A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 134

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 621  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 134

LUẬN VỀ DUYÊN (Phần 4)

Đã nói về sự thành lập tầng Phong luân-Thủy luân-Kim luân và
các biển- các núi- các châu làm xứ sở của Địa cư rồi, tiếp đến nói về sự
thành lập Không cư làm nơi chốn cung điện cư trú của chư Thiên như cõi
trời Đại Phạm… Nhưng cung điện ấy, có người nói: Dựa vào hư không.
Có người nói: Mây dày trải khắp giữa hư không, giống như mặt đất, làm
nơi nương tựa của cung điện ấy, bởi vì ngoài khí thế gian, đến Sắc Cứu
Cánh, thì phía trên là Vô sắc cho nên không có thể thi thiết được.
Hỏi: Từ cõi trời Dạ Ma đến cõi trời Sắc Cứu Cánh, nơi nương tựa
dùng mây làm đất thì số lượng ấy như thế nào?
Đáp: Có người nói: Từ cõi trời Dạ Ma đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại
dùng mây làm đất, đều giống như số lượng trên đỉnh núi Diệu Cao; cõi
Sắc dùng mây làm đất thì phần dưới hẹp-phần trên rộng, nghĩa là Địa
của Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai-thứ ba-thứ tư, như thứ tự bằng số lượng các
thế giới trong Tiểu thiên-Trung thiên-Đại thiên ở bốn châu ấy.
Có Sư khác nói: Cung điện của cõi trời Dạ Ma dùng mây làm đất,
gấp bội so với đỉnh núi Diệu Cao; c ho đến cung điện của cõi trời Tha
Hóa Tự Tại dùng mây làm đất, so với trước lần lượt chuyển tiếp gấp bội
lẫn nhau. Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai-thứ ba như thứ tự, bằng số lượng thế
giới ở Tiểu thiên-Trung thiên-Đại thiên; Tĩnh lự thứ tư thì số lượng ấy
là vô biên. Vì vậy, nếu dựa vào Tĩnh lự thứ tư, khởi lên Hữu thân kiến
thì rất khó đoạn trừ, bởi vì chấp vào Địa vô biên làm Ngã.
Hỏi: Địa của Tĩnh lự thứ tư, nếu như vô biên thì tai họa vốn không
đến được, lẽ nào không phải là thường trú hay sao?
Đáp: Bởi vì sát-na vô thường cho nên không có lỗi này.
Có người nói: Trong Địa của Tĩnh lự thứ tư, cung điện đã nương
tựa đều nhất định là vô thường. Nghĩa là bởi vì cung điện của địa ấy
622 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tùy theo lúc sinh-lúc chết của chư Thiên của cõi ấy cho nên cùng khởi
lên- mất đi.
Cách nói này không hợp lý. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì theo lý
thì không có hữu tình nào cùng chung xứ sở của nghiệp(khí- nghiệp), vì
vậy như trước đã nói là hợp lý.
Các khí thế gian đã thành lập rồi, ban đầu có một hữu tình ở cõi
trời Cực Quang Tịnh, bởi vì t họ mạng- nghiệp-phước tùy theo đã hết,
cho nên từ cõi ấy chết rồi sinh đến cung trời Đại Phạm, về sau các hữu
tình cũng từ cõi ấy chết đi có người sinh đến cõi Phạm Phụ, có người
sinh đến cõi Phạm Chúng, có người sinh đến cung trời Tha Hóa Tự Tại,
dần dần sinh xuống phía dưới, cho đến loà i người ở Bắc châu làm đầu
tiên, tiếp đến Cù-đà-ni, tiếp đến Tỳ- đề-ha, sau sinh ở Thiệm Bộ, tiếp
đến sinh ở loài quỷ, tiếp đến sinh ở lo ài bàng sinh, sau sinh vào địa
ngục. Bởi vì lực của pháp vốn như vậy, cho nên nếu xứ sở sau là Không
thì nơi ấy nhất định Trú trước, nếu xứ sở trước là Không thì nơi ấy nhất
định Trú sau. Nếu Đại địa ngục có một hữu tình sinh đến, thì lúc bấy giờ
đã vượt qua hai mươi kiếp Thành, hai mươi kiếp Trú bắt đầu từ đây.
Hỏi: Mấy kiếp khí thế gian Th ành, mấy kiếp hữu tình dần dần
Trú?
Đáp: Có người nói: Mười kiếp khí thế gian Thành, mười kiếp hữu
tình dần dần Trú. Có người nói: Năm kiếp khí thế gian Thành, mười lăm
kiếp hữu tình dần dần Trú.
Nói như vậy thì một kiếp khí thế gian Thành, mười chín kiếp hữu
tình dần dần Trú.
Hỏi: Giới hạn mấy thế giới cùng lúc Hoại-cùng lúc Thành?
Đáp: Có người nói: Giới hạn tro ng một trăm Câu-chi thế giới
thuộc bốn Đại châu.
Có người nói: Vô số thế giới cùng lúc Hoại-cùng lúc Thành. Vì
sao biết như vậy? Bởi vì lấy kinh làm lượng. Như trong kinh nói: “Đức
Phật bảo với Tỳ kheo: Mắt của Ta  thanh tịnh hơn hẳn mắt loài người,
thấy vô số thế giới ở phương Đông…, hoặc  có thế giới đang Hoại, hoặc
có thế giới đã Không, hoặc có thế giới đang Thành, hoặc có thế giới đã
Trú, như trời tuôn mưa lớn, giọt mưa giống như trục xe, không có gián
đoạn-không có thiếu sót.” Ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao tất cả các thế giới không cùng lúc Hoại-cùng lúc
Thành?
Đáp: Bởi vì nghiệp của cá c hữu tình không như nhau. Nghĩa là
loài hữu tình ở xứ sở này tăng tr ưởng về cọng nghiệp thì thế giới sẽ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 623  
www.daitangkinh.org  
Thành, nếu cọng nghiệp không còn thì thế giới sẽ Hoại. Vả lại, loài hữu
tình ở xứ sở ấy nếu nghiệp thanh tịnh tăng lên thì thế giới này sẽ Hoại,
nếu nghiệp thanh tịnh giảm bớt thì thế giới này sẽ Thành.
Hỏi: Nếu các hữu tình vào lúc kiếp sắp Hoại còn lại nửa kiếp,
bởi vì phá hoại sự hòa hợp của Ta êng, thì rơi vào địa ngục vô gián có
chết yểu hay không? Nếu có chết yểu thì nơi ấy làm sao cảm đến thọ
mạng một kiếp? Nếu không chết yểu thì nơi ấy vào lúc kiếp Hoại lẽ
nào không dừng lại? Như trong kinh nói: “Nếu nơi nào thậm chí có một
trứng kiến tồn tại thì tai họa sẽ không hủy hoại.” Huống là nơi ấy còn
tồn tại hay sao?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Nơi ấy không có chết yểu.
Hỏi: Nếu như vậy thì nơi ấy vào lúc kiếp Hoại lẽ nào không dừng
lại hay sao?
Đáp: Lúc kiếp sắp Hoại, do lực tăng thượng của nghiệp, di chuyển
đưa vào trong Đại địa ngục ở cõi khác , ví như ở kinh đô có sự việc vui
mừng tốt đẹp, trước phải di chuyển người có tội rất nặng đưa vào trong
ngục giam ở nơi hẻo lánh, sau đó ở chốn kinh đô mới ban lệnh ân xá.
Có Sư khác nói: Lúc kiếp sắp Hoại, bởi vì pháp vốn như vậy cho
nên tâm niệm của hữu tình điều hòa thuần thiện, đối với những tội nặng
khác hãy còn tự nhiên không làm, huống gì có người phá hoại sự hòa
hợp của Tăng hay sao?
Lại có người nói: Lúc kiếp sắp hủy hoại, nếu người tạo ra nghiệp
vô gián phá Tăng, thì mạng chung sẽ rơi vào trong địa ngục ở cõi khác,
bởi vì pháp vốn như vậy cho nên không sinh vào nơi sắp hủy hoại. Như
nói: Lúc kiếp lửa hủy hoại thế gian thì hữu tình sinh lên phía trên. Thời
gian tai họa khởi lên kiếp nước-kiếp gió nói rộng ra cũng vậy. Nhưng tai
họa của nước và gió có tướng hủy hoại khác nhau, nghĩa là nước có thể
ngâm làm cho nát rữa, gió có thể đưa  đẩy đánh vào nhau, thế lực hủy
hoại xa gần không giống nhau. Lại như kiếp lửa, lúc thế gian thành lập
theo thời gian trước sau, nước-gió cũng như vậy.
Như Đại kiếp ấy có ba tai họa lớn, như vậy Trung kiếp xuất hiện
ba tai họa nhỏ:
1. Đao binh.
2. Dịch bệnh.
3. Đói kém.
Đầu tiên lúc kiếp đao binh sắp sửa khởi lên, người ở châu Thiệm
Bộ có tuổi thọ cao nhất là mười t uổi, bởi vì pháp sai trái-tham lam-
nhiễm ô nối tiếp nhau, yêu thương không bình đẳng che lấp tâm ý,   tà
624 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
pháp trói buộc-sân giận hiểm độc ta êng lên, gặp nhau thì khởi tâm làm
hại vô cùng mạnh mẽ. N hư bây giờ thợ săn trông thấy chim thú giữa
đồng vắng, hễ tay đã cầm thứ gì thì đều trở thành dao gậy, tất cả đều
trở thành hung bạo mặc sức giết hại lẫn nhau, trong bảy ngày-bảy đêm
người chết gần hết. Trong châu Thiệm Bộ chỉ còn lại một vạn người,
tất cả đều khởi tâm Từ dần dần tăng thêm thọ lượng, lúc bấy giờ gọi là
vượt qua kiếp đao binh.
Tiếp đến lúc kiếp dịch bệnh sắp sửa khởi lên, người ở châu Thiệm
Bộ có tuổi thọ cao nhất là mười tuổi, bởi vì có đủ những lỗi lầm như
trước, loài Phi nhân phun chất độc làm cho dịch bệnh lan truyền khắp
nơi, gặp phải thì mạng chung chứ khó có thể cứu chữa được, cũng không
nghe có tên gọi của thuốc thang chữa trị, lúc ấy trải qua bảy tháng-bảy
ngày-bảy đêm, dịch bệnh lan truyền khắp nơi người chết gần hết. Trong
châu Thiệm Bộ chỉ còn lại một va ïn người, tất cả đều khởi tâm Từ dần
dần tăng thêm thọ lượng, lúc bấy giờ gọi là vượt qua kiếp dịch bệnh.
Cuối cùng lúc kiếp đói kém sắp sửa khởi lên, người ở châu Thiệm
Bộ có tuổi thọ cao nhất là mười  tuổi, cũng có đủ những lỗi lầm như
trước, trời-rồng giận dữ trách mắng không rưới xuống làn mưa ngọt
ngào, vì vậy thế gian gặp phải nạn đói kém kéo dài. Bởi vì đói kém cho
nên đã có tụ tập-bạch cốt-vận trù, nói theo ba loại khác nhau.
Bởi vì hai nhân cho nên gọi là có tụ tập:
1. Con người tụ tập, nghĩa là con người lúc ấy do rất đói kém yếu
ớt cho nên tụ tập mà chết.
2. Hạt giống tụ tập, nghĩa là con người  lúc ấy vì thêm nhiều con
cháu, ngưng sự ăn uống của mình, bỏ vào trong hòm nhỏ muốn làm hạt
giống, cho nên lúc đói kém gọi là có tụ tập.
Có xương trắng (bạch cốt) cũng bởi vì hai nhân:
1. Con người lúc ấy thân hình khô đét, mạng chung chưa bao lâu
mà xương trắng đã hiện rõ.
2. Con người lúc ấy do đói kém bức ngặt, gom góp xương trắng
nấu nước để mà uống.
Có vận dụng tính toán (vận trù) cũng bởi vì hai nhân:
1. Do lương thực ít ỏi mà tr uyền nhau tính toán chuyện ăn uống,
nghĩa là trong một gia đình từ lớn đến nhỏ thuận theo sự tính toán đến
ngày có được một ít thức ăn thô thiển.
2. Nghĩa là bởi vì tính toán để xoay xở cho nên ở nơi cất giấu có
được một ít gạo mè, dùng nhiều nước mà nấu, phân chia cùng nhau
uống để cứu giúp mạng sống còn lại.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 625  
www.daitangkinh.org  
Đói kém như vậy trải qua bảy năm-bảy tháng-bảy ngày-bảy đêm,
do đói kém bức ngặt cho nên người chết gần hết. Trong châu Thiệm Bộ
chỉ còn lại một vạn người, tất cả đều khởi tâm Từ dần dần tăng thêm
thọ lượng, lúc bấy giờ gọi là vượt qua kiếp đói kém.
Ba tai họa bất ngờ này tuy là khó trừ, nhưng có lời của bậc Thánh
nói để đối trị điều đó, nghĩa là nếu có người có thể một ngày một đêm
giữ giới không giết hại, thì ở đời vị lai quyết định không gặp phải tai
họa đao binh dấy khởi; nếu có người có thể dùng một quả Ha-lê-đát-kê,
khởi tâm thanh tịnh ân cần dâng cu ùng cho Tăng chúng, thì ở đời vị lai
quyết định không gặp phải tai họa dịch bệnh dấy khởi; nếu có người có
thể dùng một nắm thức ăn, khởi tâm thanh tịnh ân cần dâng cúng cho
Tăng chúng, thì ở đời vị lai quyết định không gặp phải tai họa đói kém
dấy khởi.
Hỏi: Ba tai họa như vậy ở châu khác có hay không?
Đáp: Không có tai họa căn bản, mà có tương tự, nghĩa là sân giận
tăng mạnh-thân lực yếu kém-nhiều lần cọng thêm đói khát. Đây là nói
đến hai châu. Châu Bắc câu-lô cũng không có tương tự, bởi vì không có
tội nghiệp mới sinh đến châu ấy, và bởi  vì châu ấy không có sân giận
tăng mạnh.

-----------------------------
626 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
CHƯƠNG V: ĐẠI CHỦNG UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Ba: LUẬN VỀ CỤ KIẾN
LUẬN VỀ CỤ KIẾN (Phần 1)
Đã có đủ Kiến đế, đệ tử của Đức Thế Tôn chưa lìa nhiễm cõi Dục
mà thành tựu sắc của nghiệp tha ân-ngữ hệ thuộc cõi Sắc, do Đại chủng
nào đã tạo ra? Các chương như vậy và giải thích về nghĩa từng chương
đã lĩnh hội rồi, nay sẽ phân biệt rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn làm cho người nghi có được quyết định. Nghĩa
là trong kinh nói: “Đức Phật bảo v ới Tỳ kheo: Nếu trong thân này Ly
sinh hỷ lạc, tưới nhuần-khắp nơi tưới nhuần, vui sướng dễ chịu- khắp nơi
vui sướng dễ chịu, thì ở trong thân này không có phần ít Ly sinh hỷ lạc
mà không đầy đủ khắp nơi.”
Trong kinh này nói đến địa Căn bản, chớ cho rằng chỉ trong địa
Căn bản này có pháp có thể lìa bỏ, chứ không phải là địa Cận phần.
Bởi vì đoạn dứt mối nghi này, cho nên hiển bày trong Cận phần cũng có
pháp thiện có thể lìa bỏ tương tự.
Có Sư khác nói: Muốn ngăn chặn Luận giả Phân Biệt, nói Dự lưu-
Nhất lai cũng đạt được Tĩnh lự Căn bản. Vì sao vị ấy đưa ra cách nói
này? Bởi vì dựa vào trong kinh, nh ư nói: “Tuệ thiếu thì không có Tĩnh
lự, Tĩnh lự thiếu thì không có Tuệ, người có đầy đủ hai loại này, thì cách
cõi Niết-bàn không xa.” Dự lưu-Nhất lai, bởi vì đều có Tuệ cho nên họ
cũng có Tĩnh lự Căn bản. Vì ngăn ch ặn ý chấp ấy để hiển bày hai quả
đầu chưa đạt được Tĩnh lự.
Hỏi: Nếu như vậy thì bài tụng mà vị ấy đã dẫn ra nên hiểu thế
nào?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Tụng ấy nói  tư
duy chọn lựa đúng đắn gọi là Tĩnh lự, nếu không như vậy thì ngoại đạo
cũng đạt được Tĩnh lự Căn bản, lẽ nào vẫn chấp nhận là họ cũng có Tuệ
hay sao? Luận giả Phân Biệt đưa ra cách nói này: Chấp nhận họ có Tuệ
lại có gì sai? Cách nói ấy không đúng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đầy
đủ hai loại này thì đối với Niết-bàn đã là không xa, chứ không phải là
các ngoại đạo cách Niết-bàn gần, bởi vì họ không có pháp giải thoát.”
Có người nói: Vì ngăn chặn ý của phái Thí Dụ, họ nói các địa Cận
phần chỉ có pháp thiện. Nay nói rõ Cận phần có đủ ba loại, đó là thiện-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 627  
www.daitangkinh.org  
nhiễm ô và vô ký. Nếu địa Cận phần chỉ có pháp thiện, thì đệ tử của
Đức Thế Tôn chưa lìa tham cõi Dục, dựa vào Vị chí Định khởi lên đạo
thế tục, luật nghi tùy chuyển ấy do Đại chủng của địa nào tạo ra? Tôn
giả Thí Dụ đưa ra cách nói như va äy: Là do Đại chủng của Tĩnh lự thứ
nhất đã tạo ra. Lẽ nào không phải các ông nói: Dự lưu-Nhất lai chưa đạt
được Tĩnh lự hay sao? Vị ấy đưa ra cách nói này: Tôi ngăn chặn pháp
thiện của Tĩnh lự không phải là nhi ễm ô và vô ký. Cách nói ấy phi lý,
bởi vì chưa lìa tham cõi Dục, hãy còn không có thể dấy khởi pháp thiện
của Tĩnh lự thứ nhất, huống gì c ó thể dấy khởi pháp vô phú vô ký của
địa ấy? Vì vậy để ngăn chặn tông chỉ của người khác và hiển bày về
chánh lý, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Đã nói là đã có đủ Kiến đế, vì sao lại nói đến đệ tử của Đức
Thế Tôn?
Đáp: Đã có đủ Kiến đế, là bởi vì muốn phân biệt về Tùy tín-Tùy
pháp hành; đệ tử của Đức Thế Tôn, là bởi vì muốn phân biệt về các dị
sinh.
Hỏi: Đây là ai vậy?
Đáp: Đây là quả Dự lưu và quả Nhất lai chứ không phải là gì
khác, bởi vì nói là chưa lìa nhiễm cõi Dục.
Hỏi: Tùy tín-Tùy pháp hành vì sao không gọi là đã có đủ Kiến
đế?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đã thấy rõ bốn Đế và đã làm
hại tà kiến, thì gọi là đã có đủ Kiến đế. Tùy tín-Tùy pháp hành, không
phải là đã thấy rõ bốn Đế, bởi vì nay đang thấy rõ; không phải là đã
làm hại tà kiến, bởi vì nay đang làm hại. Vì vậy không gọi là đã có đủ
Kiến đế.
Có Sư khác nói: Nếu trong sự nối tiếp nhau, đã loại trừ tất cả cách
nhìn trái ngược- hành ác- nẽo ác- phiền não, thì mới được gọi là đã có
đủ Kiến đế. Tùy tín-Tùy pháp hành, nay đang có thể loại trừ chứ không
gọi là đã loại trừ, bởi vì vẫn còn thành tựu. Vì vậy không gọi là đã có đủ
Kiến đế. Như trong thửa ruộng tốt không có tất cả các loại cỏ dại-mưa
đá và tai họa bất ngờ, gọi là thửa ruộng đầy đủ cho các việc đồng áng.
Lại có người nói: Nếu trong sự nối tiếp nhau đã loại bỏ bốn nghi,
sinh ra bốn quyết định, thì lúc bấy giờ gọi là đã có đủ Kiến đế. Tùy tín-
Tùy pháp hành, đang loại bỏ bốn nghi, sinh ra bốn quyết định, cho nên
không gọi là đã có đủ.
Có người nói: Nếu trong thân đã loại bỏ bốn tối tăm, đã phát khởi
bốn sáng suốt; đã loại bỏ bốn vô trí, đã phát khởi bốn trí, thì gọi là đã có
628 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
đủ Kiến đế. Tùy tín-Tùy pháp hành thì không như vậy, cho nên không
gọi là đã có đủ.
Có người nói: Đã thuần phục châu-đảo của bốn Đế, đã loại bỏ
giặc thù phiền não ở trong đó, mới gọi là đã có đủ. Tùy tín-Tùy pháp
hành, đang thuần phục- đang loại bỏ, cho nên không gọi là đã có đủ.
Hỏi: Vì sao dị sinh không gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn?
Đáp: Nếu chỉ thuận theo lời da ïy của Đức Phật chứ không tiếp
nhận lời dạy nào khác, thì gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn. Dị sinh có lúc
thuận theo lời dạy của Đức Phật, c ó lúc thuận theo lời nói tà vạy, cho
nên không gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn.
Có người nói: Các hữu tình do nghe đúng đắn mà điều phục chứ
không phải là do nghe tà vạy, mới gọi la ø đệ tử của Đức Thế Tôn. Dị
sinh thì không như vậy.
Có người nói: Nếu thành tựu bốn loại Chứng tịnh, thì gọi là đệ tử
của Đức Thế Tôn. Dị sinh không có bốn loại Chứng tịnh, cho nên không
gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn.
Có người nói: Nếu chỉ tôn xưng Đức Phật để làm bậc Đại Sư, thì
gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn. Dị sinh có lúc tôn xưng ngoại đạo tà ma
để làm thầy, cho nên không gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn.
Có người nói: Nếu chỉ quy y c ung kính Tam Bảo để làm ruộng
phước, thì gọi là đệ tử c ủa Đức Thế Tôn. Các loạ i dị sinh, hoặc là lấy
tà thần- các ngoại đạo… để làm ruộng phước, cho nên không gọi là đệ
tử của Đức Thế Tôn.
Có người nói: Nếu tin chỉ có Đức Phật là bậc Nhất thiết trí, chỉ có
pháp do Đức Phật đã nói mới có na êng lực vượt qua sinh tử, chỉ có Tỳ
kheo Tăng là người phạm hạnh, thì gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn. Các
loại dị sinh trái ngược với điều này, vì vậy không gọi là đệ tử của Đức
Thế Tôn.
Có người nói: Đối với Thánh giáo của Đức Phật, tâm ý vững bền
như cột cao của Đế Thích, thì gọi là đệ tử của Đức T hế Tôn. Các loại
dị sinh ở trong giáo pháp của Đức Phật, tâm không vững bền giống như
bông tơ theo gió lên xuống, chuyển động không ngừng, cho nên không
gọi là đệ tử của Đức Thế Tôn.
Hỏi: Đã có đủ Kiến đế, đệ tử của Đức Thế Tôn chưa lìa nhiễm cõi
Dục mà thành tựu sắc của nghiệp thân- ngữ hệ thuộc cõi Sắc, do Đại
chủng nào đã tạo ra?
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Đây là dựa vào tướng chung của chủng
loại mà nói. Nếu nói riêng biệt, thì nên nói là do Đại chủng của địa Vị
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 629  
www.daitangkinh.org  
chí mà tạo ra. Đây là ngăn chặn no ùi về Dự lưu-Nhất lai cũng đạt được
Tĩnh lự. Ý nói: Bởi vì chưa lìa nhiễm cõi Dục, cho nên không có người
nào chưa lìa nhiễm cõi Dục mà có thể đạt được Tĩnh lự. Lại cũng ngăn
chặn nói đến trong địa Vị chí không có vô ký. Ý nói: Bởi vì Đại chủng
của cõi Sắc tạo ra, cho nên không có người nào chưa đạt được địa Tĩnh
lự mà có thể khởi lên Đại chủng của địa ấy.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ hỏi về nghiệp thân- ngữ tùy theo đạo thế
tục chứ không phải là vô lậu?
Đáp: Đó là ý của người soạn luận muốn như vậy, tùy theo ý muốn
ấy mà soạn ra phần luận này, nhưng làm cho không trái với pháp tướng,
vì vậy không cần phải vặn hỏi về nguyên cớ điều ấy.
Có người nói: Phải hỏi đầy đủ mà không hỏi, thì nên biết là nghĩa
này có khác.
Có người nói: Nghiệp thân-ngữ vô lậu quyết định không tách rời,
nghiệp thân-ngữ tùy theo đạo thế tục. Nếu hỏi về thế tục thì nên biết là
đã hỏi đến vô lậu.
Có người nói: Luật nghi vô lậu lấy giới thế tục làm gia hạnh, làm
môn loại, làm nương tựa, làm nơi dừng chân yên ổn. Nếu hỏi về gia
hạnh ấy thì đã hỏi đến điều ấy.
Có người nói: Giới vô lậu dựa vào gi ới thế tục mà đạt được, cho
nên hỏi về thế tục thì hỏi đến vô lậu.
Có người nói: Luật nghi thân- ngữ tùy theo đạo thế tục, chắc chắn
cùng chung chủng loại với tự động tạo(năng tạo), nay chỉ hỏi đến cùng
loại tùy theo địa sai biệt, vô lậu khác loại vì vậy không hỏi.
Có người nói: Sắc này tùy theo đạo thế tục có sự tranh luận khác
nhau. Nghĩa là có người nói: Là do Đại chủng của địa Vị chí mà tạo ra;
có người nói: Là do Đại chủng của Tĩnh l ự thứ nhất mà tạo ra. Vì vậy
mà hỏi đến. Vô lậu nhất định là do Đại chủng của cõi Dục mà tạo ra, vì
vậy không hỏi đến. Bởi vì những duyên này, cho nên chỉ hỏi về nghiệp
thân-ngữ thế tục, chứ không hỏi đến vô lậu.
Hỏi: Sinh ở cõi Dục tiến vào bốn Tĩnh lự hữu lậu, sắc của nghiệp
thân-ngữ do Đại chủng nào đã tạo ra?
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Đây là dựa vào tướng chung của chủng
loại mà nói. Nếu nói riêng biệt thì sắc  thuộc đạo thế tục tùy theo Tĩnh
lự thứ nhất tức là Đại chủng sở tạo  hệ thuộc Tĩnh lự thứ nhất, cho đến
sắc thuộc đạo thế tục tùy theo Tĩnh lự thứ tư tức là Đại chủng sở tạo hệ
thuộc Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Sinh ở cõi Dục tiến vào bốn Tĩnh lự vô lậu, sắc của   nghiệp
630 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thân-ngữ do Đại chủng nào đã tạo ra?
Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Bởi vì dựa vào thân cõi Dục hiện rõ ở
trước mắt.
Hỏi: Vì sao Đại chủng sở y hữu la äu cần phải hệ thuộc cùng một
địa với thụ động tạo (sở tạo), sở y vô lậu tùy theo thân nào khởi lên thì
hệ thuộc ở thân ấy?
Đáp: Bởi vì luật nghi hữu lậu có ràng buộc-có hệ thuộc, là Đại
chủng sở tạo cùng chung địa; luật nghi vô lậu lìa ràng buộc-lìa hệ thuộc,
nhưng dựa vào thân khởi lên, cho nên t ùy theo trong thân của địa nào
hiện rõ trước mắt, thì Đại chủng sở tạo thuộc về thân ấy.
Có người nói: Luật nghi hữu lậu rơ i vào cõi-rơi vào địa, cho nên
Đại chủng sở tạo thuộc về cõi-địa của mình; luật nghi vô lậu tuy rơi vào
địa mà không rơi vào cõi, nhưng dựa vào thân khởi lên, cho nên tùy
theo Đại chủng sở tạo của sở y.
Có người nói: Luật nghi hữu lậu là Đại chủng sở tạo cùng loại, cho
nên địa cần phải giống nhau; luật nghi vô lậu là Đại chủng sở tạo khác
loại, cho nên tùy theo thân riêng biệt, bởi vì cần phải dựa vào thân hiện
rõ ở trước mắt.
Hỏi: Sinh ở cõi Sắc tiến vào bốn Tĩnh lự hữu lậu, sắc của nghiệp
thân-ngữ do Đại chủng nào đã tạo ra?
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Đây là dựa vào tướng chung của chủng
loại mà nói. Nếu nói riêng biệt thì sắc  thuộc đạo thế tục tùy theo Tĩnh
lự thứ nhất, tức là Đại chủng sở tạo hệ thuộc Tĩnh lự thứ nhất, cho đến
sắc thuộc đạo thế tục tùy theo Tĩnh lự thứ tư, tức là Đại chủng sở tạo hệ
thuộc Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Sinh ở cõi Sắc tiến vào bốn Tĩnh lự vô lậu, sắc của nghiệp
thân-ngữ do Đại chủng nào đã tạo ra?
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Đây cũng dựa vào tướng chung mà nói.
Nếu nói riêng biệt thì nếu sinh ở Tĩnh lự thứ nhất tiến vào bốn Tĩnh lự
vô lậu, thì nghiệp thân-ngữ ấy đều là Đại chủng sở tạo thuộc Tĩnh lự thứ
nhất; nếu sinh ở Tĩnh lự thứ hai tiến vào ba Tĩnh lự vô lậu, thì nghiệp
thân- ngữ ấy đều là Đại chủng sở tạo thuộc Tĩnh lự thứ hai; nếu sinh ở
Tĩnh lự thứ ba tiến vào hai Tĩnh lư ï vô lậu, thì nghiệp thân-ngữ ấy đều
là Đại chủng sở tạo thuộc Tĩnh lự thứ ba; nếu sinh ở Tĩnh lự thứ tư tiến
vào vô lậu của Tĩnh lự thứ tư, thì nghiệp thân-ngữ ấy là Đại chủng sở
tạo thuộc Tĩnh lự thứ tư.
Trong này, nên biết rằng sinh ở địa dưới thì Định của địa trên hiện
rõ trước mắt, sinh ở địa trên thì Định của địa dưới không hiện rõ  trước
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 631  
www.daitangkinh.org  
mắt.
Hỏi: Vì sao như vậy?
Đáp: Bởi vì Định của địa dưới yếu kém, Định của địa trên  mạnh
hơn, đối với mạnh hơn sinh ra yêu thích cho nên dấy khởi, đối với yếu
kém sinh ra chán bỏ cho nên không dấy khởi.
Có người nói: Dưới hướng lên trên, trên không hướng xuống dưới,
như bề tôi hướng về vua, vua không hướng về bề tôi.
Có người nói: Sinh ở địa dưới thì đối với pháp của địa trên, lại có
những việc làm cho nên dấy khởi hiện rõ trước mắt; sinh ở địa trên đối
với pháp của địa dưới lại không có việc làm nào, vì vậy không dấy khởi.
Như A-la-hán không dấy khởi đạo đối trị để đoạn ba cõi, bởi vì không
có tác dụng.
Có người nói: Pháp thiện gi a hạnh do công dụng mà dấy khởi,
sinh ở địa trên thì pháp của địa dưới không có tác dụng, đối với pháp
không có tác dụng lại khởi lên công lực khiến cho hiện rõ ở trước mắt,
chứ không phải là như vô ký.
Hỏi: Đại chủng tùy theo địa có năm loại riêng biệt, mấy loại
không ngừng diệt, mấy loại không ngừng hiện rõ trước mắt?
Đáp: Sinh ở cõi Dục, nếu tâm cõi Dục không gián đoạn, Tĩnh lự
thứ nhất hữu lậu hiện rõ ở trước mắt, thì lúc ấy Đại chủng của một loại
diệt đi, đó là cõi Dục; Đại chủng của hai loại không ngừng hiện rõ trước
mắt, đó là cõi Dục và Tĩnh lự t hứ nhất. Nếu Tĩnh lự thứ nhất hữu lậu
không gián đoạn, Tĩnh lự thứ nhất hữu lậu hiện rõ ở trước mắt, thì lúc
ấy Đại chủng của hai loại diệt đi, đại chủng của hai loại không ngừng
hiện rõ trước mắt, đó là cõi Dục va ø Tĩnh lự thứ nhất . Nếu Tĩnh lự thứ
nhất hữu lậu không gián đoạn, Tĩnh lự thứ nhất vô lậu hiện rõ ở trước
mắt, thì lúc ấy Đại chủng của hai loại diệt đi, đó là cõi Dục và Tĩnh lự
thứ nhất; Đại chủng của một loại không ngừng hiện rõ trước mắt, đó là
cõi Dục. Nếu Tĩnh lự thứ nhất vô lậu không gián đoạn, Tĩnh lự thứ nhất
vô lậu hiện rõ ở trước mắt, thì lúc ấy Đại chủng của một loại diệt đi, Đại
chủng của một loại không ngừng hiện rõ trước mắt, đó là cõi Dục. Nếu
Tĩnh lự thứ nhất vô lậu không gián đoạn, Tĩnh lự thứ nhất hữu lậu hiện
rõ ở trước mắt, thì lúc ấy Đại chủng của một loại diệt đi, đó là cõi Dục;
Đại chủng của hai loại không ngừng hiện r õ trước mắt, đó là cõi Dục
và Tĩnh lự thứ nhất. Nếu Tĩnh lự thứ nhất hữu lậu không gián đoạn, tâm
cõi Dục hiện rõ ở trước mắt, thì lúc  ấy Đại chủng của hai loại diệt đi,
đó là cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất; Đại chủng của một loại không ngừng
hiện rõ trước mắt, đó là cõi Dục. Nếu tâm thiện của cõi Dục không gián
632 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
đoạn, Tĩnh lự thứ nhất vô lậu hiện rõ ở trước mắt; nếu Tĩnh lự thứ nhất
vô lậu không gián đoạn, tâm thiện của cõi Dục hiện rõ ở trước mắt, thì
đều là Đại chủng của một loại diệt  đi, Đại chủng của một loại không
ngừng hiện rõ trước mắt, đó là cõi Dục.
Như tiến vào-thoát ra ở Tĩnh lự thứ nhất, cho đến tiến vào-thoát
ra ở Tĩnh lự thứ tư, tùy theo sự thích hợp đều cần phải nói rộng ra. Như
sinh ở cõi Dục, cho đến sinh ở Tĩnh lự thứ tư, tùy theo sự thích hợp cũng
cần phải nói rộng ra.
Hỏi: Nếu sinh ở cõi Dục , lúc Đại chủng của cõi Sắc hiện rõ ở
trước mắt, thì hiện rõ trước mắt ở nơi nào?
Đáp: Có người nói: Giữa chặng ma øy. Có người nói: Ở chót mũi.
Có người nói: Ở bên ngực. Có người nói: Ở bên rốn. Có người nói: Ở
ngón chân.
Có người đưa ra cách nói này: Tu øy theo xứ sở an tâm thuộc gia
hạnh trước đó ở nơi nào, thì hiện rõ trước mắt ở nơi ấy.
Có Sư khác nói: Đại chủng của cõi Dục là thô, Đại chủng của cõi
Sắc là tế, tế hợp lại- thô hở ra, như dầu thấm vào cát. Nhưng lúc Tĩnh lự
Căn bản hiện rõ ở trước mắt, thì Đạ i chủng của cõi Sắc khởi lên trong
toàn thân; nếu lúc Cận phần Tĩnh lự hiện rõ ở trước mắt, thì Đại chủng
của cõi Sắc chỉ khởi lên ở bên ngực.
Có người nói: Lúc Cận phần Tĩnh lự hiện rõ ở trước mắt, thì Đại
chủng của cõi Sắc cũng khởi lên ở toàn thân, nhưng nuôi lớn thân không
giống như Căn bản. Như có hai người cùng đi đến hồ nước tắm rửa, một
người ở bên cạnh hồ múc nước rửa ráy thân thể, một người bước vào
trong hồ ngâm toàn thân mà tắm gội. Hai người dùng nước tuy cùng tắm
ướt toàn thân, nhưng thân nuôi lớn bước vào trong hồ thì hơn hẳn.
Hỏi: Trong thân cõi Dục trước  đó có khe hở, Đại chủng của cõi
Sắc khởi lên có tiến vào trong hay không?
Đáp: Không phải như vậy. Thân cõi Dục ở vị lai tự nhiên có   hai
loại:

1. Chỉ có Đại chủng của cõi Dục.
2. Xen lẫn Đại chủng của cõi Sắc.
Nếu lúc gặp được duyên tiến vào Định của cõi Sắc, thì lúc ấy chỉ
có Đại chủng của cõi Dục sẽ diệt đi, xen lẫn Đại chủng của cõi Sắc sẽ
sinh ra, cho nên không có thể nói là trước đó có khe hở-sau đó khởi lên
trú bên trong.
Hỏi: Đệ tử của Đức Thế Tôn, sinh ở cõi Vô sắc mà thành tựu sắc
của nghiệp thân-ngữ vô lậu, do Đại chủng nào đã tạo ra?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 633  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là hệ thuộc cõi Sắc.
Hỏi: Trong này vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn làm cho người nghi có được quyết định. Nghĩa
là cõi Vô sắc không có các sắc, c ó người sinh ra nghi ngờ: Đệ tử của
Đức Thế Tôn sinh ở cõi Vô sắc, sa éc vô lậu đã thành tựu không phải là
Đại chủng sở tạo. Bởi vì trừ bỏ mối nghi này cho nên nói: Đại chủng sở
tạo hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là hệ thuộc cõi Sắc.
Hỏi: Sắc đã thành tựu ấy, chắc chắn là Đại chủng sở tạo thuộc cõi
Dục-Sắc, vì sao nói hoặc là?
Đáp: Nên nói quyết định nhưng mà nói hoặc là, bởi vì muốn hiển
bày về cõi không có tạp loạn, vô lậu đối trị thì có tạp loạn. Bởi vì cõi
không có tạp loạn, cho nên Đại chủng s ở tạo thuộc cõi Dục là khác,
Đại chủng sở tạo thuộc cõi Sắc là khác, không hề có một sắc mà cùng
Đại chủng sở tạo thuộc hai cõi, vì t hế cho nên nói hoặc là. Đây tức là
nói chung. Nhưng sắc vô lậu tùy theo dấy khởi dựa vào địa, tự động tạo
ra(năng tạo) Đại chủng có năm loại riêng biệt, đó là Đại chủng sở tạo
hệ thuộc cõi Dục và bốn Tĩnh lự.
Đệ tử của Đức Thế Tôn sinh ở cõi Vô sắc, nếu là A-la-hán thì chỉ
thành tựu Đại chủng của năm địa thuộc  vị lai, sắc vô lậu sở tạo không
phải là hiện tại bởi vì không dấy khởi, không phải là quá khứ bởi vì đã
rời bỏ. Nếu là Bất hoàn thì cũng thành tựu Đại chủng của năm địa thuộc
vị lai, sắc vô lậu sở tạo không pha ûi là hiện tại bởi vì không dấy khởi,
quá khứ thì không nhất định, bởi vì dựa vào thân của năm địa dấy khởi
có nhiều ít, hoặc là hoàn toàn không có, vì vậy cần phải nói.
Hoặc có người Học sinh đến cõi Vô sắc, thành tựu năm địa thuộc
vị lai dựa vào Giới, quá khứ hoàn toàn không có, nghĩa là trước đó dựa
vào thân của cõi Dục và bốn Tĩnh lự, đối với Quả thứ ba và Hướng thứ
tư, các đạo vô lậu chưa khởi lên-c hưa diệt đi, từ đó mạng chung sinh
đến cõi Vô sắc.
Hoặc có người Học sinh đến cõi V ô sắc, thành tựu vị lai có năm,
quá khứ có một, nghĩa là lúc trước ở cõi Dục và bốn Tĩnh lự, tùy theo
dựa vào một thân, đối với Quả thứ ba hoặc là Hướng thứ tư, các đạo vô
lậu đã khởi lên- đã diệt đi, từ đó mạng chung sinh đến cõi Vô sắc.
Hoặc có người Học sinh đến cõi V ô sắc, thành tựu vị lai có năm,
quá khứ có hai, nghĩa là lúc trước ở cõi Dục và bốn Tĩnh lự, tùy theo dựa
vào hai thân, đối với Quả thứ ba ho ặc là Hướng thứ tư, các đạo vô lậu
đã khởi lên-đã diệt đi, từ đó mạng chung sinh đến cõi Vô sắc.
Hoặc có người Học sinh đến cõi Vô sắc, thành tựu vị lai có  năm,
634 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
quá khứ có ba, nghĩa là lúc trước ở cõi Dục và bốn Tĩnh lự, tùy theo dựa
vào ba thân, đối với Quả thứ ba hoặc là Hướng thứ tư, các đạo vô lậu đã
khởi lên-đã diệt đi, từ đó mạng chung sinh đến cõi Vô sắc.
Hoặc có người Học sinh đến cõi V ô sắc, thành tựu vị lai có năm,
quá khứ có bốn, nghĩa là lúc trước ở c õi Dục và bốn Tĩnh lự, tùy theo
dựa vào bốn thân, đối với Quả thứ ba hoặc là Hướng thứ tư, các đạo vô
lậu đã khởi lên-đã diệt đi, từ đó mạng chung sinh đến cõi Vô sắc.
Hoặc có người Học sinh đến cõi V ô sắc, thành tựu vị lai có năm,
quá khứ có năm, nghĩa là vốn có dựa vào thân của cõi Dục và bốn Tĩnh
lự, đối với Quả thứ ba hoặc là Hướng thứ tư, các đạo vô lậu đã khởi lên-
đã diệt đi, từ đó mạng chung sinh đến cõi Vô sắc.s
Có người đưa ra cách nói này: Không có người Học nào sinh đến
cõi Vô sắc mà không thành tựu sắc quá khứ, bởi vì người ấy lúc trước
ở cõi Dục-Sắc, đối với Quả thứ ba  hoặc là Hướng thứ tư, nhất định đã
khởi lên- đã diệt đi mới mạng chung. Vì thế cho nên bản luận nói rằng:
Nếu những người Học sinh đến cõi Vô sắc thì thành tựu sắc sở tạo thuộc
quá khứ- vị lai, nếu vào lúc ấy đạt được quả A-la-hán thì thành tựu sắc
sở tạo thuộc vị lai, chứ không phải là sắc sở tạo thuộc quá khứ. Nếu nói
rằng không phải như vậy thì bản luận nên nói: Người Học sinh đến cõi
Vô sắc, có lúc không thành tựu sắc sở tạo thuộc quá khứ.
Tôn giả Tăng-già-phạt-tô nói rằng: “Hoặc có người Học sinh đến
cõi Vô sắc, cũng không thành tựu sắc của nghiệp vô lậu trong thân năm
địa ở quá khứ- vị lai, nghĩa là trước đó dựa vào thân của cõi Dục và bốn
Tĩnh lự, đối với Quả thứ ba và H ướng thứ tư, các đạo vô lậu chưa khởi
lên-chưa diệt đi, từ đó mạng chung sinh đến cõi Vô sắc. Hoặc có người
Học sinh đến cõi Vô sắc, thành tựu quá khứ và vị lai đều có một, nghĩa
là lúc trước ở cõi Dục và bốn Tĩnh lự, tùy theo dựa vào một thân, đối với
Quả thứ ba hoặc là Hướng thứ tư, các đạo vô lậu đã khởi lên- đã diệt đi,
từ đó mạng chung sinh đến cõi Vô sắc. Như vậy thành tựu hai-thành tựu
ba-thành tựu bốn-thành tựu năm, dựa theo trước nói rộng ra như lý nên
suy nghĩ. Nếu sinh đến cõi ấy đạt được  quả A-la-hán thì chỉ đạt được
năm địa thuộc vị lai dựa vào Giới.”
Cách nói này phi lý, bởi vì không có lúc nào đạt được quả mà chỉ
đạt được vô vi chứ không phải là hữu vi. Lại cùng với bản luận đã nói
trái ngược nhau, như nói: Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc, thành tựu sắc
sở tạo vị lai, chứ không phải là đại chủng quá khứ. Nếu như ý đó thì bản
luận nên nói: Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc, có lúc không thành tựu sắc
sở tạo vị lai. Vì vậy cách nói trước đối với lý là thích hợp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 134 635  
www.daitangkinh.org  
Ở cõi Vô sắc chết đi sinh vào cõi Dục, Đại chủng của các căn đã
đạt được lúc đầu, do Đại chủng nào làm nhân? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn làm cho người nghi có được quyết định. Nghĩa
là cõi Vô sắc hoàn toàn không có cá c sắc. Hoặc là có người sinh nghi
ngờ như vậy: Ở cõi Dục- Sắc chết đi  sinh đến cõi Vô sắc, sắc ấy hoặc
là trải qua tám vạn- sáu vạn- bốn vạn-hai vạn kiếp mới đoạn hết, từ đó
mạng chung sinh vào cõi Dục-Sắc, Đại chủng của các căn đã đạt được
lúc đầu không có nhân mà sinh ra. Vì loại bỏ mối nghi ấy, hiển bày các
sắc ấy không phải là không có nhân sinh ra, cho nên soạn ra phần luận
này.
Hỏi: Ở cõi Vô sắc chết đi sinh vào cõi Dục, Đại chủng của các căn
đã đạt được lúc đầu, do đại chủng nào làm nhân?
Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Đây là dựa vào tướng chung của chủng
loại mà nói. Nếu nói riêng biệt thì nên đưa ra cách nói này: Ở cõi Vô
sắc chết đi sinh vào cõi  Dục, Đại chủng của cá c căn đã đạt được lúc
đầu, nếu sinh ở địa ngục thì vẫn lấy Đại chủng của địa ngục làm nhân,
cho đến nếu sinh ở loài trời thì vẫn lấy Đại chủng của loài trời làm
nhân. Nếu Nhãn căn và Đại chủng ấy thì vẫn lấy Đại chủng sở y của
Nhãn căn làm nhân. Căn và cảnh còn lại tương tự như vậy nên biết.
Trong mắt thì mắt bên trái và Đại chủng ấy vẫn lấy Đại chủng sở
y của mắt bên trái làm nhân. Trong bên trái thì dị thục vẫn lấy dị thục
làm nhân, nuôi lớn vẫn lấy nuôi lớn  làm nhân. Như bên trái, bên phải
cũng như vậy. Căn và cảnh còn lại nói rộng ra cũng như vậy. Nhưng nối
tiếp sinh tâm cùng dấy khởi, Đại c hủng lần lượt chuyển đổi làm nhân
Câu hữu, đối với mắt… làm năm nhân như Sinh khởi…, Đại chủng đã diệt
từ vô thỉ sinh tử cùng với Đại chủng bây giờ làm nhân Đồng loại.
Hỏi: Vì sao trong này không hỏi về mắt làm nhân cho Đại chủng
của căn đã đạt được lúc đầu?
Đáp: Có người nói: Đây là nói tóm tắt nội dung chủ yếu, cho nên
không hỏi đến mà thôi.
Có Sư khác nói: Đại chủng cùng làm nhân cho Đại chủng của các
căn, vì vậy hỏi đến nó; mắt…không làm nhân cho Đại chủng, vì vậy
không hỏi đến.
Có người nói: Đại chủng diệt đã lâu và Đại chủng bây giờ đều
có nghĩa của nhân, mắt… chỉ có diệ t đã lâu làm nhân, vì vậy không nói
đến.
Hỏi: Ở cõi Vô sắc chết đi sinh vào cõi Sắc, Đại chủng của các căn
636 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
đã đạt được lúc đầu, do Đại chủng nào làm nhân?
Đáp: Hệ thuộc cõi Sắc. Đây c ũng là dựa vào tướng chung của
chủng loại mà nói. Nếu nói riêng biệt thì nên đưa ra cách nói này: Ở cõi
Vô sắc chết đi sinh vào cõi Sắc, Đại chủng của các căn đã đạt được lúc
đầu, nếu sinh ở Tĩnh lự thứ nhất thì vẫn lấy Đại chủng của Tĩnh lự thứ
nhất làm nhân, cho đến nếu sinh ở Tĩnh lự thứ tư thì vẫn lấy Đại chủng
của Tĩnh lự thứ tư làm nhân. Nếu Nhãn căn và Đại chủng ấy thì vẫn lấy
Đại chủng sở y của Nhãn căn làm nhân. Trong mắt bên trái-bên phải- dị
thục-nuôi lớn, nói rộng ra như trước. Căn và cảnh còn lại, nói rộng ra
cũng như vậy. Nhưng nối tiếp sinh ta âm cùng dấy khởi, Đại chủng lần
lượt chuyển đổi làm nhân Câu hữu, như vậy đều nói rộng ra như trước.
Hỏi: Ở cõi Sắc chết đi sinh vào cõi Dục, Đại chủng của các căn đã
đạt được lúc đầu, do Đại chủng nào làm nhân?
Đáp: Hệ thuộc cõi Dục. Đây cũng là nói chung. Nếu nói riêng biệt
thì như trước nên biết, nghĩa còn lại cũng như trước nói rộng ra.


„