A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 122

Việt dịch

QUYỂN 122

CHƯƠNG IV: NGHIỆP UẨN (Tiếp Theo)
Phẩm Thứ Tư: LUẬN VỀ BIỂU - VÔ BIỂU
LUẬN VỀ BIỂU - VÔ BIỂU (Phần 1)
Nếu thành tựu thân biểu, thì lúc ấy thành tựu Vô biểu này chăng?
Các chương như vậy và giải thích về nghĩa từng chương đã lĩnh hội rồi,
tiếp đến cần phải giải thích rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày nghĩa lý
của mình. Nghĩa la phái Thí Dụ nói nghiệp Biểu-Vô biểu không có Thể
tánh thật sự. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu nghiệp Biểu là thật có thì
có thể dựa vào đó làm cho có Vô biểu. Nhưng mà nghiệp Biểu không
có thật, làm sao có thể phát ra Vô biễu khiến cho có được? Vả lại,
nghiệp Biểu hãy còn không có thì Vô bi ểu làm sao có? Mà nói là có,
ấy là các Sư phải đối Pháp mượn cớ nói xằng bậy mà thôi. Như người
gặp gái đẹp, bởi vì tâm gần gũi nhiễm ô cho nên nói rằng: Cô có thể cởi
bỏ áo quần loài người, tôi mặc áo quần trời cho cô. Cô gái nghe nói, vui
nẻ như lời nói mà cởi bỏ. Người ấy liền đến trước mặt sờ mó vuốt ve đủ
cách, thỏa mãn tâm ý rồi nói rằng: Áo quần cõi trời đã mặc cho cô rồi.
Cô gái nói: Bây giờ thân thể tôi lộ bày như vậy, thà chết chứ không lộ
bày, áo quần cõi trời ở đâu? Người ấy trả lời rằng: Áo quần cõi trời rất
vi diệu, chỉ có tôi thấy chứ không pha ûi là cô có thể thấy được. Người
ngu như vậy chính mình không có áo quần cõi trời, huống hồ mặc cho
người khác hay sao? Các Sư phái Đối Pháp đã nói cũng như vậy, vốn
không có nghiệp Biểu, huống là co dựa vào Biểu mà phát khởi Vô biểu
hay sao? Vì vậy, các Sư phái Đối pháp xằng bậy mà phát triển luận này
thôi. Vả lại, Biểu-Vô biểu nếu là sắc, thì xanh-vàng-đỏ-trắng là cái
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 407  
www.daitangkinh.org  
gì? Lại làm sao trở thành tánh thiện-bất thiện? Nếu bởi vì lay động mà
trở thành tánh thiện-ác, thì hoa rung-kiếm khua... đều lay động tại sao
không như thế?
Vì ngăn chặn ý của phái Thí dụ như vậy, để hiển bày tông chỉ của
mình, nghiệp Biểu-Vô biểu đều là có th ật, cho nên soạn ra phần luận
này.
Nếu các nghiệp Biểu không có Thể thật sự, thì cùng với kinh trái
ngược nhau. Như trong Kinh nói: “Người ngu mong mỏi ham muốn cho
nên gọi là ái, do ái mà phát khởi biểu thiện cho nên gọi là nghiệp”.
Lại trong Kinh nói: “Vào ban đêm suy nghĩ xem xét, giống như
làn khói bốc lên; sáng sớm phát động thân-ngữ, giống như ngọn lửa
bùng lên”. Nếu nghiệp Vô biểu không có thể thật sự, thì cũng cùng với
kinh trái ngược nhau.
Như trong Kinh nói: “Sắc có ba loại thâu nhiếp tất cả các sắc, có
loại sắc có thấy-có đối , có loại sắc không có thấy-có đối, có loại sắc
không có thấy-không có đối”. Nếu không có sắc vô biểu, thì lẽ ra không
kiến lập là có ba loại, bởi vì không c ó loại thứ ba. Vả lại, nếu bác bỏ
không có sắc Biểu-Vô biểu, thì Phệ-đề-tứ-tự, Vị-sinh-oán vương, lẽ
ra không phạm nào nghiệp Vô gián la øm hại cha, nghĩa là phần vị phát
ra biểu hiện thì mạng của  cha hãy còn, lúc mạng của cha kết thúc thì
nghiệp Biểu đã tàn rồi; bởi vì lực của Biểu trước đó phát khởi Vô biểu
sau, cho nên vị sinh oán phạm vào nghiệp vô gián. Lại nữa, ngoại đạo
xuất gia Trượng Kế kia, lẽ ra cũng không phạm vào nghiệp vô gián làm
hại A-la-hán, nghĩa là phần vị phát ra biểu hiện thì mạng của Mục Liên
hãy còn, lúc Mục Liên nhập Niết -bàn thì nghiệp Biểu đã tàn rồi; bởi
vì lực của Biểu trước đó phát khởi Vô biểu sau, cho nên ngoại đạo kia
phạm vào nghiệp vô gián. Lại nữa, nếu bác bỏ không có nghiệp Biểu-
Vô biễu, thì lẽ ra không kiến lập ba pha åm có khác nhau, đó là trú vào
phẩm luật nghi, trú vào phẩm không luật nghi, trú vào phẩm phi luật
nghi-phi bất luật nghi.
Nhưng phái kia đã nói Thể của  Biểu-Vô biểu này, nếu là sắc
thì xanh-vàng-đỏ-trắng là cái gì? Vặn hỏi như vậy không đúng, bởi vì
không phải là ngoài sắc hiển bày không có sắc khác. Nên biết rằng thân
biểu là hình dạng chứ không phải la ø hiển bày, ngữ biểu là âm thanh
cũng không phải là hiển bày, hai loại sắc thuộc về sắc pháp-sắc xứ Vô
biểu, cho nên không có thể vặn hỏi để giống như xanh-vàng…
Nhưng các sắc xứ, tổng quát có bốn loại:
1. Có sắc xứ chỉ hiển bày có thể rõ ràng chứ không phải là   hình
408 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
dạng.
bày.

2. Có sắc xứ chỉ hình dạng có thể rõ ràng chứ không phải là hiển

3. Có sắc xứ hiển bày và hình dạng đều có thể rõ ràng.
4. Có sắc xứ hiển bày và hình dạng đều không có thể rõ ràng.
Hiển bày có thể rõ ràng chứ không phải là hình dạng, đó là xanh vàng
đỏ trắng, cảnh vật sáng tối. Hình dạng có thể rõ ràng chư không  phải
là hiển bày, đó là sắc của thân biểu. Hiển bày và hình dạng đều có thể
rõ ràng, đó là những sắc khác như hiển bày-như hình dạng đều có thể
rõ ràng. Hiển bày và hình dạng đều không có thể rõ ràng, đó là sắc của
hư không.
Lại như đã nói: Nếu thân lay động mà trở thành tánh thiện-ác,
thì hoa rung kiếm khua… đều lay động tại sao không như thế? Điều này
cũng không đúng. Bởi vì pháp có căn khác, pháp không có căn khác,
thân là thuộc về số hữu tình do tâm vận động có thể biểu hiện có tâm-
tâm sở pháp thiện-ác; hoa-kiếm… thì không như vậy, cho nên Biểu-vô
biểu quyết định là có thật.
Nhưng Biểu-Vô biểu dựa vào thân ma ø phát khởi, có lú dựa vào
một phần, như bật ngón tay-đưa chân lên…, một phần chuyển động làm
ra nghiệp thiện-ác; có lúc dựa vào toàn phần, như lễ Phật-đuổi kẻ thù…,
toàn thân vận động làm thành Nghiệp thiện ác. Trong này tùy theo thân
sở y, số lượng cực vi của nghiệp Biểu cũng như vậy. Như số lượng của
Biểu, Vô biểu cũng như vậy.
Hỏi: Tùy theo những nghiệp ấy, nếu có Biểu thì có Vô biểu chăng?
Nếu có Vô biểu thì có Biểu chăng?
Đáp: Hoặc có người nói: Bảy nghiệp đạo căn bản quyết định có đủ
Biểu và Vô biểu, gia hạnh-dấy khởi sau thì nghiệp Biểu nhất định có,
mà vô biểu thì không nhất định, chỉ riêng ràng buộc mạnh mẽ và niềm
tin sâu nặng, mà làm phát khởi Vô biểu chứ không phải là gì khác.
Có người nói: Bảy nghiệp đạo căn bản thì Vô biểu nhất định có,
Biểu thì không nhất định. Nếu tự mình làm thì c ó Biểu, nếu sai người
khác làm thì chỉ là Vô biểu. Gia hạnh-dấy khởi sau, như trước đã nói.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Trừ ra tà dâm, nghiệp đạo căn
bản còn lại thì Vô biểu nhất định có, mà Biểu thì không nhất định. Nếu
tự mình làm lập tức đến cuối cùn g thì lúc ấy có nghiệp Biểu; nếu sai
người khác làm hoặc là l úc cuối cùng, Biểu đã dừng lại thì chỉ có Vô
biểu. Nếu tà dâm thì Biểu cũng nhất định có; phần vị dấy khởi sau nhất
định có Vô biểu, Biểu thì không nhất định, nếu làm thì có, không   làm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 409  
www.daitangkinh.org  
thì không có. Nên biết ở đây nói về tán tâm mà làm. Nếu tùy theo phần
vị định tán sai biệt, thì có Biểu-Vô biểu như lý cần phải suy nghĩ.
Phi luật nghi-phi bất luật nghi ấy đã thâu nhiếp hành diệu-hành ác
do ba nhân duyên mà Vô biểu không gián đoạn:
1. Do ý thích không dừng lại.
2. Do gia hạnh không rời bỏ.
3. Do giới hạn xu thế chưa vượt qua.
Do ý thích không dừng lại và gia hạnh không rời bỏ, như đối với
hình tượng Đức Phật-tháp thờ…, khởi  tâm hoàn toàn thanh tịnh cúng
dường cung kính, đã phát khởi vô biể từ sát-na thứ nhất cho đến ý thích
chưa dừng lại, hoặc là gia hạnh chưa rời bỏ đến nay nối tiếp nhau không
gián đoạn; nếu ý thích dừng lại và gia hạnh rời bỏ thì Vô biểu liền dứt
đoạn.
Giới hạn xu thế chưa vượt qua, nghĩa là tâm hoàn toàn thanh tịnh
và ràng buộc mạnh mẽ mà làm ra thiện-ác, tùy theo thế lực ấy mà Vô
biểu không gián đoạn. Như ràng buộc mạnh mẽ giết hại nhiều loài
kiến, đã phát khởi Vô biểu suốt đời nối tiếp nhau. Tâm hoàn toàn thanh
tịnh đã làm cũng như vậy. Nghĩa là như có người phát khởi niềm tin
sâu nặng, lo liệu vật dụng cúng dường để dâng cúng chúng Tăng, thắp
hương-rải hoa cúng dường đủ loại; hoặc  là đối với pháp hội mỗi năm
năm vào ngày tháng như vậy…, th ỉnh các chúng tăng cúng dường đủ
loại. Khởi tâm hoàn toàn thanh tịnh, phát ra nghiệp thân-ngữ, cho đến ý
thích chưa dừng lại, hoặc là gia hạnh chưa rời bỏ thì Vô biểu không gián
đoạn. Nếu ý thích dừng lại và rời bỏ gia hạnh thì vô biểu liền dứt đoạn.
Những việc làm ở giữa (xử trung) nói rộng ra cũng như vậy.
Lại có hành diệu-hành ác ở giữa, hết chúng đồng phần mà Vô
biểu không gián đoạn. Hành diệu: Như có người lập nguyện, nếu không
cúng dường hình tượng chư Phật-tháp th ì… thì suốt đời không ăn trước.
Người ấy vào mỗi ngày tùy theo sức của mình làm được, dùng đến một
cành hoa-một cây hương để cúng d ường, hết Chúng đồng phần mà vô
biểu không gián đoạn. Hoặc có ng ười lập nguyện, nếu không giúp đỡ
vật dụng cung cấp cho mạng duyên của người khác, thì suốt đời không
ăn trước. Người ấy vào mỗi ngày tùy theo sức của mình làm được, dùng
đến một chút thức ăn-nửa ống tay áo giúp cho người khác, hết chúng
đồng phần mà Vô biểu không gián đoạn. Hoặc có người lập nguyện,
nếu đối với Tam Bảo không cúng dường trước, thì suốt đời không ăn
trước. Người ấy vào mỗi ngày tùy theo sức của mình làm được, dùng
đến một bát thức ăn để cúng dường Tăng, hoặc là quét dọn lau chùi một
410 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
bước chân trong chùa khác, hết Chúng đồng phần mà Vô biểu không
gián đoạn. Hoặc có người lập nguyện, hằng năm vào ngày đó giúp cho
những người nghèo thiếu, hoặc là cúng dường Tăng. Lập tức lấy một ít
đồ vật để cung cấp cho sự tiêu dùng ấy, giữ lại tiền bạc còn thừa để làm
của dự trữ, hết Chúng đồng phần mà Vô biểu không gián đoạn. Những
sự việc như vậy gọi là hành diệu.
Hành ác: Như có người lập nguyện, tôi sẽ ngày ngày gây ra những
sự tổn hại đối với kẻ thù, nếu khôn g làm thì suốt đời  không ăn trước.
Thế là vào mỗi ngày dùng đến một cú đánh, hoặc là một lời nói ác để
mắng nhiếc làm nhục, hết Chúng đồng phần mà Vô biểu không gián
đoạn. Như vậy gọi là hành ác.
Hoặc có người tạo tác cá c vật dụng cúng dường hình tượng chư
Phật-tháp thờ…, viết chép ba Tạng mà giữ gìn Chánh pháp, làm hình
tượng Thánh Tăng-xây dựng Tăng già-lam, cung cấp giúp cho áo quần-
thuốc thang và các vật dụng giúp đỡ cho thân, an lập nhà cửa phước
thiện-ươm trồng nhiều rừng cây xanh, đào giếng-làm cầu-làm thuyền,
làm đường sá đi lại… Các nghiệp Biểu này đã phát khởi Vô biểu, do đầy
đủ ba duyên nối tiếp nhau không gián đoạn:
1. Do ý thích.
2. Do sở y.
3. Do sự vật.
Do ý thích, nghĩa là duyên vào sự việc ấy sinh tâm hoan hỷ sâu
sắc, ý thích không dừng lại. Do sở y, nghĩa là thân sở y ở phần vị Đồng
phần nối tiếp nhau, mạng sống chưa kết thúc. Do sự vật, nghĩa là những
việc tu tạo xây dựng như hình tượng Đ ức Phật-tháp thờ…, chưa hoàn
toàn hoại diệt. Ba duyên như vậy hễ thiếu một loại, thì do trước mà phát
khởi Vô biểu liền dứt đoạn, đó gọi là hành diệu.
Hành ác, nghĩa là làm ra những vi ệc như giăng lưới bắt cá-dao
kiếm-cung tên…, nên dựa theo trước đã nói. Đó gọi là Tỳ-bà-sa tóm
lược về nghiệp Biểu-Vô biểu.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu, thì lúc ấy thành tựu Vô biểu này
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu:
1. Có lúc thành tựu thân Biểu mà không phải là Vô biểu này, đó là
sinh ở cõi Dục trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có thân
Biểu mà không có được Vô biểu này, hoặc là trước có thân Biểu không
mất mà không có được Vô biểu này.
Hiện tại có thân Biểu, nghĩa là không ngủ-không say-không buồn-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 411  
www.daitangkinh.org  
không bỏ gia hạnh cầu mong dấy khởi thân Biểu. Không có được Vô
biểu này, nghĩa là không phải niềm tin sâu năng, không phải là ràng
buộc mạnh mẽ, tuy phát khởi thân Biểu mà không có được Vô biểu này.
Hoặc là trước có thân Biểu không mất, nghĩa là bởi vì ba duyên cho nên
không rời bỏ nghiệp Biểu:
- Vì ý thích không dừng lại.
- Vì không rời bỏ gia hạnh.
- Vì giới hạn xu thế chưa vượt qua . Không có được Vô biểu này,
nghĩa nói như trước.
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu mà không phải là Biểu này, đó là
các Thánh giả trú trong thai tạng, nếu sinh ở cõi Dục trú vào luật nghi,
không có được luật nghi Biệt giải thoát, thì không có thân Biểu, giả sử
có mà mất; nếu sinh vào cõi Sắc th ì không có thân Biểu, giả sử có mà
mất; hoặc là các Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc.
Trong này, Thánh giả lúc trú tr ong thai tạng không có thể dấy
khởi Biểu, bởi vì nghiệp Biểu của đời trước đã mất, chỉ thành tựu Vô
biểu thuộc Tĩnh lự-vô lậu. trú vào luật nghi, nghĩa là trú trong luật nghi
Tĩnh lự-vô lậu. không có thân Biểu, nghĩ a là hoặc ngủ-hoặc say-hoặc
buốn, rời bỏ các gia hạnh không cầu mong dấy khởi thân Biểu. Giả sử
có mà mất, nghĩa là do ba duyên mà rời bỏ nghiệp Biểu của thân:
- Vì ý thích dừng lại.
- Vì rời bỏ gia hạnh.
- Vì giới hạn xu thế vượt qua.
Nếu sinh vào cõi Sắc thì không có thân Biểu, nghĩa là bởi vì rời bỏ
gia hạnh không cầu mong dấy khởi tha ân Biểu. Giả sử có mà mất, như
trước đã nói. Hoặc là các Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc, nghĩa là Học
thành tựu Vô biểu của Học, Vô học thành tựu Vô biểu của Vô học.
3. Có lúc thành tựu thân Biểu c ũng là Vô biểu này, đó là sinh ở
cõi Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải thoát, hiện
tại có thân Biểu cũng có được Vô bi ểu này; hoặc là trước có Biểu này
không mất, cũng có được Vô biểu này. Nếu trú trong luật nghi Biệt giải
thoát, hoặc trú vào không luật nghi, hoa ëc trú vào phi luật nghi-phi bất
luật nghi, hiện tại có thân Biểu cũng có được Vô biểu này; hoặc là trước
có thân Biểu không mất, cũng có được Vô biểu này, nếu sinh vào cõi
Sắc thì hiện tại có thân Biểu, hoặc là trước có thân Biểu không mất.
Trong này, hiện tại có thân Biểu cũng có được Vô biểu này…,
nghĩa là dùng niềm tin sâu nặng, hoặc  là ràng buộc mạnh mẽ, phát
khởi thân Biểu cũng có được Vô biểu. Nếu trú trong luật nghi Biệt giải
412 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thoát, hoặc trú vào không luậ nghi, thì lúc ấy nhất định thành tựu thân
Biểu-Vô biểu. Nếu sinh vào cõi Sắc thì hiện tại có thân Biểu, nghĩa là
không rời bỏ gia hạnh cầu mong dấy khởi nghiệp Biểu. Phần còn lại
như trước nói.
4. Có lúc không phải là thành tựu thân Biểu, cũng không phải là
Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng, hoa ëc là các dị sinh trú trong thai
tạng, nếu sinh ở cõi Dục trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi, thì
không có thân Biểu, giả sử có mà mất. Nếu các dị sinh sinh đến cõi Vô
sắc, các loài dị sinh trú trong th ai-trứng, đã mất nghiệp Biểu-Vô biểu
của đời trước, hiện tại không có thể dấy khởi, như trước nên biết. Sinh
đến cõi Vô sắc đã rời bỏ hữu lậu c hưa đạt được vô lậu, bởi vì địa ấy
không có sắc. Phần còn lại như trước đã nói.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu thiện, thì lúc ấy thành tựu Vô biểu
này chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc thành tựu thân Biểu thiện, mà không phải là Vô biểu
này, đó là sinh ở cõi Dục trú vào không luật nghi, và trú vào phi luật
nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có thân Biểu thiện, không có được Vô
biểu này; hoặc là trước có Biểu này không mất, không có được Vô biểu
này.
Hiện tại có thân Biểu thiện, nghĩa là bởi vì không ngủ… Không có
được Vô biểu này nghĩa là không phải  do niềm tin sâu nặng mà phát
khởi. Hoặc là trước có Biểu này không mất, nghĩa là bởi vì ba duyên đã
nói trước đây. Không có được Vô biểu này, nghĩa là lúc ấy cũng không
phải là niềm tin sâu nặng mà phát khởi.
Hỏi: Người trú vào không luật nghi, có thân Biểu hiện thế nào?
Đáp: Người ấy cũng cung kính cúng dường khởi lên Biểu thiện đối
với cha mẹ, thầy dạy, Phật-Độc giác và những đệ tử của chư Phật...
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu thiện, mà không phải là Biểu
này, đó là các Thánh giả trú trong thai  tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú
trong luật nghi, không có được luật nghi  Biệt giải thoát, thì không có
thân Biểu thiện, giả sử có mà mất . Nếu sinh vào cõi Sắc thì không có
thân Biểu thiện, giả sử có mà mất; hoặc là các Thánh giả sinh đến cõi
Vô sắc. Trong này, trú vào luật nghi, nghĩa là trú vào luật nghi này thì
nhất định thành tựu thân Vô biểu thiện, phần còn lại như trước đã nói.
3. Có lúc thành tựu thân Biểu th iện cũng là Vô biểu này, đó là
sinh ở Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải thoát,
hiện tại có thân Biểu thiện cũng có được Vô biểu này; hoặc là trước có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 413  
www.daitangkinh.org  
Biểu này không mất, cũng có được Vô biểu này. Nếu trú trong luật nghi
Biệt giải thoát, hoặc trú vào không luật nghi và trú vào phi luật nghi-phi
luật nghi, hiện tại có thân Biểu th iện cũng có được Vô biểu này; hoặc
là trước có Biểu này không mất, cũng có được Vô biểu này, nếu sinh
vào cõi Sắc thì hiện tại có thân Biểu thiện, hoặc là trước có Biểu này
không mất.
Trong này, tất cả các nghĩa đều như trước đã nói.
4. Có lúc không phải là thành tựu thân Biểu thiện cũng không
phải là Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc là các dị sinh trú trong
thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục tr ú vào không luật nghi, và trú vào phi
luật nghi-phi bất luật nghi, thì không có thân Biểu thiện, giả sử có mà
mất; hoặc là các dị sinh sinh đến cõi Vô sắc.
Nếu thành tựu thân Biểu bất thiện, giả sử có mà mất; hoặc là các
dị sinh sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu bất thiện, thì lúc ấy thành tựu Vô
biểu này chăng?
Đáp: Thành tựu các thân Vô biểu ba át thiện, thì lúc ấy nhất định
thành tựu Biểu này. Có lúc thành tựu thân Biểu bất thiện, mà không
phải là Vô biểu này, đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, và trú vào
phi luật nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có thân Biểu bất thiện, không có
được Vô biểu này; hoặc là trước có Biểu này không mất, không có được
vô biểu này. Hiện tại có thân Biểu bất thiện, nghĩa là không ngủ- không
say… không có được Vô biểu này, nghĩ a là không phảii do ràng buộc
mạnh mẽ mà phát khởi. Trước có Bi ểu này không mất, nghĩa là do ba
duyên đã nói trước đây. Phần còn lại như trước đã nói.
Hỏi: Trú trong những luật nghi nào thì có thân Biểu bất thiện?
Đáp: trú trong ba luật nghi đều có thể là có.
Hỏi: Trú trong luật nghi Tĩnh l ự-vô lậu, có những thân Biểu bất
thiện nào?
Đáp: Có thân biểu bất thiện như đối với hữu tình dấy khởi   đánh
đập…
Hỏi: Cũng cần phải có lúc thành  tựu thân Vô biểu bất thiện mà
không phải là thân Biểu, đó là sai khiến người khác giết hại v.v… vậy
thì trong phần này nên làm thành bốn câu phân biệt, tại sao làm thành
câu thuận theo câu sau?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Nên làm thành bốn câu phân
biệt:
1. Có lúc thành tựu thân Biểu ba át thiện mà không phải là Vô
414 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
biểu này, đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, và trú vào phi luật
nghi-phi bất luật nghi, hiện tại c ó thân Biểu bất thiện, không có được
Vô biểu này; hoặc là trước có Biểu này không mất, không có được Vô
biểu này.
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu bất thiện mà không phải là Biểu
này, đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, và trú vào phi luật nghi-phi
bất luật nghi, sai khiến người khác giết hại…
3. Có lúc thành tựu thân Biểu bất  bất thiện và Vô biểu này, đó
là sinh ở cõi Dục trú vào không luật nghi, hoặc là trú vào luật nghi và
trú vào phi luật nghi-phi bất luật nghi , hiện tại có thân Biểu bất thiện,
cũng có được Vô biểu này; hoặc là trước có Biểu này không mất, cũng
có được Vô biểu này.
4. Có lúc không phải là thành tựu thân Biểu bất thiện, cũng không
phải là Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc là các dị sinh trú trong
thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, và trú vào phi luật
nghi-phi bất luật nghi, thì không có tha ân Biểu bất thiện, giả sử có mà
mất, không có được Vô biểu này; hoặc là sinh vào cõi Sắc-Vô sắc.
Nên đưa ra cách nói này mà không nói như vậy, thì nên biết là
văn này chỉ dựa vào Biểu-Vô biểu cùng loại mà nói, chứ không dựa vào
khác loại. Nghĩa là từ thân Biểu phát ra thân Vô biểu, đó gọi là cùng
loại; nếu do ngữ Biểu phát ra thân Vô biểu, thì gọi là khác loại.
Nên nói thế này: Không có lúc na øo chỉ thành tựu thân Vô biểu
bất thiện, cho nên ở đây chỉ cần đưa ra thuận theo câu sau. Nguyên cớ
thế nào? Nếu tự mình phát ra lời nói khiến người khác giết hại…, từ đó
phát khởi có được thân Vô biểu, thì chắc cũng thành tựu thân Biểu bất
thiện, bởi vì nhất định phải tự mình chuyển động thân hình-tay chân…
Nếu không như vậy thì trước đây nói trong phần thành tựu thân Vô biểu
thân Vô biểu mà không phải à Biểu này, cũng phải đưa ra cách nói
như vậy: Nếu trú vào không luật nghi, và trú vào phi luật nghi-phi bất
luật nghi, dùng lời nói thiện khiến người  khác bố thí…, từ đó phát khởi
có được thân Vô biểu thiện, trước đây ở trong phần thiện đã không nói
như vậy, cho nên biết rằng phát ra lời nói khiến người khác bố thí…, từ
đó phát khởi có được thân Vô biểu, thì chắc chắn cũng tự mình chuyển
động thân hình-tay chân…, từ đó thành tựu nghiệp của thân Biểu thiện.
Vì vậy cho nên hai chỗ đều không nói theo cách này.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu hữu phú vô ký, thì lúc ấy thành tựu
Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Vô biểu hữu phú vô ký, có   thành
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 415  
www.daitangkinh.org  
tựu Biểu này đó là sinh vào cõi Sắc, hiện tại có thân Biểu hữu phú vô
ký.
Hỏi: Vì sao cõi dục không có thân Biểu hữu phú vô ký?
Đáp: Phiền não của cõi Dục có thể làm cho cùng dấy khởi, phát ra
thân-ngữ đều là bất thiện; chỉ riêng Tát-ca-da kiến và Biên chấp kiến,
chúng tương ưng với Vô minh, tuy là hữu phú vô ký mà đều là do kiến
mà đoạn, không phải là tâm do kiến ma ø đoạn có thể phát ra nghiệp
thân-ngữ, bởi vì phần bên trong dấy khởi rất vi tế.
Hỏi: Nếu sinh ở cõi Dục đã lìa nhiễm của cõi Dục, khởi lên phiền
não của Tĩnh lự thứ nhất hiện rõ trước mắt, tại sao không phát ra nghiệp
Biểu của thân-ngữ hữu phú vô ký?
Đáp: Sinh trong cõi Dục chỉ có thể khởi lên phiền não của Đẳng
chí ấy chứ không phải là sinh phiền não, trong các phiền não phát ra
nghiệp thân-ngữ chỉ riêng sinh phiền não.
Có Sư khác nói: Pháp tánh thuận theo như vậy. Nếu khởi lên phiền
não của địa này hiện rõ trước mắt, vẫn có thể chuyển động dị thục nối
tiếp nhau của địa này, phát khởi nghi ệp Biểu của địa này, các nghiệp
nhiễm ô cần phải dùng dị thục nối tiếp nhau của địa mình làm nơi nương
tựa, không phải là sinh ở c õi Dục có thể dị thục  nối tiếp nhau của cõi
Sắc. Vì vậy chỉ sinh trong Tĩnh lự thứ nhất thuộc cõi Sắc, thì có thể dấy
khởi nghiệp Biểu của thân-ngữ hữu phú vô ký này.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu vô phú vô ký, thì lúc ấy thành tựu
Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Vô biểu vô phú vô ký, có thành tựu
Biểu này, đó là sinh ở cõi Dục-sắc, hiện tại có thân Biểu Vô phú vô ký.
Trong đó sai biệt như lý nên biết.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu quá khứ, thì lúc ầy thành tựu vô
biểu này chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có lúc thành tựu thân Biểu quá khứ, mà không phải là Vô biểu
này, đó là sinh ở cõi Dục trú vào phi  luật nghi-phi bất luật nghi, trước
có thân Biểu không mất, không có được Vô biểu này.
Trước có thân Biểu không mất, nghĩa là vì ba nghiệp như trước đã
nói. Không có được Vô biểu này, nghĩ a là không phải do niềm tin sâu
nặng và ràng buộc mạnh mẽ mà cùng dấy khởi.
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu quá khứ mà không phải là Biểu
này, đó là các Thánh giả trong thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú trong
luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải thoát, trước không có  thân
416 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Biểu, giả sử có mà mất. Nếu sinh vào cõi Sắc, trước không có thân
Biểu, giả sữ có mà mất. Nếu những người Học sinh đến cõi Vô sắc,
không có thân biểu… dựa theo trước nên biết.
Hỏi: Nếu những người Học dùng đạo thế tục đạt được quả Bất
hoàn, đã không hiện khởi luật nghi vô lậu liền sinh đến cõi Vô sắc, lúc
ấy làm sao thành tựu nghiệp Vô bi ểu của thân quá khứ? Nếu không
thành tựu, thì tại sao văn này đưa ra cách nói như vậy: Nếu những người
Học sinh đến cõi Vô sắc?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Cũng có người Học sinh đến
cõi Vô sắc, không thành tựu nghi ệp Vô biểu của thân quá khứ, nhưng
trong văn này chỉ dựa vào người tha ønh tựu mà nói, vì vậy không có gì
sai.
Có Sư khác nói: Đạt được quả Thánh rồi chắc chắn khởi lên Thánh
đạo của quả thù thắng hiện rõ trước mắt, cho nên những người Học sinh
đến cõi Vô sắc nhất định thành tựu nghiệp Vô biểu của thân quá khứ.
3. Có lúc thành tựu thân Biểu qua ù khứ cũng là Vô biểu này, đó
là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải
thoát, trước có thân Biểu không mất, cũng có được Vô biểu này, nếu trú
trong luật nghi Biệt giải thoát, hoặc  trú vào không luật nghi, hoặc trú
vào phi luật nghi-phi bất luật nghi, trước có thân Biểu không mất cũng
có được Vô biểu này, nếu sinh vào cõi  Sắc, trước có thân Biểu không
mất.
Trong này nếu trú trong luật nghi Biệt  giải thoát, hoặc trú vào
không luật nghi, thì có người nói: Văn này chỉ nói đến sát-na thứ hai về
sau, bởi vì trong sát-na thứ nhất chưa có Biểu-vô biểu quá khứ.
Có người đưa ra cách nói này: Ngay  sát-na thứ nhất củng thành
tựu nghiệp Biểu-Vô biểu quá khứ, bởi vì nghiệp gia hạnh trước kia đến
lúc ấy thành tựu.
4. Có lúc không phải là thành tựu thân Biểu quá khứ, cũng không
phải là Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc các dị sinh trú trong
thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú trong phi luật nghi-phi bất luật nghi thì
trước không có thân Biểu, giả sử có mà mất; hoặc là A-la-hán và các dị
sinh, sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu thiện quá khư, thì lúc ấy thành tựu
Vô biểu này chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có lúc thành tựu thân Biểu thiện quá khứ mà không phải là Vô
biểu này, đó là sinh ở cõi Dục trú vào không luật nghi, và trú vào   phi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 417  
www.daitangkinh.org  
luật nghi-phi bất luật nghi, trước có thân Biểu thiện không mất, không
có được Vô biểu này.
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu thiện quá khứ mà không phải là
Biểu này, đó là các Thánh giả trú tr ong thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục
trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải thoát, trước không
có thân Biểu thiện, giả sử có mà mất. Nếu sinh vào cõi Sắc, trước không
có thân Biểu thiện, giả sử có mà mất; hoặc là những người Học sinh đến
cõi Vô sắc.
3. Có lúc thành tựu thân Biểu thiện quá khứ cũng là Vô biểu này,
đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt
giải thoát, trước có thân Biểu th iện không mất, cũng có được Vô biểu
này. Nếu trú trong luật nghi Biệt giải thoát, hoặc là trú vào không luật
nghi, và trú vào phi luật nghi-phi bất  luật nghi, thì trước có thân Biểu
thiện không mất, cũng có được Vô bi ểu này. Nếu sinh vào cõi Sắc thí
trước có thân Biểu thiện không mất; nếu trú trong luật nghi Biệt giải
thoát.
Trong này hai cách nói như trước nên biết.
Hỏi: Sinh vào cõi Sắc thì làm sao thành tựu thân Biểu thiện   quá
khứ?
Đáp: Như Đức Phật vào một lúc đi đến cõi Phạm Thế, chư Thiên-
Phạm chúng lẽ lạy vây tròn xung quanh, cho đến gia hạnh ấy chưa rời
bỏ đến nay, thành tựu nghiệp thân Biểu thiện của quá khứ.
4. Có lúc không phải là thành t ựu thân Biểu thiện quá khứ, cũng
không phải là Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc là các dị sinh trú
trong thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú vào không luật nghi, và trú vào
phi luật nghi-phi bất luật nghi, thì trước không có thân Biểu thiện, giả sử
có mà mất; hoặc là A-la-hán và các dị sinh, sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu bất thiện quá khứ, thì lúc ấy thành
tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: thành tựu các thân Vô biểu bất thiện quá khứ, thì lúc ấy
thành tựu Biểu này. Có lúc thành tựu thân Biểu bất thiện quá khứ mà
không phải là Vô biểu này, đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi,
và trú vào phi luật nghi-phi bất luậ t nghi, trước có thân Biểu bất thiện
không mất, không có được Vô biểu na øy. Trong này, hai cách nói như
trước nên biết.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu hữu  phú vô ký quá khứ, thì lúc ấy
thành tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Biểu hữu phú vô ký quá khứ và Vô
418 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
biểu này.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu vô phú vô ký quá khứ, thì lúc ấy
thành tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Biểu vô phú vô ký quá khứ và Vô
biểu này.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu vị lai, thì lúc ấy thành tựu vô biểu
này chăng?
Đáp: Không có thanh tịnh thân Bi ểu vị lai, có thành tựu Vô biểu
này, đó là các Thánh giả trú trong thai tạng, nếu sinh ở cõi Dục đã đạt
được tâm thiện của cõi Sắc, hoặc là sinh vào cõi ắc; hoặc là các Thánh
giả sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Vì sao không có thành tựu nghiệp Biểu của thân-ngữ vị lai?
Đáp: Bởi vì không có sự báo hi ệu của nghiệp Biểu vị lai, chứ
không phải là đã sinh. Nếu thành tựu nghiệp Biểu của thân-ngữ vị lai,
thì lẽ ra chưa tạo nghiệp mà có thọ dụng. Tại sao thành tựu Vô biểu của
vị lai? Bởi vì lúc ấy cùng với tâm đều tùy tâm tu.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu thiện vị lai, thì lúc ấy thành tựu Vô
biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Biểu thiện vị lai, có thành tựu Vô
biểu này, đó là các Thánh giả trú trong thai tạng, hoặc là sinh ở cõi Dục
đã đạt được tạm thiện của cõi Sắc, hoặc là sinh vào cõi Sắc; hoặc là các
Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu bất thiện vị lai, thì lúc ấy thành tựu
Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Bi ểu bất thiện vị lai và Vô biểu
này.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu hữu phú vô ký vị lai, thì lúc ấy
thành tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Biểu hữu phú vô ký vị lai và Vô
biểu này.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu Vô phú vô ký vị lai, thì lúc ấy thành
tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Bi ểu Vô phú Vô ký vị lai và Vô
biểu này.
Hỏi: Vì sao không có thành tựu nghiệp Biểu hữu phú vô ký và vô
phú vô ký của quá khứ-vị lai?
Đáp: Bởi vì loại ấy thành tựu có được thế lực chỉ như vậy, chỉ có
thể thành tựu nghiệp cùng chung sát-na, không có khả năng thành  tựu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 419  
www.daitangkinh.org  
nghiệp đã diệt và chưa đến nghiệp ấy quá khứ thì có được cũng là quá
khứ, nghiệp ấy vị lai thì có được cũng là vị lai, nghiệp ấy hiện tại thì có
được cũng là hiện tại.
Có người nói: Bởi vì tập khí của nghiệp ấy không vững chắc, cho
nên không có thành tựu ở đời quá khứ-vị lai. Như tập khí của nghiệp
thiện-ác vững chắc, thì có thể thành tựu ở đời quá khứ-vị lai; vô ký thì
không như vậy.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu hiện tại, thì lúc ấy thành tựu Vô
biểu này chăng?
Đáp: nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có lúc thành tựu thân Biểu hiện tại mà không phải là Vô biểu
này, đó là sinh ở cõi Dục trú tr ong luật nghi, không có được luật nghi
Biệt giải thoát, hiện gại có thân Biểu, không có được Vô biểu này; giả
sử trước có thân Biểu không mất, mà không có được Vô biểu này, nếu
trú vào phi luật nghi-phi bất luật nghi, thì hện tại có thân biểu, không có
được Vô biểu này, giả sử trước có thân Biểu không mất, mà không có
được Vô biểu này, nếu sinh vào cõi Sắc thì hiện tại có thân Biểu.
Trong này, sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, nghĩa là trú trong
luật nghi Tĩnh lự-vô lậu. hiện tại có thân Biểu, tức là hiển bày tâm lúc
bấy giờ không ở trong Định và không ngủ… Không có được Vô biểu này,
là hiển bày Biểu của quá khứ-hiện tại không phải là niềm tin sâu nặng,
không phải là ràng buộc mạnh mẽ mà cùng dấy khởi, không phát ra Vô
biểu, cho nên hiện tại không có.
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu hiện tại mà không phải là Biểu
này, đó là sinh ở cõi Dục trú trong  luật nghi, không có được luật nghi
Biệt giải thoát, đang ở trong Đinh giả sử không ở trong Định, hiện tại
không có thân Biểu, trước có thân Biểu không mất, có được Vô biểu
này, nếu trú trong luật nghi Biệt giải thoát, và trú vào không luật nghi,
thì hiện tại không có thân Biểu. Nếu tr ú vào phi luật nghi-phi bất luật
nghi, thì hiện tại không có thân Biểu, trước có thân Biểu không mất, có
được Vô biểu này; hoặc là sinh vào cõi Sắc đang ở trong Định.
Trong này, đang ở trong Định là hiển bày có Vô biểu, cũng ngăn
chặn có Biểu. Có được Vô biểu này, là hiển bày có thân Biểu quá khứ,
đã phát ra nghiệp Vô biểu của thân chuyển theo hiện tại. Nếu trú trong
luật nghi Biệt giải thoát, và trú vào không luật nghi, thì hiện tại không
có thân Biểu, có người đưa ra cách nói này: Đây là nói đến sát-na thứ
hai về sau, bởi vì sát-na thứ nhất ấy chắc chắn là có Biểu; có người đưa
ra cách nói này: Sát-na thứ nhất ấy cũng là nói về có, hiện tại không
420 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
có thân Biểu, bởi vì tiếp nhận không luật nghi, và ở trong định có được
giới Cụ túc.
3. Có lúc thành tựu thân Biểu hi ện tại cũng là vô biểu này, đó
là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải
thoát, hiện tại có thân Biểu cũng có được Vô biểu này; hoặc là trước có
thân Biểu không mất, có được Vô biểu này. Nếu trú trong luật nghi Biệt
giải thoát, và trú vào không luật nghi, thì hiện tại có thân Biểu. Nếu
trú vào phi luật nghi-phi bất luật nghi, thì hiện tại có thân Biểu cũng có
được Vô biểu này; hoặc là trước c ó thân Biểu không mất, có được Vô
biểu này.
Trong này, nếu trú trong luật nghi Bi ệt giải thoát, và trú vào
không luật nghi, thì hiện tại có thân Biểu, có người đưa ra cách nói này:
Chỉ chọn lấy sát-na thứ nhất trở về sau, bởi vì các sát-na không có thân
Biểu; có người nói: cũng chịn lấy các sát-na khác, bởi vì thân Biểu ở
phần vị sau cũng có thể dấy khởi.
4. Có lúc không phải là thành tựu thân Biểu hiện tại, cũng không
phải là Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng và trú trong thai tạng, nếu
sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải
thoát, không ở trong Định thì hiện tại không có thân Biểu; giả sử trước
có thân Biểu không mất, mà không có được Vô biểu này, nếu trú vào
phi luật nghi-phi bất luật nghi thì hiện tại không có thân Biểu; giả sử
trước có thân Biểu không mất, mà không có được Vô biểu này, nếu sinh
vào cõi Sắc, không ở trong Định thì hiện tại không có thân Biểu; hoặc
là sinh đến cõi Vô sắc.
Trong này, không ở trong Định, là hiển bày không thành tựu Vô
biểu hiện tại. Phần còn lại như trước đã nói.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu thiện hiện tại, thì lúc ấy thành tựu
vô biểu này chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có lúc thành tựu thân Biểu thiện hiện tại mà không phải là vô
biểu này, đó là sinh ở cõi Dục tr ú trong luật nghi, không có được luật
nghi Biệt giải thoát, hiện tại có thân Biểu thiện, không có được Vô biểu
này; giả sử trước có thân Biểu thiện không mất, ma không có được Vô
biểu này. Nếu trú vào không luật nghi, và trú vào phi luật nghi-phi bất
luật nghi, thì hiện tại có thân Biểu thiện, không có được Vô biểu này;
giả sử trước có thân Biểu thiện không mất, mà không có được Vô biểu
này, nếu sinh vào cõi Dục cõi Sắc thì hiện tại có thân Biểu thiện.
Trong này, nếu sinh vào cõi Sắc thì hiện tại có thân Biểu   thiện,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 421  
www.daitangkinh.org  
nghĩa là chắc chắn không thành tựu Vô biểu hiện tại, bởi vì chắc chắn
không ở trong Định. Phần còn lại như trước đã nói.
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu thiện hiện tại mà không phải là
Biểu này, đó là sinh ở cõi Dục tr ú trong luật nghi, không có được luật
nghi Biệt giải thoát, đang ở trong Định, giả sử không ở trong Định, hiện
tại không có thân Biểu thiện, trước có thân Biểu thiện không mất, mà
có được Vô biểu này. Nếu trú trong luật nghi Biệt giải thoát, thì hiện tại
không có thân Biểu thiện. Nếu trú vào không luật nghi, và trú vào phi
luật nghi-phi bất luật nghi, thì hiện tại không có thân Biểu thiện, trước
có thân Biểu thiện không mất, ma ø có được Vô biểu này. Nếu sinh vào
cõi Sắc đang ở trong Định.
Nếu trú trong luật nghi Biệt giải thoát, thì hiện tại không có thân
Biểu thiện, có người đưa ra cách nói  này: Đây là nói đến sát-na thứ
hai về sau; có người đưa ra cách nói này: Bao gồm sát-na thứ nhất như
trước đã nói:
3. Có lúc thành tựu thân Biểu thiện hiện tại cũng là Vô biểu này,
đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt
giải thoát, hiện tại có thân Biểu thiện, cũng có được Vô biểu này; trước
có thân Biểu thiện không mất, có được Vô biểu này. Nếu trú trong luật
nghi Biệt giải thoát, thì hiện tại có thân Biểu thiện. Nếu trú vào không
luật nghi, và trú vào phi luật nghi-phi bất luật nghi, thì hiện tại có thân
Biểu thiện, cũng có được Vô biểu na øy; trước có thân Biểu không mất,
có được Vô biểu này.
4. Có lúc không phải là thành t ựu thân Biểu thiện hiện tại, cũng
không phải là Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng, và trú trong thai tạng.
Nếu sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, không có được luật nghi Biệt giải
thoát, không ở trong Định thì hiện tại không có thân Biểu thiện; giả sử
trước có thân Biểu thiện không mất , mà không có được Vô biểu này.
Nếu trú vào không luật nghi, và trú vào phi luật nghi-phi bất luật nghi,
thì hiện tại không có thân Biểu thiện; giả sử trước có thân biểu thiện
không mất, mà không có được Vô biểu na øy. Nếu sinh vào cõi Sắc, thì
hiện tại không có thân Biểu thiện; hoặc là sinh đến cõi Vô sắc.
Hỏi: Nếu thành tựu thân biểu bất th iện hiện tại thì lúc ấy thành
tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có lúc thành tựu thân Biểu bất thiện hiện tại mà không phải là
Vô biểu này, đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, và trú vào phi luật
nghi-phi bất luật nghi, hiện tại có thân Biểu bất thiện, không có   được
422 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Vô biểu này; giả sử trước có thân Biểu bất thiện không mất, mà không
có được Vô biểu này.
Trú trong luật nghi, nghĩa là trú trong ba loại luật nghi. Không có
được Vô biểu này, bởi vì không phải là do ràng buộc mạnh mẽ mà cùng
dấy khởi. Phần còn lại đều như trước đã nói.
2. Có lúc thành tựu thân Vô biểu bất thiện hiện tại mà không phải
là Biểu này, đó là sinh ở cõi Dục trú vào không luật nghi, hiện tại không
có thân Biểu bất thiện. Nếu trú trong luật nghi, và trú vào phi luật nghi-
phi bất luật nghi, thì hiện tại không có thân biểu bất thiện, trước có thân
Biểu bất thiện không mất, có được Vô biểu này.
Trú vào không luật nghi, hiện tại không có thân Biểu bất thiện,
thì có người đưa ra cách nói này: Trừ sát-na thứ nhất. Có người nói: Bao
gồm sát-na thứ nhất, bởi vì có ch ỉ do ngữ mà phát ra thân không luật
nghi.
3. Có lúc thành tựu thân Biểu ba át thiện hiện tại cũng là vô biểu
này, đó là sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, và trú vào phi luật nghi-phi
bất luật nghi, hiện tại có thân Biểu bất thiện, cũng có được vô biểu này;
trước có thân Biểu bất thiện không mất, có được Vô biểu này, nếu trú
vào không luật nghi, thì hiện tại có thân Biểu bất thiện đều như trước
đã nói.
4. Có lúc không phải là thành tựu thân biểu bất thiện hiện tại,
cũng không phải là Vô biểu này, đó là ở trong vỏ trứng, hoặc là trú
trong thai tạng. Nếu sinh ở cõi Dục trú trong luật nghi, và trú vào phi
luật nghi-phi bất luật nghi, thì hiện tại không có thân Biểu bất thiện; giả
sử trước có thân Biểu bất thiện không mất, mà không có được Vô biểu
này. Nếu sinh vào cõi Sắc-Vô sắc, thì đều như trước đã nói.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu hữu phú vô ký hiện tại, thì lúc ấy
thành tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Vô biểu hữu phú vô ký hiện tại,
có thành tựu Biểu này, đó là sinh vào cõi Sắc hiện tại có thân Biểu hữu
phú vô ký.
Hỏi: Nếu thành tựu thân Biểu vô phú vô ký hiện tại, thì lúc ấy
thành tựu Vô biểu này chăng?
Đáp: Không có thành tựu thân Vô biểu vô phú vô ký hiện tại, có
thành tựu Biểu này, đó là sinh ở cõi Dục-Sắc hiện tại có thân Biểu vô
phú vô ký. Như trước đã nói rộng về thân Biểu-Vô biểu, như vậy ngữ
biểu-vô biểu nói rộng ra cũng thế, chỉ nói về ngữ thanh cùng với trước
có khác nhau. Trong này đã nói về nghĩa quyết định, nghĩa là cõi  Dục
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 423  
www.daitangkinh.org  
chắc chắn không có Vô biểu tùy tâm chuyển, cõi sắc chắc chắn không
dựa vào Biểu mà phát khởi Vô biểu.
Hỏi: Vì sao như vậy?
Đáp: Bởi vì pháp thuận theo như vậy. Lại có người nói: Trong cõi
Dục có dựa vào Biểu mà phát khởi Vô biểu, vì vậy chắc chắn không có
Vô biểu tùy tâm chuyển. Trong cõi Sắc có vô biểu tùy tâm chuyển, vì
vậy chắc chắn không dựa vào biểu mà phát khởi Vô biểu.
Lại có người nói: Nghiệp biểu của cõi Dục có thể phát khởi Vô
biểu, vì vậy chắc chắn không có Vô biểu tùy tâm chuyển. Nghiệp Biểu
của cõi Sắc không có thể phát khởi  Vô biểu, vì vậy nhất định có Vô
biểu tùy tâm chuyển.
Lại có người nói: Ở cõi Dục c ó sinh ra mà có được, có thể phát
ra nghiệp bởi vì tâm sâu nặng-mạnh mẽ, Biểu đã phát khởi có thể phát
khởi Vô biểu, ở cõi Sắc do sinh ra ma ø có được, có thể phát ra nghiệp
bởi vì tâm không phải là sâu nặng-mạnh mẽ, cho nên Biểu đã phát khởi
không có thể phát khởi Vô biểu.
Lại có người nói: Nếu sinh ở cõi  Dục bởi vì không có tâm quyết
định, mà tâm không quyết định mạnh hơn, thì Biểu đã phát khởi có thể
phát khởi Vô biểu. Nếu đã phát khởi không có thể phát khởi Vô biểu.
Bởi vì những nhân duyên như vậy, cho nên cõi Sắc chắc chắn
không dựa vào Biểu-Vô biểu, cõi Dục chắc chắn không có Vô biểu tùy
tâm chuyển.
Hỏi: Tiếng vang thuận theo lời nói là ngữ nghiệp chăng?
Đáp: Đó không phải là ngữ nghiệp mà chỉ gọi là tiếng của lời nói,
do lời nói mà khởi lên.
Hỏi: Tiếng tiêu-tiếng sáo… là ngữ nghiệp chăng?
Đáp: Đó không phải là ngữ nghiệp mà chỉ gọi là tiếng của lời nói,
do gió và hơi thở… mà khởi lên.
Hỏi: Tiếng của ác loài chim thú là ngữ nghiệp chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Đó không phải là ngữ
nghiệp mà chỉ gọi là tiếng của lời nói, bởi vì nghe tiếng ấy nhưng không
thể nào hiểu được nghĩa.
Có Sư khác nói: Đó là ngữ nghiệp, con người tuy không hiểu
nghĩa mà loài ấy đã nói, mà đồng loại với nó hiểu rõ ràng lẫn nhau.
Lại như người hiểu lời nói của chim  thú, nghe âm thanh của chúng thì
biết chúng đã nói gì.
Hỏi: Lời nói của các loài biến hóa là ngữ nghiệp chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đó là ngữ nghiệp, bởi vì tâm
424 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
phát ra.
Có Sư khác nói: Đó không phải là ngữ nghiệp mà chỉ gọi là tiếng
của lời nói, bởi vì thân do biến hóa không có chấp thọ.
Nếu nghiệp hệ thuộc cõi Dục thì quả của nghiệp ấy hệ thuộc cõi
Dục chăng? Cho đến nói rộng ra.
Nếu biết trong này dựa vào bốn quả mà soạn luận, trừ ra quả tăng
thượng, bởi vì quả tăng thượng không quyết  định, bởi vì rất rộng rãi.
Nghĩa là sinh ở mỗi một cõi đều có quả của ba cõi và nghiệp của bốn
cõi, mỗi một loại đều dùng các pháp của bốn cõi làm quả tăng thượng.
Hỏi: Nếu nghiệp hệ thuộc cõi Dục, thì quả của nghiệp ấy hệ thuộc
cõi Dục chăng?
Đáp: Các nghiệp hệ thuộc cõi Dục thì quả của nghiệp ấy cũng như
vậy, đó là b quả, hoặc là hai quả. Có quả của nghiệp hệ thuộc cõi Dục
mà không phải là nghiệp của cõi ấy, nghĩa là do đạo của  cõi Sắc làm
hóa hiện ở cõi Dục phát ra lời nói c ủa cõi Dục, sự hóa hiện và lời nói
này là quả sĩ dụng của đạo cõi Sắc.
Hỏi: Nếu nghiệp hệ thuộc cõi Sắc, thì quả của nghiệp ấy hệ thuộc
cõi Sắc chăng?
Đáp: Các quả của nghiệp hệ thuộc  cõi Sắc thì nghiệp ấy cũng
như vậy, đó là ba quả, hoặc là hai quả. Có nghiệp hệ thuộc cõi Sắc mà
không phải là quả của nghiệp ấy, nghĩa la ø do tạo của cõi Sắc làm hóa
hiện ở cõi Dục phát ra lời nói của cõi Dục. Sự hóa hiện và lời nói này
là quả sĩ dụng của đạo cõi Sắc. Và do đạo của cõi Sắc chứng đoạn các
kiết, tức là đạo thế tục  của các cận phần Tĩnh l ự, đoạn các kiết ấy là
quả ly hệ và quả sĩ dụng của đạo này. Dựa theo địa phân biệt như trước,
nên biết.
Hỏi: Nếu nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc, thì quả của nghiệp ấy hệ
thuộc cõi Vô sắc chăng?
Đáp: Quả của các nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc thì nghiệp ấy cũng
như vậy, đó là ba quả, hoặc là hai quả. Có nghiệp hệ thuộc cõi Vô sắc
mà không phải là quả của nghiệp ấy, nghĩ a là do đạo của cõi Vô sắc
chứng đoạn các kiết, tức là đạo thuộc  cận phần của ca ùc Vô sắc, đoạn
các kiết ấy là quả ly hệ và quả sĩ dụng của đạo này. Dựa theo địa phân
biệt như trước, nên biết.
Hỏi: Nếu nghiệp không hệ thuộc thì quả của nghiệp ấy không hệ
thuộc chăng?
Đáp: Các nghiệp không hệ thuộc thì quả của nghiệp ấy cũng như
vậy, đó là ba quả, hoặc là hai quả. Có quả của nghiệp không hệ  thuộc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 425  
www.daitangkinh.org  
mà không phải là nghiệp ấy, nghĩa là do đạo của cõi Sắc-Vô sắc chứng
đoạn các kiết, tức là đạo thế tục của các cận phần, đoạn các kiết ấy là
quả ly hệ và quả sĩ dụng của đạo này. Dựa theo địa phân biệt như trước,
nên biết.
Hỏi: Nếu nghiệp không pải là hệ thuộc cõi Dục, thì quả của nghiệp
ấy không phải là hệ thuộc cõi Dục chăng?
Đáp: Quả của các nghiệp không phải là hệ thuộc cõi Dục thì
nghiệp ấy cũng như vậy. Có nghiệp không phải là hệ thuộc cõi Dục
chứ không phải là quả của nghiệp ấy, nghĩa là do đạo của cõi Sắc làm
hóa hiện ở cõi Dục phát ra  lời nói của cõi Dục . Sự hóa hiện và lời nói
là quả sĩ dụng của đạo cõi  Sắc.
Hỏi: Nếu nghiệp không phải là hệ t huộc cõi Sắc, thì quả của
nghiệp ấy không phải là hệ thuộc cõi Sắc  chăng?
Đáp: Các nghiệp không phải là hệ thuộc cõi Sắc thì quả của
nghiệp ấy cũng như vậy. Có quả c ủa nghiệp không phải là hệ thuộc
cõi Sắc chứ không phải là nghiệp ấy, nghĩa là do đạo của  cõi Sắc làm
hóa hiện ở cõi Dục phát ra  lời nói của cõi Dục . Sự hóa hiện và lời nói
này là quả sĩ dụng của đạo cõi Sắc. Và do đạo của cõi Sắc chứng đạo
các kiết, đoạn các kiết ấy là quả ly hệ và quả sĩ dụng của đạo này. Dựa
theo địa phân biệt như trước, nên biết.
Hỏi: Nếu nghiệp không phải là hệ thuộc  cõi Vô sắc, thì quả của
nghiệp ấy không không phải là hệ thuộc cõi Vô sắc chăng?
Đáp: Các nghiệp không phải là hệ t huộc cõi Vô sắc thì quả của
nghiệp ấy cũng như vậy. Có quả của nghiệp không phải là hệ thuộc cõi
vô sắc, chứ không phải là nghiệp ấy, nghĩ a là do đạo của cõi Vô sắc
chứng đoạn các kiết, các kiết ấy đoa ïn là quả ly hệ và quả sĩ dụng của
đạo này. Dựa theo địa phân biệt như trước, nên biết.
Hỏi: Nếu nghiệp không phải là không hệ thuộc, thì quả của nghiệp
ấy không phải là không hệ thuộc chăng?
Đáp: Quả của các nghiệp không phải là không hệ thuộc thì nghiệp
ấy cũng như vậy. Có nghiệp không phải là không hệ thuộc chứ không
phải là quả của nghiệp ấy, nghĩa là do đạo của cõi Sắc-Vô sắc chứng
đoạn các kiết, các kiết ấy đoạn là quả ly hệ và quả sĩ dụng của đạo này.
Dựa theo địa phân biệt như trước, nên biết.
Hỏi: Các sự việc đã hóa hiện do ai hóa hiện làm ra, là do đạo hay
là do tâm hóa hiện? Nếu do đạo thì tại  sao tâm hóa hiện lại gọi là chủ
thể hóa hiện? Nếu do tâm hóa hiện thì trong này đã nói nên thông hiểu
thế nào? như nói: Do đạo của cõi Sắc làm hóa hiện ở cõi Dục phát   ra
426 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
lời nói của cõi Dục.
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Các sự việc đã hóa hiện do
đạo hóa hiện làm ra.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao tâm hóa hiện lại gọi là chủ thể hóa
hiện? Đáp: Nên gọi tâm là khách thể hóa hiện (sở hóa) chứ không nên
gọi là chủ thể hóa hiện (năng hóa), nhưng do lực của đạo làm sự việc
hóa hiện rồi, tâm hóa hiện và khác h thể hóa hiện cùng lúc dấy khởi,
cho nên gọi tâm là chủ thể hóa hiện mà thật ra không phải là chủ thể
hóa hiện.
Có Sư khác nói: Các sự việc đã hóa hiện do tâm hóa hiện làm
ra.
Hỏi: Nếu như vậy thì ở đây nói nên thông hiểu thế nào? Như nói:
Do đạo của cõi Sắc làm hóa hiện ở cõi Dục phát ra lời nói của cõi Dục.
Đáp: Dựa vào nhân lần lượt chuyển đổi cho nên nói như vậy, như pháp
của con cháu. Nghĩa là đạo của  Thần cảnh thông không gián đoạn mà
diệt, tâm hóa hiện và khách thể hó a hiện cùng lúc mà dấy khởi. Tâm
hóa hiện tức là quả sĩ dụng gần của đạo này, sự việc đã hóa hiện lại là
quả sĩ dụng gần của tâm hóa hiện. Sự việc đã hóa hiện, đó là bốn xứ,
hoặc là hai xứ.
Nói như vậy là các sự việc đa õ hóa hiện do đạo hóa hiện làm ra,
cũng do tâm hóa hiện. Nghĩa là đa ïo của Thần cảnh thông không gián
đoạn mà diệt tâm hóa hiện và khác h thể hóa hiện cùng lúc mà dấy
khởi; tuy cùng lúc dấy khởi mà tâm chủ thể hóa hiện chỉ là quả của đạo,
các sự việc đã hóa hiện là quả của đạo trước và quả của tâm hóa hiện.
Hỏi: Lìa thân hóa hiện có phát ra lời nói hóa hiện hay không?
Đáp: Có người nói: Không thể phát ra.
Hỏi: Nếu như vậy thì ở đây nói nên thông hiểu thế nào? như nói:
Do đạo của cõi Sắc làm hóa hiện ở cõi Dục phát ra lời nói của cõi Dục.
Đáp: Thân đã hóa hiện có hai loại:
1. Có lời nói.
2. Không có lời nói.
Do đạo của cõi Sắc làm hóa hiện ở cõi Dục là hiển bày thân hóa
hiện không có lời nói; phát ra lời nói của cõi Dục, là hiển bày thân hóa
hiện có lời nói.
Có người nói: Lìa thân hóa hiện cũng có phát ra lời nói hóa hiện,
như ở giữa bầu trời không thấy thân hóa hiện, chỉ nghe có lời nói hóa
hiện. Nhưng mà trong này đã nói do đạo của cõi Sắc làm hóa hiện ở cõi
Dục, là hiển bày chung về thân hóa  hiện có lời nói-không có lời nói;
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 122 427  
www.daitangkinh.org  
phát ra lời nói của cõi Dục, là hiển bày chung về lời nói hóa hiện dựa
vào thân-lìa khỏi thân.
Nói như vậy thì lìa khỏ i thân hóa hiện không phát ra lời nói hóa
hiện, bởi vì lời nói cần phải do bốn Đại chủng thô gõ vào nhau mà khởi
lên.


„
428 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA