đáp: Không có nghiệp nào không có quả, nghĩa là tất cả nghiệp,
hoặc do năm quả, hoặc do bốn qua û, hoặc do ba quả, cho nên nói là
có quả. Trước là có nghiệp mà không có dị thục, đó là nghiệp vô ký,
nghiệp vô lậu. như trước đã  nói.
Hỏi: Nếu tất cả nghiệp đều có quả, thì Đức Phật đã nói tụng nên
thông hiểu thế nào? Như nói:
“Như đóa hoa tuy là đáng yêu, c ó sắc mà không có hương thơm
Như vậy có lời nói tuyệt vờ i; không có quả-không có việc làm”.
Đáp: Dựa vào người nói pháp ma ø Đức Phật nói bài tụng này.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 393  
www.daitangkinh.org  
Nghĩa là lúc nói pháp, người lắng nghe pháp ấy không tự mình tin
nhận, vâng lời thực hành như giá o pháp, gọi là không có quả. Hoặc
là người nói pháp tuy là khéo nói, mà không tự mình thực hành, cho
nên nói là không có quả. Hoặc là tr ước đó có những lời hứa giúp vật
dụng cho người khác, sau đó không tự mình giúp cho họ, cho nên nói là
không có quả.
Hỏi: Kinh khác đã nói lại làm sao thông hiểu? Như nói:
“Có thân mạng mà ưa ngủ nghỉ , trống rỗng không quả-không ý
nghĩa,
Vô vị-không lợi ích tốt đẹp, cũng không có gì được sinh ra”.
Đáp: có thời gian thức tỉnh th ì có thể đến được công đức tốt đẹp,
ưa ngủ nghỉ cho nên thời gian trôi qua trống rỗng, Đức Thế Tôn dựa vào
điều ấy mà nói bài tụng như vậy.
Hỏi: Nếu ưa ngủ nghỉ thì trống rỗng không có quả, kinh khác đã
nói lại thông hiểu thế nào? như nói: “Thà rằng ngủ nghỉ chứ đừng tìm
kiếm rình rập gì khác”.
Đáp: Có người lúc tỉnh ngủ khởi lên sự tìm kiếm rình rập xấu xa,
tranh chấp làm não loạn vô lượng hữu tình, Đức Phật vì khuyên nhủ họ
cho nên nói như vậy. Bởi vì nghĩa này cho nên Kinh có ý riêng, không
phải là nói các nghiệp đều không có quả.
Hỏi: Nếu nghiệp bất thiện th ì nghiệp ấy đều điên đảo chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu:
1. Có nghiệp bất thiện mà nghiệp ấy không phải là điên đảo,
nghĩa là như có một người nhận thức ro õ là có nhân quả,  khởi lên cách
nhìn như vậy, đưa ra cách nói như vậy: Có nghiệp-có nghiệp quả dị
thục. Nhưng mà làm hành ác của thân-ngữ và ý.
Hỏi: Vì nhân duyên gì mà người ấy làm hành ác?
Đáp: Bởi vì ba nhân duyên:
- Bởi vì thời gian.
- Bởi vì nơi chốn.
- Bởi vì Bổ-đặc-già-la.
Bởi vì thời gian, nghĩa là lúc năm Trược tăng lên, các loài hữu tình
rút giảm uy đức, ưa tạo ra các điều ác, ở tại thời gian ấy cho nên cũng
làm hành ác. Bởi vì nơi chốn, nghĩa là các loài hữu tình sinh trong chốn
biên địa hạ tiện, tánh của họ ngu dần thô lỗ, tạo ra nhiều nghiệp ác, sinh
vào nơi ấy cho nên cũng làm hành ác. Bởi vì Bổ-đặc-già-la, nghĩa là có
một loại người mang lấy chúng đồng phần của hành ác, tánh của họ thọ
bạo, tạo ra nhiều nghiệp ác, như hạng giết mổ trâu dê…., gần gũi với họ
394 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cho nên cũng làm hành ác. Nên biết nghiệp này bởi vì tự tánh cho nên
gọi là bất thiện, là thuộc về hành ác của thân-ngữ-ý; bởi vì sở y cho nên
gọi là không phải điên đảo, là có dấy lên cách nhìn, không ngu muội
nhân quả, cùng dấy khởi trong thân chánh kiến, như trong đồ đựng quý
báu chứa các vật dơ bẩn.
2. Có nghiệp điên đảo mà nghiệp ấy không phải là bất thiện,
nghĩa là như có một người nhìn nhận không có nhân quả, khởi lên
cách nhìn như vậy, đưa ra cách nói như vậy: Không có nghiệp-không
có nghiệp quả dị thục. Nhưng mà làm hành diệu của   thân-ngữ-ý.
Hỏi: Vì nhân duyên gì mà người ấy làm hành diệu?
Đáp: Bởi vì ba nhân duyên:
- Bởi vì thời gian.
- Bởi vì nơi chốn.
- Bởi vì Bổ-đặc-già-la.
Bởi vì thời gian, đó là lúc năm Trược không tăng lên, các loài hữu
tình có uy đức to lớn, thích tu các điều thiện, ở tại thời gian ấy cho nên
tuy không thích làm, mà cũng làm hành diệu. Bởi vì nơi chốn, đó là các
loài hữu tình sinh ở trung tâm đất nước, tánh tình thông minh-ý chí hài
hòa, tu nhiều nghiệp thiện, sinh vào nơi ấy cho nên tuy không thích làm,
mà cũng làm hành diệu. Bởi vì Bổ- đặc-già-la, đó là có một loại người
có được chúng đồng phần của hành diệu, tánh tình hòa nhã, tu nhiều
nghiệp thiện, như trú trong luật nghi, gần gũi với họ cho nên tuy không
thích làm, mà cũng làm hành diệu. Nên biết nghiệp này bởi vì sở y cho
nên gọi là điên đảo, là không dấy lên cách nhìn, ngu muội đối với nhân
quả, cùng dấy khởi từ trong thân tà kiến; bởi vì tự tánh cho nên gọi là
không phải bất thiện, là thuộc về hành diệu của thân-ngữ-ý, như trong
đồ đựng dơ bẩn chứa các vật châu báu.
3. Có nghiệp cũng bất thiện mà cũng điên đảo, nghĩa là như có
một người nhìn nhận không có nhân quả, khởi lên cách nhìn như vậy,
đưa ra cách nói như vậy: Không có nghiệp-không có nghiệp quả dị thục.
Lại còn làm hành ác của thân-ngữ cà ý.
Hỏi: Vì nhân duyên gì mà người ấy làm hành ác?
Đáp? Bởi vì ba nhân duyên, như trước đã nói. Nên biết người này
bởi vì tự tánh cho nên gọi là bất thiện, bởi vì thuộc về hành ác của thân-
ngữ-ý; bởi vì sở y cho nên lại gọi là điên đảo, là không dấy lên cách
nhìn, ngu muội đối với nhân quả, cùng da áy khởi từ trong thân tà kiến,
như trong đồ đựng dơ bẩn chứa các vật dơ bẩn.
4. Có nghiệp không phải là bất thiện cũng không phải là điên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 395  
www.daitangkinh.org  
đảo, nghĩa là như có một người nhận thức  rõ là có nhân quả, khởi lên
cách nhìn như vậy, đưa ra cách nói như cậy: Có nghiệp-có nghiệp quả
dị thục. Lại còn làm hành diệu của thân-ngữ-ý.
Hỏi: Vì nhân duyên gì mà người ấy làm hành diệu?
Đáp: Bởi vì ba nhân duyên, như trước đã nói. Nên biết nghiệp này
bởi vì tự tánh cho nên gọi là không phải bất thiện, bởi vì thuộc về hành
diệu của thân-ngữ-ý; bởi vì sở y cho nên gọi là không phải điên đảo, là
có dấy lên cách nhìn, không ngu muội nhân quả, cùng dấy khởi từ trong
thân Chánh kiến, như trong đồ đựng quý báu chứa các vật châu báu.
Hỏi: Nếu nghiệp là thiện thì nghiệp ấy không điên đảo chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, đó là câu thứ hai của phần
trước làm câu thứ nhất ở phần này, câu thứ nhất của phần trước làm câu
thứ hai ở phần này, câu thứ tư của  phần trước làm câu thứ ba ở phần
này, câu thứ ba của phần trước làm câu thứ tư ở phần này. Rộng ra như
trước đã nói. Lại nữa, ở đây có cách giải thích khác.
Hỏi: Nếu nghiệp bất thiện thì nghiệp ấy đều điên đảo chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có nghiệp bất thiện mà nghiệp ấy không phải là điên đảo,
nghĩa là như có một người đối với  cái thấy có-tưởng là không thấy,
người khác hỏi rằng: Ông thấy hay không? Người ấy hoặc là vì mình,
hoặc là vì người khác, hoặc là vì danh lợi, đã che giấu ý tướng này-nhận
thức này-cách nhìn này-ham muốn này, trả lời rằng: Tôi thấy, nên biết
nghiệp này do lực của tưởng cho nên gọi là bất thiện, bởi vì che giấu ý
tưởng mà nói; do sự việc đã nói cho nên gọi là không phải điên đảo, bởi
vì đối với cái thấy nói là thấy.
2. Có nghiệp điên đảo mà nghiệp ấy không phải là bất thiện,
nghĩa là như có một người đối với  cái thấy có-tưởng là không thấy,
người khác hỏi rằng: Ông thấy hay không? Người ấy không vì mình,
không vì người khác, không vì danh l ợi, không che giấu ý tưởng này-
nhận thức này-cách nhìn này-ham muốn này, trả lời rằng: Không thấy.
Nên biết nghiệp này do sự việc đã nói cho nên gọi là điên đảo, bởi vì
đối với cái thấy mà nói là không thấy; do lực của tưởng cho nên gọi là
không phải bất thiện, bởi vì không che giấu ý tưởng mà nói.
3. Có nghiệp cũng bất thiện mà cũng điên đảo, nghĩa là như có
một người đối với cái thấy có-tưởng là thấy, người khác hỏi rằng: Ông
thấy hay không? Người ấy hoặc là vì mình, hoặc là vì người khác, hoặc
là vì danh lợi, đã che dấu ý tưởng này-nhận thức này-cách nhìn này-
ham muốn này, trả lời rằng: Không thấy. Nên biết nghiệp này do lực
396 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
của tưởng cho nên gọi là bất thiện, bởi vì che giấu ý tướng mà nói; do
sự việc đã nói cho nên lại gọi là điên đảo, bởi vì đối với cái thấy mà
nói là không thấy.
4. Có nghiệp không phải là bất th iện, cũng không phải là điên
đảo, nghĩa là như có một người đối với cái thấy có-tưởng là thấy, người
khác hỏi rằng: Ông thấy hay không? Người ấy không vì mình, không vì
người khác, không vì danh lợi, không che giấu ý tưởng này-nhận thức
này-cách nhìn này-ham muốn này, trả lời rằng: Tôi thấy. Nên biết rằng
nghiệp này do lực của tưởng cho nên gọi là không phải biết thiện, bởi vì
không che giấu ý tưởng mà nói; do sự việc đã nói cho nên gọi là không
phải điên đảo, bởi vì đối với cái thấy nói là thấy.
Như đối với cái thấy-nghe-hiểu-biết đều làm thành bốn câu, như
vậy đối với sự không thấy-nghe-hi ểu-biết cũng đều làm thành bốn
câu.
Như dùng bất thiện đối với điên đảo làm thành tám phần-bốn câu,
như vậy dùng thiện đối với không điên đảo nên biết cũng như thế.
Vậy thì tổng côïng thành mười sáu phần-bốn câu, và hai phần-bốn
câu trước đây làm thành mười tám phần-bốn câu.
Lại tổng quát dùng chín phần nhỏ -bốn câu thuộc bất thiện, và
chín phần nhỏ-bốn câu thuộc về thiện, đều làm thành một phần lớn-bốn
câu, cho nên tổng quát và riêng có hai mươi phần-bốn câu.
Trong này, nhãn thức đã tiếp nhận gọi  là thấy, nhĩ thức đã tiếp
nhận gọi là nghe, ba thức đã tiếp nhận gọi là hiểu (giác-cảm giác nhận
biết), ý thức đã tiếp nhận gọi là biết. Nói đến bốn cảnh cho nên thấy-
nghe-hiểu-biết, là căn chứ không phải là thức. Nhưng nêu ra thức là
hiển bày các căn như nhãn… cần phải do thức giúp đỡ mới có thể chọn
lấy cảnh, bởi vì Đồng phần của ca ên luôn luôn có tác dụng chứ không
phải là Bỉ đồng phần.
Hỏi: Tại sao ba thức như nha õn… đã tiếp nhận đều thiết lập một
loại, mà ba thức tỷ-thiệt-thân đã tiếp nhận, hợp lại thiết lập một loại gọi
là hiểu (giác)? Đáp: Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Sở duyên của ba thức
đều chỉ là vô ký, cảnh vô ký cho nên căn thiết lập tên gọi là hiểu (giác).
Vả lại, bởi vì ba căn chỉ chọn la áy cảnh, cùng với cảnh hợp lại cho nên
thiếp lập tên gọi là hiểu (giác).”
Đại đức nói rằng: “Chỉ riêng cảnh giới của ba căn này chậm chạp
mông muội giống như xác chết, cho nên l úc thức phát khởi nói tên gọi
là giác”.
Có Sư khác nói: Hai thức nhãn- nhĩ dựa vào cảnh giới của mình
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 397  
www.daitangkinh.org  
duyên với cảnh giới của mình và nơi khác, ý thức dựa vào cảnh giới của
mình-nơi khác, duyên với cảnh giới của mình-nơi khác, cho nên thức ấy
đã tiếp nhận đều thiết lập một loạ i; ba thức như tỷ… chỉ dựa vào cảnh
giới của mình, chỉ duyên với cảnh giới  của mình, cho nên thức ấy đã
tiếp nhận hợp lại thiết lập một loại. Như cảnh giới của mình-cảnh giới
khác, nói về Đồng phần-không Đồng phần cũng như vậy.
Có Sư khác nói: Hai thức nhãn-nhĩ dựa vào Đồng phần, duyên với
Đồng phần-không Đồng phần, ý thức dựa vào Đồng phần-không Đồng
phần, duyên với Đồng phần-không đồng pha àn, cho nên ba thức ấy đã
tiếp nhận đều thiết lập một loại; ba loại như tỷ… chỉ dựa vào Đồng phần,
chỉ duyên với Đồng phần, cho nên ba loại ấy hợp lại thiết lập một loại.
Đây là nói về Đồng phần của Giới (phạm vi-cảnh giới).
Có người nói: Hai thức nhãn-nhĩ dựa vào vô ký duyên với ba loại,
ý thức dựa vào ba loại duyên với ba loại, cho nên thức ấy đã tiếp nhận
đều thiết lập một loại; ba thức như tỷ… chỉ dựa vào vô ký, chỉ duyên với
vô ký, cho nên ba thức ấy đã tiếp nhận hợp lại thiết lập một loại.
Có người nói: Hai thức nhãn-nhĩ dựa vào gần-duyên với gần xa,
ý thức dựa vào gần xa-duyên với gần xa, cho nên thức ấy đã tiếp nhận
đều thiết lập một loại; ba thức như tỷ… dựa vào gần-duyên với gần, cho
nên ba thức ấy đã tiếp nhận hợp lại thiết lập một loại. Cảnh của ba căn
này không tách rời mà tồn tại, mới c ó thể phát ra thức, cho nên gọi là
gần.
Có người nói: Hai thức nhãn-nhĩ hoặc là sở y lớn mà sở duyên nhỏ,
hoặc là sở duyên lớn mà sở y nhỏ, hoặc là sở y và sở duyên bằng nhau.
Nhãn thức, sở y lớn mà sở duyên nhỏ, như thấy đầu sợi lông…; sở duyên
lớn mà sở y nhỏ, như thấy rừng núi…, sở y và sở duyên bằng nhau, như
thấy quả Bồ-đào… như vậy, nhĩ thức như mức độ nên biết. Ý thức thì sở
y tuy không thể nói mức độ lớn nhỏ của nó, mà cảnh sở duyên thì hoặc
nhỏ-hoặc lớn, cho nên thức ấy đã tiếp nhận đều thiết lập một loại. Ba
thức như tỷ… thì sở y và sở duyên lớn nhỏ có mức độ như nhau, cho nên
ba thức ấy đã tiếp nhận hợp lại thi ết lập một loại. Tùy theo bao nhiêu
cực vi của căn sở y, lúc kết hợp với  cực vi của cảnh bấy nhiêu, mới có
thể phát sinh các thức như tỷ…
Có người nói: Ba thức như nhãn… duyên với nghiệp-phi nghiệp,
cho nên thức ấy đã tiếp nhận thiết lập một loại; ba thức như tỷ… chỉ
duyên với phi nghiệp, cho nên thức ấy đa õ tiếp nhận hợp lại thiết lập
một loại.
Có người nói: Ba thức như nhãn…, duyên với trì giới-phạm giới và
398 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
duyên với pháp khác, cho nên thức ấy đã tiếp nhận đều thiết lập một
loại; ba thức như tỷ… chỉ duyên với pha ùp khác, cho nên thức ấy đã tiếp
nhận hợp lại thiết lập một loại,
Có Sư khác nói: ba thức như nhãn…, duyên chung với luật nghi-
không luật nghi và pháp khác, cho nên thức ấy đã tiếp nhận hợp lại một
loại; ba thức như tỷ… chỉ duyên với pha ùp khác, cho nên thức ấy đã tiếp
nhận hợp lại thiết lập một loại.
Có Sư khác nói: Ba thức như nhãn…, duyên chung với luật nghi-
không luật nghi và pháp khác, cho nên thức ấy đã tiếp nhận đều thiết
lập một loại; ba thức như tỷ… chỉ duyên với pháp khác, cho nên thức ấy
đã tiếp nhận hợp lại thiết lập một loại.
Có người nói: Ba thức như nhãn… duyên chung với Biểu và pháp
khác, cho nên thức ấy đã tiếp nhận đều thiết lập một loại; ba thức như
tỷ… chỉ duyên với pháp khác, cho nên thức ấy đã tiếp nhận hợp lại thiết
lập một loại.
Có người nói: Ba tức n hư nhãn… duyên chung với nhiễm-không
nhiễm, cho nên thức ấy đã tiếp nhận đều thiết lập một loại; ba thức như
tỷ.. chỉ duyên với pháp không nhiễm, cho nên thức ấy đã tiếp nhận hợp
lại thiết lập một loại.
Có người nói: Ba thức như nha õn…, duyên chung với hành diệu,
hành ác và duyên với pháp khác, cho nên thức ấy đã tiếp nhận đều thiết
lập một loại; ba thức như tỷ… ch ỉ duyên với pháp khác, cho nên thức ấy
đã tiếp nhận hợp lại thiết lập một loại.
Do thấy-nghe-hiểu-biết đã nói như vậy, tùy theo thức dựa vào mà
duyên có riêng-có chung.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp bất thiện, thì lúc ấy thành tựu nghiệp
hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc chăng?
Đáp: thành tựu các nghiệp bất thiệ n, lúc ấy chắc chắn thành tựu
nghiệp hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, nghĩa là sinh ở cõi Dục, nếu đoạn căn
thiện thì lúc ấy chắc chắn thành tựu nghiệp bất thiện, và một nghiệp hệ
thuộc cõi Sắc-Vô sắc, đó là nghiệp nhiễm ô. Không đoạn căn thiện và
chưa đạt được tâm thiện của cõi  Sắc, cũng như vậy. Nếu đã đạt được
tâm thiện của cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu
nghiệp bất thiện, và hai nghiệp hệ thuộc  cõi Sắc, đó là thiện nhiễm ô;
một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là nhiễm ô.
Hoặc có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc mà không
phải là nghiệp bất thiện, nghĩa là sinh ở cõi Dục đã lìa nhiễm của cõi
Dục, hoặc là sinh ở cõi Sắc. Nghĩa là sinh ở cõi Dục đã lìa nhiễm   của
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 399  
www.daitangkinh.org  
cõi Dục, hoặc là sinh ở cõi Sắc. Nghĩa là sinh ở cõi Dục đã lìa nhiễm
của cõi Dục, nếu chưa đạt được tâm th iện của cõi Vô sắc, thì lúc ấy
thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sa éc, đó là thiện-nhiễm ô và vô phú
vô ký; một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là nhiễm ô. Nếu đã đạt được
tâm thiện của cõi Vô sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Sắc, thì lúc ấy thành
tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là thiện-nhiễm ô và vô phú ký; hai
nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là thiện-nhiễm ô. Nếu đã lìa nhiễm của
cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp
hệ thuộc cõi Sắc, đó là thiện và vô phú vô ký; hai nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc, đó là thiện và nhiễm ô. Nếu đa õ lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì
lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là thiên và vô ký; một
nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là thiện.
Nếu sinh ở cõi Sắc, nghĩa là nếu chưa đạt được tâm thiện của cõi
Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là thiện-
nhiễm ô và vô phú vô ký; một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là nhiễm
ô. Nếu đã đạt được tâm th iện của cõi Vô sắc, chưa lìa nhiễm của cõi
Sắc, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là thiện-nhiễm
ô và vô phú vô ký; hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là thiện và nhiễm
ô. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc
thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là thiện và vô phú vô ký; hai
nghiệp hệ thuộc cõi vô sắc, đó là thiện và nhiễm ô. Nếu đã lìa nhiễm
của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là
thiện và vô phú vô ký; một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, đó là thiện.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp thiện hệ thuộc cõi Dục, thì lúc ấy thành
tựu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc chăng?
Đáp: Thành tựu các nghiệp thiện h ệ thuộc cõi Dục, lúc ấy chắc
chắn thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc. Có lúc thành tựu
nghiệp hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc , mà không phải là nghiệp thiện hệ
thuộc cõi Dục, đó là Bổ-đặc-gia ø-la đoạn căn thiện, nếu sinh đến cõi
Sắc. Nghĩa là nếu thành tựu nghiệp thi ện của cõi Dục , chưa đạt được
tâm thiện của cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi
Sắc-Vô sắc. Nếu đã đạt được tâm thiện của cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của
cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu ha i nghiệp hệ thuộc c õi Sắc, một nghiệp
hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nh iễm của Dục, chưa đạt được tâm
thiện của cõi Vô sắc, thì lúc a áy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc,
một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã đạt được tâm thiện của cõi Vô
sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc
cõi Sắc, hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Sắc,
400 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
chưa lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc
cõi Sắc, và thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm
của cõi Vô sắc, thì lúc ấy tha ønh tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, và
thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Nếu đoạn căn thiện, thì lúc a áy thành tựu một nghiệp hệ thuộc
cõi Sắc-Vô sắc. Nếu sinh đến cõi Sắc chưa đạt được tâm thiện của cõi
Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, một nghiệp
hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã đạt được  tâm thiện của cõi Vô sắc, chưa
lìa nhiễm của cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc,
hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Sắc, chưa lìa
nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc,
hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc
ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi  Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô
sắc. Đời trước đoạn căn thiện, đời này sinh ở cõi Sắc, đều không thành
tựu nghiệp thiện hệ thuộc cõi Dục, bởi vì đã đoạn căn thiện, đã rời bỏ
căn thiện ấy.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp thiện hệ thuộc cõi Dục, thì lúc ấy thành
tựu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc thành tựu nghiệp thiện hệ thuộc cõi Dục, mà không phải
là nghiệp thiện hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, đó là sinh ở cõi Dục không
đoạn căn thiện, chưa đạt được tâm thiện của cõi Sắc.
2. Có lúc thành tựu nghiệp thiện hệ thuộc cõi Sa éc-Vô sắc, mà
không phải là nghiệp thiện hệ thuộc cõi Dục, đó là sinh đến cõi Sắc, đạt
được tâm thiện của cõi Vô sắc.
3. Có lúc thành tựu nghiệp thiện hệ thuộc cõi Dục, cũng là nghiệp
thiện hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc, đó là sinh ở cõi Dục đạt được tâm thiện
của cõi Vô sắc.
4. Có lúc không phải là thành tựu nghiệp thiện hệ thuộc cõi Dục,
cũng không phải là nghiệp thiện hệ thuộc  cõi Sắc-Vô sắc, đó là Bổ-
đặc-già-la căn thiện.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp hệ thuộc Cõi dục, thì lúc ấy trước
nghiệp hệ thuộc cõi Sắc chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Giả sử thành tựu nghiệp hệ thuộc  cõi Sắc, thì lúc ấy thành
tựu nghiệp hệ thuộc cõi Dục chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Nghĩa là sinh ở cõi Dục, nếu đoạn căn thiện
thì lúc ấy thành tựu ha nghiệp hệ thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ   thuộc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 401  
www.daitangkinh.org  
cõi Sắc; nếu không đoạn căn thiện, mà chưa đạt được tâm thiện của cõi
Sắc, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệ p hệ thuộc cõi D ục, một nghiệp hệ
thuộc cõi Sắc. Nếu đã đa ït được tâm thiên của c õi Sắc, chưa lìa nhiễm
của cõi Dục, thì lúc ấy thành t ựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Dục, hai ng-
hiệp hệ thuộc cõi Sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Dục , chưa lìa nhiễm
của cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Dục, ba nghiệp
hệ thuộc cõi Sắc. Nếu đã lìa nhiễm của  cõi Sắc, thì l úc ấy thành tựu
hai nghiệp hệ thuộc cõi Dục, ba nghi ệp hệ thuộc cõi Sắc. Nếu đã lìa
nhiễm của cõi Sắc, thì lúa ấy thà nh tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Dục,
hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc. Nếu sinh đến cõi Sắc chưa lìa nhiễm của
cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu một  nghiệp hệ thuộc cõi Dục, ba nghiệp
hệ thuộc cõi Sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Sắc , thì lúc ấy thành tựu
một nghiệp hệ thuộc cõi Dục, hai nghiệp hệ thuộc cõi  Sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu
nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc chăng?
Đáp: Thành tựu các nghiệp hệ thuộc cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu
nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, nghĩa là sinh ở cõi Dục, nếu đoạn căn thiện
thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc; nếu không đoạn căn thiện, chưa lìa nhiễm của cõi Dục, thì lúc
ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô
sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Dục, chưa đạt được tâm thiện của cõi Vô
sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghi ệp hệ thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ
thuộc cõi Vô sắc. Nếu đa õ đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, chưa lìa
nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Dục,
hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đa õ lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì
lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc.
Nếu sinh đến cõi Sắc, chưa đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc,
thì lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ thuộc
cõi Vô sắc. Nếu đã đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, chưa lìa nhiễm
của cõi Vô sắc, thì l úc ấy thành tựu một nghiệ p hệ thuộc cõi Dục, hai
nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa  nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc
ấy thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô
sắc.
Có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, mà không phải
là nghiệp hệ thuộc cõi Dục, đó là B ổ-đặc-già-la sinh đến cõi vô sắc.
Nghĩa là sinh đến cõi ấy, nếu chưa lìa  nhiễm của cõi ấy, khởi lên tâm
dị thục sinh, thì lúc ấy thành t ựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc; nếu
402 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
không khởi lên tâm dị thục sinh, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ
thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Vô sắc, khởi lên tâm dị thục
sinh, thì lúc ấy tha ønh tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc; nếu không
khơi lên tâm dị thục sinh, thì lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc, đều không thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Dục, bởi vì đã rời bỏ
cõi ấy.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu
nghiệp không hệ thuộc chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc  cõi Dục, mà không phải là
nghiệp không hệ thuộc, đó là các dị sinh ở cõi Dục-Sắc.
2. Có lúc thành tựu nghiệp không hệ thuộc, mà không phải là ng-
hiệp hệ thuộc cõi Dục, đó là các Thánh già sinh đến cõi Vô sắc.
3. Có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Dục, cũng là nghiệp không
hệ thuộc, đó là các Thánh giả sinh ở cõi Dục-Sắc.
4. Có lúc không phải là thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Dục, cũng
không phải là nghiệp không hệ thuộc, đó là các dị sinh sinh đến cõi Vô
sắc.
Hỏi: Nếu thanh tịnh nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu
nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc chăng?
Đáp: Thành tựu các nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, thì lúc ấy chắc chánh
thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nghĩa là sinh ở cõi Dục, nếu chưa
đạt được tâm thiện của cõi Sắc , thì lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ
thuộc cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc c õi Vô sắc; nếu đã đạt được tâm
thiện của cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu hai
nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa
nhiễm của cõi Dục, chưa đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, thì lúc ấy
thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Nếu đã đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, chưa lìa nhiễm cõi Sắc, thì
lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô
sắc. Nếu đã lìa nhiễm của  cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì
lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc  cõi Sắc, hai nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp
cõi sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Nếu sinh vào cõi Sắc, chưa đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, thì
lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc  cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc. Nếu đã đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, chưa lìa nhiễm của
cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, hai nghiệp hệ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 403  
www.daitangkinh.org  
thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi
Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hại nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, hai nghiệp hệ
thuộc cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu
hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc  cõi Vô sắc, mà không phải là
nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là các hữu tình sinh đến cõi Vô sắc. Nghĩa
là sinh đến cõi ấy, nếu c hưa lìa nhiễm của cõi Vô sắc, khởi lên tâm dị
thục sinh, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc; nếu không
khởi lên tâm dị thục sinh, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Vô sắc, khởi lên tâm dị thục sinh, thì
lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ th uộc cõi Vô sắc; nếu không khởi lên
tâm dị thục sinh, thì lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu
nghiệp không hệ thuộc chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc  cõi Sắc, mà không phải là
nghiệp không hệ thuộc, đó là các dị sinh sinh ở cõi Dục-Sắc.
2. Có lúc thành tựu nghiệp không hệ thuộc, mà không phải là
nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, đó là các Thánh giả sinh đến cõi Vô  sắc.
3. Có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, cũng là nghiệp không
hệ thuộc, đó là các Thánh giả sinh ở cõi Dục-Sắc.
4. Có lúc không phải là thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, cũng
không phải là nghiệp không hệ thuộc, đó là các dị sinh sinh đến cõi Vô
sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp hệ thuộc c õi Vô sắc, thì lúc ấy thành
tựu nghiệp không hệ thuộc chăng?
Đáp: Thành tựu các nghiệp không hệ t huộc, thì lúc ấy chắc chắn
thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nghĩa là các Thánh giả sinh ở cõi
Dục-Sắc, nếu chưa đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành
tựu nghiệp Học không hệ thuộc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc; nếu
đã đạt được tâm thiện của cõi Vô sa éc, chưa lìa nhiễm c ủa cõi Vô sắc,
thì lúc ấy thành tựu nghiệp Học không hệ thuộc, hai nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc; nếu đã lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu nghiệp Vô
học không hệ thuộc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Nếu các Thánh giả sinh đến cõi V ô sắc, chưa lìa nhiễm của cõi
Vô sắc, khởi tâm dị thục sinh, thì lúc ấy thành tựu nghiệp Học không hệ
thuộc, ba nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc; nếu không khởi tâm dị thục sinh,
thì lúc ấy thành tựu nghiệp H ọc không hệ thuộc, hai nghiệp hệ thuộc
404 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
cõi Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Vô sắc, khởi  dị thục sinh thì lúc
ấy thành tựu nghiệp Vô học không hệ thuộc, hai nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc; nếu không khởi tâm dị thục, thì lúc ấy thành tựu nghiệp Vô học
không hệ thuộc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Có lúc thành tựu nghiệp hệ thuộc  cõi Vô sắc mà không phải là
nghiệp không hệ thuộc, đó là các dị sinh nếu sinh ở cõi Dục-Sắc, chưa
đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ
thuộc cõi Vô sắc; nếu đã đạt đến được tâm thiện của cõi Vô sắc, thì lúc
ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc. Nếu các dị sinh sinh đến
cõi Vô sắc, nếu khởi tâm dị thục sinh, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ
thuộc cõi Vô sắc; nếu không khởi tâm dị thục sinh, thì lúc ấy thành tựu
hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu nghiệp hệ thuộc cõi Dục-cõi Dắc-cõi Vô sắc
và nghiệp không hệ thuộc, thì lúc ấy mạng chung sinh vào nơi nào?
Đáp: Hoặc là cõi Dục, hoặc là cõi  Sắc, hoặc là cõi Vô sắc, hoặc
là không có nơi sinh. Nghĩa là các Thánh giả, nếu sinh ở cõi Dục, chưa
lìa nhiễm của cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu ba nghiệp hệ thuộc cõi Dục,
hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, nghiệp
Học không hệ thuộc, lúc ấy mạng chung sinh vào cõi Dục. Nếu đã lìa
nhiễm của cõi Dục, chưa đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, thì lúc ấy
thành tựu hai hht cõi Dục, ba nghi ệp hệ thuộc cõi Sắc, một nghiệp hệ
thuộc cõi Vô sắc, nghiệp Học không hệ thuộc, lúc ấy mạng chung sinh
vào cõi Sắc. Nếu đã đạt được tâm thiện của cõi Vô sắc, chưa lìa nhiễm
của cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp hệ thuộc cõi Dục, ba nghiệp
hệ thuộc cõi Sắc, hai nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, nghiệp Học không hệ
thuộc, lúc ấy mạng chung cũng sinh vào cõi Sắc. Nếu đã lìa nhiễm của
cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp
hệ thuộc cõi Dục, hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, hai nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc, nghiệp Học không hệ thuộc , lúc ấy mạng chung sinh đến cõi
Vô sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi vô sắc, thì lúc ấy thành tựu hai nghiệp
hệ thuộc cõi Dục, hai nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc, nghiệp Vô học không hệ th uộc, lúc ấy mạng chung không có
nơi sinh.
Nếu các Thánh giả sinh ở cõi Sắc, chưa đạt được tâm thiện của cõi
Vô sắc, thì thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi Dục, ba nghiệp hệ thuộc
cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, nghiệp Học không hệ thuộc,
lúc ấy mạng chung sinh vào cõi Sắc . Nếu đã đạt được tâm thiện của
cõi Vô sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Sắc, thì lúc ấy thành tựu một nghiệp
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 121 405  
www.daitangkinh.org  
hệ thuộc cõi Dục, ba nghiệp hệ thuộc  cõi Sắc, hai nghiệp hệ thuộc cõi
Vô sắc, nghiệp Học không hệ thuộc, lúc ấy mạng chung cũng sinh vào
cõi Sắc. Nếu đã lìa nhiễm của cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Vô sắc,
thì lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ t huộc cõi Dục, hai nghiệp hệ thuộc
cõi Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi vô sắc, nghiệp Học không hệ thuộc,
lúc ấy thành tựu một nghiệp hệ thuộc cõi Dục, một nghiệp hệ thuộc cõi
Sắc, một nghiệp hệ thuộc cõi Vo â sắc, nghiệp Vô học không hệ thuộc,
lúc ấy mạng chung không có nơi sinh.
Vì vậy cho nên nói thành tựu bốn nghiệp thì người ấy mạng chung,
hoặc là sinh ở cõi Dục, hoặc là sinh vào cõi Sắc, hoặc là sinh đến cõi Vô
sắc, hoặc là không có nơi sinh.


„
406 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA