A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 131

Việt dịch

QUYỂN 131

LUẬN VỀ ĐẠI TẠO (Phần 5)

Như trong kinh nói: “Trưởng giả Ô-yết-la thưa với Đức Phật rằng:
Thưa Đức Thế Tôn! Con vào một lúc nọ tự tay cầm thìa, lúc cúng dường
đồ ăn thức uống cho Tăng, có thiên thần ở giữa hư không nói con rằng:
Đây là quả A-la-hán, đây là Hướng a-la-hán, đây là quả Bất hoàn, đây
là Hướng Bất hoàn, đây là quả Nhất lai, đây là Hướng Nhất lai, đây là
quả Dự lưu, đây là Hướng Dự lưu, đây là trì-đây là phạm. Con vào lúc
bấy giờ tuy nghe lời nói ấy, nhưng tự biết mình không có tâm không
bình đẳng, ở trong Tăng chúng dùng tâm bình đẳng mà cúng dường.”
Hỏi: Thiên thần ấy là ai? La ïi vì nhân duyên gì mà đến nói cho
Trưởng giả biết? Đáp: Có người đưa ra  cách nói như vậy: Là các ma ở
cõi trời Dục, vì làm trở ngại đến phẩm thiện của Trưởng giả. Có người
nói: Là quỷ dùng lời dối gạt làm c ho Trưởng giả mê hoặc rối loạn.
Có Sư khác nói: Đó là các Thiên thần mà Trưởng giả thường cúng tế,
đến giữa hư không chỉ dẫn rõ ràng cho Trưởng giả về sụ sai biệt của
các ruộng phước. Có người khác lai nói : Đó là thân thuộc quá khứ của
Trưởng giả sinh ở trong cõi trời, dùng lời nói thành thật để nhắc nhở dẫn
dắt trưởng giả.
Hỏi: Nếu là thân thuộc quá khứ của Trưởng giả thì đối với Hướng
Dự lưu làm sao có thể biết được , bởi vì Kiến đạo nhanh chóng không
phải là cảnh giới của họ?
Đáp: Hướng Dự lưu có hai loại:
1. Thế tục.
2.Thắng nghĩa.
Đạt được phần Thuận quyết trạch gọi là thế tục, đã tiến vào Kiến
đạo thì gọi là thắng nghĩa. Trú vào Hướng thế tục là cảnh giới của các
Thiên thần ấy. Nếu là Hướng thắng nghĩa thì Xá-lợi-tử… hãy còn không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 571  
www.daitangkinh.org  
biết hết, huống gì là các Thiên thầ n ấy, cho nên các Thiên thần ấy đã
nêu ra chỉ là thế tục, bởi vì có thể thọ nhận đồ ăn thức uống mà Trưởng
giả đã cúng dường.
Cũng có kinh khác nói về Hướng thắng nghĩa. Như Đức Thế Tôn
bảo với Bà-đà-lê rằng: “Nếu có Tỳ kheo là Câu giải thoát, giả sử Ta
bảo với người ấy rằng: Ông hãy dù ng thân bắc cầu cho Ta ở nơi kênh
mương lầy lội này! Này Bà-đà-lê, theo ý ông thế nào? Người ấy nghe
Ta sai khiến thì có chống đối làm tr ái hay không? Lúc sắp bước chân
lên thì có tránh né rút lui hay không? Lúc đang giẫm chân lên thì có
nghiêng người chuyển động hay không? Bà- đà-lê thưa rằng: Không
như vậy. Đức Thế Tôn lại bảo với Ba ø-đà-lê: Lược qua người Câu giải
thoát, nếu có Tỳ kheo là Tuệ giải thoa ùt, giả sử Ta bảo với người ấy…
cho đến nói rộng ra. Lại lược qua người Tuệ giải thoát, nói đến người
Thân chứng; lại lược qua người Thân chứng, nói đến người Kiến chí; lại
lược qua người Kiến chí, nói đến người Tín thắng giải; lược qua người
Tín thắng giải, nói đến người Tùy pháp hành; lược qua người Tùy pháp
hành, nói đến người Tùy tín hành…” Đức Phật hỏi-người ấy trả lời tất
cả đều như trước.
Có người nói: Kinh này cũng nói đến Hướng-quả Dự lưu thế tục,
bởi vì trong Kiến đạo không có thể nghe nhận ngữ nghĩa của Phật.
Lời bình: Trong này nói đến Hướng thắng nghĩa đối với lý là thích
hợp, bởi vì nói đến Tùy tín-Tùy pháp hành.
Hỏi: Lúc trú trong Kiến đạo không có thể nghe nhận, bởi vì ngữ
nghĩa của Phật không có tâm khác, la øm sao Đức Thế Tôn dùng lời để
nói về điều ấy?
Đáp: Đức Thế Tôn dựa vào ý th ích của người ấy mà nói, bởi vì
không có sự việc như vậy để phân biệt. Giả sử ở trong Kiến đạo có tâm
phân biệt khác nhau, có thể tiếp nhận ngữ nghĩa này của Như Lai, thì
chắc chắn rời bỏ Kiến đạo để làm theo s ự việc đã sai bảo. Ý của Đức
Phật trách mắng Bà-đà-lê rằng: Trú trong Kiến đạo hãy còn thuận theo
lời Ta sai bảo, huống gì ông lìa xa tất cả công đức, mà ở nơi Ta sinh tâm
chống đối làm trái? Vì vậy trong này nói đến Hướng thắng nghĩa.
Hỏi:Vì sao Trưởng giả tuy nghe l ời Thiên thần nói, nhưng vẫn ở
trong Tăng chúng dùng tâm bình đẳng mà cúng dường? Đáp: Có người
nói: Tăng chúng đều là do một tiếng kiền chùy báo hiệu của Trưởng giả
mà tập trung đến. Người ấy dấy lên ý nghĩ này: Tăng chúng này đều là
do một tiếng kiền chùy báo hiệu của mình mà tập trung đến, không nên
đối với Tăng chúng mà dùng tâm cúng dường không bình đẳng.
572 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Có người nói: Bởi vì Tăng chúng thọ nhận đồ ăn thức uống này
đều trừ được đói khát không có gì sai biệt. Người ấy dấy lên ý nghĩ này:
Mình cúng dường đồ ăn thức uống để trừ hết đói khát, như A-la-hán thọ
nhận mình cúng dường rồi đói khát được trừ hết, dị sinh có đủ ràng buộc
thọ nhận đồ ăn thức uống của mình cũng lại như vậy, không nên ở đây
mà cúng dường với tâm không bình đẳng.
Có người nói: Trưởng giả cúng dường đồ ăn thức cho Tăng với ý
nghĩ chủ yếu là muốn làm lợi ích cho người khác. Người ấy dấy lên ý
nghĩ này: Mình cúng dường đồ ăn thức uống vì làm lợi ích cho người
khác chứ không mong làm lợi cho mình, như A-la-hán thọ nhận đồ ăn
thức uống của mình mà được lợi ích, người phá giới cũng như vậy, vì
vậy cho nên nay mình phải cúng dường với tâm bình đẳng
Có người nói: Bởi vì Trưởng giả tránh sự yêu ghét. Người ấy dấy
lên ý nghĩ này: Nếu cúng dường không bình đẳng đối với Tăng, hoặc là
mình khởi tâm yêu ghét, vì vậy se õ dẫn đến quả không như ý, mình đã
đối với họ tạo nên thù oán, sao có thể gọi là thí chủ cúng dường thanh
tịnh thật sự?
Có người nói: Bởi vì Trưởng giả thuận theo lời Đức Phật dạy, cho
nên lúc ấy dấy lên ý nghĩ này: Nh ư Lai thường nói nếu có ai đối với
một Bổ-đặc-già-la, tâm không bình đẳng mà cung cấp nuôi dưỡng thì có
năm điều lỗi lầm. Nếu có một sai sót thì hãy còn không nên làm, huống
gì là đối với năm?
Có người nói: Bởi vì Trưởng gi ả không mong cầu quả báo, cho
nên lúc ấy dấy lên ý nghĩ này: Dị  thục của quả cúng dường chỉ nhận
lấy ở cõi Dục, nếu mình mạng chung sẽ sinh đến cõi Sắc, thì quả cúng
dường đối với mình sẽ trở thành vô ích, giả sử là có ích thì hãy còn
không mong cầu, huống gì là không có ích. Vì vậy mình chỉ nên dùng
tâm bình đẳng mà cúng dường.
Có người nói: Bởi vì Trưởng giả cung kính đối với xuất gia, cho
nên dấy lên ý nghĩ này: Mình lìa nhiễm cõi Dục đạt được quả Bất hoàn,
vẫn không có thể rời bỏ đối với ti ền của châu báu-quyến thuộc ở nhà,
những người xuất gia tuy có đủ mọi ràng buộc, mà đối với gia đình
quyến thuộc-tài sản châu báu có thể rời bỏ không có sự tích tập, thọ giới
cấm của Phật suốt đời tu hành, pha ïm hạnh thanh tịnh viên mãn thuần
nhất, giả sử có ý niệm sai lạc vi phạm làm hỏng giới cấm, sinh lòng hổ
thẹn sâu sắc thường mong được thanh tịnh, nếu ở gia đình thì không thể
nào như vậy. Vì vậy mình nên đối với Tăng chúng này dùng tâm bình
đẳng mà cúng dường.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 573  
www.daitangkinh.org  
Có người nói: Bởi vì Trưởng giả coi trọng hình tướng lễ nghi, cho
nên dấy lên ý nghĩ này: Những người xua át gia cạo bỏ râu tóc-mặc áo
vải nhuộm, hình tướng oai nghi giống như Phật, trì giới hay phá giới đều
làm cho thế gian ngước nhìn tôn trọng mà sinh phước thiện, bởi vì làm
ruộng phước cho nên mình đối với Tăng chúng phải dùng tâm bình đẳng
mà cúng dường.
Có người nói: Bởi vì Trưởng giả mang nặng ân của Phật, cho nên
dấy lên ý nghĩ này: Mình nhờ vào Phật pháp mà đạt được Nhẫn trí,
kiếm và chày Kim cang đa äp tan núi cao của ha i mươi Thân kiến, chặt
đứt gốc rễ của vô biên nẽo ác, làm cho có giới hạn nhất định hướng đến
Niết-bàn, ở trong bốn Đế có tuệ nhãn thanh tịnh, không còn kiết thuộc
phần dưới, ra khỏi bùn lầy của dục vọng. Vì vậy mình không nên đối
với đệ tử của Phật mà dùng tâm không bình đẳng để cúng dường.
Có người nói: Bởi vì Trưởng giả hiển bày giác tuệ kiên cố của
mình đã đạt được không thể nào chuyển đổi, cho nên dấy lên ý nghĩ
này: Tuệ của mình kiên cố lẽ nào thuận theo lời của Thiên thần mà tùy
tiện có sự chuyển biến hay sao? Vì  vậy đối với Tăng chúng dùng tâm
bình đẳng mà cúng dường. Hiển bày về mình như vậy, cho nên đến thưa
với Đức Phật.
Như trong kinh nói: “Đức Phật bảo với Khánh Hỷ: Cúng dường ăn
uống có hai quả không có gì sai biệt:
1. Bồ-tát nhận thức ăn ấy rồi, chứng được Vô thượng Chánh đẳng
Bồ-đề.
2. Như Lai nhận thức ăn ấy rồi, ti ến vào cảnh giới Đại Niết-bàn
Vô dư.”
Hỏi: Bắt đầu nhận thức ăn thì co ù tham sân si, sau khi nhận thức
ăn thì tham sân si không còn, vì sao quả cúng dường không có có gì sai
biệt?
Đáp: Do suy nghĩ và do ruộng có sự thù thắng riêng biệt, Đức Phật
dựa vào sự thù thắng riêng biệt mà nói là không sai khác. Nghĩa là lúc
ban đầu hai chị em Nan-đà và Nan-đà-bạt-la, nghe nói Bồ-tát thọ nhận
cháo sữa đầy đủ mười sáu vị ngọt ngào, chắc chắn sẽ được thành tựu Vô
thượng Đẳng giác, vui mừng nhảy lên sung sướng phát khởi suy nghĩ thù
thắng, mang cháo sữa như trên dâng lên Bồ-tát. Bồ-tát ăn rồi ngay trong
đêm này, làm cho quân ma phải ha øng phục, thành bậc Đẳng Chánh
Giác. Hai chị em nghe tin vui mừng gấp bội lại khởi lên suy nghĩ thù
thắng. Ruộng đã cúng dường ấy tuy không phải là thù thắng, nhưng nhờ
vào suy nghĩ thù thắng cho nên có thể dẫn đến quả thù thắng.   Thuần-
574 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
đà vào lúc Đức Phật sắp Niết-bàn, thấy thân hình của Đức Phật dường
như có phần suy yếu đổi thay, la ïi nghe không lâu nữa nhất định nhập
Niết-bàn, ngưỡng mộ lưu luyến không chịu đựng nổi, làm cho tâm mình
buồn phiền rối bời, suy nghĩ và ý nguyện thù thắng không thể nào hiện
rõ trước mắt, nhưng nhờ vào ruộng thù thắng mà có thể dẫn đến quả thù
thắng. Đức Phật dựa vào đây cho nên nói là không có gì sai biệt.
Có người đưa ra cách nói như vậy : Bởi vì muốn ngăn chặn tâm
của Thuần-đà thay đổi hối tiếc. N hư trong kinh ấy nói: “Đức Phật bảo
với A-nan: Nếu Thuần-đà kia là người khéo léo, hoặc là do người khác
dẫn dắt, hoặc là tự mình suy nghĩ tìm hiểu, ở trong sự cúng dường thức
ăn mà sinh lòng thay đổi hối tiếc, thì đối với sự việc khó có được sẽ trở
thành không đạt được. Sự việc khó có được ấy, đó gọi là sự cúng dường
cuối cùng lúc chư Phật sắp Niết-b àn. Nếu người ấy sinh tâm thay đổi
hối tiếc, thì ông nên dùng sáu xứ mà khuyến khích, nói cho biết là nhân
duyên cúng dường thức ăn có thể dẫn đến sống lâu, sắc tướng-sức ma-
ïnh-vui vẻ-danh tiếng-giàu sang-quan quyền, tôi đi theo Đức Thế Tôn
tự mình nghe sự việc này, cúng dường thức ăn có hai quả không có gì
sai biệt:
1. Bồ-tát thọ nhận thức ăn ấy rồi, chứng được Vô thượng Chánh
đẳng Bồ-đề.
2. Như Lai thọ nhận thức ăn ấy rồi , tiến vào cảnh giới Đại Niết-
bàn vô dư.
Lại cần phải nói cho Thuần-đà kia biết: Nên biết ở trong sự cúng
dường thức ăn, nếu sinh tâm thay đổi hối tiếc thì ông ở trong sự việc
khó có được như vậy sẽ trở thành không đạt được. Như mất đi dịp dâng
cúng cháo sữa mà sinh ra phước thiện thù thắng lúc Bồ-tát sắp thành
Phật, cẩn thận đừng thay đổi hối tiếc !” Vì vậy cho nên nói là hai quả
không có gi sai khác.
Có người nói: Hai lúc đều có thể giúp đỡ thêm cho thân lìa nhiễm,
nghĩa là thức ăn vào lúc tiêu hóa thì có thể làm sự việc của ăn. Đức Phật
vào lúc cuối đêm thành tựu Chánh giác, thức ăn ấy tiêu hóa giống như
thành tựu Chánh giác; Niết-bàn cu õng như vậy. Vì thế cho nên nói hai
quả của sự cúng dường không có sai biệt.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức ăn rồi chứng được Phật pháp,
sau khi thọ nhận thức ăn rồi thọ dụng Phật pháp. Được tu và tập tu, nói
cũng như vậy.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức  ăn rồi liền tiến vào tất cả
Tĩnh lự-Giải thóat-Đẳng trì-Đẳng chí, sau khi thọ nhận thức ăn rồi cũng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 575  
www.daitangkinh.org  
tiến vào tất cả Tĩnh lự-Giải thoát-Đẳng trì-Đẳng chí.
Có người nói:Ban đầu thọ nhận th ức ăn rồi vượt qua dòng sông
phiền não, sau khi thọ nhận thức ăn rồi vượt qua dòng sông sinh tử.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận t hức ăn rồi làm khô cạn biển
phiền não, sau khi thọ nhận thức ăn rồi làm khô cạn biển sinh tử. Như
vậy, nhổ bật cây phiền não-nhổ bật cây sinh tử, phá tan núi phiền não-
phá tan núi sinh tử, vượt qua nơi nương tựa của phiền não-vượt qua nơi
nương tựa của sinh tử, nói cũng như vậy.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức ăn rồi rời bỏ Tập đế, sau khi
thọ nhận thức ăn rồi rời bỏ Khổ đế.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức ăn rồi chứng nhập Đạo đế,
sau khi thọ nhận thức ăn rồi chứng nhập Diệt đế.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức  ăn rồi rời bỏ Tập tiến vào
Đạo, sau khi thọ nhận thức ăn rồi rời bỏ Khổ tiến vào Diệt.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức ăn rồi vượt lên trên các Lậu,
sau khi thọ nhận thức ăn rồi vượt lên trên pháp thuận theo Lậu.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức ăn rồi vượt qua bốn Bộc lưu,
sau khi thọ nhận thức ăn rồi vượt qua pháp thuận theo Bộc lưu. Như Bộc
lưu-thuận theo Bộc lưu, nói đến vượt qua sai bi ệt như vậy; Ách-thuận
theo Ách, Thủ- thuận theo Thủ, Thân hệ - thuận theo Thân hệ, các Cái-
thuận theo các Cái, nói đến vượt qua cũng như vậy.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức ăn rồi phá tan hai ma, đó là
ma phiền não và ma trời tự tại; sau khi thọ nhận thức ăn rồi cũng phá
tan hai ma, đó là ma uẩn và ma chết.
Có người nói: Ban đầu thọ nhận thức ăn rồi tiến vào cảnh giới Đại
Niết-bàn Hữu dư, sau khi thọ nhận thức  ăn rồi tiến vào cảnh giới Đại
Niết-bàn Vô dư.
Đức Phật dựa vào các loại nhân duyên như vậy, nói đến quả của
hai loại cúng dường không có gì sai biệt.

-------------------------------------
576 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
CHƯƠNG V: ĐẠI CHỦNG UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Hai: LUẬN VỀ DUYÊN
LUẬN VỀ DUYÊN (Phần 1)
Đại chủng làm mấy duyên cho Đại chủng? Các chương như vậy
và giải thích về nghĩa của từng chương đã lĩnh hội rồi, tiếp đến nên
phân biệt rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì cần phải ngăn chặn cách nói của phái Thí Dụ, phái ấy
nói tánh của duyên không phải là pháp có thật.
Hỏi: Vì sao họ đưa ra cách nói này?
Đáp: Bởi vì dựa vào kinh. Như trong kinh nói: “Vô minh duyên
Hành.” Tướng của Hành có khác nhau, Vô minh chỉ có một tướng, làm
sao một tướng của Vô minh làm duyên sinh ra tướng khác nhau của
Hành, mà duyên là thật?
Tôn giả cũng nói: “Duyên là tên gọi mà các Sư tạm thời thiết lập,
Thể không phải là có thật.” Cũng vì ngăn chặn những cách nói như vậy
để hiển bày rõ ràng thể của các duyên là có thật. Nếu tánh của các
duyên không phải là có thật, thì tất cả các pháp đều không phải là có
thật, bởi vì Nhân duyên thâu nhiếp tất cả các pháp hữu vi; Đẳng vô gián
duyên thâu nhiếp quá khứ-hiện tại, trừ ra  tụ tâm cuối cùng của A-la-
hán, còn lại tâm-tâm sở pháp;  Sở duyên duyên và Tăng thượng duyên
thâu nhiếp tất cả các pháp. Vả  lại, nếu tánh của duyên không phải là
có thật, thì lẽ ra không thi thiết các pháp rất sâu xa, nghĩa là không dựa
vào nhân duyên quán sát bởi vì tánh của các pháp thô thiển dễ biết.
Nếu dùng nhân duyên mà quán sát, thì nghĩa rất sâu xa vượt quá bốn
biển lớn, chỉ riêng Đức Phật mới có năng lực biết được chứ không phải
là ai khác mà biết được. Lại nữa, nếu tánh của duyên không phải là có
thật, thì lẽ ra không thi thiết có ba loại Bồ-đề, đó là dùng trí bậc Thượng
quán xét nhân duyên cho nên đạt được B ồ-đề của Phật, dùng trí bậc
Trung quán xét đạt được Bồ-đề của Độc giác, dùng trí bậc Hạ quán xét
đạt được Bồ-đề của Thanh văn. La ïi nữa, tánh của nhân duyên không
phải là thật có, thì lẽ ra không thi thiết có ba phẩm Tuệ, đó là Tuệ phẩm
Hạ sẽ luôn luôn là phẩm Hạ, phẩm Trung sẽ luôn luôn là phẩm Trung,
phẩm Thượng sẽ luôn luôn là phẩm Thượng, bởi vì không có lực của
duyên thật sự làm cho tăng giảm. Nếu như vậy thì không có thầy   trò-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 577  
www.daitangkinh.org  
dạy dỗ-luyện tập, và tánh của thầy trò lẽ ra không có thay đổi gì cả.
Tôn giả Diệu Âm cũng đưa ra cách nói này: “Nếu duyên không
phải là thật thì lẽ ra thầy không nên làm cho giác tuệ của học trò chuyển
từ bậc Hạ thành bậc Trung, chuyển từ bậc Trung thành bậc Thượng. Bởi
vì không có duyên tu tập làm cho tăng trưởng, cho nên thầy trò-dạy dỗ
sẽ không được thành lập, thầy sễ l uôn luôn là thầy-học trò cũng như
vậy.”
Bởi vì những lý lẽ đã nói như vậy, cho nên biết tự tánh của duyên
quyết định là có thật.
Hỏi: Nếu duyên là có thật thì nghĩ a của kinh mà phái Thí Dụ đã
dẫn ra nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Vô minh tuy là một mà tác dụng có nhiều, phần nhiều dùng
làm duyên sinh ra tướng khác nhau của  hành. Bởi vì pháp hữu vi tùy
theo các duyên nương nhờ, cho nên có vô lượng môn với tác dụng khác
nhau, ví như một người mà có năm  khả năng nhưng không trái ngược
nhau, điều ấy cũng như vậy.
Có người nói: Bởi vì hiển bày tự tánh của các pháp hữu vi yếu
kém, không có thể tự mình dấy khởi mà chắc chắn phải nhờ vào duyên
khác, không có tác dụng thật sự-không có tự tại, cho nên soạn ra phần
luận này.
Trong này, tự tánh nghĩa là tự Thể của pháp. Hoặc là nói ở đây
hiển bày về tự tánh yếu kém của cá c pháp đã sinh ra, bởi vì yếu kém
cho nên có lúc nhờ vào bốn duyên, hoặc là ba-hoặc là hai mới được
sinh khởi. Hãy còn không có pháp  nào nhờ vào một duyên mà sinh
khởi, huống gì là không có nơi nào nhờ cậy? Như người bệnh hoạn yếu
đuối, nhất định phải nhờ vào hoặc là bốn-hoặc là ba-hoặc là hai duyên
đã nương nhờ mà được sinh khởi chuyển đổi, hãy còn không có nhờ vào
một duyên, huống gì là hoàn toàn không nương nhờ?
Hoặc là nói ở đây hiển bày về tự tánh yếu kém của Nhân duyên
tự nhiên sinh ra(năng sinh), bởi vì yếu kém cho nên hoặc là bốn-hoặc
là ba-hoặc là hai giúp đỡ nhau mới có thể sinh ra pháp. Như người yếu
đuối, hoặc là bốn-hoặc là ba-hoặc là hai dựa vào nhau mới có thể làm
được một công việc. Như trong kinh nói: “Sắc là vô thường, nhân duyên
của sắc cũng là tánh vô thường. Do vô thường mà khởi  lên thì sắc làm
sao thường? Bởi vì tánh của các pháp hữu vi yếu kém cho nên không
có thể tự nhiên dấy khởi, nghĩa là pháp ấy không có sức mạnh để có
thể tự mình sinh khởi. Bởi vì không tự mình sinh khởi cho nên nhờ vào
nơi khác mà sinh khởi, cần phải nhờ vào sức mạnh của duyên mới được
578 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
sinh khởi. Bởi vì nhờ vào duyên khác cho nên không có tác dụng, nghĩa
là pháp không có mong muốn dấy lên ý nghĩ này: Mình phải làm vì ai,
ai khiến mình phải làm? Bởi vì không có tác dụng cho nên sẽ không có
tự tại, nghĩa là trong các pháp hữu vi không tự tại mình đừng khởi lên-
mình đừng diệt đi.”
Có người nói: Vì loại bỏ những ngu dốt về d uyên khởi, cho nên
soạn ra phần luận này. Ngu dốt về duyên khởi, nghĩa là lúc ấy nghe
nói Vô minh duyên Hành, cho đến Sinh duyên Lão tử, liền cho rằng chỉ
riêng pháp này là pháp duyên khởi. Nay  cần phải quyết định hiển bày
rõ ràng từ duyên mà sinh ra, cá c pháp trong-ngoài đều là duyên khởi.
Vì những duyên này cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Đại chủng cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là hai nhân, đó là nhân Câu
hữu-Đồng loại. Cùng sinh và hướng về với nhau là nhân Câu hữu, sinh
trước và sinh sau là nhân Đồng loại. Tăng thượng, nghĩa là không ngăn
ngại đối với sinh khởi, và chỉ ri êng không có chướng ngại. Đây là dựa
vào tướng chung của chủng loại mà nói.
Nhưng bốn Đại chủng có mười một loại,  đó là sở y của Nhãn xứ
cho đến sở y của Pháp xứ. Sở y của  Nhãn xứ cùng với sở y của Nhãn
xứ làm Nhân-Tăng thượng, cùng với sở y khác chỉ là một Tăng thượng,
cho đến Sở y của Pháp xứ cùng với s ở y của Pháp xứ làm Nhân-Tăng
thượng, cùng với sở y khác chỉ là một Tăng thượng.
Đại chủng sở y của Nhãn xứ lại có hai loại, đó là trái và phải. Sở
y của bên trái cùng với bên trái la øm Nhân-Tăng thượng, cùng với sở y
của bên phải chỉ là một Tăng thượn g. Sở y của bên phải cùng với bên
phải làm Nhân-Tăng thượng, cùng với sở y của bên trái chỉ là một Tăng
thượng.
Đại chủng sở y của Nhãn bên trái lại có hai loại, đó là do nuôi
lớn và dị thục sinh. Nuôi lớn cùng với nuôi lớn làm Nhân-Tăng thượng,
cùng với dị thục sinh chỉ là một Tăng thượng. Dị thục cùng với dị thục
làm Nhân-Tăng thượng, cùng với nuôi lớn chỉ là một Tăng thượng.
Đại chủng dị thục lại có hai loại, đó là dị thục của nghiệp thiện và
dị thục của nghiệp bất thiện. Dị thục của nghiệp thiện cùng với dị thục
của nghiệp thiện làm Nhân-Tăng t hượng, cùng với dị thục của nghiệp
bất thiện chỉ là một Tăng thượng. Nghiệp bất thiện nói cũng như vậy.
Đại chủng dị thục của nghiệp thiện la ïi có hai loại, đó là trời và
người. Trời và trời làm Nhân-Ta êng thượng, cùng với người chỉ là một
Tăng thượng. Loài người nói cũng như va äy. Đại chủng của trời lại có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 579  
www.daitangkinh.org  
hai loại, đó là cõi Dục-Sắc. Cõi Dục cùng với cõi Dục làm Nhân-Tăng
thượng, cùng với cõi Sắc chỉ là một Tăng thượng. Cõi Sắc nói cũng như
vậy.
Đại chủng của cõi Sắc lại có bốn loại, đó là Tĩnh lự thứ nhất cho
đến Tĩnh lự thứ tư. Tĩnh lự thứ nhất cùng với Tĩnh lự thứ nhất làm Nhân-
Tăng thượng, cùng với Tĩnh lự khác chỉ là một Tăng thượng; cho đến
Tĩnh lự thứ tư nói cũng như vậy.
Đại chủng dị thục của nghiệp bất thi ện lại có ba loại, đó là địa
ngục-bàng sinh và ngạ quỷ. Địa ngục cùng với địa ngục làm Nhân-Tăng
thượng, cùng với hai nẽo khác chỉ là Tăng thượng. Bàng sinh và ngạ
quỷ nói cũng như vậy.
Như nói về dị thục, nuôi lớn cũng như vậy. Như nói về bên trái,
bên phải cũng như vậy. Như nói về Đại chủng sở y của Nhãn xứ, cho
đến Đại chủng sở y của Pháp xứ cũng như vậy. Trong này khác nhau,
đó là năm xứ bên ngoài có thân mình và thân khác; tình và phi tình… sai
biệt nên suy nghĩ!
Hỏi: Cùng nẽo-cùng địa mà xứ sở sai biệt, lần lượt chuyển đổi
hướng về nhau là có nhân hay không?
Đáp: Có người nói: Không có nhân.
Điều này không hợp lý, bởi vì có Đại chủng là sát-na, đó là Ngũ
tịnh cư vốn có Đại chủng, từ vô thỉ sinh tử chưa hề dấy khởi. Mười một
loại như các sắc sở tạo… dựa theo Đa ïi chủng trước đây nói rộng ra nên
biết.
Hỏi: Đại chủng cùng với sắc sở tạo là mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là năm nhân, đó là nhân Sinh
khởi-nhân Nương tựa-nhân Tồn tại- nhân Duy trì và nhân Nuôi dưỡng.
Tăng thượng, nghĩa là không ngăn ngại đối  với sinh khởi, và chỉ riêng
không có chướng ngại.
Có người nói: Đại chủng cùng với Xúc sở tạo làm nhân Đồng
loại.
Điều này không hợp lý, bởi vì Đại chủng và Xúc sở tạo không
phải là đồng loại.
Hỏi: Sắc sở tạo cùng với sắc sở tạo làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là ba nhân, đó là Câu hữu-
Đồng loại và Dị thục. Tăng thượng, nghĩa là không ngăn ngại đối với
sinh khởi, và chỉ riêng không có chướng ngại. Đây là nói theo tướng
chung, nói sai biệt thì dựa theo Đại  chủng trước đây như lý nên suy
nghĩ!
580 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Sắc sở tạo cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Dị
thục. Tăng thượng, nghĩa là không ngăn nga ïi đối với sinh khởi, và chỉ
riêng không có chướng ngại.
Có người nói: Tạo xúc cùng với các  Đại chủng làm nhân Đồng
loại. Điều này không hợp lý, bởi vì  Tạo xúc và Đại chủng không phải
là đồng loại.
Hỏi: Đại chủng cùng với tâm-tâm sở pháp làm mấy duyên?
Đáp: Sở duyên và Tăng thượng. Sở duyên, nghĩa là làm sở duyên
cho pháp tương ưng với Thức thân kia, và làm sở duyên cho pháp tương
ưng với Ý thức kia. Thân thức và pháp tương ưng, chọn lấy tự tướng; Ý
thức và pháp tương ưng, chọn la áy tự tướng-cọng tướng. Tăng thượng,
nói như trước.
Hỏi: Tâm-tâm sở pháp cùng với  tâm-tâm sở pháp làm mấy
duyên?
Đáp: Nhân-Đẳng vô gián-Sở duyên và Tăng thượng. Nhân là năm
nhân, đó là Tương ưng-Câu hữu-Đồng loại-Biến hành và Dị thục. Đẳng
vô gián, nghĩa là tâm- tâm sở pháp đẳng vô gián, tâm-tâm sở pháp hiện
rõ ở trước mắt. Sở duyên, nghĩa là tâm-tâm sở pháp cùng với tâm-tâm
sở pháp làm sở duyên. Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Tâm-tâm sở pháp cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Dị
thục. Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Đại chủng cùng với Nhãn xứ làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là năm nhân, đó là năm nhân
như Sinh khởi… Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Nhãn xứ cùng với Nhãn xứ làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nha ân là một nhân, đó là nhân Đồng
loại. Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Nhãn xứ cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Một Tăng thượng, nghĩa về Tăng thượng nói như trước. Như
Nhãn xứ, nhĩ-tỷ-thiệt-thân-hương-vị xứ cũng như vậy.
Hỏi: Đại chủng cùng với Sắc xứ làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là năm nhân, đó là năm nhân
như Sinh khởi… Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Sắc xứ cùng với Sắc xứ làm mấy duyên?
Đáp? Nhân và Tăng thượng. Nhân là hai nhân, đó là Đồng loại và
Dị thục. Tăng thượng, nói như trước.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 581  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Sắc xứ cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Dị
thục.Tăng thượng, nói như trước. Như Sắc xứ, thanh-xúc xứ cũng như
vậy.
Nói chung thì tuy là như vậy ma ø nghĩa có khác, đó là Đại chủng
cùng với Thanh xứ làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là năm nhân, đó là
năm nhân như Sinh khởi… Tăng thượng, nói như trước. Thanh xứ cùng
với Thanh xứ làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân
Đồng loại; Tăng thượng, nói như trước. Thanh xứ cùng với Đại chủng
làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Dị thục; Tăng
thượng, nói như trước.
Đại chủng cùng với Xúc xứ làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là
bảy nhân, đó là năm nhân như Sinh khởi…, và Câu hữu-Đồng loại; Tăng
thượng, nói như trước. Xúc xứ cùng với Xúc xứ làm Nhân và Tăng
thượng. Nhân là bảy nhân, đó là năm nhân như Sinh khởi…,và Câu hữu-
Đồng loại; Tăng thượng, nói như trước. Xúc xứ cùng với Đại chủng làm
Nhân và Tăng thượng. Nhân là hai nhân, đó là Câu hữu và Đồng loại;
Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Đại chủng cùng với Ý xứ làm mấy duyên?
Đáp: Sở duyên và Tăng thượng. Sở duyên, đó là làm sở duyên
cho Thân thức và Ý thức, Thân thức chọn lấy tự tướng, Ý thức chọn lấy
tự tướng-cọng tướng, Thân thức chọn lấy thì hoặc là một-hoặc là nhiều,
nói rộng ra như trước.
Hỏi: Ý xứ cùng với Ý xứ làm mấy duyên?
Đáp: Nhân-Đẳng vô gián-Sở duyên và Tăng thượng. Nhân là ba
nhân, đó là Đồng loại-Biến hành và Dị thục. Đẳng vô gián, nghĩa là Ý
xứ đẳng vô gián, Ý xứ hiện rõ ở trước mắt. Sở duyên, đó là Ý xứ làm sở
duyên cho Ý xứ. Tăng thượng, nói như trước.
Đây là dựa vào tướng chung của chủng loại mà nói. Nhưng Ý xứ
có sáu loại, đó là Nhãn thức cho đến Ý thức. Trong này, Nhãn thức cùng
với Nhãn thức làm Nhân-Đẳng vô gián-Tăng thượng, không phải là Sở
duyên. Nhân là hai nhân, đó là Đồng lo ại và Dị thục. Đẳng vô gián,
nghĩa là Nhãn thức đẳng vô gián, Nhãn thức hiện rõ ở trước mắt. Tăng
thượng, nói như trước. Không phải là S ở duyên, bởi vì Nhãn thức chỉ
duyên với sắc, Nhãn thức không phải la ø sắc. Như Nhãn thức cùng với
Nhãn thức, Nhãn thức cùng với nhĩ-tỷ-thiệt-thân thức cũng như vậy.
Nhãn thức cùng với Ý thức làm Nhân-Đẳng vô gián-Sở duyên và
Tăng thượng. Nhân là hai nhân, đó la ø Đồng loại và Dị thục. Đẳng vô
582 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
gián, nghĩa là Nhãn thức đẳng vô gián, Ý thức hiện rõ ở trước mắt. Sở
duyên, nghĩa là Nhãn thức làm sở duyên cho Ý thức. Tăng thượng, nói
như trước. Như Nhãn thức đối với sáu thức, nhĩ-tỷ-thiệt-thân thức đối
với sáu thức cũng như vậy.
Ý thức cùng với Ý thức la øm Nhân-Đẳng vô gián-Sở duyên và
Tăng thượng. Nhân là ba nhân, đó la ø Đồng loại-Biến hành và Dị thục.
Đẳng vô gián, nghĩa là Ý thức đẳng vô gián, Ý thức hiện rõ ở trước mắt.
Sở duyên, nghĩa là Ý thức làm sở duyên cho Ý thức. Tăng thượng, nói
như trước.
Ý thức cùng với Nhãn thức làm Nhân-Đẳng vô gián-Tăng thượng,
không phải là Sở duyên. Nhân là ba nhân, đó là Đồng loại-Biến hành
và Dị thục. Đẳng vô gián, nghĩa là Ý thức đẳng vô gián, Nhãn thức hiện
rõ ở trước mắt. Tăng thượng, nói như trước. Không phải là Sở duyên,
bởi vì Nhãn thức chỉ duyên với sắc, Ý thức không phải là sắc. Như Ý
thức đối với Nhãn thức, Ý thức đối với thức khác cũng như vậy.
Hỏi: Năm thức như nhãn…lần lượt chuyển đổi không gián đoạn
hiện rõ ở trước mắt hay không?
Đáp: Các sư Du-già nói: Năm thức như nhãn… lần lượt chuyển đổi
không gián đoạn không hiện rõ ở trước mắt, bởi vì đều từ ý thức không
gián đoạn mà sinh ra.
Các Luận sư A-tỳ-đạt-ma nó i: Năm thức như nhãn… lần lượt
chuyển đổi đều nhất định không gia ùn đoạn mà khởi lên. Nếu không
như vậy thì trái với chương Căn Uẩn nói, như chương ấy nói: “Khổ căn
cùng với Khổ căn làm Nhân-Đẳng vô gián-Tăng thượng, không phải là
Sở duyên.”
Hỏi: Ý xứ cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Dị
thục; Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Đại chủng cùng với Pháp xứ làm mấy duyên?
Đáp: Nhân-Sở duyên và Tăng thượng. Nhân là bảy nhân, đó là
năm nhân như Sinh khởi…, và Câu hữu- Đồng loại. Sở duyên, đó là làm
sở duyên cho pháp tương ưng với Thân thức và pháp tương ưng với Ý
thức. Tăng thượng, nói như trước.
Pháp xứ cùng với Pháp xứ làm mấy duyên?
Đáp: Nhân-Đẳng vô gián-Sở duyên và Tăng thượng. Nhân là năm
nhân, tức là năm nhân như Tương ưng. Đẳng vô gián, nghĩa là Pháp xứ
đẳng vô gián, Pháp xứ hiện rõ ở trước mắt. Sở duyên, nghĩa là Pháp xứ
làm sở duyên cho Pháp xứ. Tăng thượng, nói như trước.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 583  
www.daitangkinh.org  
Pháp xứ cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là ba nhân, đó là Câu hữu-
Đồng loại và Dị thục. Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Đại chủng cùng với Nhãn căn làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là năm nhân, đó là năm nhân
như Sinh khởi… Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Nhãn căn cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Một Tăng thượng, nghĩa về Tăng thượng nói như trước. Như
nhãn căn, nhĩ-tỷ-thiệt-thân-nam-nữ căn cũng như vậy.
Hỏi: Đại chủng cùng với Mạng căn làm mấy duyên?
Đáp: Một Tăng thượng, nghĩa về Tăng thượng nói như trước.
Hỏi: Mạng căn cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Một Tăng thượng, nghĩa về Tăng thượng nói như trước.
Hỏi: Đại chủng cùng với Ý căn làm mấy duyên?
Đáp: Sở duyên và Tăng thượng, nghĩa về Sở duyên và Tăng
thượng đều nói như trước.
Hỏi: Ý căn cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Dị
thục; Tăng thượng, nói như trước. Như Ý căn, lạc-khổ-hỷ-ưu-xả-tín-tinh
tiến-niệm-định-tuệ căn cũng như vậy.
Hỏi: Đại chủng cùng với Vị tri đương tri căn làm mấy duyên?
Đáp: Sở duyên và Tăng thượng. Sở duyên, nghĩa là các Đại chủng
làm sở duyên cho Khổ nhẫn-Khổ trí, Tập nhẫn-Tập trí, và căn tương
ưng. Tăng thượng, nói như trước.
Hỏi: Vị tri đương tri căn cùng với Đại chủng làm mấy duyên?
Đáp: Một Tăng thượng, nghĩa về Tăng thượng nói như trước. Như
Vị tri đương tri căn, Dĩ tri căn và Cụ tri căn cũng như vậy.
Hỏi: Đại chủng đối với Xứ hỏi-đáp có ba, vì sao đối với Căn hỏi-
đáp chỉ có hai?
Đáp: Bởi vì ý của người soa ïn luận muốn như vậy, nghĩa là luận
đã soạn ra tùy theo ý muốn của người ấy mà soạn luận, nhưng làm cho
không trái với pháp tướng, vì vậy không cần phải vặn hỏi về điều ấy.
Có người nói: Đây là cách nói c ó khác. Có người nói: Trong này
thể hiện nhiều loại văn từ-nhiều loại giải thích, nêu bày rõ ràng về
nghĩa khiến cho dễ hiểu. Có người nói: Trong này thể hiện hai môn
loại-hai phương thức cho đến nói rộng ra. Có người nói: Các Căn tức là
do Xứ thâu nhiếp, nếu nói đến Xứ thì nên biết là đã nói đến Căn, vì vậy
không hỏi đến. Có người nói: Trong này mở rộng và tóm lược dần dần,
584 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nghĩa là bắt đầu hỏi là bốn-tiếp theo là ba-sau cùng là hai, bởi vì trước
nói mở rộng-sau có thể dựa theo biết được, vì bỏ bớt văn phức tạp dần
dần tóm lược mà nói.
Hỏi: Sắc pháp đối với Sắc pháp có nhân Đồng loại hay không?
Đáp: Các Sư phương Tây- Tôn giả Thí Dụ nói: “Sắc đối với Sắc
không có nhân Đồng loại.” Các Sư phái Đối Pháp nói: “Sắc đối với Sắc
có nhân Đồng loại.” Như trong phần nhân Đồng loại ở chương Tạp Uẩn
trước đây đã phân biệt nhiều.
Hỏi: Vì sao bốn Đại chủng cùng sinh-cùng trú-cùng diệt mà không
tương ưng, tâm-tâm sở pháp cùng sinh-cùng trú-cùng diệt mà lại nói là
tương ưng?
Đáp: Như bốn Đại chủng có lúc giảm-có lúc tăng, tâm-tâm sở
pháp thì không như vậy. Trong này, si nh nghĩa là năng sinh-sở sinh,
trú nghĩa là năng trú-sở trú và năng dị-sở dị, diệt nghĩa là năng diệt-sở
diệt.
Hỏi: Các pháp hữu vi đều có sinh-tr ú-diệt, vì sao lại nói là cùng
sinh- cùng trú- cùng diệt?
Đáp: Có nhân duyên cho nên nói đều có sinh-trú-diệt, nghĩa là
có các tướng khác nhau, nhiều tướng cho nên không phải là một tướng.
Có nhân duyên cho nên nói cùng sinh- cùng trú-cùng diệt, nghĩa là tất
cả đều không lìa khỏi thời gian một sát-na…, bởi vì sinh-trú-diệt ở trong
một lúc.
Hỏi: Thể của bốn Đại chủng có tăng giảm hay không? Giả sử như
vậy thì có gì sai? Cả hai đều có sa i lầm. Nếu có tăng giảm thì lẽ nào
không tách rời nhau? Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu trong vật cứng mà
cực vi của địa nhiều thì thủy-hỏa-phong sẽ ít, cực vi của địa tùy theo
lượng xen tạp của thủy…, loại khác thì tách rời nhau; cho đến vật động
nói cũng như vậy. Nếu không có tăng giảm thì các vật như nước-đá…, lẽ
ra không có thể trở thành khác nhau như cứng-mềm…?
Đáp: Nên nói là Thể của Đại chủng có tăng giảm.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói là không tách rời nhau?
Đáp: Tuy có tăng giảm mà không ta ùch rời nhau, bởi vì lần lượt
chuyển đổi giúp đỡ nhau cùng làm những việc làm. Như trong vật cứng
tuy cực vi của địa nhiều mà thủy-hỏa-phong ít, nhưng tách rời thủy… thì
địa yếu ớt không có thể làm được những việc làm; cho đến vật động nói
cũng như vậy. Như nhiều thôn xóm cùng nhau lo liệu một sự việc, tuy
có số người nhiều ít không giống nhau, mà cần phải hỗ trợ lẫn nhau chứ
không có thể tách rời nhau.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 585  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Thể của tâm-tâm sở cũng có tăng giảm, tại sao lại nói thì
không như vậy? Nghĩa là tâm sở pháp có nhiều-có ít ở trong các tụ tâm
của ba cõi- ba tánh- hữu lậu- vô lậu.
Đáp: Bởi vì sự việc bằng nha u cho nên không gọi là tăng giảm,
nếu trong một tâm có hai Tưởng-một Thọ… thì có thể gọi là tăng giảm,
nhưng trong một tâm thì một Tưởng-một  Thọ bằng nhau cho nên khác
với Đại chủng.
Có người nói: Thể của Đại chủng không có tăng giảm.
Hỏi: Đá-gỗ…vì sao cứng-mềm… khác nhau?
Đáp: Bởi vì thế lực của Đại chủng có tăng thêm cực vi, như cực vi
của bốn Đại trong vật cứng, số lượng của Thể tuy bằng nhau mà thế lực
ấy tăng thêm cực vi của địa; c ho đến vật động nói cũng như vậy. Như
một lạng muối hòa với một lạng bột đặt ở trên lưỡi, muối sinh ra thức
mạnh hơn-bột sinh ra thức yếu hơn nhi ều; ở đây cũng như vậy. Thí dụ
về nước-giấm cùng hòa vào nhau sinh ra Thiệt thức, thí dụ về kim nhọn-
lông chim sinh ra Thân thức, nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Tâm-tâm sở pháp cũng có tăng thêm cực vi, như Chỉ Man là
lợi căn, Xà Nô là độn căn, tại sao nói là không như vậy?
Đáp: Như bốn Đại chủng có thế lực thô thiển rõ ràng, cực vi tăng
lên dễ dàng biết rõ, vì vậy nói đến điều ấy; tâm-tâm sở pháp thì không
như vậy. Vì vậy, Đại chủng không nói đến tương ưng.
Vả lại, tâm-tâm sở pháp đều có sở duyên, bốn Đại chủng không
có sở duyên, không phải là pháp không có sở duyên mà có thể nói đến
tương ưng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tâm-tâm sở pháp có sở y, có hành
tướng, có phát ngộ, cho nên chắc ch ắn có sở duyên, có sở duyên cho
nên luôn luôn tương ưng không tách rời nhau; bốn Đại chủng trái ngược
với điều này, cho nên không có sở duyên, bởi vì không có sở duyên cho
nên tuy không tách rời nhau mà không tương ưng.
Không tách rời nhau có hai loại:
1. Đại chủng không tách rời nhau cùng tạo ra một sắc.
2. Tâm-tâm sở pháp không tác h rời nhau cùng duyên vào một
cảnh.
Năm uẩn tuy là cùng thuộc về một thân, mà không có hai sự việc
này chứ không phải là không tách rời nhau, vì vậy Đại chủng không nói
đến tương ưng.
Hỏi: Vì sao biết được bốn Đạ i chủng này luôn luôn không tách
rời nhau?
Đáp: Bởi vì tự tướng tác nghiệp trong tất cả các tụ đều có thể đạt
586 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
được.
Nghĩa là trong tụ cứng thì tự tướng của địa giới hiện bày rõ  ràng
có thể đạt được, cho nên có nghĩa th ành tựu cao nhất. Ở trong tụ này
nếu không có thủy giới, thì vàng-bạc -sắt thép…sẽ không có thể tiêu
mất, và nếu nước không có thì Đại chủng ấy sẽ phân tán. Nếu không có
hỏa giới thì đá sỏi…đánh vào nhau không sinh ra lửa, và nếu lửa không
có thì không có thể thành thục, Đại chủng ấy sẽ thối rữa hư hoại. Nếu
không có phong giới thì sẽ không có chuyển động, và nếu không có gió
thì Đại chủng ấy sẽ không có sự tăng trưởng.
Ở trong tụ ướt thì tự tướng của thủy giới hiện bày rõ ràng có thể
đạt được, cho nên có nghĩa thành tựu cao nhất. Ở trong tụ này nếu
không có địa giới thì đến phần vị giá rét sẽ không thành băng lạnh, và
nếu đất không có thì thuyền bè… sẽ chìm mất. Nếu không có hỏa giới
thì sẽ không có thời tiết nóng ấm, và nếu lửa không có thì Đại chủng ấy
sẽ thối rữa hư hoại. Nếu không có phong giới thì sẽ không có chuyển
động, và nếu gió không có thì sẽ không có sự tăng trưởng.
Ở trong tụ nóng thì tự tướng của hỏa  giới hiện bày rõ ràng có
thể đạt được, cho nên có nghĩa thà nh tựu cao nhất. Ở trong tụ này nếu
không có địa giới thì đèn nến… sẽ không t hể nào cháy lại được, và nếu
đất không có thì sẽ không duy trì được mọi vật. Nếu không có thủy giới
thì sẽ không sinh ra dòng chảy, và nếu không có lửa thì ngọn lửa sẽ
không tụ lại được. Nếu không có phong giới thì sẽ không chuyển động,
và nếu không có gió thì sẽ không có sự tăng trưởng.
Ở trong tụ động thì tự tướng của  phong giới hiện bày rõ ràng có
thể đạt được, cho nên có nghĩa thành tựu cao nhất. Ở trong tụ này nếu
không có địa giới thì chạm vào tường vách… ngăn ngại sẽ không quay
trở lại, và nếu đất không có thì sẽ không duy trì được mọi vật. Nếu
không có thủy giới thì sẽ không có gió lạnh, và nếu nước không có thì
Đại chủng ấy sẽ phân tán. Nếu không có hỏa giới thì sẽ không có gió
nóng, và nếu lửa không có thì Đại chủng ấy sẽ thối rữa hư hoại.
Hỏi: Tướng của bốn Đại chủng na øy khác nhau, lần lượt chuyển
đổi trái ngược nhau, tại sao cùng lúc không rời nhau mà khởi lên?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy:“Tướng khác
nhau-trái ngược nhau-nhân duyên khác  nhau, không phải là các tướng
khác nhau đều nhất định trái ngược  nhau. Các pháp không trái ngược
nhau mà tướng khác nhau, có thể cùng lúc dấy khởi không tách rời lẫn
nhau, như bốn Đại chủng và hương-vị-xúc-xanh-vàng… Các pháp có
tướng khác nhau mà trái ngược lẫn nhau, chắc chắn không cùng lúc dấy
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 131 587  
www.daitangkinh.org  
khởi mà không tách rời nhau, như củi và lửa, mưa đá và lúa mạ, thuốc
và bệnh, sáng và tối.”


„
588 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA