A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 123
阿毘達磨大毘婆沙論 · T1545
Hán văn
頗有業有漏有漏果耶。乃至廣說。應知此 中依三果作論。除士用果及增上果。以士 用果多雜亂故。多法為因得一法故。以增 上果不決定故。極寬漫故如前已說。迦濕 彌羅國諸論師言。此中依一因多果作論。 若依此說頗有業有漏有漏果耶。答有。謂 等流異熟果。頗有業有漏無漏果耶。答有。 謂離繫果。頗有業有漏有漏無漏果耶。答有。 謂等流異熟離繫果。頗有業無漏無漏果耶。 答有。謂等流離繫果。頗有業無漏有漏果 耶。答無。頗有業無漏有漏無漏果耶。答 無。頗有業有漏無漏有漏無漏果耶。答無。 所以者何。此中依一因多果而作論。故無 如是因體是有漏亦是無漏。如無此因。亦 無此果。故答言無。頗有業有漏無漏有漏 果耶。答無。頗有業有漏無漏無漏果耶。答 無。西方諸師作如是說。此中依多因一果 而作論。若依此說頗有業有漏有漏果耶。 答有。謂等流異熟果。頗有業有漏無漏果耶。 答有。謂離繫果。頗有業有漏有漏無漏果 耶。答無。所以者何。此中依多因一果而作 論。故無如是果體是有漏亦是無漏。如無 此果。亦無此因。故答言無。頗有業無漏無 漏果耶。答有。謂等流離繫果。頗有業無漏 有漏果耶。答無。頗有業無漏有漏無漏果 耶。答無。頗有業有漏無漏有漏無漏果耶。 答無。頗有業有漏無漏有漏果耶。答無。頗 有業有漏無漏無漏果耶。答有。謂離繫果 評曰。應知此中前說為善。以本論文多同 前故。依一體業為問答故。無一業體通 染淨故。 頗有業學學果耶。答有。謂等流果。頗有業 學無學果耶。答有。謂等流果。頗有業學非 學非無學果耶。答有。謂離繫果。頗有業無 學果耶。答有。謂等流果。頗有業無學無學 學果耶。答無。頗有業無學非學非無學果 耶。答無。問時解脫阿羅漢練根作不動。第九 無間道頓證三界見修所斷一切結斷。彼諸 結斷是此道果應答言有。何故言無。答雖 是此道士用果。而非離繫果。前已說此中除 士用增上果。故答言無。頗有業非學非無學 非學非無學果耶。答有。謂等流異熟離繫果。 頗有業非學非無學學果耶。答無。問世第一 法無間引生苦法智忍。此忍應是世第一法 所引生果應答言有。何故言無。答彼雖是 士用果。而非三果所攝。前已說此中依三 果作論。故答言無。頗有業非學非無學無 學果耶。答無。如世尊說。不修身不修戒。 不修心。不修慧。乃至廣說。修有四種。謂 得修習修對治修除遣修。如智蘊等廣說。此 中依二修作論。謂對治修除遣修。若於身 戒心慧對治道。未生名不修身。乃至不修慧。 此依對治修說。又緣身戒心慧所有煩惱。 未斷未遍知名不修身。乃至不修慧。此依除 遣修說。若於身戒心慧對治道已生。名為 修身。乃至修慧。此依對治修說。又緣身戒 心慧所有煩惱。已斷已遍知。名為修身。乃 至修慧。此依除遣修說。是謂此處略毘婆 沙。 云何不修身。答若於身未離貪欲潤憙渴。 又無間道能盡色貪。彼於此道未修未安。 若於身未離貪者。謂未離愛未離欲者。 謂於愛欲未斷未遍知。未離潤者。謂於愛 潤未斷未遍知。未離憙者。謂於愛憙未斷 未遍知。未離渴者。謂於愛渴未斷未遍知。 又無間道能盡色貪者。謂無間道能盡色界 愛。彼於此道未修未安者。謂未修習及 未安息。修謂習修安謂得修。又起名修滅名 安。又已生名修已滅名安。應知此中若於 身未離貪欲潤憙渴。名不修身者。依除遣 修說。又無間道能盡色貪。彼於此道未修 未安名不修身者。依對治修說。有餘師 說。若於身未離貪欲潤憙渴。名不修身者。 謂於緣身愛未斷未遍知。又無間道能盡 色貪。彼於此道未修未安。名不修身者。 謂於緣身諸餘煩惱。未斷未遍知。有作是 說。若於身未離貪等者。顯未斷繫得。又 無間道能盡色貪等者。顯未證離繫得。如 未斷繫得。未證離繫得。如是未損減過 失。未修習功德。未棄下劣。未證勝妙。未 捨無義。未得有義。未除有愛熱惱。未受 無愛快樂。應知亦爾。或有說者。若於身未 離貪等者。顯無間道未起作用。又無間道 能盡色貪等者。顯解脫道未起作用。復有 說者。若於身未離貪等者。顯未離欲界。 乃至第三靜慮染。又無間道能盡色貪等者。 顯未離第四靜慮染。此等差別如理應知。云 何不修戒。答若於戒未離貪。廣說如身。云 何不修心。答若於心未離貪欲潤憙渴。又 無間道能盡無色貪。彼於此道未修未安。 若於心未離貪等如前說。又無間道能盡 無色貪者。謂無間道能盡無色界愛。未修未 安如前說應知。此中若於心未離貪欲潤 憙渴名不修心者。依除遣修說。又無間道 能盡無色貪。彼於此道未修未安名不修 心者。依對治修說。有餘師說。若於心未 離貪等者。謂於緣心愛未斷未遍知。又 無間道能盡無色貪等者。謂於緣心諸餘煩 惱未斷未遍知。餘廣說如前。復有說者。若 於心未離貪等者。顯未離欲界乃至無所 有處染。又無間道能盡無色貪等者。顯未 離非想非非想處染。此等差別如理應知。云 何不修慧。答若於慧未離貪廣說如心已 說。不修身等自性雜無雜相今當說。若不修 身彼不修戒耶。答如是。設不修戒彼不修 身耶。答如是。以身與戒俱於離第四靜 慮染時方斷盡故。若不修身彼不修心耶。 答諸不修身彼不修心。有不修心非不修身。 謂已離色染。未離無色染。若不修身彼不 修慧耶。答諸不修身彼不修慧。有不修慧 非不修身如前說。若不修戒彼不修心耶。 答諸不修戒彼不修心。有不修心非不修戒。 如前說。若不修戒彼不修慧耶。答諸不修 戒彼不修慧。有不修慧非不修戒如前說。 此中諸如前說者。俱謂已離色染未離無 色染。以對治處同故。若不修心彼不修慧 耶。答如是。設不修慧彼不修心耶。答如是。 以心與慧俱於離非想非非想處染時方 斷盡故。 如世尊說。修身修戒修心修慧。云何修身。答 若於身已離貪欲潤憙渴。又無間道能盡色 貪。彼於此道已修已安。云何修戒。答若於 戒已離貪。廣說如身。云何修心。答若於心 已離貪欲潤憙渴。又無間道能盡無色貪。彼 於此道已修已安。云何修慧。答若於慧已 離貪。廣說如心。略毘婆沙及釋諸句翻前 黑品如理應思。 已分別修身等自性。雜無雜相今當說。若修 身彼修戒耶。答如是。設修戒彼修身耶。答 如是。以身與戒俱。於離第四靜慮染。時 方斷盡故。若修身彼修心耶。答諸修心彼修 身。有修身非修心。謂已離色染未離無色 染。若修身彼修慧耶。答諸修慧彼修身。有修 身非修慧。如前說。若修戒彼修心耶。答諸 修心彼修戒。有修戒非修心。如前說。若修 戒彼修慧耶。答諸修慧彼修戒。有修戒非修 慧。如前說。此中諸句如前說者。俱謂已離 色染未離無色染。以對治處同故。若修心 彼修慧耶。答如是。設修慧彼修心耶。答如 是。以心與慧俱於離非想非非想處染時。 方斷盡故。 已隨本論文句差別。釋不修身戒心慧等。 當復隨義釋此差別。有作是說。不修身者。 謂於不淨。淨想顛倒未斷未遍知。不修戒 者。謂於苦樂想顛倒。未斷未遍知。不修心 者。謂於無常常想顛倒。未斷未遍知。不修 慧者。謂於無我我想顛倒。未斷未遍知。有 餘師說。不修身者。謂於段食。未斷未遍知。 不修戒者。謂於觸食。未斷未遍知。不修心 者。謂於識食。未斷未遍知。不修慧者。謂於 意思食。未斷未遍知。或有說者。不修身者。 謂於色蘊。未斷未遍知。不修戒者。謂於受 蘊。未斷未遍知。不修心者。謂於識蘊。未斷 未遍知。不修慧者。謂於想蘊行蘊未斷未 遍知。復有說者。不修身者。謂於色隨識住。 未斷未遍知。不修戒者。謂於受隨識住。未 斷未遍知。不修心者。謂於能住識。未斷未 遍知。不修慧者。謂於想隨識住行隨識住。 未斷未遍知。有作是言。不修身者。謂未 修身念住。不修戒者。謂未修受念住。不修 心者。謂未修心念住。不修慧者。謂未修法 念住。有餘師言。不修身者。謂未修身修。不 修戒者。謂未修戒修。不修心者。謂未修心 修。不修慧者。謂未修慧修。有餘復說。不修 身者。謂身於覺支未能隨順。不修戒者。謂 戒於覺支未能隨順。不修心者。謂心於覺 支未能隨順。不修慧者。謂慧於覺支。未 能隨順。或復有說。不修身者。謂身未能 為戒所依。不修戒者。謂戒未能為奢摩他 所依。不修心者。謂奢摩他未能為毘鉢舍 那所依。不修慧者。謂毘鉢舍那未能害諸 煩惱。如不修身等。如是諸說差別。如是修 身等翻此應知。 若成就過去戒。彼成就未來現在此類戒 耶。乃至廣說。類有四種。一修類二律儀類 三界類四相似類。修類者。如前智蘊說。謂未 曾得道現在前時。能修未來自類諸道。此中 有說。諸有漏道有漏為類。諸無漏道無漏 為類。復有說者。諸有漏道通以有漏無漏 為類。諸無漏道通以無漏有漏為類。若有 漏道現在前時。通修有漏及無漏道此由有 漏道力修故俱名彼類。若無漏道現在前時。 通修無漏及有漏道。此由無漏道力修故俱 名彼類。律儀類者。如此業蘊說。謂有成就 過去戒。非未來現在此類戒等。此中律儀律 儀為類。謂別解脫律儀別解脫律儀為類。靜 慮律儀靜慮律儀為類。無漏律儀無漏律儀 為類。律儀加行律儀加行為類。律儀根本 律儀根本為類。律儀後起律儀後起為類表 戒表戒為類。無表戒無表戒為類。界類者 如後根蘊說。謂有成就此類眼根。非此類 身根等。此中若法於此界有。即說此為彼 類。謂欲界法欲界為類。色界法色界為類。 無色界法無色界為類。相似類者如毘奈耶 說。謂物特子左手放光右手分僧臥具。與 同類者。諸持經者持經者共。諸持律者持律 者共。諸說法者說法者共。諸閑居者閑居者 共。分配同類。非異類者。欲令展轉相隨順 故。善法增進惡法損減。如說有情諸界各別。 有同類者更相隨順惡勝解者惡勝解俱。善 勝解者善勝解俱。更相隨順作所應作。今於 此四類中。依律儀類而作論。 若成就過去戒。彼成就未來現在此類戒 耶。答有成就過去戒。非未來現在此類戒。 謂表戒已滅不失。此類戒不現前。有及未 來非現在。謂靜慮無漏戒已滅不失。此類戒 不現前。有及現在非未來。謂表戒已滅不 失。此類戒現前。有及未來現在。謂靜慮無 漏戒已滅不失。此類戒現前。成就過去戒。 非未來現在此類戒。謂表戒已滅不失。此 類戒不現前者。此說表戒。表戒為類。如先 已受近事戒。勤策表戒不現前。或先已受 勤策戒。苾芻表戒不現前。近事女等說亦爾。 若說無表戒即以無表戒為類。諸有欲令 若犯戒時現在戒類斷。過去不失者。彼說 此中更應作是說。及無表戒已滅不失。此 類戒不現前。如已受近事戒而毀犯。或已 受勤策戒苾芻戒而毀犯。近事女等說亦爾。 諸有欲令若犯戒時現在戒不斷。過去亦 不失者。彼說此中更無餘說。無有唯成 過去無表戒。而非現在此類無表故。及未 來非現在。謂靜慮無漏戒已滅不失。此類 戒不現前者。此說靜慮無漏律儀已起已 滅。雖成就而不現前。及現在非未來。謂 表戒已滅不失。此類戒現前此說表戒表 戒為類。如先已受近事戒。勤策表戒現在 前。或先已受勤策戒苾芻表戒現在前。此 中復應作如是說。及無表戒已滅不失。 此說無表戒無表戒為類。諸說犯戒時現在 戒斷。過去不捨者。彼說受近事等戒已。 乃至第二剎那無犯。彼成就現在無表。亦 成就過去。諸說犯戒時現在戒不斷。過去 亦不捨者。彼說近事等受戒已。至第二剎那 即犯者亦成就現在何況無犯。近事女等說 亦爾。及未來現在。謂靜慮無漏戒已滅不失。 此類戒現前者。此說靜慮無漏律儀。已起已 滅亦成就亦現前。 若成就未來戒。彼成就過去現在此類戒 耶。答有成就未來戒非過去現在此類戒。 謂阿羅漢生無色界。有及過去非現在。謂靜 慮無漏戒已滅不失。此類戒不現前。有及 現在非過去。謂無漏戒初現前。有及過去現 在。謂靜慮無漏戒已滅不失。此類戒現前。 有成就未來戒。非過去現在此類戒。謂阿 羅漢生無色界及過去非現在。謂靜慮無漏 戒已滅不失。此類戒不現前者。此說靜慮 無漏律儀已起已滅。雖成就不現前。及現 在非過去。謂無漏戒初現前者。此說苦法智 忍。及得果轉根初剎那現前位。及過去現在。 謂靜慮無漏戒已滅不失。此類戒現前者皆 如前說。 若成就現在戒。彼成就過去未來此類戒 耶。答有。成就現在戒非過去未來此類戒。 謂表戒初現前。有及過去非未來。謂表戒已 滅不失。此類戒現前。有及未來非過去。謂 無漏戒初現前。有及過去未來。謂靜慮無漏 戒已滅不失。此類戒現前。成就現在戒。非 過去未來此類戒。謂表戒初現前者。此說別 解脫律儀初受得位。問此位亦成就過去加 行戒。云何說非過去耶。答此中依根本律 儀類而作論。彼但是律儀加行。而非根本 律儀是故不說。及過去非未來者。謂表戒已 滅不失此類戒現前此說表戒表戒為類。 如先已受近事戒勤策表戒現在前。或先 已受勤策戒苾芻表戒現在前。近事女等說 亦爾。若說無表戒無表戒為類。二說差別如 前應知。及未來非過去。謂無漏戒初現前 者。此說苦法智忍。及得果轉根初剎那現前 位。及過去未來者。謂靜慮無漏戒已滅不失。 此類戒現前者。此說靜慮無漏律儀。已起已 滅亦成就亦現前。 此中三種律儀。謂別解脫律儀。靜慮律儀。 無漏律儀。唯依別解脫律儀。安立七眾差 別不依餘二。七眾者。一苾芻二苾芻尼三 式叉摩那四室羅摩拏洛迦五室羅摩拏理迦 六鄔波索迦七鄔波斯迦。問何故唯依別解 脫律儀。安立七眾差別不依餘耶。答以 別解脫律儀漸次而得漸次安立故。謂若能 離四性罪一遮罪。名鄔波索迦。若復能離 四性罪多遮罪。名室羅摩拏洛迦。若有能 離一切性罪一切遮罪。名苾芻苾芻尼等。准 此應知。靜慮無漏七支律儀。頓得頓起頓安 立。若依靜慮無漏律儀安立七眾。是則七 眾安立差別應頓非漸。有作是說。別解脫 律儀。從初表業發得已後。於一切時現在 成就。若眠若醉若狂若悶。若思不思。若染 污心。若無記心。若無心等。一切位中。現在 相續隨轉不斷故。可依之立七眾別。靜慮 無漏律儀若正在定現在成就。現在隨轉出 則不然。故不依之立七眾別。若依靜慮無 漏律儀立七眾別者。則七眾安立應不決 定。入出定時無期限故。有餘師說。別解脫 律儀七眾差別。俱唯欲界可得安立。靜慮 無漏律儀通上界得。若當依此立七眾者。 則七眾安立應通上界。有餘復說。別解脫 律儀七眾差別。俱唯人趣可得安立。靜慮 無漏律儀亦通天趣。若當依此立七眾者。 則七眾安立應通天趣。復有說者。別解脫 律儀七眾差別。但由有佛出世可得安立。 靜慮無漏律儀。若佛出世若不出世俱可安 立。若當依此立七眾者。是則七眾安立差 別。亦應通在無佛出世。有餘師說。何故不 依靜慮律儀以立七眾。唯依別解脫者。以 別解脫律儀七眾差別。但內道有外道則無。 靜慮律儀通內外道有。若當依此立七眾 者。則七眾安立應通外道。復何故不依無 漏律儀以立七眾。但依別解脫者。以別解 脫律儀七眾差別俱通凡聖。無漏律儀唯聖 非凡。若當依此立七眾者。則七眾安立應 唯在聖。由此所說諸因緣故。唯依別解脫 律儀安立七眾不依餘二。 如世尊說。鄔波索迦有五學處。謂離殺生。 離不與取。離欲邪行。離虛誑語。離飲諸酒。 問何故名鄔波索迦。答親近修事諸善法 故。謂彼身心狎習善法。故名鄔波索迦。問 若爾者。諸不斷善皆名鄔波索迦耶。以彼 身心亦修善故。答不爾。此依律儀所攝妙 行善法。以立名故。問若爾者。諸住律儀皆 名鄔波索迦耶。以彼皆修律儀善故。答此 以在初故得名。餘律儀更以餘緣建立。復 次此是律儀初入加行為能近事。餘律儀與 此相違故彼非難。有餘師說。親近承事諸 善士故。謂彼恒時親承善士故名鄔波索 迦。有作是說。親近修事精進行故。謂彼恒 時愛樂修習。速捨生死。速證涅槃。精進之 行。故名鄔波索迦。復有說者。親近承事諸 佛法故。謂彼至誠受持守護諸佛法律。不 惜身命故名鄔波索迦。問何故此五名為 學處。答是近事者所應學故。有說此應名 為學迹。若有遊此便升無上智慧殿故。如 尊者阿奴律陀告諸苾芻。我依戒住戒戒 為梯橙。已能升陟無上慧殿。汝等應學勿 生放逸。有說此應名為學害。由學此五害 惡戒故。有說此應名為學路。此為徑路一 切律儀。妙行善法皆得轉故。有說此應名 為學禁。如諸外道所受禁法。種種差別以 為幖幟。如是聖眾以此五種所學禁法為 初幖幟。有說此應名為學本。諸所應學此 為本故。有說此五應名學基。於涅槃城為 基趾故。 問何故於非梵行中。唯依離犯他妻建立 學處。而不依離犯自妻耶。答舊對法諸師。 及迦濕彌羅國諸論師說。離欲邪行是近事 者所受律儀。家族本地離非梵行則不如 是。故此唯立離犯他妻。脇尊者曰。法王法 主知此律儀。有法能為障礙遮止。有法不 為障礙遮止。謂欲邪行於此律儀最極能 為障礙遮止。如守門者禁門不開。餘非梵 行則不如是。故此唯立離犯他妻。有作是 說。犯欲邪行性罪所攝世所譏嫌。餘非梵 行雖性罪攝。非世譏嫌故此不制。有作是 說。於他妻等遠離則易非於自妻。謂處居 家妻子圍遶。晝夜習近恩愛纏心。不能受 持遠離習近。內真不淨外假莊嚴。如畫糞 車自妻骸骨。離欲邪行易防護者。謂求他 妻難遂心故。有餘師說。若犯他妻即是 根本惡業道攝。非於自妻是故不說。有餘 師言。於自妻室生喜足者。亦得名為純一 圓滿清白梵行故此不立。有說此是諸佛方 便令他入法。謂佛先觀若作如是立近事 戒者。彼於惡行能離幾許即如實知。彼所 離者如四海水。餘未離者如草端露。彼既 能見犯他是罪能遠離之。不久亦見犯自 有罪亦當遠離故。此唯立離犯他妻。復有 說者。此是諸佛善權方便。若佛為其制自 妻者。則諸國王宰官長者。不能棄捨自妻 室故。便白佛言。我不能受如來禁戒。復 求請除離自妻室我等由斯得有繼嗣。故 佛唯立離犯他妻。有餘師言。若諸聖者經 生不犯立近事戒於自妻不爾。所以者何。 犯自妻有三。謂從貪瞋癡生。經生聖者雖 不犯從癡所生。癡見品攝故聖者已斷。而 犯貪瞋所生是故不立。 問鄔波索迦。若更受持遠離非梵行等五種 學處。彼為別得異先所受諸律儀不。答更 不別得。然名最勝鄔波索迦。以別受持遠 離禁故。如苾芻等若更受持十二杜多功 德。更不別得異先所受苾芻等戒。然名最 勝大苾芻等。以別受持遠離行故。彼亦如 是。問何故語四善業道中。離虛誑語。獨立 學處而非餘耶。答舊對法諸師。及迦濕彌 羅國諸論師說。離虛誑語是近事者所受律 儀家族本地。離離間等則不如是。故此唯 立離虛誑語。脇尊者曰。法王法主知此律 儀。有法能為障礙遮止。有法不為障礙遮 止。謂虛誑語於此律儀最極能為障礙遮 止。如守門者禁門不開。離間語等則不如 是。有作是說。虛誑語性罪所攝譏嫌最重。 離間語等雖性罪攝譏嫌少輕。故不立為 近事學處。有作是說。離虛誑語易可防 護非離餘三。謂處居家御僮僕等。難可 遠離離間等三。及身業中捶撻等事。復有 說者。作虛誑語業道最重。餘三少輕故不 立為近事學處。有餘師說。唯虛誑語能破 壞僧。故立學處餘三不爾。有餘復說。若諸 聖者經生不犯立近事戒。聖者經生必定 遠離虛誑語業。非餘語業。所以者何。餘語 有三。謂從貪瞋癡生。經生聖者。雖不犯從 癡所生癡見品攝故。聖者已斷而犯貪瞋所 生是故不立。問世尊何故於遮罪中。唯離 飲酒立為學處。答舊對法諸師。及迦濕彌羅 國諸論師說。唯離飲酒是近事者。所受律 儀家族本地。離餘遮罪則不如是。故此唯 立離飲諸酒。脇尊者曰。法王法主知此律 儀有法能為障礙遮止。有法不為障礙遮 止。謂飲諸酒於此律儀。最極能為障礙遮 止。如守門者禁門不開。離餘遮罪則不如 是。故此唯立離飲諸酒。有作是說。離飲諸 酒易可防護非餘遮罪。謂酪清漿沙糖水 等足能止渴何用酒為。有餘師言。離飲酒 戒能總防護諸餘律儀。如塹垣城能總防護。 復有說者。若不防護離飲酒戒。則總毀犯 諸餘律儀餘則不爾。曾聞有一鄔波索迦。 稟性仁賢受持五戒專精不犯。後於一時 家屬大小當為賓客。彼獨不往留食供之 時至取食。醎味多故須臾增渴。見一器中 有酒如水。為渴所逼遂取飲之。爾時便犯 離飲酒戒。時有隣雞來入其舍。盜心捕殺烹 煮而噉。於此復犯離殺盜戒。隣女尋雞來 入其室。復以威力強逼交通。緣此更犯離 邪行戒。隣家憤怒將至官司。時斷事者訊 問所以。彼皆拒諱。因斯又犯離虛誑語。如 是五戒皆因酒犯。故遮罪中獨制飲酒。有 餘師說。酒令失念增無慚愧。其過深重故 偏制立。如律中說。制地國中有一毒龍。性 極暴惡為稼穡害。其所居池水陸空飛無敢 近者。時有尊者名曰善來。以巧方便令其 調伏。因此名稱流布八方。於是信心競興 供養。漸次遊化至室羅筏。值彼城中請僧 設會。有近事女家不豐饒。獨請善來奉 上飲食。食多鹽味須臾增渴。為渴所逼現 相求飲。時近事女作是思惟。尊者所食極 為肥膩。若飲冷水或當致疾。遂設方便 授以清酒。彼不審察便取飲之。讚慰收衣 趣勝林寺。將至醉悶䤄眩便倒。衣鉢錫杖狼 藉在地。露體而臥無所覺知。佛將阿難 經行遇見。知而故問此臥者誰。何為此間醉 酒而臥。阿難白佛此是善來。佛告阿難 可集僧眾。僧眾集已佛在眾中。敷如常座 結加趺坐。爾時世尊告苾芻眾。汝等聞見苾 芻善來曾以巧便伏毒龍不。諸苾芻眾隨 已見聞。各白佛言。我曾聞見。佛言。汝等於 意云何。善來今能伏蝦蟆不。苾芻皆曰。不 也世尊。爾時如來種種方便呵毀酒過告 諸苾芻。汝等若稱佛為師者。自今已往下 至茅端所沾酒渧亦不得飲。故遮罪中獨 制飲酒。有作是說。飲酒能令智慧衰退。如 說長者智慧衰退。是第六失故遮罪中獨制 飲酒。有餘師說。聖者經生必不飲酒。雖嬰 孩位養母以指。強渧口中不自在故而無 有失。纔有識別設遇強緣。為護身命亦 終不飲。故遮罪。中獨立酒戒。
Việt dịch
QUYỂN 123 LUẬN VỀ BIỂU - VÔ BIỂU (Phần 2) ra. Có thể có nghiệp hữu lậu-quả hữu lậu chăng? Cho đến nói rộng Nên biết rằng trong này dựa vào ba quả để soạn luận, trừ ra quả sĩ dụng và quả tăng thượng, bởi vì quả sĩ dụng nhiều tạp loạn, nhiều pháp làm nhân có được một pháp; bởi vì quả tăng thượng không quyết định và rất rộng, như trước đã nói. Các Luận Sư của nghiệp Ca-thấp-di-la nói: “Trong này dựa vào một nhân-nhiều quả để soạn luận”. Nếu dựa vào cách nói này thì: Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu-quả hữu lậu chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu-dị thục. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu-quả vô lậu chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu-dị thục. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu-quả vô lậu chăng? Đáp: Có, đó là quả ly hệ. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu-quả vô lậu chăng? Đáp, đó là quả đẳng lưu-dị thục và ly hệ. Hỏi: Có thể có nghiệp vô lậu-quả vô lậu chăng? Đáp: Có đó là quả đẳng lưu và ly hệ. Hỏi: Có thể có nghiệp vô lậu-quả hữu lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp vô lậu-quả hữu lậu và vô lậu chăng? Đáp: không có. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu và vô lậu-quả hữu lậu và vô lậu chăng? Đáp: Không có. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì trong này dựa vào một nhân-nhiều quả mà soạn luận, cho nên không có Thể của nhân là hữu SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 429 www.daitangkinh.org lậu cũng là vô lậu như vậy; như không có nhân này, cũng không có quả này, cho nên đáp rằng không có. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu và vô lậu-quả hữu lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu và vô lậu-quả vô lậu chăng? Đáp: Không có. Các Sư phương Tây đưa ra cách nói như vậy: “Trong này dựa vào nhiều nhân-một quả mà soạn luận”. Nếu dựa vào cách nói này thì: Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu-quả hữu lậu chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu và dị thục. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu-quả vô lậu chăng? Đáp: Có, đó là quả ly hệ. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu-quả hữu lậu và vô lậu chăng? Đáp: Không có. Nguyên cớ thế na øo? Bởi vì trong này dựa vào nhiều nhân-một quả mà soạn luận, cho nên không có Thể của quả là hữu lậu cũng là vô lậu như vậy; như không có quả này, cũng không có nhân này, cho nên đáp rằng không có. Hỏi: Có thể có nghiệp vô lậu- quả hữu lậu chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu và ly hệ. Hỏi: Có thể có nghiệp vô lậu-quả hữu lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp vô lậu-quả hữu lậu và vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu và vô lậu-quả hữu lậu và vô lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu và vô lậu-quả hữu lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu và vô lậu-quả hữu lậu chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp hữu lậu và vô lậu-quả vô lậu chăng? Đáp: Có, đó là quả ly hệ. Lời bình: Nên biết trong này cách nói trước là thích hợp, bởi vì văn của bản luận phần nhiều giốn g như trước, dựa vào một Thể của nghiệp để hỏi-đáp, không có một nghiệp mà Thể gồm chung nhiễm- tịnh. Hỏi: Có thể có nghiệp Học-quả Học chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu. 430 BỘ TỲ ĐÀM 5 Hỏi: Có thể có nghiệp Học-quả Vô học chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu. Hỏi: Có thể có nghiệp Học-quả Phi học phi vô học chăng? Đáp: Có, đó là quả ly hệ. Hỏi: Có thể có nghiệp Vô học-quả Vô học chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu. Hỏi: Có thể có nghiệp Vô học-quả Vô học và Học chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Có thể có nghiệp Vô học-quả Phi học phi vô học chăng? Đáp: Không có. Hỏi: A-la-hán Thời giải thoa ùt luyện căn làm Bất động, đạo vô gián thứ chín nhanh chóng chứng đoạn tất cả kiết do kiến-tu mà đoạn của ba cõi, các kiết ấy đoạn là quả của đạo này thì nên đáp rằng là có, tại sao nói là không có? Đáp: Tuy là quả sĩ dụng của đạo này, mà không phải là quả ly hệ, trước đây đã nói trong này trừ ra quả sĩ dụng và quả tăng thượng, cho nên đáp rằng không có. Hỏi: Có thể có nghiệp Phi học phi vô học-quả Phi học phi vô học chăng? Đáp: Có, đó là quả đẳng lưu-dị thục và ly hệ. Hỏi: Có thể có nghiệp Phi học phi vô học-quả Học chăng? Đáp: Không có. Hỏi: Thế đệ nhất pháp không gia ùn đoạn dẫn dắt phát sinh khổ pháp trí nhẫn, nhẫn này phải là quả do Thế đệ nhất pháp dẫn dắt phát sinh, nên đáp rằng là có, tại sao nói là không có? Đáp: Nhẫn ấy tuy là quả sĩ dụng, mà không phải là do ba thâu nhiếp, trước đây đã nói trong này dựa vào ba quả mà soạn luận, cho nên đáp rằng không có. Hỏi: Có thể có nghiệp Phi học phi vô học-quả Vô học chăng? Đáp: Không có. Như Đức Thế Tôn nói: “Không tu thân, không tu giới, không tu tâm, không tu tuệ”. Cho đến nói rộng ra. Tu có bốn loại, đó là tu đạt được-tu luyện tập-tu đối trị-tu trừ bỏ, như các phần trong chương Trí uẩn đã nói nhiều. Trong phần này dựa vào hai loại tu mà soạn luận, đó là tu đối trị và tu trừ bỏ. Nếu đối với đạo đối trị thân-giới-t âm-tuệ, chưa sinh ra thì gọi là không tu thân, cho đến không tu tuệ. Đây la ø dựa vào tu đối trị mà nói. Vả lại, duyên với tất cả phiền não của thân-giới-tâm-tuệ, chưa đoạn- SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 431 www.daitangkinh.org chưa biết khắp thì gọi là không tu thân, cho đến không tu tuệ. Đây là dựa vào tu rừ bỏ mà nói. Nếu đối với đạo đối trị thân-giới-t âm-tuệ, đã sinh ra thì gọi là tu thân, cho đến tu tuệ. Đây là dựa vào tu đối trị mà nói. Vả lại, duyên với tất cả phiền não của thân-giới-tâm-tuệ, đã đoạn-đã biết khắp thì gọi là tu thân, cho đến tu tuệ. Đây là dựa vào tu trừ bỏ mà nói. Đó gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược của phần này. Hỏi: Thế nào là không tu thân? Đáp: nếu đối với thân chưa lìa bỏ tham dục tưới thấm ưa thích khao khát, và đạo vô gián có thể trừ hết Sắc tham, người ấy đối với đạo này chưa tu-chưa an. Nếu đối với th ân chưa lìa bỏ tham, nghĩa là chưa lìa bỏ ái. Chưa lìa bỏ dục, nghĩa là đối với ái, dục chưa đoạn- chưa biết khắp. Chưa lìa bỏ tưới thấm, nghĩa là đối với ái, tưới thấm chưa đoạn- chưa biết khắp. Chưa lìa bỏ ưa thích, nghĩa là đối với ái, ưa thích chưa đoạn- chưa biết khắp. Chưa lìa bỏ kha o khát, nghĩa là đối với ái, khao khát chưa đoạn-chưa biết khắp. Và đạo vô gián có thể trừ hết Sắc tham, nghĩa là đạo vô gián có thể trừ hết ái của cõi Đắc. Người ấy đối với đạo này chưa tu-chưa an, nghĩa là chưa tu tập và chưa an ổn. Tu nghĩa là tu luyện tập, an nghĩa là tu đạt được; và khởi lên gọi là tu, diệt mất gọi là an; lại thêm đã sinh ra gọi là tu, đã diệt đi gọi là an. Nên biết trong này, nếu đối với th ân chưa lìa bỏ tham dục tưới thấm ưa thích khao khác, thì gọi la ø không tu thân, là dựa vào tu trừ bỏ mà nói. Và đạo vô gián có thể trừ hết Sắc tham, người ấy đối với đạo này chưa tu-chưa an, thì gọi là không tu thân, là dựa vào tu đối trị mà nói. Có Sư khác nói: Nếu đối với thân chưa lìa bỏ tham dục tưới thấm ưa thích khao khát, thì gọi là không tu thân, nghĩa là đối với ái duyên vào thân, chưa đoạn-chưa biết khắp; và đạo vô gián có thể trừ hết Sắc tham, người ấy đối với đạo này chưa tu-chưa an, gọi là không tu thân, nghĩa là đối với các phiền não khác duyên vào thân, chưa đoạn-chưa biết khắp. Có người đưa ra cách nói này: Nếu đối với thân chưa lìa bỏ tham…, là hiển bày chưa đoạn được ràng buộc; và đạo vô gián có thể trừ hết sắc tham…, là hiển bày chưa chứng được lìa bỏ ràng buộc. Như chưa được ràng buộc-chưa chứng được lìa bỏ ràng buộc; như vậy chưa giảm bớt lỗi lầm, chưa tu tập công đức, chưa lìa bỏ thấp kém, chưa chứng được tốt đẹp, chưa rời bỏ vô nghĩa, chưa đạt được có nghĩa, chưa trừ bỏ phiền não nóng bức của có ái, chưa thọ nhận niềm vui thư thái không có ái, 432 BỘ TỲ ĐÀM 5 nên biết cũng như thế. Hoặc có người nói: Nếu đối với thân chưa lìa bỏ tham…, là hiển bày đạo vô gián chưa khởi lên tác dụng; và đạo vô gián có thể trừ hết Sắc tham…, là hiển bày đạo giả i thoát chưa khởi lên tác dụng. Lại có người nói: Đối với thân chưa lìa bỏ tham…, là hiển bày chưa lìa nhiễm của cõi Dục cho đến Tĩnh lự thứ ba; và đạo vô gián có thể trừ hết Sắc tham..., là hiển bày chưa lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư. Sai biệt như vậy, như lý nên biết! Hỏi: Thế nào là không tu giới? Đáp: Nếu đối với gi ới chưa lìa bỏ tham, nói rộng ra như đối với thân. Hỏi: Thế nào là không tu tâm? Đáp: Nếu đối với tâm chưa lìa bỏ tham dục tưới thấm ưa thích khao khát, và đạo vô gián có thể trừ hết Vô sắc tham, lúc ấy đối với đạo này chưa tu-chưa an. Nếu đối với tâm chưa lìa bỏ tham…, như trước nói; và đạo vô gián có thể trừ hết vô sắc tham, nghĩa là đạo vô gián có thẻ trừ hết ái của cõi Vô sắc; chưa tu-chưa an, như trước nói nên biết. Trong này, nếu đối với âm chưa lìa bỏ tham dục tưới thấm ưa thích khao khát, thì gọi là không tu tâm, là dựa vào tu trừ bỏ mà nói; và đạo vô gián có thể trừ hết Vô sắc tham, lúc ấy đối với đạo này chưa tu-chưa an, thì gọi là không tu tậm, là dựa vào tu đối trị mà nói. Có Sư khác nói: Nếu đối với tâm chưa lìa bỏ tham…, nghĩa là đối với ái duyên vào tâm, chưa đoạn-chưa biết khắp; và đạo vô gián có thể trù hết vô sắc tham…, nghĩa là đối với các phiền não khác duyên vào tâm, chưa đoạn-chưa biết khắp. Phần còn lại nói rộng ra như trước. Lại có người nói: Nếu đối với tâm chưa lìa bỏ tham…, là hiện bày chưa lìa nhiễm của cõi Dục cho đến Vô sở hữu xứ; và đạo vô gián có thể trừ hết vô sắc tham…, là hiển ba øy chưa lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Sai biệt như vậy, như lý nên biết. Hỏi: Thế nào là không tu tuệ? Đáp: Nếu đối với tuệ chưa lìa bỏ tham.., nói rộng ra như phần tâm đã nói. Đã nói về tự tánh của không tu thân…, tướng xen tạp-không xen tạp nay sẽ nói đến. Hỏi: Nếu không tu thân thì lúc ấy không tu giới chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Giả sử không tu giới thì lúc ấy không tu thân chăng? Đáp: Đúng như vậy. Bởi vì thân va ø giới cùng vào lúc lìa nhiễm SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 433 www.daitangkinh.org của Tĩnh lự thứ tư mới đoạn hết. Hỏi: Nếu không tu thân thì lúc ấy không tu tâm chăng? Đáp: Những lúc không tu thân th ì lúc ấy không tu tâm. Có lúc không tu tâm mà không phải là không tu thân, đó là đã lìa nhiễm cõi Sắc, chưa lìa nhiễm cõi Vô sắc. Hỏi: Nếu không tu thân thì lúc ấy không tu tuệ chăng? Đáp: Những lúc không tu thân th ì lúc ấy không tu tuệ. Có lúc không tu tuệ mà không phải là không tu thân, như trước đã nói. Hỏi: Nếu không tu giới thì lúc ấy không tu tâm chăng? Đáp: Những lúc không tu giới thì lúc ấy không tu tâm. Có lúc không tu tâm mà không phải là không tu giới, như trước đã nói. Hỏi: Nếu không tu giới thì lúc ấy không tu tuệ chăng? Đáp: Những lúc không tu giới th ì lúc ấy không tu tuệ. Có lúc không tu tuệ mà không phải là không tu giới, như trước đã nói. Trong này, các câu như trước đã nói, đều có nghĩa là đã lìa nhiễm cõi Sắc, chưa lìa nhễm cõi Vô sắc, bởi vì nơi đối trị giống nhau. Hỏi: Nếu không tu tâm thì lúc ấy không tu tuệ chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Giả sử không tu tuệ thì lúc ấy không tu tâm chăng? Đáp: Đúng như vậy. Bởi vì tâm và tuệ cùng vào lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ mới đoạn hết. Như Đức Thế Tôn nói: “Tu thân-tu giới-tu tâm-tu tuệ”. Hỏi: Thế nào là tu thân? Đáp: Nếu đối với thân đã lìa bỏ tham dục tưới thấm ưa thích khao khát, và đạo vô gián có thể trừ hết Sắc tham, lúc ấy đối trị với đạo này đã tu-đã an. Hỏi: Thế nào là tu giới? Đáp: Nếu đối với giới đã lìa bỏ tham, nói rộng ra như thân. Hỏi: Thế nào là tu tâm? Đáp: Nếu đối với tâm đã lìa bỏ tham dục tưới thấm ưa thích khao khát, và đạo vô gián có thể trừ hết Vô sắc tham, lúc ấy đối với đạo này đã tu-đã an. Hỏi: Thế nào là tu tuệ? Đáp: Nếu đối với tuệ đã lìa bỏ tham, nói rộng ra như tâm. Tỳ-bà-sa tóm lược và giải thíc h các câu ngược lại với phẩm Hắc (nhiễm ô) trước, như lý nên suy nghĩ. Đã phân biệt về tự tánh của tu thân…, tướng xen tạp-không xen tạp nay sẽ nói đến. 434 BỘ TỲ ĐÀM 5 Hỏi: Nếu tu thân thì lúc ấy tu giới chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi, Giả sử tu giới thì lúc ấy tu thân chăng? Đáp: Đúng như vậy. Bởi vì thân va ø giới cùng vào lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư mới đoạn hết. Hỏi: Nếu tu thân thì lúc ấy tu tâm chăng? Đáp: Những lúc tu tâm thì lúc ấy tu thân. Có lúc tu tâm mà không phải là tu tâm, nghĩa là đã lìa nhiễm cõi Sắc, chưa lìa nhiễm cõi Vô sắc. Hỏi: Nếu tu thân thì lúc ấy tu tuệ chăng? Đáp: Những lúc tu tuệ thì lúc ấy tu thân. Có lúc tu thân mà không phải là tu tuệ, như trước đã nói. Hỏi: Nếu tu giới thì lúc ấy tu tâm chăng? Đáp: Những lúc tu tâm thì lúc ấy tu giới. Có lúc tu giới mà không phải là tu tâm, như trước đã nói. Hỏi: Nếu lúc tu giới thì lúc ấy tu tuệ chăng? Đáp: Những lúc tu tuệ thì lúc ấy tu giới. Có lúc tu giới mà không phải là tu tuệ, như trước đã nói. Trong này, các câu như trước đã nói, đều có nghĩa là đã lìa nhiễm cõi Sắc, chưa lìa nhiễm cõi Vô sắc, bởi vì nơi đối trị giống nhau. Hỏi: Nếu tu tâm thì lúc ấy tu tuệ chăng? Đáp: Đúng như vậy. Hỏi: Giả sử tu tuệ thì lúc ấy tu tâm chăng? Đáp: Đúng như vậy. Bởi vì tâm và tuệ cùng vào lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ mới đoạn hết. Đã thuận theo câu văn sai biệt của bản luận để giải thích về không tu thân-giới-tâm-tuệ…, nên tiếp tục thuận theo nghĩa để giải thích về sự sai biệt này. Có người đưa ra cách nói này: Không tu thân, nghĩa là đối với bất tịnh, điên đảo tưởng là Tịnh, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu giới, nghĩa là đối với khổ, điên đảo tưởng là lạc, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu tâm, nghĩa là đối với vô thường, điên đảo tưởng là Thường, chưa đoạn-chưa biết khắp. không tu tuệ, nghĩa là đối với vô ngã, điên đảo tưởng là Ngã, chưa đoạn chưa-biết khắp. Có Sư khác nói: Không tu thân, nghĩa là đối với Đoàn thực, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu giới, nghĩa là đối với Xúc thực, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu tâm nghĩ a là đối với Thức thực, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu tuệ, nghĩ a là đối với Ý tư thực, chưa SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 435 www.daitangkinh.org đoạn-chưa biết khắp. Hoặc có người nói: Không tu thân, nghĩa là đối với Sắc uẩn, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu giới , nghĩa là đối với Thọ uẩn, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu tâm, nghĩa là đối với Thức uẩn, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu tuệ, nghĩa là đối với Tưởng uẩn và Hành uẩn, chưa đoạn-chưa biết khắp. Lại có người nói: Không tu thân, n ghĩa là đối với Sắc thuận theo thức trú, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu giới, nghĩa là đối với thọ thuận theo thức trú, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu tâm, nghĩa là đối với Thức chủ động trú vào, chưa đoạn-chưa biết khắp. Không tu tuệ, nghĩa là đối với Tưởng thuận theo thức trú và Hành thuận theo thức trú, chưa đoạn-chưa biết khắp. Có người đưa ra cách nói này: Không tu thân, nghĩa là chưa tu Thân niệm trú. Không tu giới, nghĩa là chưa tu Thọ niệm trú. Không tu tâm, nghĩa là chưa tu tâm niệm trú. Không tu tuệ, nghĩa là chưa tu Pháp niệm trú. Có Sư khác nói: Không tu thân, nghĩa là chưa tu về Thân tu. Không tu giới, nghĩa là chưa tu về Giới t u. Không tu tâm, nghĩa là chưa tu về Tâm tu. Không tu tuệ, nghĩa là chưa tu về Tuệ tu. Có người khác lại nói: Không tu th ân, nghĩa là thân đối với Giác chi chưa có năng lực tùy thuận. Không tu giới, nghĩa là giới đối với Giác chi chưa có năng lực tùy thuận. Không tu tâm, nghĩa là tâm đối với Giác chi chưa có năng lực tùy thuận. Không tu tuệ, nghĩa là tuệ đối với Giác chi chưa có năng lực tùy thuận. Hoặc lại có người nói: Không tu thân, nghĩa là thân chưa có năng lực làm nơi nương tựa cho giới. Không tu giới, nghĩa là giới chưa có năng lực làm nơi nương tựa cho Xa-ma-tha. Không tu tâm, nghĩa là Xa- ma-tha chưa có năng lực làm nơi nương tựa cho Tỳ-bát-xá-na. không tu tuệ, nghĩa là Tỳ-bát-xá-na chưa có năng lực làm hại các phiền não. Như không tu thân…, có những cách nói sai biệt như vậy; như vậy tu thân… trái lại với cách nói này, nên biết. Nếu thành tựu giới quá khứ, thì lúc ấy thành tựu giới thuộc loại này ở vị lai hiện tại chăng? Cho đến nói rộng ra. Loại có bốn loại: 1. Loại thuộc tu. 2. Loại thuộc luật nghi. 3. Loại thuộc quả. 4. Loại thuộc tương tự. 436 BỘ TỲ ĐÀM 5 Loại thuộc tu, như nói trong chươn g Trí Uẩn trước đây, nghĩa là lúc chưa từng đạt đạt đạo hiện rõ ở trước mắt, có thể tu các đạo thuộc loại của mình ở vị lai. Trong này, có người nói: Các đạo hữu lậu lấy hữu lậu làm loại, các đạo vô lậu lấy vô lậu làm loại. Lại có người nói: Các đạo hữu lậu lấy tất cả hữu lậu-vô lậu làm loại, các đạo vô lậu lấy tất cả vô lậu-hữu lậu làm loại. Nếu lúc đạo hữu hiện rõ ở trước mắt, thì tu gồm chung đạo hữu lậu và vô lậu, đây là lực tu của đạo hữu lậu, cho nên cùng gọi t heo loại ấy. Nếu lúc đạo vô lậu hiện rõ ở trước mắt thì tu gồm c hung đạo vô lậu và hữu lậu, đây là do lực tu của đạo vô lậu, cho nên cùng gọi theo loại ấy. Loại thuộc luật nghi, như chương nghiệp uẩn này nói, nghĩa là có lúc thành tựu giới quá khứ, mà không pha ûi là giới thuộc loại này ở vị lai-hiện tại… trong này, luật nghi và luật nghi là thuộc loại, nghĩa là luật nghi Biệt giải thoát và luật nghi Biệt giải thoát là thuộc loại, luật nghi Tĩnh lự và luật nghi Tĩnh lự là thuộc loại, luật nghi Vô lậu và luật nghi Vô lậu là thuộc loại, luật nghi gia hạnh là luật nghi gia hạnh là thuộc loại, luật nghi căn bản và luật nghi căn bản là thuộc loại, luật nghi dấy khởi sau và luật nghi dáy khởi sau là thuộc loại, Biểu giới và Biểu giới là thuộc loại, Vô biểu và Vô biểu giới là thuộc loại. Loại thuộc quả, như chương Căn Ua ån sau nói, nghĩa là có lúc thành tựu nhãn căn loại này, chứ không phải là thân căn loại này… trong này, nếu pháp có ở cõi này, thì nói đa ây là loại ấy, nghĩa là pháp Cõi Dục và cõi Dục là thuộc loại, pháp c õi Sắc và cõi Sắc là thuộc loại, pháp cõi Vô sắc và cõi Vô sắc là thuộc loại. Loại thuộc tương tự, như trong Tỳ-nại-da nói, nghĩa là Vật-đặc-tử tay trái phát ra ánh sáng, tay phải phân chia đồ nằm của Tăng cho người cùng loại, những người trì kinh và người trì kinh giống nhau, những người trì luật và người trì luật giống nhau, những người thuyết pháp và người thuyết pháp giống nhau, những người nhàn cư và người nhàn cư. Phân phối cùng loại chứ không phải là khác loại, bởi vì khiến cho lần lượt chuyển đổi tùy thuận với nhau, pháp thiện tăng lên mà pháp ác giảm sút. Như nói hữu tình các cõi khác nhau, có cùng loại thì lại tùy thuận với nhau, thắng giải ác thì đi cùng thắng giải ác, thắng giải thiện thì đi cùng thắng giải thiện, lại t ùy thuận với nhau mà làm những việc cần làm. Nay ở trong bốn loại này, dựa vào loại thuộc luật nghi mà soạn luận. SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 437 www.daitangkinh.org Hỏi: Nếu thành tựu giới quá khứ, th ì lúc ấy thành tựu giới thuộc loại này ở vị lai-hiện tại chăng? Đáp: Có lúc thành tựu giới quá khứ, không phải là giới thuộc loại này ở vị lai-hiện tại, đó là Biểu giới đã diệt không mất, giới thuộc loại này không hiện rõ trước mắt. Có lúc cùng với vị lai chứ không phải là hiện tại, đó là giới Tĩnh lự- Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này không hiện rõ trước mắt. Có lúc cùng với hiện tại chứ không phải là vị lai, đó là Biểu giới đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ trước mắt. Có lúc cùng với vị lại-hiện tại, đó là giới Tĩnh lự-Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ trước mắt. Thành tựu giới quá khứ, không phải là giới thuộc loại này ở vị lai- hiện tại, đó là Biểu giới đã diệt không mất, giới thuộc loại này không hiện rõ trước mắt. Đây là nói Biểu giới và Biểu giới là thuộc loại, như trước đã thọ giới cân sự, Biểu giớ i của Sa di không hiện rõ trước mắt; hoặc là trước đã thọ giới Sa di , Biểu giới của Tỳ kheo không hiện rõ trước mắt. Cận sự nữ… nói cũng như vậy. Nếu nói Vô biểu giới thì dùng Vô biểu giới làm thuộc loại. Có những người muốn làm cho nếu lúc phạm giới thì giới hiện tại đoạn mất, quá khứ không mất. Họ nói trong này lại phải đưa ra cách nói này: Và Vô biểu giới đã diệt không mất, giới thuộc loại này không hiện rõ trước mắt; như đã thọ giới Cận sự mà hủy phạm, hoặc là đã thọ giới Sa di-giới Tỳ kheo mà hủy phạm, cận sự nữ… nói cũng như vậy. Có những người muốn làm cho nếu lúc phạm giới thì hiện tại không đoạn mất, quá khứ cũng không mất. Họ nói trong này lại không có cách nói khác, bởi vì không chỉ thành tựu Vô biểu giới quá khứ, mà không phải là Vô biểu thuộc loại này ở hiện tại. Cùng với vị lai chứ không phải là hi ện tại, đó là giới Tĩnh lự-Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này không hiện rõ trước mắt. Đây là nói luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu đã phát khởi-đã diệt mất, tuy thành tựu mà không hiện rõ trước mắt. Cùng với hiện tại chứ không phải là vị lai, đó là Biểu giới đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện r õ trước mắt, đây là nói Biểu giới và Biểu giới là thuộc loại, như trước đó đã thọ giới Cận sự, Biểu giới của Sa di hiện rõ ở trước mắt; hoặc là trước đã thọ giới Sa di, Biểu giới của Tỳ kheo hiện rõ ở trước mắt. Trong này lại nên đưa ra cách nói như vậy: Và Vô biểu giới đã diệt không mất. Đây là nói Vô biểu giới và Vô biểu giới là thuộc loại. Những người nói lúc phạm giới thì giới hiện tại đoạn mất, quá khứ 438 BỘ TỲ ĐÀM 5 không rời bỏ. Họ nói thọ giới cận sự… rồi, cho đến sát-na thứ hai không có vi phạm, lúc ấy thành tựu Vô biểu hiện tại, cũng thành tựu quá khứ. Những người nói lúc phạm giới thì giới hiện tại không đoạn mất, quá khứ cũng không rời bỏ. Họ nói thọ giới Cận sự… rồi, đến sát-na thứ hai đã vi phạm thì cũng thành tựu hiện tại, huống gì là không có vi phạm. Cận sự nữ… nói cũng như vậy. Cùng với vị lại-hiện tại, đó là gi ới Tĩnh lự-Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ tr ước mắt. Đây là nói luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu, đã phát khởi-đã diệt mất, cũng thành tựu-cũng hiện rõ trước mắt. Hỏi: Nếu thành tựu giới vị lai, thì lúc ấy thành tựu giới thuộc loại này ở quá khứ-hiện tại chăng? Đáp: Có lúc thành tựu giới vị lai, không phải là giới thuộc loại này ở quá khứ-hiện tại, đó là A-la-hán sinh đến cõi Vô sắc. Có lúc cùng với quá khứ chứ không phải là hiện tại, đó la ø giới Tĩnh lự-vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này không hiện rõ trước mắt. Có lúc cùng với hiện tại chứ không phải là quá khứ, đó là giới Vô lậu bắt đầu hiện rõ trước mắt. Có lúc cùng với quá khứ-hiện tại, đó là giới Tĩnh lự-Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ trước mắt. Có lúc thành tựu giới vị lai, không phải là giới thuộc loại này ở quá khứ-hiện tại, đó là A-la-hán sinh đến cõi Vô sắc; cùng với quá khứ chứ không phải là hiện tại, đó là giới Tĩnh lự-Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này không hiện rõ trước mắt. Đây là nói luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu đã phát khởi-đã diệt đi, tuy thành tựu mà không hiện rõ trước mắt. Cùng với hiện tại chứ không phải la ø quá khứ, đó là giới Vô lậu bắt đầu hiện rõ trước mắt. Đây là nói Khổ pháp trí nhẫn, và phần vị đạt được quả-chuyển căn ở sát-na thứ nhất hiện rõ trước mắt. Cùng với quá khứ-hiện tại, đó là giới Tĩnh lự-Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ trước mắt đều như trước đã nói. Hỏi: Nếu thành tựu giới hiện tại, thì lúc ấy thành tựu giới thuộc loại này ở quá khứ- vị lai chăng? Đáp: Có lúc thành tựu giới hiện tại, không phải là giới thuộc loại này ở quá khứ-vị lai, đó là Biểu giới bắt đầu hiện rõ trước mắt. Có lúc cùng với quá khứ chứ không phải là vị lai, đó là Biểu giới đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ trước mắt. Có lúc c ùng với vị lai chứ không phải là quá khứ, đó là giới Vô lậu bắt đầu hiện rõ trước mắt. Có lúc cùng với quá khứ-vị lai, đó là giới Tĩnh lậu-Vô lậu đã diệt không SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 439 www.daitangkinh.org mất, giới thuộc loại này hiện rõ trước mắt. Thành tựu giới hiện tại, không phải là giới thuộc loại này ở quá khứ-vị lai, đó là Biểu giới bắt đầu hiện rõ trước mắt. Đây là nói về phần vị lần đầu thọ được luật nghi Biệt giải thoát. Hỏi: Phần vị này cũng thành tựu giới gia hạnh quá khứ, tại sao nói không phải là quá khứ? Đáp: trong này dựa vào loại thuộc luật nghi căn bản mà soạn luận, phần vị ấy chỉ là luật nghi gia ha ïnh, chứ không phải là luật nghi căn bản, cho nên không nói đến. Cùng với quá khứ chứ không phải là vị lai, đó là Biểu giới đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ trước mắt. Đây là nói Biểu giới và Biểu giới là thuộc lo ại; như trước đó đã thọ giới Cận sự, Biểu giới của Sa di hiện rõ ở trước mắt; hoặc là trước đã thọ giới Sa di, Biểu giới của Tỳ kheo hiện rõ ở trước mắt. Cận sự nữ… nói cũng như vậy. Nếu nói Vô biểu giới và Vô biểu giới là thuộc loại, thì hai cách nói sai biệt như trước nên biết. Cùng với vị lai chứ không phải là quá khứ, đó là giới vô lậu bắt đầu hiện rõ trước mắt, đây là nói phần vị khổ pháp trí nhẫn, và phần vị đạt được quả-chuyển căn ở sát-na thứ nhất hiện rõ trước mắt. Cùng với quá khứ-vị lai, đó là giới Tĩnh lự-Vô lậu đã diệt không mất, giới thuộc loại này hiện rõ tr ước mắt. Đây là nói luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu, đã phát khởi- đã diệt đi, cũng thành tựu-cũng hiện rõ trước mắt. Trong này, ba loại luật nghi là luật nghi Biệt giải thoát, luật nghi Tĩnh lự và luật nghi Vô lậu; chỉ dựa vào luật nghi Biệt giải thoát để an lập bảy chúng sai biệt, chứ không dựa vào hai loại còn lại. Bảy chúng là: 1. Tỳ kheo. 2. Tỳ kheo Ni. 3. Thức-xoa-ma-na. 4. Sa di. 5. Sa di ni. 6. Ưu-bà-tắc. 7. Ưu-bà-di. Hỏi: Vì sao chỉ dựa vào luật nghi Biệt giải thoát, an lập bảy chúng sai biệt chứ không dựa vào loại khác? Đáp: Bởi vì luật nghi Biệt giải thoát dần dần mà đạt được, cho nên dần dần mà an lập. Nghĩa là nếu có thể lìa bỏ bốn Tánh tội-một Giá tội, 440 BỘ TỲ ĐÀM 5 thì gọi là Ưu-bà-tắc; nếu tiếp tục có thể lìa bốn Tánh tội-nhiều Giá tội, thì gọi là Sa di; nếu có khả năng lìa bỏ tất cả tánh tội- tất cả Giá tội, thì gọi là Tỳ kheo. Tỳ kheo Ni…, dựa theo như vậy nên biết. Bảy chi luật nghi Tĩnh Lự-Vô lậu, mau chóng đạt được-mau chóng phát khởi-mau chóng an lập. Nếu dựa vào luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu để an lập bảy chúng, vậy thì bảy chú ng an lập sai biệt thuận theo mau chóng chứ không phải là từ từ. Có người đưa ra cách nói này: Luật nghi Biệt giải thoát, từ nghiệp Biểu ban đầu phát ra đạt được về sa u, ở tất cả mọi lúc đều thành tựu hiện tại; hoặc là ngủ-hoặc là say- hoặc là điên-hoặc là buồn, hoặc là suy nghĩ-không suy nghĩ, hoặc là tâm nhiễm ô, hoặc là tâm vô ký, hoặc là không có tâm…, trong tất cả phần vị hiện tại nối tiếp nhau chuyển theo không gián đoạn, cho nên có thể dựa vào đó mà thiết lập bảy chúng riêng biệt. luật nghi Tĩnh l ự-Vô lậu, nếu đang ở trong Định thì hiện tại thành tựu, hiện tại chuyển theo; ra khỏi Định thì không như vậy, cho nên không dựa vào đó để thiết lập bảy chúng riêng biệt. nếu dựa vào luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu để th iết lập bảy chúng riêng biệt, thì bảy chúng thiết lập sẽ không quyết định, bởi vì lúc nhập Định và xuất Định không có kỳ hạn. Có Sư khác nói: Luật nghi Biệt gi ải thoát và bảy chúng sai biệt, đều chỉ riêng cõi Dục mới có thể được an lập; luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu gồm chung cõi tren đạt được, nếu cho rằng dựa vào loại này an lập bảy chúng, thì bảy chúng an lập phải gồm chung cõi trên. Có người khác lại nói: Luật nghi Biệt giải thoát và bảy chúng sai biệt, đều chỉ riêng loài người mới có thể được an lập; luật nghi Tĩnh lự- vô lậu cũng gồm chung loài trời, nếu cho rằng dựa vào loại này an lập bảy chúng, thì bảy chúng an lập phải gồm chung loài trời. Lại có người nói: Luật nghi biệt gi ải thoát và bảy chúng sai biệt, chỉ nhờ vào có Phật xuất thế mới có thể được an lập; luật nghi Tĩnh lự-Vô lậu, nếu Phật xuất thế hay không xuất thế, thì đều có thể an lập. Nếu cho rằng dựa vào loại này an lập bảy chúng, vậy thì bảy chúng an lập sai biệt cũng sẽ gồm chung vào lúc không có Phật xuất thế. Có Sư khác nói: Vì sao không dựa vào luật nghi Tĩnh lự để an lập bảy chúng, mà chỉ dựa vào luật nghi Biệ t giải thoát? Bởi vì luật nghi Biệt giải thoát và bảy chúng sai biệt, chỉ có trong đạo mà ngoại đạo thì không có; luật nghi Tĩnh lự thì tất cả nội đạo-ngoại đạo đều có. Nếu dựa vào loại này an lập bảy chúng, thì bảy chúng an lập phải gồm chung ngoại đạo. Lại nữa, vì sao không dựa vào luật nghi Vô lậu để an lập SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 441 www.daitangkinh.org bảy chúng, mà chỉ dựa vào luật nghi bi ệt giải thoát? Bởi vì luật nghi Biệt giải thoát và bảy chúng sai biệt, đều gồm chung phàm Thánh; luật nghi vô lậu chỉ riêng Thánh chứ không phải là phàm. Nếu cho rằng dựa vào loại này an lập bảy chúng, thì ba ûy chúng an lập lẽ ra chỉ thuộc về Thánh. Bởi vì các nhân duyên đã nói như vậy, cho nên chỉ dựa vào luật nghi Biệt giải thoát để an lập bảy chúng, chứ không dựa vào hai loại còn lại. Như Đưc Thế Tôn nói: “Ưu-bà-tắc có năm loại Học xứ, đó là lìa bỏ sát sinh, lìa bỏ trộm cắp, lìa bỏ tà dâm, lìa bỏ nói dối, lìa bỏ uống rượu”. Hỏi: Vì sao gọi là Ưu-bà-tắc? Đáp: Bởi vì gần gũi tu tập và thực hành các pháp thiện, nghĩa là thân-tâm của người ấy gần gũi lu yện tập pháp thiện, cho nên gọi là Ưu-bà-tắc. Hỏi: Nếu như vậy thì những người không đoạn mất thiện đều gọi là Ưu-bà-tắc chăng? Bởi vì thân-tâm của người ấy cũng tu thiện. Đáp: Không phải như vậy. Bởi vì đây là dựa vào luật nghi đã thâu nhiếp các pháp thiện và hành diệu để lập thành tên gọi, Hỏi: Nếu như vậy thì những người trú trong luật nghi đều gọi là Ưu-bà-tắc chăng? Bởi vì họ đều tu luật nghi thiện. Đáp: Đây là bởi vì thuộc về ba đầu, cho nên có được tên gọi; luật nghi khác lại dùng duyên khác mà kiến lập. Lại nữa, đây là luật nghi bắt đầu tiến vào gia hạnh để có thể làm Cận sự, luật nghi khác và luật nghi này trái ngược nhau, cho nên điều ấy không phải là vấn nạn. Có Sư khác nói: Bởi vì gần gũi kế thừa việc làm của các bậc Thiện sĩ, nghĩa là người ấy luôn luôn gần gũi kế thừa bậc Thiện sĩ, cho nên gọi là Ưu-bà-tắc. Có người đưa ra cách nói này: Bởi vì gần gũi tu tập thực hành tinh tiến, nghĩa là người người ấy luôn luôn yêu thích tu tập, nhanh chóng rời bỏ sinh tử, nhanh chóng chứng được Niết -bàn, mà thực hành tinh tiến, cho nên gọi là Ưu-bà-tắc. Lại có người nói: Bởi vì gần gũi nhận giữ gìn giáo pháp của chư Phật, nghĩa là người ấy chí thành thọ trì giữ gìn pháp và giới luật của chư Phật, không tiếc thân mạng, cho nên gọi là Ưu-bà-tắc. Hỏi: Vì sao năm loại này gọi là Học xứ? Đáp: Bởi vì là những điều cần phải Học của hàng Cận sự. Có người nói: Năm loại này nên gọi là Học tích, bởi vì nếu có đi 442 BỘ TỲ ĐÀM 5 qua năm loại này thì bước lên cung điện của trí tuệ Vô thượng. Như Tôn giả A-nậu-luật-đà nói với các Tỳ kheo: Tôi dựa vào giới-trú trong giới, giới là bậc thềm, đã có thể bước le ân cung điện của trí tuệ Vô thượng, các thầy nên học đừng sinh tâm phóng túng! Có người nói: Năm loại này nên gọi là Học hại, bởi vì học theo năm loại này làm hại đến các giới ác. Có người nói: Năm loại này nên gọi là Học lộ, bởi vì năm loại này là con đường của tất cả luậ t nghi, pháp thiện-hành diệu đều được chuyển biến. Có người nói: Năm loại này nên gọi là Học cấm, như các ngoại đạo đã thọ các loại pháp cấm sai bi ệt để làm ngọn cờ; như vậy Thánh chúng dùng năm loại pháp cấm đã học này để làm ngọn cờ đầu tiên. Có người nói: Năm loại này nên gọi là Học bổn, bởi vì những điều cần phải học lấy năm loại này làm căn bản. Có người nói: Năm loại này nên gọi là Học cơ, bởi vì làm nền móng cho tòa thành Niết-bàn. Hỏi: Vì sao ở trong phi phạm hạnh, chỉ dựa vào lìa bỏ vi phạm vị người khác mà kiến lập Học xứ, chứ không dựa vào lìa bỏ vi phạm vợ mình? Đáp: Các Sư phái Đối Pháp xưa kia, và các luận Sư của nghiệp Ca-thấp-di-la nói: “Lìa bỏ tà dâm là luật nghi đã thọ của hàng Cận sự và gia đình họ hành ở vùng này; lìa bỏ tà dâm là luật nghi đã thọ của hàng Cận sự và gia đình họ hàng ở vùng này; lìa bỏ phi phạm hạnh thì không như vậy, cho nên ở đây chỉ kiến lập lìa bỏ vi phạm vợ người khác”. Hiếp Tôn giả nói: “Pháp vương-Pháp chủ biết luật nghi này, có pháp có thể làm chướng ngại nga ên chặn, có pháp không làm chướng ngại ngăn chặn. Nghĩa là tà dâm có thể làm chướng ngại ngăn chặn hết sức đối với luật nghi này, như ngườ i gác cổng chặn cứng cổng không mở; phi hạnh khác thì không như vậy, cho nên ở đây chỉ kiến lập lìa bỉ vi phạm vợ người khác”. Có người đưa ra cách nói này: Vi phạm tà dâm do Tánh tội thâu nhiếp, bị thế gian chê trách; phi phạm hạnh khác tuy là Tánh tội thâu nhiếp, mà không phải là thế gian chê trách, cho nên ở đây không chế định. Có người đưa ra cách nói này: Đ ối với vợ người khác… xa lìa thì dễ chứ không phải là đối với vợ mình. Nghĩa là sống ở nhà vợ con vây quanh, ngày đêm quen gần gũi ân ái buộc chặt tâm ý, không thể nào thọ SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 443 www.daitangkinh.org trì xa lìa thói quen gần gũi, bên tro ng thật sự bất tịnh-bên ngoài mượn cớ trang nghiêm, thân thể vợ mình như chiếc xe phân được tô vẽ. Lìa bỏ tà dâm thì dễ giữ gìn, nghĩa là mong cầu vợ người khác khó mà được như lòng mình muốn. Có Sư khác nói: Nếu vi phạm vợ người khác thì chính là thuộc về nghiệp đạo ác căn bản, chứ không phải là đối với vợ mình, vì vậy không nói đến. Có Sư khác nói: Đối với vợ mình sinh lòng ưa thích vừa đủ, cũng được gọi là phạm hạnh thuần nhất trọn vẹn trong sáng, cho nên ở đây không kiến lập. Có người nói: Đây là các phương tiện của Đức Phật khiến cho người khác tiến vào pháp. Nghĩa là Đức Phật trước tiên quán xét, nếu đưa ra pháp như vậy để kiến lập về giới của Cận sự, thì họ đối với hành ác có thể lìa bỏ được bao nhiêu? Liền biết rõ như thật, điều họ đã lìa bỏ thì như nghiệp bốn biển, điều c hưa lìa bỏ còn lại thì như hạt sương đầu ngọn cỏ. Họ đã có thể thấy vi phạm vợ người khác là tội lỗi thì có thể xa lìa điều đó, không bao la âu cũng thấy vi phạm vợ mình là có tội thì sẽ xa lìa, cho nên ở đa ây chỉ kiến lập lìa bỏ vi phạm vợ người khác. Lại có người nói: Đây là phương tiện thích ứng khéo léo của chư Phật. Nếu Đức Phật vì điều ấy mà chế định đối với vợ mình, thì các vị Quốc Vương-Đại thần-Trưởng giả, không có thể rời bỏ vợ mình, sẽ thưa với Đức Phật rằng: Chúng con không thể nào thọ giới cấm của Như Lai, vẫn cầu xin trừ ra lìa bỏ đối với vợ mình để chúng con nhờ vậy mà có thể có người kế tục! Vì vậy, Đức Ph ật chỉ kiến lập lìa bỏ vi phạm vợ người khác. Có Sư khác nói: Nếu các Th ánh giả trải qua nhiều đời không vi phạm thì kiến lập giới Cận s ự, đối với vợ mình thì không như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì vi phạm vợ mình có ba loại, đó là từ tham- sân-si mà sinh ra. Thánh giả trải qua nhiều đời tuy không vi phạm từ si mà sinh ra, bởi vì si thuộc về phẩm Kiến thì Thánh giả đã đoạn, nhưng vi phạm tham-sân mà sinh ra, cho nên không kiến lập. Hỏi: Nếu Ưu-bà-tắc lại thọ trì năm loại Học xứ như xa lìa phi phạm hạnh… thì lúc ấy có đạt được các luật nghi riêng biệt, khác với các luật nghi đã thọ trước đó hay không? Đáp: Lại không đạt được riêng biệt, nhưng gọi là Ưu-bà-tắc hơn hẳn, bởi vì thọ trì giới cấm xa lìa phi phạm hạnh riêng biệt. như các Tỳ kheo, nếu lại thọ trì mười hai công đức Đầu-đà, thì lại không đạt được riêng biệt, khác với giới Tỳ kheo đã thọ trước đó, nhưng gọi là Đại Tỳ 444 BỘ TỲ ĐÀM 5 kheo ưu biệt, bởi vì thọ trì hạnh xa lìa riêng biệt. Ưu-bà-tắc cũng như vậy. Hỏi: Vì sao trong bốn nghiệp đạo th iện của ngữ, chỉ riêng lìa bỏ lời nói dối gạt là kiến lập Học xứ, mà không phải là loại khác? Đáp: Các Sư phái Đối Pháp xưa kia, và các Luận Sư của nghiệp Ca-thấp-di-la nói: “Lìa bỏ lời nói dối gạt là luật nghi đã thọ của hàng cận sự và gia đình họ hàng ở vùng này; lìa bỏ lời nói chia rẽ… thì không như ậy, cho nên ở đây chỉ kiến lập lìa bỏ lời nói dối gạt”. Hiếp Tôn giả nói: “Pháp vương-Pháp chủ biết luật nghi này, có pháp có thể làm chướng ngại nga ên chặn, có pháp không làm chướng ngại ngăn chặn. Nghiệp là lời nói dối gạt có thể làm chướng ngại ngăn chặn hết sức đối với luật nghi này, như người gác cổng chặn cứng cổng không mở; lời nói chia rẽ… thì không như vậy”. Có người đưa ra cách nói này: Lời nói dối gạt do tánh tội thâu nhiếp, sự chê trách nặng nề nhất; lời nói chia rẽ… tuy thuộc về Tánh tội mà chê trách nhẹ hơn, cho nên không kiến lập làm Học xứ. Có người đưa ra cách nói này: Lìa bỏ lời nói dối gạt dễ dàng có thể giữ gìn chứ không phải là lìa bỏ ba loại như lời nói chia rẽ…, và những sự đánh đập… như trong thân nghiệp. Lại có người nói: Dấy lên lời nói dối gạt thì nghiệp đạo nặng nề nhất, ba loại còn lại nhẹ hơn c ho nên không kiến lập làm Học xứ của Cận sự. Có Sư khác nói: Chỉ riêng lời nói dối gạt mới có thể phá hoại tăng, cho nên kiến lập Học xứ, ba loại còn lại thì không như vậy. Có người khác lại nói: Nếu các Thánh giả trải qua nhiều đời không phạm thì thiết lập giới Cận sự, Thánh giả trải qua nhiều đời chắc chắn xa lìa nghiệp của lời nói dối gạt, chứ không phải là nghiệp của lời nói nào khác. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì những lời nói khác có ba loại, đó là từ tham-sân-si mà sinh ra. Thánh giả trải qua nhiều đời, tuy không phạm từ si mà sinh ra, bởi vì si th uộc về phẩm kiến th ì Thánh giả đã đoạn, nhưng phạm do tham-sân mà sinh ra, cho nên không kiến lập. Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn ở tr ong Giá tội chỉ riêng lìa bỏ uống rượu là kiến lập làm Học xứ? Đáp: Các Sư phái Đối Pháp xưa kia, và các Luận sư của nghiệp Ca-thấp-di-la nói: “Chỉ riêng lìa bỏ uống rượu là luật nghi đã thọ của hàng cận sự và gia đình họ hàng ở vùng này; lìa bỏ Giá tội khác thì không như vậy, cho nên ở đây chỉ kiến lập lìa bỏ uống các thứ rượu”. Hiếp Tôn giả nói: “Pháp vương-Pháp chủ biết luật nghi này, có SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 123 445 www.daitangkinh.org pháp có thể làm chướng ngại nga ên chặn, có pháp không làm chướng ngại ngăn chặn. Nghĩa là uống các thứ rượu có thể làm chướng ngại ngăn chặn hết sức đối với luật nghi này, như người gác cổng chặn cứng cổng không mở; lìa bỏ Giá tội kha ùc thì không như vậy, cho nên ở đây chỉ kiến lập lìa bỏ uống các thứ rượu”. Có người đưa ra cách nói này: Lìa bỏ uống các thứ rượu dẽ dàng có thể giữ gìn, chứ không phải là Giá tội khác. Nghĩa là nghiệp sữa- nghiệp đường-nghiệp cháo… đủ có thể nga ên được cơn khát, sao dùng rượu làm gì? Có Sư khác nói: Giới lìa bỏ uống r ượu có thể giữ gìn tất cả các luật nghi khác, như hào sâu quanh tường thành có thể phòng ngừa bảo vệ tất cả. Lại có người nói: Nếu không ngăn ngừa giữ gìn giới lìa bỏ uống rượu, thì hủy phạm toàn bộ các luật nghi khác, loại khác thì không như vậy. Từng nghe có một Ưu-bà-tắc, bẩm tánh nhân hậu hiền thiện, thọ trì năm giới chuyên tinh không phạm. Sau đó vào một lúc, người trong gia đình từ lớn đến nhỏ được mời la øm khách dự đám tiệc, một mình người ấy không đến dự, để lại thức ăn dành bữa cho người ấy. Đến bữa lấy ăn, bởi vì nhiều vị mặn cho nên trong chốc lát thêm khát, thấy trong một cái bình có rượu giống như nước, bọ cơn khát bức bách liền lấy để uống. Lúc bấy giờ đã phạm vào giới lìa bỏ uống rượu. Lúc ấy có con gà của nhà bên cạnh đi vào trong nhà người ấy, tâm trộm cắp khởi lên, bắt giết thịt rồi luộc nấu mà ăn. Vào l úc này lại phạm đến giới lìa bỏ sát sinh-trộm cắp. Cô gái nhà bên cạnh đi tìm gà, đi vào trong nhà người ấy, lại dùng uy lực cưỡng bức làm chuyện dâm dục. Vì vậy lại phạm vào giới lìa bỏ tà hạnh. Gi a đình cô gái ấy tức giận giữ đến quan phủ, lúc ấy người xét xử sự việc thẩm vấn nguyên do của sự việc, người ấy đều cự tuyệt che giấu. Do đó lại phạm vào giới lìa bỏ lời nói dối gạt. Như vậy, năm giới đều vì rượu mà phạm vào, cho nên trong Giá tội chỉ chế định về uống rượu. Có Sư khác nói: Rượu khiến cho mất hết ý niệm, tăng thêm không có tàm quý, lỗi lầm do rượu sâu na ëng, cho nên chỉ chế định-kiến lập riêng về uống rượu. Như trong Luật nói: “Trong nước Chế Địa có một con rồng ác độc, tánh vô cùng bạo ác, làm hại đến mùa màng ruộn vườn, người dân sống gần nơi ấy và các loài chim thú không dám đến gần hồ nước. Lúc ấy có Tôn giả tên gọi là Thiện Lai, dùng phương tiện khéo léo làm cho con 446 BỘ TỲ ĐÀM 5 rồng ấy phải thuần phục. Vì vậy danh tiếng lan truyền khắp mọi nơi, thế là người phát tâm tin tưởng tranh nhau đến cúng dường. Dần dần đi khắp nơi giáo hóa, đến thành Thất-la-phiệt, gặp lúc trong thành ấy thiết hội thỉnh Tăng, có một Cận sự nữ gia cảnh không sung túc lắm, thỉnh một mình Thiện lai đến dâng cúng đồ ăn thức uống. Ăn nhiều vị mặn cho nên trong chốc lát thêm khát, bị cơn khát bức bách mà hiện rõ trạng thái mong cầu nghiệp uống. Lúc ấy Cận sự nữ dấy lên suy nghĩ này: Thức ăn mà Tôn giả đã ăn ra át là nhiều mỡ béo, nếu uống nghiệp lạnh thì có lẽ sẽ dẫn đến bệnh tật. Liền tìm cách trao cho bình rượu trong veo. Vị ấy không xem xét kỹ càng, li ền nhận lấy mà uống. Khen ngợi vỗ về xong, xếp y đi đến chùa Thắng Lâm, sắp đến nơi thì say mèm khó chịu, hoa mắt choáng váng liền ngã nhào, y bát-tích trượng lăn lóc trên mặt đất, thân thể phơi bày mà nằm không còn hay biết gì. Đức Phật dẫn A-nan đi qua trông thấy, biết mà cố ý hỏi người nằm ở đây là ai, vì sao say rượu mà nằm ở nơi này? A-nan thưa với Đức Phật rằng đây là Thiện Lai. Đức Phật bảo với A-nan hãy tập trung Tăng chúng! Tăng chúng tập trung rồi, Đức Phật ở giữa chúng. Trải chỗ ngồi như thường ngày, ngồi Kiết già uy nghiêm. Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn bảo với chúng Tỳ kheo: Các thầy nghe thấy Tỳ kheo Thiện Lai đã từng dùng phương tiện khéo léo để thuần phục con rồng dữ hay không? Các chúng Tỳ kheo tùy theo người đã thấy-nghe, đều thưa với Đức Phật rằng: Chúng con đã từng nghe thấy, Đức Phật bảo rằng: Ý của các thầy nghĩ thế nào? Thiện lai bây giờ có thể thuần phục được con nhái hay không? Các Tỳ kheo đều thưa rằng: Không thể nào, Thưa Đức Thế Tôn! Lúc bấy giờ Như Lai dùng các loại phương tiện chê trách lỗi lầm của rượu, bảo với các Tỳ kheo: “Các thầy nếu ai tôn xưng Phật làm vị Thầy, thì từ nay trở đi cho đến một giọt rượu dính trên đầu ngọn cỏ cũng không được uống”. Vì vậy trong Giá tội chỉ chế định về uống rượu. Có người đưa ra cách nói này: Uống rượu có thể làm cho trí tuệ sa sút, như nói trưởng giả trí tuệ sa sút, là lỗi lầm thứ sáu. Vì vậy trong Giá tội chỉ chế định về uống rượu. Có Sư khác nói: Thánh giả trải qua nhiều đời nhất định không uống rượu; tuy lúc còn bé thơ, mẹ nuôn nấng dùng ngón tay chấm giọt rượu nhỏ vào trong miệng, mà không t ự nhiên cho nên không có lỗi. Vừa có nhận thức phân biệt, tuy gặp phải duyên cưỡng bức, vì giữ gìn thân mạng mà cũng dứt khoát không uống. Vì vậy trong Giá tội chỉ kiến lập về giới rượu.
Dịch giả: Thích Tịnh Hạnh
Mở nguồn Việt
Mở nguồn Việt