A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 129

Việt dịch

QUYỂN 129

LUẬN VỀ ĐẠI TẠO (Phần 3)

Đối với bốn Đại chủng, dựa vào  Định nào mà diệt? Cho đến nói
rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn hiển bày chư Phậ t xuất hiện giữa thế gian có
công đức to lớn.
Như luận Thi Thiết nói: “Bờ biển lớn vây quanh bên châu Thiện-
bộ, có đường đi của Chuyển Luân Vương, rộng một Du-thiên-na. nếu
các vị Chuyển Luân Vương không xuất thế, thì nước biển ngập sâu che
mất con đường, không có ai có thể đi  lại được. Nếu lúc chuyển Luân
Vương xuất thế, thì nước biển xung  quanh hạ xuống một Du-thiện-na,
con đường này mới hiện ra, bằng phẳng và thanh tịnh, nền lát đá bằng
vàng, nước hương Chiên-đàn tự nhiên rưới thấm. Cứ mỗi lần Luân
Vương muốn tuần sát châu này, thì dẫn theo bốn loại quân binh mà đi
trên con đường này. Như vậy, lúc chứ Phật chưa xuất thế, không có ai có
năng lực dựa vào các Địa căn bản để đoạn phiền não. Nếu đến lúc Đại
pháp Luân Vương-mười Lực của Đức Phật xuất hiện giữa thế gian, thì
Địa căn bản hiện rõ ra, bình đẳng và thành tựu, lát bằng đá Giác phần,
rưới bằng nước Giới-Định, Đức Phật cùng với vô số Na-dữu-đa quyến
thuộc, dựa vào đó để hướng đến đi vào cung điện Niết-bàn Vô úy”.
Hỏi: Trong này thế nào là hiển bày Đức Phật xuất thế có công
đức to lớn?
Đáp: Đức Phật không xuất thế, câu hỏi này còn không có, huống
hồ có ai có thể trả lời được hay sao?
“Như xưa kia Đức Phật an trú trong rừng Thệ-đa thuộc thành Thất-
la-phiệt, lúc ấy có Tỳ kheo tên gọi  là Mã Thắng, là vị A-la-hán, một
mình ở trong tịnh thất, dấy lên tư duy này; Đối với bốn Đại chủng, vĩnh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 539  
www.daitangkinh.org  
viễn diệt nơi nào? Bởi vì muốn biết cho nên tiến vào Đẳng trì thù thắng,
liền dùng tâm Định ở tại rừng Thệ-đa ẩn đi, chốc lát xuất hiện ở cõi trời
Tứ Đại Vương chúng, từ trong Định mà đứng lên hỏi Thiên chúng nơi
ấy rằng: Đối với bốn Đại chủng, vĩnh viễn diệt nơi nào? Thiên chúng
đáp rằng: Chúng tôi không biết la ø bốn Đại chủng này vĩnh viễn diệt
nơi nào, nhưng chúng tôi đã hầu Tứ Đại Thiên Vương, trí tuệ và uy đức
thảy đều thù thắng, chắc là các vị ấy có năng lực biết rõ, có thể đem
đến hỏi các vị ấy! Tôn giả lập tức đi đến chỗ Tứ Đại Thiên Vương, đưa
ra câu hỏi như trên. Tất cả đều nói không biết, lại cùng nhau ngước lên
chỉ đến Thiên chúng cõi Tam Thập Tam. Thiên chúng cõi Tam Thập
Tam lại chỉ đến Đế Thích. Đế Th ích ngước lên chỉ đến Thiên chúng
cõi Dạ-ma. Thiên chúng cõi Dạ-ma chỉ đến Thiên tử Tô-dạ-ma. Thiên
tử Tô-dạ-ma chỉ đến Thiên chúng cõi  Đổ-sử-đa. Thiên chúng cõi Đổ-
sử-đa chỉ đến Thiên tử San-đổ-sử- đa. Thiên tử San-đổ-sử-đa chỉ đến
Thiên chúng cõi Lạc Biến Hóa. thiên chúng cõi Lạc Biến Hóa chỉ đến
Thiên tử Diệu Biến Hóa.Thiên tử Diệu Biến Hóa chỉ đến Thiên chúng
cõi Tha Hóa Tự Tại. Thiên chúng cõi Tha Hóa Tự Tại chỉ đến Thiên
tử Diệu Tự Tại. Thiên tử Diệu Tự tại chỉ đến Thiên chúng cõi Phạm.
Như vậy, Tôn giả đi hỏi khắp sáu cõi trời Dục rồi, nhưng không có thể
biết nơi diệt của Đại chủng. Muốn đi đến cõi Phạm Thế liền tiến vào
Đẳng trì thù thắng, lại dùng tâm Định ở tại cung trời Tự Tại ẩn đi, xuất
hiện ở cõi trời Phạm Chúng, từ trong Định mà đứng lên đưa ra câu hỏi
như trên. Thiên chúng cõi Phạm đều nói: Chúng tôi không biết, có Đại
Phạm Vương là Đại Phạm của cõi Ph ạm, là bậc tạo tác-biến hóa, làm
cha của tất cả, tự tại sinh ra và nuôi dạy, có đủ uy đức to lớn không
có ai sánh bằng, không có điều gì không thấy-không hiểu-không biết,
vị ấy chắc chắn có thể biết được, Nhân giả nên đi đến hỏi xem! Tôn
giả liền hỏi Đại Phạm ở đâu, Thiên chúng cõi Phạm đáp rằng: Bọn tôi
cũng không biết Đại Phạm Thiên Vương chắc chắn ở nơi nào, Nhân giả
muốn gặp thì tùy theo nơi chốn cầu tìm kỹ càng, sẽ có ánh sáng phát ra
mà hiện rõ ràng trong đó. Tôn giả Mã Thắng liền phát tâm chân thành,
nguyện cầu Đại Phạm Vương hiện ra nơi chúng này. Ngay lập tức Đại
Phạm liền phát ra ánh sáng, lại t ự mình hóa thân làm hình dạng Đồng
tử, phần đầu có năm chỏm, hình dung-tướng mạo đoan nghiêm, ở giữa
Thiên chúng cõi Phạm tùy theo ánh sáng mà hiện bày. Tôn giả tiến lên
phía trước hỏi rằng: Thưa Đại Ti ên! Đối với bốn Đại chủng vĩnh viễn
diệt nơi nào? Phạm vương không hiểu mà cố tình vờ vĩnh nói lung tung:
Tỳ kheo nên biết! Ta là Đại Phạm, là người tự tại, người tạo tác-người
540 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
biến hóa, người sinh ra-người nuôi nấng, làm cha của tất cả. Đây là do
nịnh bợ, lừa dối mà phát ra ngữ nghiệp. Tôn giả nói cho biết rằng: Tôi
không hỏi Nhân giả là Phạm hay không phải phạm…, chỉ hỏi Đại chủng
vĩnh viễn diệt nơi nào? Lúc bấy giờ Đại Phạm biết Tỳ kheo này không
phải là vờ vĩnh nói lung tung mà có thể trả lời ngay được, liền nắm hai
tay dẫn đi ra ngoài Thiên chúng. Đây là do nịnh bợ-lừa dối mà phát ra
thân nghiệp. Ra ngoài Thiên chúng rồi, xi n lỗi Tôn giả rằng: Tôi thật
sự không biết nơi diệt của Đại chủng, nhưng các Phạm chúng đều cho
rằng tôi là người tạo tác tự tại, không có điều gì không thấy biết, nếu ở
giữa mọi người mà nói không biết, thì các Phạm chúng sẽ nhìn tôi với
ánh mắt khinh miệt, Tôn giả tự mình sai lầm, rời bỏ Như Lai là nơi gần
gũi, nhọc công đi xa tìm gặp để hỏi, khiến cho không đạt được điều gì,
nay có thể nhanh chóng quay về đến nơi Đức Phật để thưa hỏi, như lời
Đức Phật đã nói mà thuận theo thọ trì chính xác!
Mã Thắng đã nghe Pha ïm Vương chỉ đến Đức Phật, hoan hỷ cáo
lui lại đến tiến vào Đẳng trì, liền dùng tâm Định từ cõi Phạm Thế ẩn
đi, chốc lát trở lại hiện ra trong rừng Thệ-đa, từ trong Định mà đứng lên
sửa sang y phục, đi đến phía trước Đức Thế Tôn cung kính làm lễ, thưa
hỏi về bốn Đại chủng vĩnh viễn diệt nơi nào?
Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn nói cho nghe về loài chim không trông
thấy bến bờ, rằng: Ông cũng như vậy, mới  đi đến cung trời cõi Phạm,
tìm hỏi khắp nơi mà không thấy được bến bờ, lại trở về trong này, giống
như con chim kia không thấy được bến bờ. Nhưng ông đã hỏi không hợp
với nghi thức thưa hỏi, vì vậy mà trả lời cũng trái với lý lẽ trả lời, Ông
có muốn hỏi thì nên hỏi như vậy:
Bốn Đại cùng với sự ngắn-dài, vi tế-thô thiển-tịnh-bất tịnh.
Vĩnh viễn loại bỏ ở nơi nào, gọi là sắc diệt không còn sót? Tùy
thuận câu hỏi này nên trả lời như vậy:
Thức không thấy được-không giới hạn, tánh rộng lớn trùm   khắp
nơi.

Lại không có gì rộng lớn hơn, có thể làm mất đi tánh này.
Bốn Đại cùng với sự ngắn-dài, vi tế-thô thiển-tịnh-bất tịnh,
Vĩnh viễn loại bỏ ở nơi này, gọi là sắc diệt không còn sót”.
Có người nói: Trong này Đức Phật nói đến Thánh đạo, bởi vì Đức
Thế Tôn đối với Thánh đạo mà nói theo thanh Thức.
Có người nói: Trong này Đức Phật nói đến Niết-bàn, bởi vì nói
đến Thức không thấy được-không giới  hạn. Nếu không có Đức Phật
xuất thế thuyết giảng Chánh pháp, thì tuy là Phạm Vương mà cũng còn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 541  
www.daitangkinh.org  
nhiều ngu si-mê mờ, nếu Đức Phật xuất thế tuyên thuyết về Chánh
pháp, thì Sa di tám tuổi cũng có thể hiểu rõ ràng. Giả sử có người đến
hỏi rằng: Trưởng lão biết hay chă ng, đối với bốn Đại chủng vĩnh viễn
diệt nơi nào? Nếu người ấy tụng tr ì về phần Đại chủng uẩn, thì nói là
dựa vào bốn Định, hoặc là dựa vào Vị chí mà diệt. Nếu thế gian không
có Phật thì những điều này sẽ không có, cho nên Đức Phật xuất thế có
công đức to lớn.
Hỏi: Đối với bốn Đại chủng và sắc sở tạo, dựa vào Định nào  mà
diệt?
Đáp: Dựa vào bốn Định, hoặc là dựa vào vị trí mà diệt. Định   có
lúc gọi là Đạo, có lúc gọi là Hành tích, có lúc gọi là Đối trị, có lúc gọi
là Tác ý, nghĩa không có gì sai biệt. diệt có lúc gọi là Đoạn, có lúc gọi
là Ly nhiễm, có lúc gọi là Tận, c ó lúc gọi là Ly hệ, nghĩa cũng không
có gì sai biệt.
Xưa ở Bộ này có hai Luận Sư:
1. Tên gọi Thời-tỳ-la.
2. Tên gọi Cù-sa-phạt-ma.
Tôn giả Thời-tỳ-la đưa ra các h nói như vậy: “trong này chỉ nói
vĩnh viễn đoạn là đoạn không sót lại  gì, đoạn không có tùy theo ràng
buộc, đoạn không có phần ít, đoạn không có hình ảnh-cảnh tượng. Nói
Thánh giả đoạn chứ không phải là dị  sinh đoạn, nói đến tác dụng của
Thánh đạo chứ không phải là tác dụng của đạo thế tục. Nguyên cớ thế
nào? bởi vì dựa vào kinh Thất Y để lập ra luận này, kinh ấy chỉ nói đến
Địa căn bản, cho nên không có dị sinh; hoặc là các Thánh giả dựa vào
Địa căn bản khởi lên đạo thế tục, cho nên có thể lìa nhiễm”.
Tôn giả Cù-sa-phạt-ma đưa ra cách nói như vậy: “Trong này chỉ
nói vĩnh viễn đoạn là đoạn không sót lại gì, đoạn không có tùy theo
ràng buộc, đoạn không có phần ít, đoạn không có hình ảnh-cảnh tượng.
Đây là nói thuận theo lý, còn lại thì không như vậy. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì trong này nói chung về các Thánh giả đoạn và dị sinh đoạn, tác
dụng của Thánh đạo và tác dụng của đạo thế tục”.
Hỏi: Dựa vào Kinh Thất Y để lập ra luận này, kinh ấy chỉ nói đến
các Địa căn bản, cho nên không có dị si nh; hoặc là các Thánh giả dựa
vào Địa căn bản khởi lên đạo thế tục, cho nên có thể lìa các nhiễm. Nói
như thế làm sao thông suốt?
Đáp: Vì vậy cho nên nói A-t ỳ-đạt-ma là ánh sáng-ngọn lửa-cây
đèn-chiếc gương của các kinh, điều gì trong các Kinh chưa giải thích
rộng ra thì trong này giải thoát rộng ra, chưa nêu ra rõ ràng thì trong này
542 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nêu ra rõ ràng. Kinh nói có cách khác, trong này không có cách gì khác;
Kinh nói có ý khác, trong này không có ý gì khác. Trong A-tỳ-đạt-ma
nói phần nhiều là hết ý, vì vậy kinh  và luận dễ dàng thông suốt cả hai
cách nói.
Đại chủng-tạo sắc dựa vào bốn Đị nh mà diệt, đó là dựa vào bốn
Tĩnh lự; dựa vào vị chí mà diệt, đó là dựa vào ận phần Tĩnh lự thứ nhất,
Tĩnh lự trung gian và Cận phần không vô biên xứ. Trong này, Cận phần
Tĩnh lự-Vô sắc Tĩnh lự trung gian đều gọi là Vị chí, bởi vì đều chưa có
thể tiến vào Địa căn bản thù thắng,  mà có thể đoạn phiền não hiện rõ
trước mắt.
Hỏi: Trong Kinh chỉ nói Căn bản gọi là dựa vào, tại sao trong này
nói là dựa vào Vị chí?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Trong này nên nói là dựa
vào bốn Định-hoặc là Vị chí mà diệt, không nên nói là dựa vào Vị chí,
nhưng nói dựa vào là có ý gì vậy? B ởi vì văn này nói tiếp về Địa căn
bản, dựa vào bốn Định là nói bốn pha ùp dựa vào Định; dựa vào vị chí,
nghĩa là nêu ra các pháp dựa vào, hiển bày về các Vị chí, không phải là
nói Vị chí này làm nơi dựa vào. Như nói đi vào thành hay chưa đi vào
thành? Tuy nói tiếp về chữ Thành mà không có sự việc của Thành nào
khác, điều ấy cũng như vậy.
Có Sư khác nói: Trong này nói dựa vào là nói chung về các Định,
không phải là chỉ riêng Ca ên bản, bởi vì đều có thể làm sở y cho đạo.
Nhưng bảy pháp dựa vào Định là ngay nơi thù thắng mà nói. Đại chủng-
tạo sắc đã ràng buộc năm Địa, đó là cõi Dục và bốn Tĩnh lự, vì vậy
lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, mới là đoạn đến cuối cùng. Nhưng lìa
nhiễm ấy có lúc dựa vào Cận phần Tĩ nh lự thứ nhất, có lúc dựa vào
bốn Tĩnh lự, có lúc dựa vào Tĩnh lự trung gian, có lúc dựa vào cận phần
không vô biên xứ. Nếu dựa vào Cận phần không vô biên xứ, thì lúc lìa
nhiễm ấy gồm chung Thánh giả và dị  sinh, chỉ riêng đạo thế tục chứ
không phải là Thánh đạo. Nếu dựa vào Địa khác thì lúc lìa nhiễm ấy,
chỉ riêng Thánh giả chứ không phải là dị sinh, chỉ riêng Thánh đạo chứ
không phải là đạo thế tục.
Trong này nói cuối cùng đã diệt Đại chủng-tạo sắc, đó là sự ràng
buộc của Tĩnh lự thứ tư, cho nên nói là dựa vào bốn Định, hoặc là dựa
vào vị chí mà diệt. Nếu Đại chủng-tạo sắc đã ràng buộc cõi Dục, thì chỉ
nên nói là dựa vào vị chí mà diệt, bởi vì dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ
nhất mà diệt. Đại chủng-tạo sắc đã ràng buộc Tĩnh lự thứ nhất, nên nói
là dựa vào Định thứ nhất, hoặc là dựa vào vị chí mà diệt, bởi vì dựa vào
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 543  
www.daitangkinh.org  
Tĩnh lự thứ nhất-Tĩnh lự trung gian va ø Cận phần của hai Tĩnh lự trước
mà diệt. Đại chủng tạo sắc đã ràng buộc Tĩnh lự thứ hai, nên nói là dựa
vào hai Định, hoặc là dựa vào Vị ch í mà diệt, bởi vì dựa vào hai Tĩnh
lự -Tĩnh lự trung gian và Cận phần của Tĩnh lự thứ nhất-thứ ba mà diệt.
Đại chủng-tạo sắc đã ràng buộc Tĩnh lự thứ ba, nên nói là dựa vào ba
Định, hoặc là dựa vào Vị chí mà diệt , bởi vì dựa vào ba Tĩnh lự trước-
Tĩnh lư trung gian và cận phần của Tĩnh lử thứ nhất-thứ tư mà diệt.
Nên biết trong này các pháp dựa vào ba Tĩnh lự trước và Tĩnh lự
trung gian mà diệt, chỉ riêng Thánh giả chứ không phải là dị sinh, chỉ
riêng Thánh đạo chứ không phải là đạo thế tục. Các pháp dựa vào Cận
phần Tĩnh lự thứ nhất mà diệt, gồm chung Thánh giả và dị sinh, gồm
chung Thánh đạo và đạo thế tục. Ca ùc pháp dựa vào cận phần của ba
Tĩnh lự còn lại, gồm chung Thánh giả và dị sinh, chỉ riêng đạo thế tục
chứ không phải là Thánh đạo, bởi vì  bảy Cận phần của địa trên không
có Thánh đạo.
Hỏi: tầm-Tứ-Hữu đối-Xúc dựa vào Định nào mà diệt?
Đáp: Dựa vào Định thứ nhất, hoặc là dựa vào vị chí mà diệt. Dựa
vào Định thứ nhất mà diệt, đó là dựa vào Tĩnh lự thứ nhất. Dựa vào Vị
chí mà diệt, đó là dựa vào cận phần của hai Tĩnh lự trước mà Tĩnh lự
trung gian.
Tầm-Tứ-Hữu đối-Xúc đã ràng buộc  hai Địa, đó là cõi Dục và
Tĩnh lự thứ nhất, vì vậy lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, mới là đoạn
đến cuối cùng. Nhưng lìa nhiễm ấy có lúc dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, có
lúc dựa vào Tĩnh lự trung gian, có lúc dựa vào cận phần của hai Tĩnh lự
trước. Nếu dựa vào cận phần Tĩnh lự thứ hai, thì lúc lìa nhiễm ấy gồm
chung Thánh giả và dị sinh, chỉ ri êng đạo thế tục chứ không phải là
Thánh đạo. Nếu dựa vào Địa khác thì lúc lìa nhiễm ấy, chỉ riêng Thánh
giả chứ không phải là dĩ sinh, chỉ riêng Thánh đạo chứ không phải là
đạo thế tục.
Trong này nói cuối cùng đã diệt tầm-Tứ-Hữu đối-Xúc, đó là sự
ràng buộc của Tĩnh lự thứ nhất, cho nên nói là dựa vào Định thứ nhất,
hoặc là dựa vào vị chí mà diệt. Nếu tầm-Tứ-Hữu đối-Xúc đã ràng buộc
cõi Dục, thì chỉ nên nói là dựa vào vị  chí mà diệt, bởi vì dựa vào Cận
phần Tĩnh lự thứ nhất mà diệt. Ở đây gồm chung Thánh giả và dị sinh,
gồm chung Thánh đạo và đạo thế tục.
Hỏi: Lạc căn dựa vào Định mà diệt?
Đáp: Dựa vào ba Định, hoặc là dự a vào vị chí mà diệt. Dựa vào
ba Định mà diệt, đó là dựa vào ba Tĩnh lự trước. Dựa vào vị chí mà diệt,
544 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
đó là dựa vào Cận phần Tĩnh lự t hứ nhất-Tĩnh lự trung gian và Cận
phần Tĩnh lự thứ tư. Lạc căn đã ràng buộc ba Địa, đó là cõi Dục-Tĩnh lự
thứ nhất và Tĩnh lự thứ ba, vì vậy lú lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, mới
là đoạn đến cuối cùng. Nhưng lìa nhiễm ấy có lúc dựa vào ba Tĩnh lự
trước, có lúc dựa vào Tĩnh lự trung gian, có lúc dựa vào cận phần của
Tĩnh lự thứ nhất và thứ tư. Nếu dựa vào cận phần Tĩnh lự thứ tư thì lúc
lìa nhiễm ấy, gồm chung Thánh giả và dị sinh, chỉ riêng đạo thế tục chứ
không phải là Thánh đạo. Nếu dựa vào Địa khác thì lúc lìa nhiễm ấy,
chỉ riêng Thánh giả chứ không phải là dị sinh, chỉ riêng Thánh đạo chứ
không phải là đạo thế tục.
Trong này nói cuối cùng đã diệt la ïc căn, đó là sự ràng buộc của
Tĩnh lự thứ ba, cho nên nói là dựa vào ba Định, hoặc là dựa vào vị chí
mà diệt. Nếu lạc căn đã ràng buộc cõi Dục, thì chỉ nên nói là dựa vào vị
chí mà diệt, bởi vì dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ nhất mà diệt. Lạc căn
đã ràng buộc Tĩnh lự thứ nhất, nên nói là dựa va øo Định thứ nhất, hoặc
là dựa vào vị chí mà diệt, bởi vì dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-Tĩnh lự trung
gian và cận phần của hai Tĩnh lự trước mà diệt.
Trong này, các pháp dựa vào Tĩnh l ự thứ nhất và Tĩnh lự trong
gian mà diệt, chỉ riêng Thánh giả chứ không phải là dị sinh, chỉ riêng
Thánh đạo chứ không phải là đạo thế tục. Các pháp dựa vào Cận phần
Tĩnh lự thứ nhất mà diệt, gồm chun g Thánh giả và dị sinh, gồm chung
Thánh đạo và đạo thế tục. Dựa vào  Cận phần Tĩnh lự thứ hai mà diệt,
gồm chung Thánh giả và dị sinh, chỉ riêng đạo thế tục chứ không phải
là Thánh đạo.
Hỏi: Hỷ căn dựa vào Định nào mà diệt?
Đáp: Dựa vào hai Định, hoặc là Vị chí mà diệt. Dựa vào hai định
mà diệt, đó là dựa vào hai Tĩnh lự tr ước. Dựa vào vị trí mà diệt, đó là
dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ nhất-Tĩnh lự trong gian và Cận phần Tĩnh
lự thứ ba.
Hỷ căn đã ràng buộc ba Địa, đó là cõi Dục và hai Tĩnh lự trước, vì
vậy lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, mới là đoạn đến cuối cùng. Nhưng
lìa nhiễm ấy có lúc dựa vào hai Tĩnh lự trước, có lúc dựa vào Tĩnh lự
trung gian, có lúc dựa vào Cận phần của Tĩnh lự thứ nhất và thứ ba. Nếu
dựa vào cận phần Tĩnh lự thứ ba thì lúc lìa nhiễm ấy, gồm chung Thánh
giả và dị sinh, chỉ riêng đạo thế tục chứ không phải là Thánh Đạo. Nếu
dựa vào Địa khác thì lúc lìa nhiễ m ấy, chỉ riêng Thánh giả chứ không
phải là dị sinh, chỉ riêng Thánh đạo chứ không phải là đạo thế tục.
Trong này nói cuối cùng đã diệt Hỷ căn, đó là sự ràng buộc   của
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 545  
www.daitangkinh.org  
Tĩnh lự thứ hai, cho nên nói là dựa vào hai Định, hoặc là dựa vào Vị chí
mà diệt. Nếu Hỷ căn đã ràng buộc cõi Dục, thì chỉ nên nói là dựa vào Vị
chí mà diệt, bởi vì dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ nhất mà diệt. Hỷ căn
đã ràng buộc Tĩnh lự thứ nhất, nên nói là dựa ca øo Định thứ nhất, hoặc
là dựa vào Vị chí mà diệt, bởi vì dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-Tĩnh lự trung
gian và Cận phần của hai Tĩnh lự trước mà diệt.
Trong này, các pháp dựa vào Tĩnh l ự thứ nhất-Tĩnh lự trung gian
mà diệt, chỉ riêng Thánh giả chứ không phải là dị sinh, chỉ riêng Thánh
đạo chứ không phải la đạo thế tục. Dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ nhất
mà diệt, gồm chung Thánh giả và dị sinh, gồm chung Thánh đạo và đạo
thế tục. Dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ hai mà diệt, gồm chung Thánh
giả và dị sinh, chỉ riêng đạo thế tục chứ không phải là Thánh đạo.
Hỏi: Khổ căn-ưu căn-Đoàn thực dựa vào Định nào mà diệt?
Đáp: Dựa vào vị chí mà diệt, đó là Cận phần Tĩnh lự thứ nhất, bởi
vì khổ căn... chỉ ràng buộc cõi Dục , vì vậy lúc lìa nhiễm ấy, thì đoạn
đến cuối cùng.
Nhưng lúc lìa nhiễm ấy, chỉ dựa vào  Cận phần Tĩnh lự thứ nhất.
Loại này gồm chung Thánh giả va ø dị sinh, gồm chung Thánh đạo và
đạo thế tục.
Hỏi: Xả căn-xúc-tự-thức thực dựa vào Định nào mà diệt?
Đáp: Dựa vào bảy Định, hoặc là dựa vào Vị chí mà diệt. Dựa vào
bảy Định mà diệt, đó là dựa vào bốn Tĩ nh lự và ba Vô sắc trước. Dựa
vào Vị chí mà diệt, đó là dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ nhất và Tĩnh
lự trong gian. Xả căn… này đã ràng buộc chín Địa, đó là từ cõi Dục cho
đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, vì vậy lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, mới là đoạn đến cuối cùng. Nhưng lìa nhiễm ấy có lúc
dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ nhất, có lúc dựa vào Tĩnh lự trung gian,
có lúc dựa vào bốn Tĩnh l ự, có lúc dựa vào ba vô sắc trước. Loại này
chỉ riêng Thánh giả chứ không phải là dị sinh, chỉ riêng Thánh đạo chứ
không phải là đạo thế tục.
Trong này nói cuối cùng đã diệt xa û căn và ba cách ăn, đó là sự
ràng buộc của Phi tưởng phi phi t ưởng xứ, cho nên nói là dựa vào bảy
Định, hoặc là dựa vào Vị chí mà diệt. Nếu xả căn và ba cách ăn đã ràng
buộc cõi Dục, thì nên nói là dựa vào Vị chí mà diệt, bởi vì dựa vào Cận
phần Tĩnh lự thứ nhất mà diệt. Xả căn và ba cách ăn đã ràng buộc Tĩnh
lự thứ nhất, nên nói là dựa vào Định thứ nhất, hoặc là dựa vào Vị chí
mà diệt, bởi vì dựa vào Tĩnh lự thứ nhất-Tĩnh lự trung gian và Cận phần
của hai Tĩnh lự trước mà diệt. Xả căn và ba cách ăn đã ràng buộc Tĩnh
546 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
lự thứ hai, nên nói là dựa vào hai Định, hoặc là dựa vào vị chí Định mà
diệt, bởi vì dựa vào hai Tĩnh lự tr ước-Tĩnh lự trung gian và cận phần
của Tĩnh lự thứ nhất-thứ ba mà diệt. Xả căn và ba cách ăn đã ràng buộc
Tĩnh lự thứ ba, nên nói la ø dựa vào ba Định, hoặc là dựa vào Vị chí mà
diệt, bởi vì dựa vào ba  Tĩnh lự trước-Tĩnh lự trung gian và cận phần
của Tĩnh lự thứ nhất-thứ tư mà diệt. Xả căn và ba cách ăn đã ràng buộc
Tĩnh lự thứ tư, nên nói là dựa vào bốn Định, hoặc là dựa vào Vị chí mà
diệt, bởi vì dựa vào bốn Tĩnh lự- Tĩnh lự trung gian, Cận phần Tĩnh lự
thứ nhất-Cận phần không vô biên xứ mà diệt. Xả căn và ba cách ăn của
không vô biên xứ, nên nói là dựa vào năm Định, hoặc là dựa vào vị chí
mà diệt, bởi vì dựa vào bốn Tĩ nh lự, không vô biên xứ, Tĩnh lự trong
gian, Cận phần Tĩnh lự thứ nhất, Cận phần Thức vô biên xứ mà diệt. Xả
căn và ba cách ăn của Thức vô biên xứ, nên nói là dựa vào sáu Định,
hoặc là dựa vào Vị chí mà diệt, bởi vì dựa vào bốn Tĩnh lự, hai Vô sắc
trước, Tĩnh lự trung gian, cận phần Tĩ nh lự thứ nhất, Cận phần Vô sở
hữu xứ mà diệt. Xả căn và ba cách ăn của Vô sở hữu xứ, nên nói là dựa
vào bảy Định, hoặc là dựa vào vị ch í mà diệt, bởi vì dựa vào bốn Tĩnh
lự, ba Vô sắc trước, Tĩnh lự trung gian, Cận phần Tĩnh lự thứ nhất, cận
phần Phi tưởng phi phi tưởng xứ mà diệt.
Trong này, các pháp dựa vào bảy Đị nh và Tĩnh lự trung gian mà
diệt, chỉ riêng Thánh giả chứ không phải là dị sinh, chỉ riêng Thánh đạo
chứ không phải là đạo thế tục. Các pháp dựa vào Cận phần Tĩnh lự thứ
nhất mà diệt, gồm chung Thánh gi ả và dị sinh, gồm chung Thánh đạo
và đạo thế tục. Các pháp dựa vào Cận phần của bảy Địa trên mà diệt,
gồm chung Thánh giả và dị sinh, ch ỉ riêng đạo thế tục chứ không phải
là Thánh đạo.
Hỏi: Đối với bốn Đại chủng và sắc sở tạo, đã đoạn-đã biết khắp,
nên nói là trú ở quả nào?
Đáp: Quả A-la-hán, hoặc là không trú quả nào. trú vào quả A-la-
hán, nghĩa là Bổ-đặc-la ấy đã đoạn-đã biết khắp Đại chủng-tạo sắc, trú
vào quả vô học. Hoặc là không trú quả nào, nghĩa là Bổ-đặc-già-la ấy
đã đoạn-đã biết khắp Đại chủng-tạo sắc, mà còn chưa trú vào quả, tức
là các dị sinh đã lìa nhiễm cõi sa éc, và trước khi lìa  nhiễm ấy tiến vào
Chánh tánh ly sinh, trú trong kiến đạo qua mười lăm tâm. Nếu từ từ lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, thì đạo giải thoát là cuối cùng; lìa nhiễm của
không vô biên xứ, là các đạo gia hạnh-ch ín đạo vô gián-chín đạo giải
thoát; cho đến lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, nên biết cũng như vậy. Lìa
nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, là các đạo gia hạnh-chín đạo vô
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 547  
www.daitangkinh.org  
gián-tám đạo giải thoát. Trú trong cá c phần vị này, Bổ-đặc-già-la đã
đoạn-đã biết khắp về Đại chủng-tạo sắc, mà vẫn chưa trú vào bốn quả
Sa-môn.
Hỏi: Trước khi lìa nhiễm cõi Sắc tiến vào Chánh tánh ly sinh, lúc
Đạo loại trí hiện khởi đã đoạn-đã biết khắp về Đại chủng-tạo sắc, Bổ-
đặc-già-la này trú vào quả bất hoàn, trong này vì sao không nói?
Đáp: Nên nói mà không nói đến thì phải biết là nghĩa này có
khác.
Có người nói: Trong này dựa vào từ từ từng bước mà nói, đó là nói
đến người có đủ ràng buộc tiến vào Chánh tánh ly sinh, chứ không phải
là người siêu việt, vì thế cho nên không nói.
Hỏi: Tầm-Tứ-Hữu đối-Xúc đã đoạn-đã biết khắp, nên nói là trú
ở quả nào?
Đáp: Quả A-la-hán, hoặc là không trú quả nào. Trú vào quả A-la-
hán, nghĩa là Bổ-đặc-già-la ấy đã đoạn-đã biết khắp về Tầm-Tứ-Hữu
đối-Xúc, trú vào quả Vô học. Hoặc là không trú quả nào, nghĩa là   Bổ
-đặc-già-la ấy đã đoạn-đã biết khắp về Tầm-Tứ-Hữu đối-xúc, mà vẫn
chưa trú vào quả, tức là các dị si nh đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất;
hoặc là trước khi lìa nhiễm ấy, tiến  vào Chánh tánh ly sinh, trú trong
kiến đạo khoảng mười lăm tâm. Nếu từ từ từng bước, lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ nhất thì cuối cùng là đạo  giải thoát; lìa nhiễm của Tĩnh lự
thứ hai là các đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát; cho
đến lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, nên biết cũng như vậy. Lìa nhiễm của
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, là các đa ïo gia hạnh-chín đạo vô gián-tám
đạo giải thoát. Trú trong các phần vị này, Bổ-đặc-già-la đã đoạn-đã
biết khắp về Tầm-Tứ-Hữu đối-Xúc, mà vẫn chưa trú vào bốn quả Sa
môn.
Hỏi: Trước khi lìa nhiễm của Tĩ nh lự thứ nhất, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, lúc Đạo loại trí hiện khởi đã đoạn-đã biết khắp về Tầm-
Tứ-Hữu đối-Xúc, Bổ-Đặc-Già-la này trú vào qua û Bất hoàn, trong này
vì sao không nói?
Đáp: Nên nói mà không nói đến thì phải biết là nghĩa này có
khác.
Có người nói: Trong này dựa vào từ từ từng bước mà nói. Nói rộng
ra như trước.
Hỏi: Lạc căn đã đoạn-đã biết  khắp, nên nói là trú ở quả nào?
đáp: trú vào quả A-la-hán, hoặc là không trú quả nào. trú vào quả A-
la-hán, nghĩa là Bổ-đặc-già-la ấy đã đoạn-đã biết khắp về Lạc căn, trú
548 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
vào quả Vô học. Hoặc là không trú quả nào, nghĩa là Bổ-đặc-già-la ấy
đã đoạn-đã biết khắp về Lạc căn, mà vẫn chưa trú vào quả, tức là các
dị sinh đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba; hoặc là trước khi lìa nhiễm ấy,
tiến vào Chánh tánh ly sinh, trú trong Kiến đạo khoảng mười lăm tâm.
Nếu từ từ từng bước, lìa nhiễm của Tĩ nh lự thứ ba thì cuối cùng là đạo
giải thoát; lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư là các đạo gia hạnh-chín đạo vô
gián-chín đạo giải thoát; cho đến lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, nên biết
cũng như vậy. Lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, là các đạo gia
hạnh-chín đạo vô gián-tám đạo giải thoát. Trú trong các phần vị này,
Bổ-đặc-già-la đã đoạn-đã biết khắp về Lạc că n, mà vẫn chưa trú vào
bốn quả Sa-môn.
Hỏi: Trước khi lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, tiến vào Chánh tánh
ly sinh, lúc Đạo loại trí hiện khởi, lúc bấy giờ đã đoạn-đã biết khắp
về lạc căn, Bổ-đặc-gia ø-la này trú vào quả Ba át hoàn, trong này vì sao
không nói?
Đáp: nên nói mà không nói đến thì phải biết là nghĩa này có
khác.
Có người nói: Trong này dựa vào từ từ từng bước mà nói. Nói rộng
ra như trước.
Hỏi: Hỷ căn đã đoạn-đã biết khắp, nên nói là trú ở quả nào?
Đáp: Quả A-la-hán, hoặc la ø không trú quả nào. trú vào quả A-
la-hán, nghĩa là Bổ-đặc-già-la ấy đã đoạn-đã biết khắp về Hỷ căn, mà
vẫn chưa trú vào quả, tức là các dị sinh đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai;
hoặc là trước khi lìa nhiễm ấy, tiến  vào Chánh tánh ly sinh, trú trong
Kiến đạo khoảng mười lăm tâm. Nếu từ từ từng bước, lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ hai thì cuối cùng là đạo giải thoát; lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ
ba, là các đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát; cho đến
lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, nên biết cũng như vậy. Lìa nhiễm của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, là các đạo gia hạnh-chín đạo vô gián-tám đạo
giải thoát. Trú trong các phần vị na øy, Bổ-đặc-già-la đã đoạn-đã biết
khắp về Hỷ căn, mà vẫn chưa trú vào bốn quả Sa-môn.
Hỏi: Trước khi lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, tiến vào Chánh tánh
ly sinh, lúc Đạo loại trí hiện khởi, lúc bấy giờ đã đoạn-đã biết khắp về
Hỷ căn, Bổ-đặc-già-la này trú vào quả bất hoàn, trong này vì sao không
nói?

khác.
Đáp: Nên nói mà không nói đến thì phải biết là nghĩa này có

Có người nói: Trong này dựa vào từ từ từng bước mà nói. Nói rộng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 549  
www.daitangkinh.org  
ra như trước.
Hỏi: Khổ căn-Ưu căn-Đoàn thực đã đoạn-đã biết khắp, nên nói là
trú ở quả nào?
Đáp: Quả bất hoàn, hoặc là qua û A-la-hán, hoặc là không trú quả
nào. trú vào quả bất hoàn, nghĩa là B ổ-đặc-già-la ấy đã đoạn-đã biết
khắp về ba loại như Khổ căn…, rú vào quả thứ ba thuộc về Học. Trú
vào quả A-la-hán, nghĩa là Bổ-đặc-g ià-la ấy đã đoạn-đã biết khắp về
ba loại như Khổâ căn…, trú vào quả Vô học. Không trú quả nào,  nghĩa
là Bổ-đặc-già-la ấy đã đoạn-đã biết khắp về ba loại như khổ căn…, mà
vẫn chưa trú vào quả, tức là các dị sinh đã lìa nhiễm của cõi Dục; hoặc
là trước khi lìa nhiễm ấy, tiến vào Chánh tán h ly sinh, trú trong Kiến
đạo khoảng mười lăm tâm. Trú trong các phần vị này, Bổ-đặc-già-la đã
đoạn-đã biết khắp về ba loại như Khổ căn… mà vẫn chưa trú vào bốn
quả Sa-môn.
Trong này không nói đến từ từ từn g bước, các tỳ kheo đem việc
này bạch Phật, Phật nói: phần vị gọi là không trú quả nào, bởi vì lìa
nhiễm của cõi Dục thì cuối cùng là đạo vô gián sinh khởi; lúc bấy giờ ba
loại như Khổ căn… hoàn toàn đoạn hết, l úc cuối cùng là đạo giải thoát,
cho nên Bổ-đặc-già-la này chắc chắn trú vào quả bất hoàn.
Hỏi: Xả căn-Xúc-Tư-Thức thực đã đoạn-đã biết khắp, nên nói là
trú ở quả nào?
Đáp: Quả A-la-hán. Trong này không nói đến hoặc là không trú
quả nào. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, cuối cùng là đạo vô gián sinh khởi, lúc bấy giờ Xả căn và ba
cách ăn hoàn toàn đoạ n hết, lúc cuối cùng là đạo giải thoát, cho nên
Bổ-đặc-già-la này chắc chắn trú vào quả A-la-hán.
Có Sư khác đối với điều này đưa  ra giải thích theo ý khác, nghĩa
là điều này ý hỏi về bốn Đại chủng… đã đoạn-đã biết khắp, nên nói là
thuộc về quả nào? Vì vậy không nói đến bốn Đại chủng… đã đoạn-đã
biết khắp, trú vào quả Bất hoàn, trước lìa nhiễm của cõi Sắc, sau tiến
vào Chánh tánh ly sinh, lúc đạo loại trí hiện khởi tuy đạt được quả Bất
hoàn, mà lìa ràng buộc ấy không phải là thuộc về quả Bất hoàn, bởi vì
quả bất hoàn chỉ thuộc về kiến mà đoạn, và đoạn do tu mà đoạn của cõi
Dục, là quả của đoạn.
Lời bình: Cách nói trước là hợp l ý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
trong này chỉ hỏi về Bổ-đặc-già-la đã đoạn-đã biết khắp đối với bốn
Đại chủng…, có thể trú vào quả na øo, chứ không hỏi là thuộc về quả
nào?
550 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Trong Kinh nói: “Thực có bốn loại:
1. Đoàn thực.
2. Xúc thực.
3. Ý tư thực.
4. Thức thực”.
Thế nào là Đoàn thực? Đó la ø do phần đoạn thô-tế làm duyên,
nuôi lớn các căn, tăng thêm Đại c hủng. Thế nào là Xúc-Ý tư-Thức
thực? Đó là Xúc-Ý tư-Thức hữu ậu làm duyên, nuôi lớn các căn, tăng
thêm Đại chủng.
Trong này, nuôi lớn các căn là hi ển bày về nuôi lớn các pháp,
tăng thêm Đại chủng là hiển bày về dị thục của các pháp.
Hỏi: Các căn cũng có thể tăng t hêm bởi vì có dị thục, Đại chủng
cũng có thể nuôi lớn bởi vì có nuôi lớn, tại sao trong này chỉ đưa ra cách
nói này?
Đáp: Các căn-Đại chủng đều cần phải đưa ra hai cách nói, mà
không nói đến thì nên biết là nghĩa này có khác. Lại nữa, muốn dùng
các loại văn từ-các loại giải th ích để hiển bày rõ ràng nghĩa lý khiến
cho dể hiểu. Lại nữa, muốn dùng hai môn loại-hai tầng bậc-hai phương
thức-hai cách hiểu-hai ngọn đuốc-hai  hình ảnh, hai ánh sáng để hiển
bày rõ ràng lẫn nhau. Như Căn nói là nuôi lớn, Đại chủng cũng thuộc
theo như; như Đại chủng nói là ta êng thêm, Căn cũng thuận theo như
vậy. Bởi vì hai môn loại… mô phỏng lẫn nhau, cho nên lý đã nói thông
suốt- nghĩa chủ yếu của văn hiển bày.
Hỏi: Như nuôi lớn và tăng thêm đã nói, là lớn thêm đối với pháp
lớn thêm, hay là lớn thêm đối cới pháp không lớn thêm? Nếu lớn thêm
đối với pháp lớn thêm, thì pháp lớn thêm ấy lại lớn thêm gì? Nếu lớn
thêm đối với pháp không lớn thêm, thì pháp không lớn thêm làm sao
lớn thêm?
Đáp: Không phải là lớn thêm đối với pháp lớn thêm, cũng không
phải là lớn thêm đối với pháp khôn g lớn thêm. Nhưng pháp lớn thêm-
không lớn thêm trước phải trú vào vị lai, nếu gặp duyên lớn thêm thì
pháp không lớn thêm sẽ diệt, pháp l ớn thêm sẽ sinh ; nếu gặp duyên
không lớn thêm thì pháp lớn thêm sẽ diệt, pháp không lớn thêm sẽ sinh,
tuy không có chuyển đổi-tạo tác mà nghĩa cùng tồn tại.
Hỏi: Có thể có Xúc-Tư-Thức hữu lậu làm duyên, nuôi lớn các căn,
tăng thêm Đại chủng, mà không phải là Thực (ăn-thức ăn) chăng?
Đáp: Có, đó là Xúc-Tư-Thức của  cõi khác có thể nuôi lớn-tăng
thêm các căn và Đại chủng.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 551  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Có thể có Xúc-Tư-Thức cùng cõi làm duyên, nuôi lớn các
căn, tăng thêm Đại chủng, mà không phải là Thực chăng?
Đáp: Có, đó là Xúc-Tư-Thức của  địa khác có thể nuôi lớn-tăng
thêm các căn và Đại chủng.
Hỏi: Có thể có Xúc-Tư-Thức cùng địa làm duyên, nuôi lớn các
căn, tăng thêm Đại chủng, mà không phải là Thực chăng?
Đáp: Có, đó là Xúc-Tư-Thức vô lậu có thể nuôi lớn-tăng thêm các
căn và Đại chủng.
Hỏi: Vì sao vô lậu không thiết lập làm Thực?
Đáp: Bởi vì các pháp vô lậu không có tướng của Thực. Lại nữa,
pháp hiện rõ trước mắt tăng thêm các quả (Hữu), thâu nhiếp tiếp nhận
các quả, quản lý giữ gìn các quả, c ó thể nói là Thực; các pháp vô lậu
làm cho các quả sút giảm-tổn hại và bị phá hoại, cho nên không nói là
Thực. Lại nữa, pháp hiện rõ trước mắt két hợp nôi tiếp các quả, kéo
dài thêm lão tử, có thể làm cho sinh tử luân chuyển không cùng tận, có
thể nói là Thực; các pháp vô lậu đo ạn dứt các quả, đoạn dứt lão tử, có
thể làm cho sinh tử không còn luân chuyển, cho nên không nói là Thực.
Lại nữa, pháp hiện rõ trước mắt t ùy thuận khổ-tập, tùy thuận lão tử,
có thể làm cho các quả của si nh tử lưu chuyển trong thế gian không
ngừng, có thể nói là Thực; các pháp vô lậu tùy thuận Khổ-tập không
còn, tùy thuận lão tử không còn, có t hể làm cho các quả của sinh tử
không còn lưu chuyển giữa thế gian, cho nên không nói là Thực. Lại
nữa, pháp hiện rõ trước mắt là sự c ủa Thân kiến, là sự của điên đảo,
là sự của tham ái, là sự của tùy miên, là nơi dừng chân vững vàng của
tham-sân-si, có vết bẩn-có chất độc, có xấu xa-có hỗn loạn, có gai góc-
có oán thù, do các quả thâu nhiếp, t huộc về Khổ-tập đế, có thể nói là
Thực; các pháp vô lậu không phải s ự của Thân kiến, không phải sự
của điên đảo, không phải sự của tham  ái, không phải sự của tùy miên,
không phải nơi dừng chân vững vàng của tham-sân-si, không có bẩn
thỉu-không có chất độc, không có xấu xa-không có hỗn loạn, không có
gai góc-không có oán thù, không phải là do các quả thâu nhiếp, không
thuộc về khổ-tập đế, cho nên không nói là Thực. Vả lại, pháp vô lậu
không có thể nuôi lớn các quả đến c uối cùng, tuy tạm thời nuôi lớn
nhưng không phải là đến cuối cùng, cho nên không nói là Thực.
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Không phải là pháp
vô lậu nuôi lớn các quả, tuy tạm thời  nuôi lớn mà không phải là đến
cuối cùng, hoàn toàn trái ngược v ới quả, cho nên không nói là Thực.
Nói là Thực thì hoàn toàn có năng lực nuôi lớn”.
552 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Thể của Thực là gì?
Đáp: là mười sáu sự việc, trong đó  mười ba sự là Thể của Đoàn
thực, tức là mười một Xúc và Hương-Vị xứ; ba loại Xúc-Tư-Thức là Thể
của Thực còn lại, do Uẩn-Giới-Xứ thâu nhiếp, là thâu nhiếp phần ít của
mười một Giới-năm xứ-ba uẩn. Mười một Giới, đó là bảy Tâm giới và
Hương-Vị-Xúc-Pháp giới; năm Xứ, đó là Hương-Vị-Xúc xứ, Ý xứ-Pháp
xứ; ba Uẩn, đó là Sắc-Hành-Thức uẩn. Đó gọi là tánh tướng-ngã vật-tự
Thể của bốn Thực.
Đã nói về tự Thể, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Thực, Thực là nghĩa gì?
Đáp: nghĩa về dẫn đến quả là nghĩa của Thực; nghĩa về nối tiếp
quả, nghĩa về duy trì quả, nghĩa về phát sinh quả, nghĩa về nuôi giữ quả,
nghĩa về tăng thêm quả, là nghĩa của T hực. Bốn loại này đối với quả
luôn dẫn dắt, cho đến luôn luôn tăng thêm, cho nên gọi là Thực.
Hỏi: Nếu dẫn dắt quả… cho đến tăng thêm quả, là nghĩa của Thực,
thì các pháp hữu lậu đều phải gọi là Thực, vì sao chỉ nói bốn loại?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Chỉ riêng Phật Thế Tôn hoàn toàn hiểu
rõ ràng về tánh tướng của các pháp, cũng biết rõ về thế dụng, không
phải là người khác có thể biết được . Nếu pháp có tác dụng-tướng của
Thực, có thể thiết lập làm Thực thì sẽ thiết lập; không có thì không thiết
lập”.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra nói như vậy: “Đây là Đức Thế Tôn nói có
cách khác, nói tóm lượt-nói phỏng theo, nói có quán xét chờ đợi, bởi vì
Đức Phật quán cơ duyên giáo hóa thích hợp mà thuyết pháp”.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Đức Phật biết rõ về thể dụng-Thể
tướng của bốn loại này dẫn dắt quả-nối  tiếp quả-duy trì quả-phát sinh
quả-nuôi giữ quả-tăng thêm quả, mạnh mẽ và gần gũi cho nên thiết lập
làm thực; pháp khác thì không như vậy, cho nên không nói là Thực”.
Có Sư khác nói: Bốn pháp như vậy rất có năng l ực nuôi lớn các
Giới hướng đến sinh lão tử của thế gian làm cho lưu chuyển không
ngừng, cho nên thiết lập làm Thực; pháp khác thì không như vậy.
Hoặc có người nói: Thực có hai tướng:
1. Dẫn dắt quả tương lai làm cho hiện rõ ở trước mắt.
2. Duy trì quả hiện tại làm cho nối tiếp nhau tồn tại.
Có Sư khác nói: Thực có ba loại:
1. Thực thuộc về nghiệp.
2. Thực thuộc về sinh.
3. Thực thuộc về nuôi lớn.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 129 553  
www.daitangkinh.org  
Thực thuộc về nghiệp gọi là Tư, thực thuộc về sinh gọi là Thức,
thực thuộc về nuôi lớn gọi là Đoàn và Xúc.


„
554 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA