A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 125

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 465  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 125

LUẬN VỀ TỰ NGHIỆP (Phần 2)

Hỏi: Nếu nghiệp là nghiệp của mì nh thì nghiệp này nhất định sẽ
nhận lấy dị thục chăng?
Đáp: nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có nghiệp là nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ không
nhận lấy dị thục, đó là nghiệp đã mang la áy nay có dị thục, và dị thục
của nghiệp đã sinh đang nhận lấy, dị thục của nghiệp này đã đến giai
đoạn cuối cùng.
Ở đây nói đến cuối cùng thì nghĩa có nhiều loại, đó là có ngàn
kiếp cuối cùng, có trăm kiếp cuối cùng, có kiếp cuối cùng, có ngàn năm
cuối cùng, có trăm năm cuối cùng, có năm cuối cùng, có tháng cuối
cùng, có ngày đêm cuối cùng, có sát-na cuối cùng.
Thế nào là ngàn kiếp cuối cùng?  Đó là như một nghiệp có năng
lực dẫn đến thọ lượng tám mươi ngàn kiếp của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, lúc ở cõi ấy đến ngàn kiếp cuối cùng, nghiệp này là nghiệp của
mình, nghiệp này nhất định sẽ không nhận lấy dị thục, bởi vì đã đến giai
đoạn dị thục cuối cùng.
Thế nào là trăm kiếp cuối cùng?  Đó là như một nghiệp có năng
lực dẫn đến thọ lượng ngàn kiếp ở cõi tr ời Vô Phiền, lúc ở cõi trời ấy
đến trăm kiếp cuối cùng, nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này
nhất định sẽ không nhận lấy dị thục, bởi vì đã đến giai đoạn dị thục cuối
cùng.
Thế nào là kiếp cuối cùng? Đó là như một nghiệp có năng lực dẫn
đến thọ lượng sáu mươi bốn kiếp ở cõi trời Biến Tịnh, lúc ở cõi trời ấy
đến kiếp cuối cùng, nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này nhất
định sẽ không nhận lấy dị thục, bởi vì  đã đến giai đoạn dị thục cuối
cùng.
466 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Thế nào là ngàn năm cuối cùng?  Đó là như một nghiệp có năng
lực dẫn đến thọ lượng mười sáu ngàn na êm ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại,
luc ở cõi trời ấy đến ngàn năm cuối cùng, nghiệp này là nghiệp của
mình, nghiệp này nhất định sẽ không nhận lấy dị thục, bởi vì đã đến giai
đoạn dị thục cuối cùng.
Thế nào là trăm năm cuối cùng?  Đó là như một nghiệp có năng
lực dẫn đến thọ lượng sáu mươi bốn kiếp ở cõi trời Biến Tịnh, lúc ở cõi
trời ấy đến kiếp cuối cùng, nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này
nhất định sẽ không nhận lấy dị thục, bởi vì đã đến giai đoạn dị thục cuối
cùng.
Thế nào là ngàn năm cuối cùng?  Đó là như một nghiệp có năng
lực dẫn đến thọ lượng mười sáu ngàn na êm ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại,
lúc ở cõi trời ấy đến ngàn năm cuối cùng nghiệp này là nghiệp của
mình, nghiệp này nhất định sẽ không nhận lấy dị thục, bởi vì đã đến giai
đoạn dị thục cuối cùng.
Thế nào là trăm năm cuối cùng?  Đó là như một nghiệp có năng
lực dẫn đến thọ lượng ngàn năm ở Bắc-Câu-Lô-châu, lúc ở nơi ấy đến
trăm năm cuối cùng, nghiệp này la ø nghiệp của mình, nghiệp này nhất
định sẽ không nhận lấy dị thục, bởi vì  đã đến gian đoạn dị thục cuối
cùng.
Thế nào là năm cuối cùng? Đó là như một nghiệp có năng lực dẫn
đến thọ lượng trăm năm ở Nam Thiện-bộ-châu, lúc ở nơi ấy đến năm
cuối cùng, nghiệp này là nghiệp của  mình, nghiệp này nhất định sẽ
không nhận lấy dị thục, bởi vì đã đến giai đoạn dị thục cuối cùng.
Thế nào là tháng cuối cùng? Đ ó là như một nghiệp có năng lực
dẫn đến thọ lượng mười hai thắng, lúc ấy tồn tại đến tháng cuối cùng,
nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ không nhận lấy
dị thục, bởi vì đã đến giai đoạn dị thục cuối cùng.
Thế nào là ngày đêm cuối cùng? Đó là như một nghi ệp có năng
lực dẫn đến thọ lượng ba mươi ngày đêm, lúc ấy tồn tại đến ngày đêm
cuối cùng, nghiệp này là nghiệp của  mình, nghiệp này nhát định sẽ
không nhận lấy dị thục, bởi vì đã đến giai đoạn dị thục cuối cùng.
Thế nào là Sát-na cuối cùng? Đ ó là như một nghiệp có năng lực
dẫn đến thọ lượng trăm sát-na, lúc a áy tồn tại đến sát-na cuối cùng,
nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ không nhận
lấy dị thục, bởi vì đã đến giai đoạn dị thục cuối   cùng.
2. Có nghiệp nhất định sẽ nhận lấy dị thục, nghiệp này không phải
là nghiệp của mình, đó là nghiệp không phải là đã mang lấy nay có  dị
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 467  
www.daitangkinh.org  
thục, và dị thục của nghiệp không phải là đã sinh đang nhận lấy, dị thục
của nghiệp này chưa chín muồi, như nghiệp vô gián đã hiện rõ ở trước
mắt, đã dẫn đến quả dị thục chưa hiện rõ trước mắt.
Nếu nghiệp luật nghi; nếu nghiệp không luật nghi; nếu phi luật
nghi-phi bất luật nghi, các hành á c-hành diệu khác của thân-ngữ; nếu
Tư thiện-bất thiện hệ thuộc cõi Dục; nếu ác tác-ưu căn cùng sinh ra Tư
thiện; nếu các nghiệp thuận phần lui s ụt-thuận pần an trú-thuận phần
thắng tiến-thuận phần quyết trạch…. C ủa các Tĩnh lự-Vô sắc, đã hiện
rõ ở trước mắt, đã dẫn đến dị thục, thì những nghiệp này có ba loại, đó
là thuận theo pháp hiện tại nhận la áy, thuận theo đời kế tiếp nhận lấy,
thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận lấy, quả chưa hiện rõ trước mắt.
3. Có nghiệp là nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ nhận
lấy dị thục, đó là nghiệp đã mang lấy nay có dị thục, và dị thục của ng-
hiệp đã sinh đang nhận lấy, dị thục của nghiệp này chưa đến giai đoạn
cuối cùng.
Ở đây nói đến cuối cùng thì nghĩa có nhiều loại, đó là có ngàn
kiếp cuối cùng, cho đến sát-na cuối cùng.
Ngàn kiếp cuối cùng, nghĩa là nh ư một nghiệp có năng lực dẫn
đến thọ lượng tám mươi ngàn kiếp ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ; lúc ở
nơi ấy trong ngàn kiếp đầu tiên, nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp
này nhất định sẽ nhận lấy dị thục, nghĩa là nhất định sẽ nhận lấy dị thục
trong bảy mươi chín ngàn kiếp; cho đến lúc ở nơi ấy vào ngàn kiếp thứ
bảy mươi chín, nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ
nhận lấy dị thục, nghĩa là nhất định sẽ nhận lấy dị thục ngàn kiếp.
Trăm kiếp cuối cùng, nghĩa là như một nghiệp có năng lực dẫn
đến thọ lượng ngàn kiếp ở cõi trời V ô Phiền; lúc ở nơi ấy trong trăm
kiếp đầu tiên, nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ
nhận lấy dị thục, nghĩa là nhất định sẽ nhận lấy dị thục trong chín trăm
kiếp; cho đến lúc ở nơi ấy vào trăm kiếp thứ chín, nghiệp này là nghiệp
của mình, nghiệp này nhất định sẽ nhận lấy dị thục, nghĩa là nhất định
sẽ nhận lấy dị thục trăm kiếp.
Kiếp cuối cùng, nghĩa là có một nghi ệp có năng lực dẫn đến thọ
lượng sáu mươi bốn kiếp ở cõi trời Bi ến Tịnh; lúc ở nơi ấy trong kiếp
đầu tiên, nghiệp này là nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ
nhận lấy dị thục, nghĩa là nhất định sẽ nhận lấy dị thục trong sáu mươi
ba kiếp; cho đến lúc ở nơi ấy va øo kiếp thứ sáu mươi ba, nghiệp này là
nghiệp của mình, nghiệp này nhất định sẽ nhận lấy dị thục, nghĩa là
nhất định sẽ nhận lấy dị thục một  kiếp.
468 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Như vậy, ngàn năm cuối cùng, cho đến sát-na cuối cùng, tùy theo
sự thích hợp của mỗi loại, nói rộng ra cũng như vậy, như vậy các nghiệp
do quả đang hiện rõ trước mắt c ho nên gọi là nghiệp của mình, chưa
đến giai đoạn dị thục cuối cùng cho nên gọi là nhất định sẽ nhận lấy dị
thục.
4. Có nghiệp không phải là nghiệp của mình, nghiệp này nhất
định sẽ không nhận lấy dị thục, đó là nghiệp không phải là đã mang lấy
nay có dị thục, và dị thục của  nghiệp không phải là đã sinh đang nhận
lấy; dị thục của nghiệp này đã chín muồi, đó là các nghiệp vô gián trong
Chúng đồng phần khác, đã tiêu hết-đã nhận lấy, đã tạo tác những việc
làm, đã mang lại quả rồi, dị thục  đã chín muồi không còn có năng lực,
như nghiệp luật nghi.
Nếu nghiệp không luật nghi, nói rộng ra cho đến, nếu các nghiệp
thuận phần lui sụt-thuận phần an trú-thuận phần thắng tiến-thuận phần
quyết trạch… của các Tĩnh lự-Vô sắc , đã tiêu hết-đã nhận lấy, đã tạo
tác những việc làm, đã mang lại quả rồi, dị thục đã chín muồi không
còn có năng lực.
Không phải là, cũng có bốn câu pân biệt, đảo lại với Là nên biết.
Nghĩa là câu thứ hai của phần trước  làm câu thứ nhất ở phần này, câu
thứ nhất của phần trước làm câu thứ hai ở phần này, câu thứ tư của phần
trước làm câu thứ ba ở phần này, câu thứ ba của phần trước làm câu thứ
tư ở phần này, nói rộng ra như trước.
Hỏi: Nếu nghiệp thành tựu này nhất định sẽ nhận lấy dị thục
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
1. Có nghiệp thành tựu mà nghiệp nhất định sẽ không nhận lấy dị
thục, đó là dị thục của nghiệp hữu lậu thiện- bất thiện trong quá khứ đã
chín muồi, nghiệp này không mất; nếu nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện
trong vị lai đã mang lấy mà nhất định không sinh ra; hoặc là nghiệp vô
lậu vô ký thì thành tựu.
Trong này, đó là dị thục của nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong
quá khứ đã chín muồi, nghiệp này không mất, nghĩa là như nghiệp luật
nghi.
Nếu nghiệp không luật nghi; nếu phi luật nghi-phi bất luật nghi,
các hành ác-hành diệu khác của tha ân-ngữ, đã hiện rõ ở trước mắt, đã
dẫn đến dị thục, thì nghiệp này có hai loại, đó là thuận theo pháp hiện
tại nhận lấy, thuận theo không nhất định nhận lấy. Quả đã hiện rõ trước
mắt, nghiệp này không mất, bởi vì không có các duyên mất đi như trước
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 469  
www.daitangkinh.org  
đã nói.
Nếu Tư thiện-bất thiện hệ thuộc cõi Dục; nếu ác tác-ưu căn cùng
sinh ra Tư thiện, đã hiện rõ ở trước mắt, đã dẫn đến dị thục, thì nghiệp
này có bốn loại, đó là thuận theo pháp hiện tại nhận lấy… như trước nói.
Quả đã hiện rõ trước mắt, nghi ệp này không mất, bởi vì không có các
duyên mất đi như trước đã nói.
Nếu các nghiệp thuận phần lui sụt, cho đến thuận phần quyết
trạch… của các Tĩnh lự-Vô sắc, đa õ hiện rõ ở trước mắt, đã dẫn đến dị
thục, thì nghiệp này có bốn loại, đó là thuận theo pháp hiện tại nhận
lấy… như trước nói. Quả đã hiện rõ trước mắt, nghiệp này không mất,
bởi vì không có các duyên mất đi như trước đã nói.
Nếu nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện  trong vị lai đã mang lấy mà
nhất định không sinh ra, nghĩa là Tư thi ện-bất thiện hệ thuộc cõi Dục,
vị lai đã mang lấy mà nhất định không sinh ra, nhất định không sinh ra
cho nên nghiệp này nhất định sẽ không nhận lấy dị thục.
Nếu ác tác-ưu căn cùng sinh ra Tư thiện; nếu các nghiệp thuận
phần lui sụt, cho đến thuận phần quyết trạch… của các Tĩnh lự-Vô sắc,
thì vị lai đã mang lấy mà nhất định không sinh ra, bởi vì nhất định không
sin ra cho nên nghiệp này nhất định sẽ không nhận lấy dị thục.
Nếu nghiệp vô lậu vô lý thì thành tựu, nghĩa là nghiệp vô lậu vô
ký, tuy thành tựu mà tánh không chân th ật, và không có ái tưới thấm,
cho nên nghiệp này nhất định sẽ không nhận lấy dị thục.
2. Có nghiệp nhất định sẽ nhận lấy dị thục mà nghiệp này không
thành tựu, đó là dị thục  của nghiệp hữu lậu thiện - bất thiện trong quá
khứ chưa chín muồi, nghiệp này đã ma át; nếu nghiệp hữu lậu thiện-bất
thiện trong vị lai không mang lấy mà nhất định sẽ sinh ra.
Trong này, đó là dị thục của nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong
quá khứ chưa chín muồi, nghiệp này đã mất, nghĩa là như nghiệp luật
nghi; đã hiện rõ ở trước mắt, đã dẫn đến dị thục, nghiệp này có ba loại,
đó là thuận theo pháp hiện tại nhận lấy, thuận theo đời kế tiếp nhận lấy,
thuận theo đời kế tiếp thứ hai nhận lấy. Quá khứ hiện rõ trước mắt mà
nghiệp này đã mất, bởi vì các duyên mất đi như trước đã nói.
Nếu nghiệp không luật nghi, nếu phi luật nghi-phi bất luật nghi,
các hành ác-hành diệu khác của thân-ngữ; nếu Tư thiện-bất thiện hệ
thuộc cõi Dục; nếu ác tác-ưu căn cùng sinh ra Tư thiện; nếu các nghiệp
thuận phần lui sụt, cho đến thuận phần quyết trạch… của các Tĩnh lự-Vô
sắc, đã hiện rõ ở trước mắt, đã dẫn đến dị thục, thì nghiệp này có ba
loại, đó là thuận theo pháp hiện tại nhận lấy… như trước nói. Quả chưa
470 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hiện rõ trước mắt mà nghiệp này đã mất, bởi vì duyên mất đi như trước
đã nói.
Nếu nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong vị lai không mang lấy
mà nhất định sẽ sinh ra, nghĩa là cá c nghiệp vô gián, vị lai chưa mang
lấy mà nhất định sẽ sinh ra, bởi vì nhất định sẽ sinh ra cho nên nhất định
sẽ nhận lấy dị thục.
Nếu nghiệp luật nghi; nếu nghiệp không luật nghi; nếu phi luật
nghi-phi bất luật nghi, các hành ác-hành diệu khác của thân-ngữ; nếu
Tư thiện-bất thiện hệ thuộc cõi Dục, nếu ác tác- ưu căn cùng sinh ra
Tư thiện; nếu các nghiệp thuận phần lui sụt, cho đến thuận phần quyết
trạch… của các Tĩnh lự-Vô sắc, vị  lai chưa mang lấy mà nhất định sẽ
sinh ra, bởi vì nhất định sẽ sinh ra cho nên nhất định sẽ nhận lấy dị thục,
những nghiệp này có ba loại, đó là thuận theo pháp hiện tại nhận lấy…
như trước nói.
3. Có nghiệp thành tựu mà nghiệp này nhất định sẽ nhận lấy dị
thục, đó là dị thục của nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong quá khứ
chưa chín muồi mà nghiệp này không mất; nếu nghiệp hữu lậu thiện-
bất thiện trong vị lai đã mang lấy thì cũng nhất định sẽ sinh ra; hoặc là
nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện của hiện tại.
Trong này, đó là dị thục của nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong
quá khứ chưa chín muồi mà nghiệp này không mất, nghĩa là các nghiệp
vô gián đã hiện rõ ở trước mắt, đa õ dẫn đến dị thục, quả chưa hiện rõ
trước mắt.
Nếu nghiệp luật nghi; nếu nghiệp không luật nghi; nếu phi luật
nghi- phi bất luật nghi, các hành á c-hành dệu khác của thân-ngữ; nếu
Tư thiện-bất thiện hệ thuộc cõi Dục; nếu ác tác-ưu căn cùng sinh ra Tư
thiện; nếu các nghiệp thuận phần lu i sụt, cho đến thuận phần quyết
trạch… của các Tĩnh lự-Vô sắc, đa õ hiện rõ ở trước mắt, đã dẫn đến dị
thục, thì nghiệp này có ba loại, đó  là thuận theo pháp hiện tại nhận
lấy… như trước nói. Quả chưa hiện rõ trước mắt, nghiệp này không mất,
bởi vì không có các duyên mất đi như trước đã nói.
Nếu nghiệp hữu lậu thiện-bất thi ện trong vị lai đã mang lấy thì
cũng nhất định sẽ sinh ra, nghĩa là Tư thiện-bất thiện hệ thuộc cõi Dục,
vị lai đã mang lấy thì cũng nhất định sẽ sinh ra, bởi vì nhất định sẽ sinh
ra cho nên nhất định sẽ nhận lấy dị t hục, nghiệp này có ba loại, đó là
thuận theo pháp hiện tại nhận lấy… như trước nói.
Nếu ác tác-ưu căn cùng sinh ra Tư thiện; nếu các nghiệp thuận
phần lui sụt cho đến thuận phần quyết trạch… của các Tĩnh lự-Vô  sắc,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 471  
www.daitangkinh.org  
vị lai đã mang lấy thì cũng nhất định sẽ sinh ra, bởi vì nhất định sẽ sinh
ra cho nên nhất định sẽ nhận lấy dị t hục, nghiệp này có ba loại, đó là
thuận theo pháp hiện tại nhận lấy… như trước nói.
Hoặc là nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện của hiện tại, nghĩa là các
nghiệp vô gián đang hiện rõ ở trước mắt.
Nếu nghiệp luật nghi; nếu nghiệp không luật nghi, nếu phi luật
nghi-phi bất luật nghi, các hành á c-hành diệu khác của thân-ngữ; nếu
Tư thiện-bất thiện hệ thuộc cõi Dục; nếu ác tác-ưu căn cùng sinh
ra Tư thiện; nếu các nghiệp thuận phần lui sụt, cho đến thuận phần
quyết trạch…. Của các Tĩnh lự-vô sắc , đang hiện rõ ở trước mắt, thì
nghiệp này có ba loại, đó là thua än theo pháp hiện tại nhận lấy… như
trước nói.
4. Có nghiệp không thành tựu mà nghiệp này nhất định sẽ không
nhận lấy dị thục, đó là dị thục của nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong
quá khứ đã chín muồi, nghiệp này đã mất; nếu nghiệp hữu lậu thiện-bất
thiện trong vị lai không mang lấy thì cũng nhất định không sinh ra; nếu
nghiệp vô lậu vô ký thì không thành tựu.
Trong này, đó là dị thục của nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong
quá khứ đã chín muồi, nghiệp này đã mất, nghĩa là các nghiệp vô gián
trong Chúng đồng phần khác, đã tiêu hết -đã nhận lấy, nói rộng ra như
trước.
Nếu nghiệp luật nghi; nếu nghiệp không luật nghi, nếu phi luật
nghi-phi bất luật nghi, các hành á c-hành diệu khác của thân-ngữ; nếu
Tư thiện-bất thiện hệ thuộc cõi  Dục; nếu ác tác-ưu căn cùng sinh
ra Tư thiện; nếu các nghiệp thuận phần lui sụt, cho đến thuận phần
quyết trạch… của các Tĩnh lự-Vô sắc, đã thuộc về quá khứ, đã tiêu
hết-đã nhận lấy, nói rộng ra như trước, thì nghiệp này đã mất, bởi vì có
các duyên mất đi như trước đã nói.
Nếu nghiệp hữu lậu thiện-bất thiện trong vị lai không mang lấy
thì cũng nhất định không sinh ra, nghĩ a là các nghiệp vô gián trong vị
lai chưa mang lấy thì nhất định sẽ không sinh ra, bởi vì nhất định không
sinh ra cho nên nhất định sẽ không nhận lấy dị thục.
Nếu nghiệp luật nghi, nói rộng ra cho đến, nếu các nghiệp thuận
phần lui sụt, cho đến thuận phần quyết trạch… của các Tĩnh lự-Vô sắc,
vị lai chưa mang lấy thì nhất định sẽ không sinh ra, bởi vì nhất định
không sinh ra cho nên nhất định sẽ không nhận lấy dị thục.
Nếu nghiệp vô lậu vô ký thì không thành tựu, nghĩa là bởi vì
không chân thật và không có ái tưới thấm, hoặc là trước đó chưa mang
472 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
lấy, hoặc là mang lấy rồi mất.
Không phải là, cũng có bốn câu phân biệt, đảo lại với Là nên biết.
Nghĩa là câu thứ hai của phần trước  làm câu thứ nhất ở phần này, câu
thứ nhất của phần trước làm câu thứ hai ở phần này, câu thứ tư của phần
trước làm câu thứ ba ở phần này, câu thứ ba của phần trước làm câu thứ
tư ở phần này, nói rộng ra như trước.
Nếu người Dự lưu, có nghiệp bất thiện co thuận theo khổ thọ, cho
đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định. Như
nói hai nhân làm cho rơi vào nẽo ác, đó là nghiệp do kiểm mà đoạn và
nghiệp do tu mà đoạn, những người Dự lưu tuy đã vĩnh viễn đoạn mất
nghiệp do kiến mà đoạn, nhưng chưa có thể đoạn hết nghiệp do tu mà
đoạn. Hoặc là có người sinh nghi nhờ: Những người Dự lưu phải rơi vào
nẽo ác? Hoặc lại có người sinh nghi ngờ: Những người Dự lưu lã ra đã
đoạn hết nghiệp do tu mà đoạn? Vì muốn làm cho những mối nghi ấy
có được quyết định, hiển bày về người Dự lưu tuy chưa vĩnh viễn đoạn
hết nghiệp do tu mà đoạn, nhưng h ọ quyết định không rơi vào nẽo ác,
cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Nếu người Dự lưu, có nghiệp bất thiện có thể thuận theo khổ
thọ, dị thục chưa chín muồi mà nghiệp ấy đã thành tựu, thì phải rơi vào
nẽo ác, bởi vì đạo nào ngăn cản mà không rơi vào nẽo ác?
Đáp: Do hai Bộ kiết ràng buộc các hữu tình làm cho rơi vào nẽo
ác, đó là kiết do kiến mà đoạn va ø do tu mà đoạn. Những người Dự lưu
tuy chưa vĩnh viễn đoạn hết do tu mà đoạn, nhưng đã vĩnh viễn đoạn hết
kiết do kiến mà đoạn, thiếu một tư lương cho nên không rơi vào nẽo ác.
Như xe đủ hai bánh thì có sự chuyên chở đi lại, chim có hai cánh thì có
thể bay lượm giữa bầu rời, thiếu một thỉ không thể như vậy; ở đây cũng
như vậy, cho nên người Dự lưu không rơi vào nẽo ác, thuận theo văn
của bản luận này đã giải thích như vậy.
Nhưng có người nói: Ngu thì rơi vào nẽo ác, trì thì không như vậy,
mà tất cả Dự lưu đều là người trí. Phàm thì rơi vào nẽo ác, Thánh thì
không như vậy, mà tất cả Dự lưu đều là bậc Thánh. Có ý thích xấu ác-ý
thích làm hại thì rơi vào nẽo ác, có ý thích tốt lành-ý thích không làm
hại thì không như vậy, mà tất cả Dự Lưu đều có ý thích tốt lành-không
có ý thích làm hại. Phạm giới thì rơi vào nẽo ác, trì giới thì không như
vậy, mà tất cả Dự lưu đều là người tr ì giới, bởi vì họ đã đạt được con
thuyền vững chắc của giới mà bậc Thánh yêu quý.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 473  
www.daitangkinh.org  
Lại có người nói: Tất cả Dự lưu đạt được Phi trạch diệt đối với
các nẽo ác, các pháp nếu đạt được Phi trạch diệt thì pháp ấy hoàn toàn
không hiện rõ ở trước mắt, vì thế cho nên người DưÏ lưu không rơi vào
nẽo ác.
Có Sư khác nói: Nếu có người nào không thấy lỗi lầm của hành
ác-công đức của hành diệu, thì người a áy rơi vào nẽo ác; tất cả Dự lưu
thấy biết đúng như thật về thiện ác-được  mất, bởi vì ý niệm phân tán,
cho nên tuy tạm thời khởi lên nghiệp ác, mà không rơi vào nẽo ác.
Có người đưa ra cách nói này: tát-ca-da kiến chưa đoạn-chưa biết
khắp, tạo ra nghiệp ác thì sẽ rơi vào nẽo ác; tất cả Dự lưu đã đoạn-đã
biết khắ- Tát-ca-da kiến, tuy tậm thời khỏi lên nghiệp ác, mà không rơi
vào nẽo ác.
Như Đức Thế Tôn nói: “Nếu Hữu thân kiến đã đoạn-đã biết khắp,
thì có đủ năm công đức:
1. Ngăn chặn ba nẽo ác.
2. Ngăn chặn năm nghiệp vô gián.
3. Thoát khỏi các loại kiến chấp tà ác.
4. Đã làm thành phạm vi giới hạn giữa dòng sinh tử không bến
bờ.

5. Lúc sắp mạng chung tâm niệm tinh thần sáng suốt rõ ràng”.
Có người nói: Bụng trí của hàng Dự lưu thành tựu, cho nên tuy có
nghiệp ác mà không rơi vào nẽo ác. Như có hai người ăn thức ăn không
phù hợp một người thì do lửa bên trong yếu kém mà thức ăn không tiêu
hóa, liền dẫn đến khổ sở vô cùng; một người thì do lửa bên trg mạnh
mẽ mà thức ăn dễ dàng tiêu hóa, không hề tăng thêm khổ sở chút nào.
như vậy, dị sinh và người Dự lưu, tuy cùng nhận lấy cảnh gây ra nghiệp
bất thiện, mà bụng trí của các dị si nh thì bất tịnh, không có lửa Thánh
đạo cho nên đã rơi vào nẽo ác, nhận chịu những khổ đau ác liệt; bụng
trí của những người Dự lưu thì thanh tịnh, cho nên chỉ nhận chịu khổ đau
nhỏ nhoi ở trong chốn trời-người.
Có người nói: Dự lưu sinh ra từ trong Thánh chủng của vô lượng
vô biên Như Lai Ứng Chánh Đẳng Gi ác, cho nên tuy có nghiệp ác mà
không rơi vào nẽo ác. Như có ha i người cùng phạm vào Vương pháp,
một người là dân thường thì mang lấy hình phạt nặng nề, một người là
con vua chỉ bị trách mắng. Như vậy, dị sinh và người Dự lưu cùng gây
ra nghiệp ác, mà các dị sinh không phải là dòng Thánh, cho nên nghiệp
ác đã tạo ra phải chuốc lấy khổ đau c ủa nẽo ác, tất cả Dự lưu đều là
dòng Thánh, cho nên nghiệp ác chỉ chuốc lấy khổ đau nhẹ nhàng ở chốn
474 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
trời-người.
Có người nói: Dự lưu thấy lỗi lầm của cảnh, cho nên tuy có nghiệp
ác mà không rơi vào nẽo ác. Như có hai con cá cùng tham ăn mồi câu,
một con không có sự khéo léo, vì mồi nhử mà nuốt lưỡi câu làm mất đi
thân mạng; một con có sự khéo léo, dùng đuôi đánh vào mồi nhử mà
đón lấy thức ăn, cho nên không mất đi thân mạng. Như vậy sự sinh và
người Dự lưu, tuy cùng nhận lấy cảnh gây ra nghiệp bất thiện, mà các
dị sinh không có trí của bậc Thánh, cho nên đối với sự thọ dụng không
thấy lỗi lầm, sinh lòng say đắm vô cùng, đã chuốc lấy khổ đau nặng nề;
những người Dự lưu bởi vì có trí của bậc Thánh, cho nên đối với sự thọ
dụng thấy rõ những lỗi lầm, không say đắm quá mức, chỉ nhận lấy khổ
đau nhẹ nhàng.
Có người nói: Dự lưu đầy đủ Ch ỉ-Quán, cho nên tuy có nghiệp
ác mà không rơi vào nẽo ác. Như loà i Cù-đà và quạ cùng ở trên mặt
nước, cùng nhau ăn thịt xác chết, có người dùng mũi tên bắn vào, Cù-
đà không có cánh liền lặn vào trong nước, quạ có cánh cho nên lập tức
bay đi. như vậy, dị sinh và người Dự lưu, tuy cùng nhận lấy cảnh gây ra
nghiệp bất thiện, lúc bị mũi tên vô thường đã bắn trúng, dị sinh không
có đôi cánh của Chỉ-quán, cho nên  lập tức chìm vào trong dòng nước
của nẽo ác; DưÏ lưu có đôi cánh của Chỉ-Quán, cho nên đã bay lên bầu
trời cao của Niết-bàn chốn trời-người.
Có người nói: Người Dự lưu và người Nất lai, tâm điều hòa thuần
thục, thuận với Niết-bàn, niềm tin được gieo trồng vững chắc, cội rễ của
niềm tin ăn sâu, cho nên tuy có nghiệp ác mà không rơi vào nẽo ác. Ví
như nghĩa của biển rộng truyền lệnh cho ác dòng sông: nay các ông đã
có thể nhổ bật và di chuyển các câ y cùng tập hợp ở chỗ Ta. Các dòng
sông trả lời rằng: Những cây khác đều có thể di chuyển, chỉ trừ ra cây
Dương liễu. Biển hỏi nguyên cớ điều a áy, các dòng sông lại nói: Cây
Dương liễu có đủ hai đức không thể nào di chuyển được:
1. Rễ cuộn tròn rất vững chắc.
2. Mền mại uốn theo dòng chảy.
Giả sử sóng nước dâng cao cũng không có thể cuốn trôi được. Như
vậy, nghĩa của nẻo ác truyền lệnh cho những dòng mê hoặc: Nay các
ông có thể cuốn trôi những người hưởng thụ dục lạc cùng tập hợp vào
chỗ ta. Những dòng mê hoặc trả lời rằng: Tất cả đều có thể cuốn trôi,
chỉ trừ ra hai quả. Nẽo ác hỏi nguyên cớ điều ấy, những dòng mê hoặc
lại nói: hai quả ấy có đủ hai đức không thể nào cuốn trôi được:
1. Tín căn sâu dày vững chắc.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 475  
www.daitangkinh.org  
2. Tâm hành điều hòa mềm mại.
Sóng nước của nước dâng cao cũng không có thể cuốn trôi  được.
Vì vậy người Dự lưu không rơi vào nẽo ác.
Như Đức Thế Tôn nói: “Đệ tử hàng Thánh của Ta nên tự mình ghi
nhớ kỹ càng, đã không còn hố hầm hiểm ác của địa ngục-bàng sinh-ngạ
quỷ….”.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định. Như
Đức Thế Tôn nói: “Nếu có Tỳ kheo-Tỳ kheo ni…, có thể thuận theo
quán sát thấy trogn thân mình, có bốn Chứng tịnh hiện rõ ở trước mắt,
thì nên tự mình ghi nhớ kỹ càng, đã không còn hố hiểm ác của địa
ngục-bàng sinh-ngạ quỷ”. Đức Thế Tôn lại nói: “Nếu có các đệ tử hàng
Thánh đa văn, có thể thuận theo quán sát thấy trong thân mình, có bốn
Chứng tịnh hiện rõ ở trước mắt, thì đệ tử hàng Thánh ấy nên ghi nhớ kỹ
càng, đã không còn hố hầm hiểm ác của địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ”.
Có người đối với điều này nghi ngờ những người Dự lưu, đối với sự việc
chính mình không còn địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ, có trí Hiện lượng có
thể biết chính xác chăng? Vì làm cho người ấy biết những người Dự lưu,
đối với sự việc nói trước đây chỉ do Tỷ lượng chứ không phải là Hiện
lượng mà biết, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Những người Dự lưu, vì có trí Hiện lượng có thể tự mình biết
chính xác, đã không còn hố hầm hiểm ác của địa ngục-bàng sinh-ngạ
quỷ, mà tự mình nghi nhớ chăng?
Đáp: Không thể nào.
Hỏi: Nếu như vậy thì họ làm thế nào biết được?
Đáp: Bởi vì tin vào lời Đức Ph ật nói. Nghĩa là Đức Thế Tôn nói:
“Nếu có Tỳ kheo-Tỳ kheo ni…” như trước nói rộng ra. Đức Thế Tôn lại
nói: “Nếu có các đệ tử hàng Thánh đa văn…” nói rộng ra cho đến “Đã
không còn hố hầm hiểm ác của địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ”.
Hỏi: Trong này địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ đã thâu nhiếp nẽo ác,
tại sao lại nói hố hầm hiểm ác?
Đáp: Trước mở rộng-sau tóm lược, trước riêng biệt-sau tổng quát,
trước mở ra-sau hợp lại, không có lỗi nói trùng hợp.
Có người đưa ra cách nói này: Nói địa ngục là hiển bày về địa
ngục, nói bàng sinh là hiển bày về bàng sinh, nói ngạ quỷ là hiển bày về
ngạ quỷ; nói hố hầm hiểm ác là hiển bày về Phiến-trĩ-ca, Bán-trạch-ca,
không có hình thể, hai hình thể, bởi vì loại ấy là hố hầm hiểm ác trong
loài người.
476 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Lại có người nói: Nói địa ngục… là hiển bày về địa ngục…, nói hố
hầm hiểm ác là hiển bày về người tạo ra nghiệp vô gián, bởi vì loại ấy
từ vô gián sinh ra thì chắc chắn rơi vào địa ngục.
Có Sư khác nói: Nói địa ngục… là hiển bày về địa ngục…, nói hố
hầm hiểm ác là hiển bày về người đoạn mất căn thiện, bởi vì căn thiện
ấy nếu không nối tiếp thì chắc chắn rơi vào địa ngục.
Có Sư khác nói: Nói địa ngục… là hiển bày về địa ngục…, nói hố
hầm hiển ác là hiển bày về người không luật nghi, bởi vì loại ấy sẽ rơi
vào các nẽo ác.
Hoặc có người nói: Nói địa ngục… là hiển bày về quả của nẽo ác,
nói hố hầm hiểm ác là hiển bày về nhân hướng đến quả ấy. Như Đức
Thế Tôn nói: “Tỳ kheo các thầy nếu tha áy có người làm ba hành ác, thì
nên biết là đã thấy nẽo ác của địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ”.
Có người khác lại nói: Nói địa ngục… là hiển bày về ba nẽo ác; nói
hiểm ác là trở lại hiển bày về địa ngục, bởi vì trong địa ngục không có
dị thục của thiện, cho nên không yên ổn; nói nẽo ác là hiển bày về ngạ
quỷ, bởi vì loài ấy luôn luôn thiếu hụt vật dụng cung cấp mà hướng đến
đều xấu ác; nói hố hầm là hiển bày về bàng sinh, bởi vì loài ấy lúc kiếp
Thành thì sinh ra, lúc kiếp Hoại thì chết đi, khó có thể thoát ra khỏi.
Có Sư khác nói: Nói hiểm ác là hiển bày chung về ba nẽo ác, bởi
vì ba nẽo ác vô cùng nguy hiểm; nói nẽo ác cũng hiển bày chung về ba
nẽo ác, bởi vì nơi hướng đến ấy đều xấu xa dơ bẩn; nói hầm hố cũng
hiển bày chung về ba nẽo ác, bởi vì  thân tâm ở đó đều vô cùng thấp
kém, ở trong pháp hèn hạ xấu xa giống như hầm phân.
Hỏi: Những chốn địa ngục có vô lượng loại dụng cụ khổ đau đang
tồn tại, làm sao có thể nói la ø đã không còn địa ngục-bàng sinh-ngạ
quỷ…?
Đáp: Bởi vì tất cả Thánh quả không sinh vào nơi ấy, lại không
nhận lấy uẩn-xứ-giới của loài ấy, cho nên nói là đã hết chứ không phải
là hoàn toàn làm cho dụng cụ khổ đau của nơi ấy cũng không còn, mới
gọi là đã hết.
Hỏi: Cũng có những dị sinh không rơi vào nẽo ác, vì sao chỉ nói là
Thánh giả đã không còn?
Đáp: Dị sinh không nhất định, hoặc là có người không rơi vào,
cũng có người rơi vào, bởi vì không nhất định cho nên không nói là đã
hết; tất cả Thánh giả quyết định không rơi vào nẽo ác, cho nên chỉ nói
đến Thánh giả.
Hỏi: Nhưng người Dự lưu đối với nẽo trời-người cũng không  còn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 477  
www.daitangkinh.org  
phần ít, vì sao chỉ nói đến không còn địa ngục…?
Đáp: Những người Dự lưu đối với nẽo trời-người có lúc sinh đến-
có lúc không sinh đến, đối với nẽo địa ngục… thì quyết định không sinh
vào, cho nên chỉ nói đến nẽo ấy.
Vả lại, người Dự lưu đã có được bốn trí, đó là trí thuộc về khổ-tập-
diệt-đạo, mà chưa có được Tận trí-vô sinh trí.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định. Nghĩa
là có người sinh tâm nghi ngờ: Nhữ ng người Dư lưu ở trong nẽo ác đã
hết, chỉ Tỷ lượng mà biết; đối với  bốn Thánh đế cũng thuận theo Tỷ
lượng mà biết chăng? Lại có người sinh tâm nghi ngờ: Những người Dự
lưu đã đoạn phiền não do kiến mà đoạn và quả, lẽ ra cũng đã có được
tận trí và Vô sinh trí chăng? Vì loại bỏ nghi ngờ ấy để hiển bày về người
Dự lưu đã có được bốn trí, chưa có được Tận trí và Vô sinh trí, có được
bốn trí cho nên ở trong bốn Đế dùng trí Hiện lượng mà chứng biết, chưa
có được Tận trí-Vô sinh trí cho nên Tỷ lượng mà biết đã hết, vì vậy soạn
ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao Dự lưu chưa có được Tận trí và Vô sinh trí?
Đáp: Không còn tất cả sinh duyên, đoạn hết tất cả mê hoặc, làm
xong tất cả mọi việc, mới phát khởi  Tận trí và Vô sinh trí; không phải
là người Dự lưu không còn tất cả sinh duyên, đoạn hết tất cả mê hoặc,
làm xong tất cả mọi việc, vì thế cho nên chưa có được Tận trí và vô sinh
trí.
Có Sư khác nói: Vĩnh viễn không còn tất cả cõi-nẽo-nơi sinh già
bệnh chết, mới có thể chứng được Tận trí-Vô sinh trí; không phải là
người Dự lưu vĩnh viễn không còn tất cả  cõi-nẻo-nơi sinh và già bệnh
chết, vì thế cho nên chưa có được Tận trí-Vô sinh trí.
Như Đức Thế Tôn nói: “Bởi vì Học tìm cách làm hại, Na-già quán
xét tỉ mỉ trong bảy ngày sau gia tộc Kiều-tát-la chắc chắn sẽ bị tiêu
diệt”.
Thế nào là Học tìm cách làm hại? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong Kinh nói:
“Tỳ kheo nên biết! Bởi vì làm hại đồ chứa ẩm ướt, phá hoại uy thế của
Thi-la, do Học tìm cách làm hại, Na- già quán xét tỉ mỉ trong bảy ngày
sau gia tộc Kiều-tát-la chắc  chắn sẽ bị tiêu diệt”.
Thế nào gọi là làm hại đồ chứa ẩm ướt? Đó là Tỳ-lô-trạch-ca làm
chủ đất nước Kiều-tát-la, phóng túng-ngu si-điên cuồng làm hại những
478 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
người dòng họ Thích. Những người dòng họ Thích này là bà con ruột thịt
của mẹ ông ta, từ nhỏ đến nay thường xuyên cùng ăn chung một loại đồ
dùng, thế gian nói đây là đồ chứa ẩm ướt. Đích thân kẻ ấy rời bỏ bà con
ruột thịt này mà ra tay giết hại, la øm hại đến đồ chứa ẩm ướt là bà con
ruột thịt, cho nên nói là làm hại đồ chứa ẩm ướt.
Có người nói: Nên nói là bởi vì làm hại khuôn mặt sũng, nghĩa
là những người dòng họ Thích rơi nước mắt cầu xin, không thương hại
khuôn mặt ướt sũng mà ra tay giết hại hàng loạt.
Có người nói: Nên nói là bởi vì làm hại đôi mắt ướt đẫm, nghĩa là
những người dòng họ Thích đau buồn rơi nước mắt, đôi mắt đẫm lệ mà
không sinh lòng thương xót, trái lại còn làm hại mạng sống của họ. Bởi
vì nghiệp này cho nên chắc chắn sẽ bọ tiêu diệt.
Thế nào gọi là phá hoại uy thế của Thi-la? Đó là bởi vì phá hoại
giới vô lậu của thế tục. Học tìm cách làm hại, học nghĩa là quả Dự lưu
và quả Nhất lai. Người ấy tìm cách làm hại, bởi vì tìm cách làm hại cho
nên khiến dòng họ của vua ấy không bao lâu sẽ bị tiêu diệt.
Thế nào gọi là Na-già quán xét tỉ mỉ? Na-già ở đây nói là mắt
A-la-hán, các A-la-hán quán xét tỉ mỉ biết rõ điều ấy. Hoặc là Bạc-già-
phạm gọi là Đại Na-già, nghĩa là Phật Thế Tôn đang quán sát tỉ mỉ biết
rõ, trong bảy ngày sau gia tộc Kiều-tát-la chắc chắn sẽ bị tiêu diệt. Bởi
vì Học tìm cách làm hại, cho nên c hủng tộc của Tỳ-lô-trạch-ca trong
bảy ngày đều không còn.
Các Sư phương Tây đưa ra cách nói như vậy: “Do Học tìm cách
làm hại, cho nên gia tộc Kiều-tát-la trong ngày thứ bảy chắc chắn sẽ bị
tiêu diệt. Nay muốn phân biệt về nghĩ a đã nói trong kinh ấy, cho nên
soạn ra phần luận này”.
Hỏi: Thế nào là Học tìm cách làm hại?
Đáp: Bởi vì ba duyên, đó là hành động không đúng lúc-không
đúng chỗ-không đúng đạo.
Hành động không đúng lúc, nghĩa là trong đêm vắng đi lang thang
qua thôn xóm làng mạc, bị lính tuần tra chặn lại, bắt trói-xét hỏi, làm
hại đủ cách.
Hành động không đúng chỗ, nghĩa là đi vào quán rượu-nhà dâm
nữ-nhà vua chúa-sòng đánh bạc…, bị người giám sát bắt được, đánh đập
tra hỏi, đủ loại khổ sở hết sức.
Hành động không đúng đạo, nghĩa là kinh doanh về nông nghiệp,
vào đêm trăng sáng thì đi vào ruộng vườn giẫm đạp lúa mạ của người
khác, bị người canh giữ bắt được, làm đủ mọi điều khổ sở. Bởi vì   khổ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 479  
www.daitangkinh.org  
đau bức bách, liền dấy lên nghĩ rằng: Sẽ làm cho người mẹ suy sụp đau
thương vì mất đứa con yêu quý. Suy sụp đau thương nghĩa là chết đi, mẹ
con chia lìa cho nên gọi là mẹ mất đứa con yêu quý.
Hỏi: Người Học có được luật nghi không tạo tác, vì sao lại dấy lên
tìm cách làm hại như vậy?
Đáp: Lúc ấy do khổ đau bức bách liền đối với thân mình khởi lên
ý niệm như vậy: Thà làm cho mẹ mình suy sụp đau thương vì mất đứa
con yêu quý, chứ đừng để cho mình bị  khổ đau này bức bách. Bởi vì
không làm hại đối với thân khác, cho nên không có lỗi.
Có người nói: Đối với người kha ùc cũng khởi lên ý niệm này,
nhưng chỉ cần trách mắng chứ không cần làm hại. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì mếu người ấy biết rõ ràng do tìm cách làm hại như vậy, thậm chí
tự mình giết một con kiến, giả s ử cứu được mạng mình thì cũng không
khởi lên tâm này, cho nên ý niệm này chỉ bọ trách mắng.
Hỏi: Học tìm cách làm hại này là chỉ dấy lên ý niệm, hay là cũng
phát ra lời nói?
Đáp: Có người nói: Chỉ dấy lên ý niệm mà không phát ra lời nói.
Có người nói: Phát ra lời nói cũng không có lỗi, bởi vì bị trách mắng chứ
không phải là làm hại. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu người ấy biết rõ
ràng do ngữ nghiệp này, thậm chí tự mình giết hại một con kiến, thì giả
sử cứu được mạng mình hãy còn không khởi tâm, huống là dấy khởi ngữ
nghiệp hay sao?
Hỏi: Nếu thành ấp… mà cha mẹ cư  trú, thì người học ở trong đó
khởi lên tìm cách làm hại hay không?
Đáp: Có người nói: Không dấy khởi. Có người nói: Cũng dấy khởi.
Chỉ bị trách mắng, nói rộng ra như trước.
Lại như người Học đã lìa nhiễm dục, lúc bị người khác làm hại,
từ chỗ lìa dục lui sụt dấy lên ý niệm này: Sẽ làm cho người mẹ suy sụp
đau thương vì mất đứa con yêu quý.
Hỏi: Người ấy là lui sụt rồi phát  ra lời nói tron g tâm này, hay là
lúc chưa lui sụt khởi lên tìm cách làm hại này? Nếu người ấy lui sụt rồi
phát ra lời nói trong tâm này, thì không có uy lực mà dấy lên tìm cách
làm hại, làm sao nhanh chóng thành tựu? Nếu lúc chưa lui sụt khởi lên
tìm cách làm hại này, đã không c ó ham muốn xấu ác thì làm sao khởi
lên lời nói trong tâm tìm cách làm hại này?
Đáp: Nên đưa ra cách nói này: Người ấy nhất định lui sụt rồi.
Hỏi: Đã không có uy lự thì làm sao nhanh chóng thành tựu? Đáp:
Lúc chưa lìa dục thì uy lực yếu kém, khởi lên nhiều tâm niệm tìm cách
480 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
làm hại mời thành; lúc đã lìa dục mà lui sụt th ì đạo thù thắng còn thế
mạnh, giúp cho tâm nguyện ấy tìm ách làm hại nhanh chóng thành
tựu.
Có người đưa ra cách nói này: Người ấy ở phần vị chưa lui sụt, trời
rồng thần quỷ tôn trọng đức hạnh luôn luôn ủng hộ, người ấy gặp phải
duyên khổ sở mà lui sụt, thực hành tìm cách làm hại, trời rồng… giúp sức
khiến cho sự việc chóng thành.
Hỏi: Lúc Bất hoàn lui sụt đã thực hành tìm cách làm hại, A-la-hán
lui sụt cũng tìm cách làm hại chăng?
Đáp: Lúc Vô hôc lui sụt không thực hành tìm cách làm hại, do quả
thù thắng tuy tạm thời lui sụt mà hành tướng-tạo nghiệp không giống
như lúc Học lui sụt.
Hỏi: Vô học lui sụt rồi tìm cách làm hại hãy còn không có, huống
là lúc chưa lui sụt mà có thể có tìm cách làm hại hay sao? Nếu như vậy
thì trong Kinh nói nên hiểu thế nào? như nói: “Đức Phật Yết-lạc-ca-tôn-
đà trách mắng Độ-sử-ma-la, ngay lập tức ma kia rơi vào địa ngục”.
Đáp: Chỉ là trách mắng chứ không cần phải làm hại, nhưng nghiệp
ma kia không còn mà tự rơi vào địa ngục.
Từng nghe Đức Phật ấy dẫn theo một thị giả, tên gọi là Chí Viễn,
đi vào thôn Sa-la khất thực theo thứ tự. Lúc ấy ma Đọ-sử hóa làm một
thiếu niên, từ xa ném đá trúng vào thị giả, vỡ đầu chảy máu che kín
mặt, đi theo sau Đức Phật. Lúc ấy Đức Phật xoay về bên phải giống
như voi chúa, quay đầu lại nhìn tha áy sự việc như vậy, trách mắng ma
kia rằng: Sao ông không yên phận mà gây ra nghiệp ác này? Ma lúc
ấy nghiệp không còn, liền rơi vào địa ngục. Vì vậy, chỉ trách mắng chứ
không cần phải làm hại.
Hỏi: Những người Học tìm cách làm hại là chỉ tự mình, hay là
cũng vì người khác?
Đáp: Có lúc cũng vì người khác.
Như xưa kia ở Ca-thấp-di-la na øy có Vương đô tên gọi Tí-la-tra,
cách thành không xa có ngôi chùa, tên gọi là Thạch Nhai, trong chùa có
Tỳ kheo là bậc A-la-hán, tự mì nh nhuộm cà-sa bên cạnh chùa. Trong
thành có người mất một con bê, tìm kiếm hỏi han đến nơi này, từ xa hỏi
Tỳ kheo thấy con bê hay không? Đáp rằng không thấy. Người ấy từ từ
đi về phía trước, nghiệp lực của Tỳ kheo khiến cho người ấy trông thấy
chiếc y tựa như da trâu, nước nhuộ m như máu, thuốc nấu tựa như thịt,
đồ đựng như đầu trâu. Thấy rồi kinh ngạc nhiên dữ mắng rằng: Này
kẻ cướp, làm sao Tỳ kheo ăn trộm con bê của tôi mà lại giết thịt? Liền
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 481  
www.daitangkinh.org  
đánh đập một hồi, trói lại đưa đến chỗ nhà vua, nhà vua giao cho quan
tư pháp giam vào lao ngục. Vì nghiệp lực ấy làm cho các học trò, tuy
trải qua thời gian dài mà không c ó ai nhớ đến. Nghiệp ác hết rồi, các
học trò của vị ấy đều sinh tâm nghĩ  nhớ: Thầy mình ở đâu? Tìm kiếm
hỏi thăm mới biết bị giam vào lao ngục, liền cùng nhau thưa trình nhà
vua: Thầy chúng tôi không có t ội bị giam oan uổng nhiều năm, mong
nhà vua xem xét thả thầy chúng tôi ra! Nhà vua truyền cho quan tư pháp
mau chóng thả ra. A-la-hán kia bị giam  cầm qua thời gian dài, y rách-
tóc dài không còn hình dáng của Sa môn. Quan tư pháp tuần tra xem xét
không thấy Tỳ kheo, liền quay lại thưa với nhà vua: Không có loại tù
này. Các học trò lại trình bày Thầy mình chắc chắn ở trong đó, bị giam
nhiều năm mất đi hình tướng Sa môn, mong ở nơi giam cầm truyền lệnh
tuyên bố rằng: Ai là Sa môn, nhà vua ban ân thả ra. Nhà vua như lời
ấy, lập tức truyền lệnh tuyên bố. A-lla -hán kia đã hết nghiệp ác, vừa
nghe tiếng gọi như tỉnh giấc mộng, dùng lực thần thông bay lên giữa hư
không, giống như chim Nhạn chúa bay lượm giữa bầu trời. Nhà vua thấy
vậy rồi ngã nhào bất tỉnh, lấy nước lạnh vẩy vào mặt lâu mới tỉnh lại, tự
trách mình không biết gì mà giam cầm oan uổng Thánh giả, sẽ rơi vào
nẽo ác không có hạn kỳ thoát ra, liền cùng với các quan ngước lên bầu
trời lễ lạy nhận lỗi, chỉ mong Thánh giả xót thương tha thứ lầm lỗi của
mình. Lúc ấy A-la-hán cúi xuống mà bảo rằng: Tôi không hề sinh lòng
giận hờn đối với mọi người. Nhà vua  thưa rằng: Nếu như vậy thì xin
lòng thâu nhiếp tiếp nhận. Tôn giả  thương tình hạ xuống Vương cung,
vua và các quan vui mừng lễ lạy ca ngợi, cạo bỏ râu tóc cho A-la-hán
và dâng cúng y mới, cùng với các học trò của vị ấy thiết lễ cúng dường,
hương hoa trang nghiêm đi theo đưa đến chùa. Trong số học trò của vị
ấy có nhiều Thánh giả, lúc ấy A-la-hán nhắc nhỉ mọi người mà nói: Bởi
vì tai ương đời trước của ta mà bất ngờ gặp phải tù tội giam cầm, đừng
dùng ác ý để nhìn Vương đô ấy! Lúc ấy có Sa di được quả Dự lưu, vị
ấy ở xa không nghe lời dặn này, sau đó đi theo Tỳ kheo Vương đô, thấy
nơi giam cầm Thầy mình, thầm khởi tâm làm hại: Đây là khu thành phi
pháp giam cầm oan uổng Thầy mình, kéo dài qua nhiều năm, nhận chịu
đủ mọi gian khổ, đau xót thay khổ sở hiểm ác, thật là khó chịu nổi! Lúc
ấy có Phi nhân cung kính tin tưởng đối với Tam Bảo, biết ý niệm của
Sa di, vào trong đêm này tuôn đất xuống đầy khu thành, tất cả ngập sâu
trong núi đất.
Lại ngay ở nghiệp này, xưa có Vương đô tên gọi là Thiện Kiên,
cách thành không xa có ngôi chùa tên gọi Chiến-chủ-ca, trong chùa có
482 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Tỳ kheo là bậc A-la-hán, nhập sâu vào Tĩnh lự, không đóng cánh cửa.
Trong thành có người có cô vợ phản bội tìm đến chúa, thấy vị Tăng
nhập định bèn trèo vào trốn dưới giường. Người chồng tìm theo sau đi
vào chùa hỏi vị Tăng, vị Tăng không xem xét kỹ càng, đáp rằng không
thấy. Người chồng liền tìm khắp nơi,  bắt được cô vợ trốn dưới giường,
người chồng mới giận dữ mắng rằng: Tỳ kheo kẻ cướp, tại sao Sa môn
nhất định che giấu vợ tôi để thỏa s ức tình tự? Thế là đánh đập-bắt
trói đưa đến chỗ vua, vua giao c ho quan tư pháp… Nói rộng ra như câu
chuyện trước. Khác nhau so với trước là có người xuất gia muộn, chứng
được quả Dự lư, mà thực hành tìm cách làm hại, Phi nhân châm lửa đốt
cháy hết cả Vương đô.
Vì vậy biết rằng cũng có lúc vì người khác tìm cách làm hại.
Hỏi: Những người Học tìm cách làm hại, Thể ấy là gì?
Đáp: Sân tương ưng với Tư là Thể của tìm cách làm hại, pháp bên
trong gọi là tìm cách làm hại, pháp  bên ngoài gọi là ý giận dữ. Ý giận
dữ của ngoại Tiên làm cho thôn xóm không còn thôn xóm, làm cho
thành ấp không còn thành ấp, làm cho đất nghiệp không còn đất nước,
vì vậy Tiên ấy phạm vào tội làm hại sinh mạng.
Hỏi: Vì sao cùng làm cho thôn xóm… tiêu diệt, mà ngoại Tiên
mang lấy tội lỗi, bên trong thì không như vậy?
Đáp: bên ngoài không có Thánh đạo, bên trong có Thánh đạo;
bên ngoài thiếu đi chỉ-quán, bên trong có đủ chỉ-quán; bên ngoài là làm
hại, bên trong là trách mắng; bên ngoài cũng khởi lên gia hạnh, bên
trong chỉ phát ra lời nói của ta âm. Vì thế cho nên ngoại Tiên mang đầy
tội lỗi, chứ không phải là nội Tiên.
Hỏi: Những người Học tìm cách làm hại, thì quả nhất định thành
tựu chăng?
Đáp: Điều này không quyết định. Nếu các hữu tình tạo tác-tăng
trưởng, dị thục của nghiệp có uy thế to  lớn hiện rõ trước mắt thì quả
không thành tựu.
Như xưa kia có một vị vua dòng bà-la-môn tên gọi Bổ-sa-hữu,
căm ghét đố kỵ Phật pháp, đốt hết kinh điển, phá hoại tháp thờ, tiêu
diệt chùa chiền, giết hại chúng Tỳ kheo. Ở trong một vùng sát biên
giới của nước Ca-hấp-di-la, pha ù hủy năm trăm ngôi chùa, huống gì ở
nơi khác? Ác ma được dịp thuận tiện khiến Cưu-bàn-trà, Dược-xoa quỷ
thần ngấm ngầm giúp thêm uy thế, làm cho đi đến nơi nào thì không có
ai có thề chống cự, dần dần tiêu di ệt Phật pháp. Đến cây Bồ-đề, thần
cây Bồ-đề tên gọi là Đế Ngữ, dấy lên ý niệm như vậy: Nay ông cua ác
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 125 483  
www.daitangkinh.org  
này thật là hết sức ngu si tàn bạo, sắp muốn hủy hoại nơi phá tan quân
đội ác ma-thành tựu quả vị Diệu Giác của hằng hà sa số chư Phật Thế
Tôn, liền tự mình hóa hiện làm thân người nữ xinh đẹp, đứng yên lặng
trước mặt ông vua ấy. Ông vua kia trông thấy rồi liền sinh lòng tham
đắm, thiện thần hộ pháp được dịp thuận lợi, lập tức giết chết ông vua và
quân lính, cùng với quỷ thần-ác ma không có kẻ nào có thể thoát được.
Lúc ấy trong Phật pháp có nhiều n gười Học, tuy dấy lên tìm cách làm
hại nhưng không có một ai có thể thành tựu, bởi vì phước lực của Quốc
Vương kia rất lớn.
Lại như xưa kia, vị vua Đạt-thứ- đà tiến vào nước Ca-thấp-di-la,
hủy diệt Phật pháp, giết hại chúng Tỳ kheo, phá hoại tháp thờ, tiêu diệt
chùa chiền, đốt hết kinh điển. Lúc bấy giờ trong nước ấy có nhiều Hiền
Thánh, tuy khởi lên tìm cách làm hại mà cũng không có ai thành tựu,
bởi vì phước lực của vua ác kia rất lớn.
Vì vậy cho nên nói: Nếu các hữu tình tạo tác-tăng trưởng, dị thục
của nghiệp có uy thế to lớn hiện rõ trước mắt thì quả không thành tựu.


„
484 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA