A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 137

Việt dịch

QUYỂN 137

LUẬN VỀ CỤ KIẾN (Phần 4)

Hỏi: Tưởng trừ bỏ sắc này tự Thể là gì?
Đáp: Tuệ làm tự Thể. Nếu như vậy thì tại sao dùng Tưởng làm
tên gọi? Bởi vì trong tụ này thì tác dụng của Tưởng tăng mạnh. Như Trì
tức niệm, Niệm trú như thân…, Bổn tánh sinh niệm, Túc trú tùy niệm,
đều lấy Tuệ làm Thể, dùng Niệm làm tên gọi, bởi vì tác dụng của Niệm
tăng mạnh. Tưởng ấy cũng như vậy.
Đã nói về tự Thể, cần phải giải thích về tên gọi của pháp ấy.
Pháp này vì sao mà gọi là Tưởng tr ừ bỏ sắc? Bởi vì pháp này có thể
loại bỏ các sắc tích tập khiến cho không hiện rõ trước mắt, cho nên gọi
là Tưởng trừ bỏ sắc.
Về cõi, là cõi Sắc. Về địa, là Tĩnh lự thứ tư. Về sở y, là dựa vào
thân của cõi Dục. Về hành t ướng, là hành tướng không rõ ràng. Về sở
duyên, là duyên với cõi Dục.
Hỏi: Pháp này duyên với pháp nào của cõi Dục?
Đáp: Có người nói: Tức là duyên với những nơi hố hầm-củi gỗ…
Có người nói: Tức là duyên với cõi hư không ở nơi ấy.
Nói như vậy thì tức là duyên với tất cả các sắc đã trừ bỏ. Ở trong
này có người nói: Chỉ duyên với các sắc của tự thân đã trừ bỏ.
Về Niệm trú, là Thân niệm trú. Về trí, là trí thế tục. Về Đẳng trì,
không phải là đi cùng Đẳng trì. Về căn, là tương ưng với Xả căn.
Về đời(thế), là gồm chung ba đời, quá khứ duyên với quá khứ,
hiện tại duyên với hiện tại, vị lai có thể sinh thì duyên với vị lai, không
sinh thì duyên với ba đời.
Về thiện-bất thiện và vô ký, chỉ là thiện, duyên với ba loại. Có
người nói: Chỉ duyên với vô ký.
Về hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc, là hệ thuộc cõi Sắc, duyên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 673  
www.daitangkinh.org  
với hệ thuộc cõi Dục.
Về Học-Vô học-Phi học phi vô học, là Phi học phi vô học, duyên
với Phi học phi vô học.
Do kiến mà đoạn-do tu mà đoạn và không đoạn, là do tu mà đoạn,
duyên với do tu mà đoạn.
Duyên với thân mình-thân khác và không phải thân, thì có người
nói: Chỉ duyên với thân mình. Có người nói: Duyên với thân mình và
thân khác. Có người nói: Duyên chung với ba loại.
Duyên với danh - duyên với nghĩa, là chỉ duyên với nghĩa.
Gia hạnh đạt được - lìa nhiễm đạt được, là gia hạnh đạt được chứ
không phải là lìa nhiễm đạt được. Bởi vì người đã lìa nhiễm của Tĩnh lự
thứ tư, nếu không gia hạnh mong cầu Tưởng này, thì cuối cùng không
thể nào dấy khởi khiến cho hiện rõ trước mắt. Có người nói: Phật lìa
nhiễm mà đạt được, bởi vì đạt được l úc lìa nhiễm của  cõi Hữu Đảnh,
người khác thì do gia hạnh đạt được. Có người nói: Người khác cũng lìa
nhiễm mà đạt được, nhưng gia hạnh hiện rõ trước mắt. Phật không do
gia hạnh, Độc giác do gia hạnh bậc Hạ, Thanh văn hoặc là bậc Trung-
hoặc là bậc Thượng.
Nơi khởi lên, là ở cõi Dục chứ không phải ở cõi Sắc-Vô sắc, ở loài
người ba châu chứ không phải ở Bắc châu.
Hỏi: Tưởng này do ai mà khởi lên?
Đáp: Có người nói: Chỉ có Thánh giả chứ không phải là dị sinh.
Có người nói: Dị sinh cũng khởi lên. Dị sinh có hai loại:
1. Dị sinh nội pháp.
2. Dị sinh ngoại pháp.
Dị sinh nội pháp có thể khởi lên chứ không phải là dị sinh ngoại
pháp, bởi vì dị sinh ngoại pháp suốt đời chấp ngã-sợ hãi vô ngã, không
thích loại bỏ sắc sở y bên trong.
Đã nói về những môn như tự tánh… của Tưởng này, tiếp theo cần
phải biểu hiện rõ ràng về có xen tạp và không xen tạp.
Hỏi: Những người không có Tưởng trừ bỏ sắc này đều chưa lìa
nhiễm cõi Sắc chăng?
Đáp: Những người chưa lìa nhiễm cõi Sắc đều không có tưởng trừ
bỏ sắc. Có lúc không có tưởng trừ bỏ sắc nhưng không phải là chưa lìa
nhiễm cõi Sắc, đó là đã lìa nhiễm cõi Sắc mà chưa tiến vào Định ấy.
Hỏi: Những người có Tưởng trừ bỏ sa éc đều đã lìa nhiễm cõi Sắc
chăng?
Đáp: Có lúc đã lìa nhiễm cõi Sắc nhưng không phải là có  Tưởng
674 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
trừ bỏ sắc, đó là đã lìa nhiễm cõi Sắc mà chưa tiến vào Định ấy. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì trước đây nói Định ấy chỉ do gia hạnh mà đạt được,
không phải là do lìa nhiễm mà đạt được . Bởi vì tuy đã lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ tư, nhưng nếu không gia hạnh thì lúc cầu mong Định này, rốt
cuộc không có thể khởi lên khiến cho hiện rõ trước mắt.
Có người nói: Định này tuy do lìa nhiễm mà đạt được, nhưng Độc
giác… cần phải khởi lên gia hạnh mới khiến cho hiện rõ trước mắt. Ở
đây dựa vào Có-Không có hiện rõ trước mắt để soạn luận, cho nên đưa
ra cách nói này.
Hỏi: Nói về Tưởng trừ bỏ sắc này thì có nhiều nơi nói, đó là ở
đây nói, trong chương Tạp Uẩn cũng nói là tiến vào Định Vô sắc trừ bỏ
Tưởng về sắc. Trong Ba-la-diễn-noa cũng đưa ra cách nói này:
“Những người có Tưởng trừ bỏ sắc, có thể trừ bỏ tất cả thân,
Ở trong nội pháp và ngoại pháp, không có người nào không trông
thấy.”
Trong phẩm Chúng Nghĩa cũng đưa ra cách nói này:
“Đối với Tưởng-có Tưởng không phải ngay nơi lìa,
Cũng không phải không có Tưởng-không trừ bỏ Tưởng,
Như vậy bình đẳng trừ bỏ những Tưởng về sắc,
Đối với nhân duyên ấy không có gì nhiễm trước.”
Nghĩa của những cách nói như vậy có gì khác nhau?
Đáp: Ở đây nói: Có thể loại bỏ các sắc tích tập khiến cho không
hiện rõ trước mắt, gọi là Tưởng tr ừ bỏ sắc. Trong Ba-la-diễn-noa và
phẩm Chúng Nghĩa nói: Đoạn ái của c õi Sắc gọi là Tưởng trừ bỏ sắc.
Trong chương Tạp Uẩn nói: Không duyên với các sắc lưu chuyển của
địa dưới, gọi là Tưởng trừ bỏ sắc.
Có người nói: Ở đây nói Tưởng trừ bỏ sắc này thuộc về Tĩnh lự
thứ tư. Trong Ba-la-diễn-noa và phẩm Chúng Nghĩa nói: Tưởng trừ bỏ
sắc là thuộc về bảy địa, đó là Cận phần của Vị chí-Trung gian-bốn Tĩnh
lự và Không vô biên xứ. Trong chương Tạp Uẩn đã nói Tưởng trừ bỏ sắc
cũng thuộc về bảy địa, đó là đó là bốn Vô sắc và ba Cận phần trên.
Có người nói: Ở đây nói Tưởng trừ bỏ sắc là Thân niệm trú. Trong
Ba-la-diễn-noa và phẩm Chúng Nghĩ a nói: Tưởng trừ bỏ sắc là Pháp
niệm trú. Trong chương Tạp Uẩn đã nói  Tưởng trừ bỏ sắc là bao gồm
bốn Niệm trú.
Có người nói: Ở đây nói Tưởng trừ bỏ sắc là pháp không giống
nhau, ba nơi còn lại đã nói là pháp giống nhau.
Có người nói: Trong chương Tạp Uẩn đã nói là pháp giống nhau,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 675  
www.daitangkinh.org  
ba nơi còn lại đã nói là pháp không giống nhau.
Đây gọi là nghĩa khác nhau của những cách nói.
Bốn Thức trú và bảy Thức trú, là bốn thâu nhiếp bảy hay là bảy
thâu nhiếp bốn? cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt về nghĩa trong kinh. Nghĩa là trong kinh
nói: Bốn Thức trú- bảy Thức tr ú-chín Hữu tình cư. Nhưng mà không
phân biệt rộng ra, cũng không giải thích về thâu nhiếp, nay muốn giải
thích rộng ra và hiển bày thâu nhi ếp lẫn nhau, cho nên soạn ra phần
luận này.
Bốn Thức trú, như trong kinh nói:
1. “Sắc tùy theo Thức trú.
2. Thọ tùy theo Thức trú.
3. Tưởng tùy theo Thức trú.
4. Hành tùy theo Thức trú.”
Sắc tùy theo Thức trú, đó là Sắc hữu lậu tùy thuận mà giữ lấy, do
số hữu tình thâu nhiếp; Hành tùy theo Thức trú cũng như vậy. Thọ tùy
theo Thức trú, đó là Thọ hữu lậu tùy thuận mà giữ lấy; Tưởng tùy theo
Thức trú cũng như vậy.
Có Sư khác nói: Sắc tùy theo Thức trú, đó là Sắc hữu lậu tùy thuận
mà giữ lấy, do số hữu tình và số phi hữu tình thâu nhiếp; Hành tùy theo
Thức trú cũng như vậy. Thọ-Tưởng tùy theo Thức trú, nói như trước.
Hỏi: Uẩn thuộc số hữu tình nói là Thức trú, việc này có thể như
vậy, Uẩn thuộc về số phi hữu tình tại sao gọi là Thức trú?
Đáp: Có nhiều loại Thức trú, đó là Thức trú tương ưng, Thức trú
câu hữu, Thức trú sở y, Thức trú sở duyên, Thức trú sở hành; Uẩn thuộc
về số phi hữu tình, là sở duyên của Thức cho nên gọi là Thức trú.
Đã nói về tự tánh, cần phải nói đến nhân duyên.
Hỏi: Vì nhân duyên gì cho nên nói tên gọi là Thức trú?
Đáp: Thức trú ở trong này, trú như nhau-trú gần gũi cho nên gọi là
Thức trú. Như nơi ở của voi ngựa… gọi là nơi voi ngựa cư trú.
Có người nói: Trong này do Hỷ tưới  thấm mà Thức tăng trưởng
rộng lớn, cho nên gọi là Thức trú.
Có người nói: Trong này do Ái tưới thấm mà Thức thâu nhiếp tiếp
nhận không tách lìa, cho nên gọi là Thức trú.
Có người nói: Trong này các Thức hữu lậu tùy thuận giữ lấy, Thức
sinh khởi chấp trước, an trú mà tăng trưởng, cho nên gọi là Thức trú.
Hỏi: Vì sao pháp vô lậu không thiết lập Thức trú?
676 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Đáp: Bởi vì các pháp vô lậu không có tướng của Thức trú. Lại
nữa, nếu pháp có thể tăng thêm quả ba ùo, có thể thâu nhiếp tiếp nhận
quả báo, có thể duy trì quả báo, thì th iết lập Thức trú; các pháp vô lậu
có thể làm sút giảm quả báo, có th ể làm trái ngược hại đến quả báo,
có thể phá hoại quả báo, cho nên khong phải là Thức trú. Lại nữa, nếu
pháp thậm chí là quan hệ của Thân kiến, cho đến rơi vào Khổ-Tập đế,
thì thiết lập Thức trú; các pha ùp vô lậu thậm chí không phải là quan hệ
của Thân kiến, cho đến không rơi vào Khổ-Tập đế, cho nên không phải
là Thức trú.
Có người nói: Nếu pháp do Hỷ tưới thấm mà Thức ở trong đó tăng
trưởng rộng lớn, thì thiết lập làm T hức trú; các pháp vô lậu cùng với
điều này trái ngược nhau, cho nên không phải là Thức trú.
Có người nói: Nếu pháp do Ái tưới thấm mà Thức ở trong đó thâu
nhiếp tiếp nhận không tách lìa, thì thi ết lập làm Thức trú, các pháp vô
lậu thì không như vậy, cho nên không phải là Thức trú.
Có người nói: Nếu pháp là các Th ức hữu lậu tùy thuận giữ lấy,
Thức ở trong đó sinh khởi chấp trước, an trú mà tăng trưởng, thì thiết lập
làm Thức trú; các pháp vô lậu c ùng với điều này trái ngược nhau, cho
nên không phải là Thức trú.
Hỏi: Vì sao Thức không phải là Thức trú?
Đáp: Vì Thức cho nên thiết lập Thức trú, như vì Vua cho nên
thiết lập chỗ ngồi của Vua. Như chỗ ngồi của Vua, giường nằm của
Vua-đường đi của Vua cũng như vậy. Như Vua không phải là đường
đi, đường đi không phải là Vua, là nơi Vua đi lại cho nên gọi là đường
đi của Vua. Như vậy Thức không pha ûi là trú, trú không phải là Thức,
là nơi Thức cư trú cho nên gọi la ø Thức trú. Vì thế cho nên Thức không
phải là Thức trú.
Có người nói: Nếu pháp do Thức cai quản điều khiển, như voi-
ngựa-thuyền bè do con người cai quản điều khiển, thì pháp ấy thiết lập
Thức trú; không phải là Thức cai  quản điều khiển đối với Thức, cho
nên Thức không phải là Thức trú. Lại nữa, nếu pháp cùng sinh-cùng
trú-cùng diệt với Thức, đối với Thức có tác dụng, thì thiết lập Thức trú,
Thức đối với Thức thì không như vậy.
Có người nói: Thức trú thì pháp vốn như vậy, cùng với Thức đều ở
hiện tại, là nơi cư trú của Thức, chứ không phải là Thức cùng với Thức
mà có thể có quan hệ này.
Hỏi: Tự Thức và Thức khác đều  ở hiện tại,vì sao không lần lượt
chuyển đổi thiết lập Thức trú?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 677  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì tự Thức đối với t ự Thức không phải là Thức trú, đối
với Thức khác cũng không phải la ø không có tướng khác. Lại nữa, đối
với tự Thức gần gũi hãy còn không phải là Thức trú, huống gì đối với
sơ nhạt xa xôi?
Có người nói: Nếu pháp và Thức do ba hòa hợp mà sinh, cùng có
tác dụng với nhau, thì thiết lập làm Thức trú; không phải là Thức cùng
với Thức do ba hòa hợp mà sinh, c ùng có tác dụng với nhau, cho nên
không phải là Thức trú.
Bởi vì trú ở trong tự phần của Thức, cho nên tự phần của các Uẩn
có được tên gọi Thức trú, nghĩa là Uẩn của cõi Dục là nơi cư trú của
Thức cõi Dục, Uẩn của cõi Sắc là nơi cư trú của T hức cõi Sắc, Uẩn
của cõi Vô sắc là nơi cư trú của Thức cõi Vô sắc, Uẩn của Tĩnh lự thứ
nhất là nơi cư trú của Thức thuộc Tĩnh lự thứ nhất, cho đến Uẩn của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ là nơi cư trú của Thức thuộc Phi tưởng phi phi
tưởng xứ.
Hỏi: Sinh ở cõi Dục khởi lên tâm vô lậu của cõi Sắc-Vô sắc hiện
rõ ở trước mắt, hai Uẩn hiện tại có phải là Thức trú hay không?
Đáp: Nên nói là Thức trú.
Hỏi: Không có đồng phần của Thức cư trú trong đó, vì sao gọi là
Thức trú?
Đáp: Bởi vì có được tướng của Thức trú, nghĩa là đồng phần của
Thức duyên vào nơi khác cho nên không sinh ra, chứ không phải là
Thức này không có thể sinh ra, cho nên cũng gọi là Thức trú. Như bên
cạnh suối hồ, lắp đặt miệng của các loài voi-ngựa-trâu-sư tử… để làm
đường rót vào, lúc nước không chảy vào, thì không phải là những loại
này làm cản trở, nếu nước chảy vào thì làm thành sở y cho nước, tuy
nước không chảy mà cũng gọi là đường rót vào; thức ấy cũng như vậy.
Bảy Thức trú, như trong kinh nói: “Hữu tình có sắc, thân khác
nhau-tưởng khác nhau, như loài người và một phần loài trời, là Thức trú
thứ nhất.”
Có sắc, nghĩa là hữu tình ấy có sa éc có thể hiển bày rõ ràng, có
sắc thân, có sắc thuộc Giới-Xứ-Uẩn, c ó sắc thi thiết, cho nên gọi là có
sắc.
Hữu tình, đó là Đế nghĩa-Thắng nghĩa, Thể của hữu tình không có
thể đạt được chứ không phải là thật có, nhưng ở trong Giới-Xứ-Uẩn, dựa
vào Tưởng thi thiết mà nói là Hữu tình, Nại-lạc, Ý sinh, Nho đồng, Nuôi
dưỡng, Bổ-đặc-già-la, Mạng sống, Sinh ra, cho nên gọi là hữu tình.
Thân khác nhau, đó là hữu tình ấy có các loại thân, các loại hình
678 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
dáng-tướng mạo hiển bày sai biệt, cho nên gọi là Thân khác nhau.
Tưởng khác nhau, đó là hữu tình a áy có Tưởng về vui, Tưởng về
khổ, Tưởng về không khổ vui, cho nên gọi là Tưởng khác nhau.
Như loài người và một phần loài trời, loài người tức là tất cả mọi
người, một phần loài trời đó là trời cõi Dục.
Là Thức trú thứ nhất, thứ nhất tức là số đầu tiên trong thứ tự; Thức
trú đó là sắc-thọ-tưởng-hành-thức mà hữu tình hệ thuộc. Giải thích về
nghĩa của Thức trú đã nói như trước.
“Hữu tình có sắc, thân khác nha u- tưởng như nhau, như trời Phạm
Chúng, đó là loài trời sinh khởi đầu tiên, là Thức trú thứ hai.”
Có sắc… nói như trước. Tưởng như nhau, đó là hữu tình ấy Tưởng
về nhiễm không có gì khác nhau.
Như trời Phạm Chúng, đây là hiển  bày về chư Thiên cõi Phạm
Thế.
Đó là loài trời sinh khởi đầu tiên, nghĩa là loài trời ấy mới sinh ra
cùng khởi lên Tưởng về nhiễm, sau thì Tưởng khác nhau.
Là Thức trú thứ hai, thứ hai dựa theo trước; Thức trú nói như
trước.
“Hữu tình có sắc, thân như nhau- tưởng khác nhau, như trời cõi
Cực Quang Tịnh, là Thức trú thứ ba.”
Có sắc… nói như trước. Thân như nhau, nghĩa là hữu tình ấy có
một loại thân, một loại hình dáng-tướng mạo hiển bày không có gì khác
nhau.
Tưởng khác nhau, nghĩa là hữu tình ấy có Tưởng về vui, Tưởng về
không khổ-không vui, bởi vì chư Thiên cõi ấy chán ngán Hỷ căn của địa
Căn bản rồi khởi lên Xả căn của địa Cận phần hiện rõ trước mắt, chán
ngán Xả căn của địa Cận phần rồi  khởi lên Hỷ căn của địa Căn bản
hiện rõ trước mắt. Như người giàu sang chán ngán dục lạc rồi vui thích
trú trong pháp lạc, chán ngán pháp lạc rồi vui thích trú trong dục lạc.
Như trời cõi Cực Quang Tịnh, đây là hiển bày về chư Thiên ở Tĩnh
lự thứ hai.
“Hữu tình có sắc, thân như nha u- tưởng như nhau, như trời cõi
Biến Tịnh, là Thức trú thứ tư.”
Có sắc… nói như trước. Tưởng như nhau, nghĩa là hữu tình ấy có
Tưởng về vô phú vô ký không có gì khác nhau.
Như trời cõi Biến Tịnh, đây là hiển bày về chư Thiên ở Tĩnh lự
thứ ba.
“Hữu tình không có sắc, bởi vì tất cả đều vượt lên trên các Tưởng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 679  
www.daitangkinh.org  
về sắc, bởi vì đều ẩn kín các Tưởng có đối đãi, bởi vì không tác ý đối với
các Tưởng khác nhau, tiến vào vô biên Không, trú đầy đủ vào Không
vô biên xứ, như trời tùy theo Không vô biên xứ, là Thức trú thứ năm.
Hữu tình không có sắc, bởi vì ta át cả đều vượt lên trên Không vô
biên xứ, tiến vào vô biên Thức, trú đầy đủ vào Thức  vô biên xứ, như
trời tùy theo Thức vô biên xứ, là Thức trú thứ sáu.
Hữu tình không có sắc, bởi vì ta át cả đều vượt lên trên Thức vô
biên xứ, tiến vào không có gì sở h ữu, trú đầy đủ trong Vô sở hữu xứ,
như trời tùy theo Vô sở hữu xứ, là Thức trú thứ bảy.”
Trong này, các hữu tình không có sắc, nghĩa là hữu tình ấy không
có sắc có thể hiển bày rõ ràng, bởi vì không có sắc thân, không có sắc
thuộc Giới-Xứ-Uẩn, không có sắc thi thiết, cho nên gọi là không có sắc.
Hữu tình… nói như trước. Tất cả đều  vượt lên trên Không vô biên xứ…,
như nơi khác nói. Thức trú, đó là thọ- tưởng- hành- thức mà hữu tình ấy
hệ thuộc.
Hỏi: Vì sao Tĩnh lự thứ nhất có thân khác nhau chứ không phải là
địa trên?
Đáp: Bởi vì Tĩnh lự thứ nhất th iết lập vua-các quan có sai biệt,
đó là Đại Phạm Vương cùng với các  Phạm Phụ và các Phạm Chúng
thường xuyên tụ hội, ở trong đó các loại hình dáng-tướng mạo hiển bày,
y phục- ngôn ngữ đều có sự sai biệt; địa trên thì không như vậy.
Có người nói: Tĩnh lự thứ nhất tiếp nhận (thọ) Thượng-Trung-Hạ
không có gì khác nhau, bởi vì nghiệp dị thục cho nên thân có khác nhau;
địa trên thì không như vậy.
Có người nói: Tĩnh lự thứ nhất tiếp nhận có Tầm-Tứ, bởi vì nghiệp
dị thục cho nên thân có khác nhau; địa trên thì không như vậy.
Có người nói: Tĩnh lự thứ nhất tie áp nhận Biểu - Vô biểu, bởi vì
nghiệp dị thục cho nên thân có khác nhau; địa trên thì không như vậy.
Có người nói: Tĩnh lự thứ nhất tiếp nhận bốn Thức thân tương ưng,
bởi vì nghiệp dị thục cho nên thân có khác nhau; địa trên thì không như
vậy.
Có người nói: Tĩnh lự thứ nhất tiếp nhận ba Thọ tương ưng, bởi vì
nghiệp dị thục cho nên thân có khác nhau; địa trên thì không như vậy.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên thân của Tĩnh lự thứ
nhất khác nhau, thân của địa trên như nhau. Vả lại, Tĩnh lự thứ nhất
do Tưởng nhiễm ô cho nên nói là T ưởng như nhau, Tĩnh lự thứ hai do
Tưởng thiện cho nên nói là Tưởng khác nhau, Tĩnh lự thứ ba do Tưởng
dị thục vô phú vô ký cho nên nói là Tưởng như nhau.
680 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Vì sao nẽo ác, Tĩnh lự thứ tư, Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đều
không thiết lập Thức trú?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Những nơi ấy cũng cần phải
thiết lập ở trong Thức trú, mà không thiết lập, là có cách nói khác.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Đây là Đức Thế Tôn
tóm lược điều quan trọng mà nói, nhưng nẽo ác… thâu nhiếp ở trong
này, đó là các nẽo ác nên biết tha âu nhiếp ở trong Thức trú thứ nhất,
Tĩnh lự thứ tư thâu nhiếp trong ba Thức trú tiếp theo, Phi tưởng phi phi
tưởng xứ thâu nhiếp trong ba Thức trú sau. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
cõi như nhau.”
Có người nói: Nếu nơi nào có hai loại Thức có thể đạt được phần
nhiều, thì thiết lập làm thức trú:
1. Thức do Ái thâu nhiếp tiếp nhận.
2. Thức do Kiến thâu nhiếp tiếp nhận.
Nẽo ác và Phi tưởng phi phi tưởng xứ, phần nhiều không có thể
đạt được Thức do Ái thâu nhiếp ti ếp nhận; Tĩnh lự thứ tư phần nhiều
không có thể đạt được Thức do Kiến thâu nhiếp tiếp nhận, cho nên
không phải là Thức trú.
Có người nói: Nếu nơi nào có ba loại Thức có thể đạt được phần
nhiều, thì thiết lập làm thức trú:
1. Thức do Kiến mà đoạn.
2. Thức do Tu mà đoạn.
3. Thức không đoạn.
Nẽo ác và Phi tưởng phi phi tưởng xứ, cả hai nơi không có thể đạt
được Thức không đoạn; Tĩnh lự thứ tư phần nhiều không có thể đạt được
Thức do Kiến mà đoạn, cho nên không phải là Thức trú.
Hỏi: Lẽ nào không phải dị sinh ở Tĩnh lự thứ tư đều có Thức do
Kiến mà đoạn có thể đạt được hay sao?
Đáp: Tuy có mà bởi vì ở địa a áy không phải là có thể đạt được
phần nhiều, trời Ngũ Tịnh Cư thì hoàn toàn không có.
Hỏi: Loài người và trời cõi Dục, cũng không có thể đạt được Thức
không đoạn, lẽ ra không phải là Thức trú?
Đáp: Có thể đạt được có hai loại:
1. Tự tánh có thể đạt được.
2. Sở y có thể đạt được.
Loài người và trời cõi Dục, Thức không đoạn tuy không phải là tự
tánh có thể đạt được, mà sở y có th ể đạt được, cho nên thiết lập Thức
trú.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 681  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Lẽ nào không phải Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Thức không
đoạn cũng là sở y có thể đạt được hay sao, bởi vì sinh đến cõi ấy có
người đạt được quả A-la-hán?
Đáp: Tuy có mà không phải la ø phần nhiều, bởi vì sinh đến trong
cõi ấy thì tạm thời khởi lên Thánh  đạo, chọn lấy quả Vô học rồi, cho
đến Niết-bàn vẫn không hiện rõ trước mắt.
Có người nói: Nếu nơi có sáu loại thức có thể đạt được phần nhiều
thì thiết lập Thức trú, đó là T hức do kiến Khổ mà đoạn, cho đến Thức
do tu mà đoạn, và Thức không đoạn. Nẽo ác và Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, cả hai nơi không có thể đạt đượ c Thức không đoạn, Tĩnh lự thứ tư
phần nhiều không có thể đạt được Thức do bốn loại trước mà đoạn, cho
nên không phải là Thức trú. Hỏi-đáp phân biệt như trước nên biết.
Có người nói: Nếu nơi nào mà Thức thích trú thì thiết lập làm
Thức trú, trong các nẽo ác do khổ bức bách cho nên Thức không thích
trú. Tĩnh lự thứ tư thích di c huyển cho nên Thức không an trú, nghĩa
là các dị sinh hoặc là thích tiến vào  Vô sắc, hoặc là thích tiến vào Vô
tưởng, hoặc là thích làm cho Thức di ệt; nếu các Thánh giả thì hoặc là
thích tiến vào Vô sắc, hoặc là thích tiến vào Tịnh cư, hoặc là thích tiến
vào Vô dư Niết-bàn. Phi tưởng phi phi tưởng xứ, bởi vì rất vắng lặng mà
tâm yếu kém, cho nên Thức không thích trú.
Có người nói: Nếu nơi nào không có pháp hủy hoại Thức mà có
thể đạt được, thì thiết lập làm Thứ c trú. Trong các nẽo ác có Khổ thọ
cao nhất, Tĩnh lự thứ tư có Định Vô tưởng và dị thục của Vô tưởng, Phi
tưởng phi phi tưởng xứ có Định Diệt tận, bởi vì pháp có thể hủy hoại
Thức cho nên không phải là Thức trú.
Có người nói: Nếu nơi nào do hai quan hệ mà phát khởi các Thức
thù thắng thuộc phần khác, khiến cho hiện rõ ở trước mắt, thì thiết lập
làm Thức trú:
1. Do Định.
2. Do Sinh.
Nẽo ác và Phi tưởng phi phi tưởng xứ, hai quan hệ đều không có;
Tĩnh lự thứ tư tuy có Định mà không có Sinh.
Có người nói: Nẽo ác cả hai quan hệ đều không có, Tĩnh lự thứ tư
tuy có Định mà không có Sinh, Phi tưởng phi phi tưởng xứ tuy có Sinh
mà không có Định. Bởi vì các lo ại nhân duyên như va äy, cho nên nẽo
ác… không phải là Thức trú.
Hỏi: Vì sao Thức trong bốn Thức trú không phải là Thức trú, Thức
trong bảy Thức trú đều là Thức trú?
682 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Đáp: Bởi vì nhân khác cho nên thiết lập bốn Thức trú, bởi vì nhân
khác cho nên thiết lập bảy Thức trú. Nghĩa là nếu có pháp do Thức cai
quản điều khiển, cùng với Thức hiện ha ønh thân cận hòa hợp, thì thiết
lập bốn Thức trú; bởi vì Thức hướng về với Thức không có quan hệ như
vậy, cho nên không thiết lập ở trong bốn Thức trú. Nếu pháp làm nhân-
làm quả cho Thức, lần lượt chuyển đổi  giúp đỡ nhau, thì thiết lập bảy
Thức trú; Thức hướng về với Thức có quan hệ như vậy, cho nên thiết
lập ở trong bảy Thức trú.
Chín nơi hữu tình cư trú (hữu tình cư), như trong kinh nói: “Hữu
tình có sắc, thân khác nhau-t ưởng khác nhau, như loài người và một
phần của loài trời, là nơi cư trú t hứ nhất của hữu tình. Hữu tình có sắc,
thân khác nhau-tưởng như nhau, như cõi trời Phạm Chúng, là nơi cư trú
thứ hai của hữu tình. Hữu tình có sa éc, thân như nhau-tưởng khác nhau,
như cõi trời Cực Quang Tịnh, là nơi cư trú thứ ba của hữu tình. Hữu tình
có sắc, thân như nhau-tưởng như nhau, như cõi trời Biến Tịnh, là nơi cư
trú thứ tư của hữu tình.”
Có sắc… nói như trước. Hữu tình cư, đó là sắc-thọ-tưởng-hành-
thức mà hữu tình ấy hệ thuộc, lại la ø nơi sinh-nơi nương tựa- nơi cư trú-
nơi hoạt động cửa hữu tình, cho nên gọi là Hữu tình cư.
“Hữu tình có sắc, không có tưởng-không có tưởng khác, như hữu
tình cõi trời Vô tưởng, là nơi cư trú thứ năm của hữu tình.”
Có sắc… nói như trước. Không có Tưởng, bởi vì cõi ấy trải qua thời
gian dài các Tưởng đều diệt. Bởi  vì nghĩa này cho nên gọi là hữu tình
cõi trời Vô tưởng.
“Hữu tình không có sắc, bởi vì ta át cả đều vượt lên trên Tưởng về
sắc, bởi vì các Tưởng có đối đãi đề u ẩn kín, bởi vì không tác ý đối với
Tưởng nào khác, tiến vào Vô bi ên Không, trú đầy đủ trong Không vô
biên xứ, như cõi trời tùy theo Không vô biên xứ, là nơi cư trú thứ sáu
của hữu tình. Hữu tình không có sắc, bởi  vì tất cả đều vượt lên trên
Không vô biên xứ, tiến vào Vô biên Thức, trú đầy đủ trong Thức vô
biên xứ, như cõi trời tùy theo Thức vô biên xứ, là nơi cư trú thứ bảy của
hữu tình. Hữu tình không có sắc, bởi vì tất cả đều vượt lên trên Thức vô
biên xứ, tiến vào không có gì sở hữu, trú đầy đủ trong Vô sở hữu xứ, như
cõi trời tùy theo Vô sở hữu xứ, là nơi  cư trú thứ tám của hữu tình. Hữu
tình không có sắc, bởi vì tất cả đều vượt lên trên Vô sở hữu xứ, tiến vào
trú đầy đủ trong Phi tưởng phi phi tưởng xứ, như cõi trời tùy theo Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, là nơi cư trú thứ chín của hữu tình.
Không có sắc… nói như trước. Tất cả đều vượt lên trên Vô sở hữu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 683  
www.daitangkinh.org  
xứ…, như nơi khác nói.
Hỏi: Vì sao nẽo ác và Vô t ưởng vốn không thâu nhiếp, cõi trời
Quảng Quả… không phải là nơi cư trú của hữu tình?
Đáp: Có người đưa ra cách nói  này: Những nơi ấy cũng phải
thiết lập làm nơi cư trú của hữu tình, mà không thiết lập là có cách nói
khác.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Đây là Đức Thế Tôn
tóm lược điều quan trọng mà nói. Nhưng nẽo ác… thâu nhiếp ở trong
này, nghĩa là các nẽo ác nên biết thâu nhiếp vào nơi cư trú thứ nhất của
hữu tình, Vô tưởng vốn không thâu nhiếp, cõi trời Quảng Quả… nên biết
thâu nhiếp vào nơi cư trú thứ năm của hữu tình. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì địa như nhau.”
Có người nói: Nếu nơi nào mà hữu tình nơi khác thích đến cư trú,
đã cư trú trong đó, không thích chuyển dời , thì nơi ấy có thể thiết lập
làm nơi cư trú của hữu tình. Trong  các nẽo ác cả  hai đều không như
vậy, chỉ do nghiệp lực khiến cho h ướng đến-khiến cho cư trú; nếu tùy
theo ý muốn thì sát-na không dừng lại, cho nên không thiết lập. Tĩnh
lự thứ tư, trừ ra cõi trời Vô t ưởng, còn lại tuy thích đến mà hay chuyển
dời, như thành ấp xa xôi mọi người không thích cư trú, nghĩa là dị sinh
ấy hoặc thích Vô sắc, hoặc thích Vô tưởng. Nếu các Thánh giả thì hoặc
là thích cõi trời Tịnh Cư, hoặc là thích Vô sắc, hoặc là thích tiến vào
Niết-bàn. Như thành ấp ở chốn biên giới xa xôi, bởi vì luôn luôn bị giặc
cướp-nước đối địch bên cạnh xâm lấn, tầng lớp quý tộc có nhiều của cải
thích chuyển đến nơi khác, tuy giữ lại phần ít để nuôi người canh giữ, có
những người buôn đến mong cầu trao đổi buôn bán, mà người canh giữ
nói cho biết rằng: Nơi này nhiều tai họa không có gì để buôn bán trao
đổi. Những người buôn đều nói: Đây không phải là chốn thành ấp. Như
vậy, cõi trời Vô tưởng vốn không thâu nhiếp, do nghiệp- phiền não xua
đuổi mà luôn luôn thích chuyển dời, cho nên không nói nơi ấy là nơi cư
trú của hữu tình.
Đã phân biệt về ba loại tự ta ùnh, nay sẽ nói về tướng xen tạp-
không có xen tạp.
Hỏi: Bốn Thức trú và bảy Thức trú, là bốn thâu nhiếp bảy hay là
bảy thâu nhiếp bốn?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc bốn mà không phải là bảy, đó là nẽo địa ngục-bàng sinh-
ngạ quỷ, sắc-thọ-tưởng-hành của cõi trời Quảng Quả, và thọ-tưởng-
hành của Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
684 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
2. Có lúc bảy mà không phải là bốn, đó là tâm của loài người, trời
cõi Dục, Phạm Chúng, Cực Quang Tịnh, Biến Tịnh, Không vô biên xứ,
Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ.
3. Có lúc cũng là bốn cũng là ba ûy, đó là sắc-thọ-tưởng-hành của
loài người, trời cõi Dục, Phạm Chúng, Cực Quang Tịnh, Biến Tịnh, và
thọ-tưởng-hành của Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu
xứ.
4. Có lúc không phải là bốn cũng không phải là bảy, đó là tâm của
nẽo địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ, cõi trời Quảng Quả, Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. Trong này, nguyên cớ nói rộng ra như trước.
Hỏi: Bốn Thức trú và chín Hữu tình cư, là bốn thâu nhiếp chín hay
là chín thâu nhiếp bốn?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc bốn mà không phải là chín, đó là nẽo địa ngục-bàng
sinh-ngạ quỷ, cõi trời Vô tưởng vốn không thâu nhiếp, sắc-thọ-tưởng-
hành của cõi trời Quảng quả.
2. Có lúc chín mà không phải là bốn, đó là tâm của loài người,
trời cõi Dục, Phạm Chúng, Cực Quang Tịnh, Biến Tịnh, trời Vô tưởng,
bốn Vô sắc.
3. Có lúc cũng là bốn cũng là chín, đó là sắc-thọ-tưởng-hành của
loài người, trời cõi Dục, Phạm Chúng, Cực Quang Tịnh, Biến Tịnh, trời
Vô tưởng, và thọ-tưởng-hành của bốn Vô sắc.
4. Có lúc không phải là bốn cũng không phải là chín, đó là tâm
của nẽo địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ, trời Vô tưởng vốn không thâu
nhiếp, và tâm của trời Quảng Quả. Trong này, nguyên cớ nói rộng ra
như trước.
Hỏi: Bảy Thức trú và chín Hữu tình cư, là bảy thâu nhiếp chín hay
là chín thâu nhiếp bảy?
Đáp: Chín thâu nhiếp bảy, không phải là bảy thâu nhiếp chín.
Hỏi: Không thâu nhiếp những gì?
Đáp: Hai nơi, đó là cõi trời Vô tưởng và Phi tưởng phi phi tưởng
xứ. Trong này, nguyên cớ nói rộng ra như trước.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn đối với cõi trời Vô tưởng và cõi trời Hữu
Đảnh, phần nhiều nói là Xứ?
Đáp: Bởi vì có các ngoại đạo chấp vào hai Xứ này cho là giải
thoát; Đức Phật vì ngăn chặn điều ấy cho nên nói là nơi sinh.
Có người nói: Ngoại đạo chấp ha i Xứ này là nơi vắng lặng nhất;
Đức Phật nói là Xứ, rõ ràng la ø nơi ồn ào náo động chứ không phải là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 685  
www.daitangkinh.org  
vắng lặng, bởi vì là nơi lưu chuyển của cõi- nẽo và sinh loại.
Có người nói: Ngoại đạo chấp hai X ứ này là thật sự giải thoát,
vĩnh viễn không có lui sụt; Đức Phật nói nơi ấy là nơi lui sụt chứ không
phải là thật sự giải thoát, nghĩa là từ Phi tưởng phi phi tưởng xứ chết đi,
phần nhiều sinh xuống địa dưới, từ cõi trời Vô tưởng chết đi chắc chắn
sinh vào cõi Dục.
Có người nói: Thọ lượng của hai c õi trời ấy lâu dài, phần nhiều
ngoại đạo chấp là Niết-bàn thật sự.  Nghĩa là cõi trời Vô tưởng chỉ có
thọ lượng lâu dài so với nơi sinh của dị sinh, cõi trời Phi tưởng phi phi
tưởng có thọ lượng lâu dài so với tất cả mọi nơi sinh, cho nên Đức Phật
nói nơi ấy là nơi Vô thường.
Có người đưa ra cách nói này: Ch ín nơi cư trú của hữu tình, Đức
Thế Tôn đều dùng hai tên gọi để nói, đối với bảy loại ấy làm hai tên gọi
mà nói, đó là tên gọi của Thức trú va ø Hữu tình cư; đối với hai loại còn
lại cũng dùng hai tên gọi để nói, đó gọi là Xứ và Hữu tình cư.
Có Sư khác nói: Đức Phật dùng Thứ c trú và Hữu tình cư lần lượt
chuyển đổi thâu nhiếp lẫn nhau, còn la ïi thì không tận cùng, chỉ có hai
Xứ, không cần phải giải thích sai khác, bởi vì Không vô biên… cũng gọi
là Xứ.
Có người nói: Trong quả tinh cần của nơi sinh, loại này ở phía sau,
cho nên nói tên gọi là Xứ, nghĩa la ø chỉ riêng trong quả tinh cần thuộc
nơi sinh của dị sinh, cõi trời Vô tưởng là phía sau; trong quả tinh cần của
tất cả nơi sinh, cõi trời Hữu Đảnh là phía sau.

-------------------------------
686 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
CHƯƠNG V: ĐẠI CHỦNG UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Tư: LUẬN VỀ CHẤP THỌ
LUẬN VỀ CHẤP THỌ (Phần 1)
Đại chủng có chấp thọ cùng với Đại chủng có chấp thọ, làm mấy
duyên? Các chương như vậy và giải thích về nghĩa từng chương đã lĩnh
hội rồi, tiếp theo cần phải phân biệt rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì đó là ý của người soạn luận muốn như vậy, tùy theo ý
muốn ấy mà soạn luận, nhưng không trái với pháp tướng thì không cần
phải vặn hỏi. Lại nữa, muốn ngăn chặn người khác nói về pháp nhân
duyên và đời quá khứ-vị lai không phải la ø có thật, ý hiển bày về các
nhân duyên quá khứ-vị lai là có thật, cho nên soạn ra phần luận này.
Trong này, Đại chủng có chấp thọ, đó là sát-na hiện tại thuộc về
số hữu tình, do tâm-tâm sở pháp ma ø chấp thọ Đại chủng. Đại chủng
không có chấp thọ, đó là quá khứ-vị la i và một phần hiện tại thuộc về
số hữu tình, cùng với Đại chủng vốn c ó thuộc về tất cả số phi hữu tình
của ba đời. Đây gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Hỏi: Đại chủng có chấp thọ cùng với Đại chủng có chấp thọ, làm
mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Câu
hữu. Tăng thượng, đó là không ngăn cản đối với sinh khởi và chỉ riêng
không có chướng ngại.
Nhưng có sai biệt, đó là một quả thì khác loại hướng về với nhau
làm Nhân và Tăng thượng, không phải là một quả thì chỉ có một Tăng
thượng.
Hỏi: Đại chủng có chấp thọ c ùng với Đại chủng không có chấp
thọ, làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nha ân là một nhân, đó là nhân Đồng
loại. Tăng thượng, nói như trước.
Nhưng có sai biệt, đó là Đại c hủng có chấp thọ cùng với Đại
chủng thuộc về số hữu tình vị lai, làm Nhân và Tăng thượng; cùng với
Đại chủng không có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Hỏi: Đại chủng không có chấp thọ cùng với Đại chủng không có
chấp thọ, làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhâ n là hai nhân, đó là nhân Câu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 687  
www.daitangkinh.org  
hữu- Đồng loại. Tăng thượng, nói như trước.
Nhưng có sai biệt, đó là Đại c hủng thuộc về số hữu tình quá khứ
cùng với Đại chủng thuộc về số hữu tình quá khứ, làm Nhân và Tăng
thượng. Nhân là hai nhân, đó là nhân Câu hữu-Đồng loại. Tăng thượng,
nói như trước. Cùng với Đại chủng thuộc  về số hữu tình vị lai, và Đại
chủng không có chấp thọ thuộc về số hữu tình hiện tại, làm Nhân và
Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Đồng loại. Tăng thượng,
nói như trước. Cùng với Đại chủng không có chấp thọ khác, chỉ là một
Tăng thượng.
Đại chủng thuộc về số phi hữu tìn h quá khứ cùng với Đại chủng
thuộc về số phi hữu tình quá khứ, làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là
hai nhân, đó là nhân Câu hữu-Đồng loại. Tăng thượng, nói như trước.
Cùng với Đại chủng thuộc về số phi hữu tình vị lai-hiện tại, làm Nhân
và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Đồng loại. Tăng thượng,
nói như trước. Cùng với Đại chủng thuộc về số hữu tình quá khứ-vị lai,
và Đại chủng không có chấp thọ thuộc  về số hữu tình hiện tại, chỉ là
một Tăng thượng.
Đại chủng thuộc về số hữu tình vị lai cùng với Đại chủng thuộc về
số hữu tình vị lai, làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là
nhân Câu hữu. Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Đại chủng không
có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Đại chủng thuộc về số phi hữu tì nh vị lai cùng với Đại chủng
thuộc về số phi hữu tình vị lai, làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là một
nhân, đó là nhân Câu hữu. Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Đại
chủng không có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Đại chủng không có chấp thọ thuộc về số hữu tình hiện tại cùng
với Đại chủng không có chấp thọ thuộc về số hữu tình hiện tại, làm
Nhân và Tăng thượng. Nhân là mộ t nhân, đó là nhân Câu hữu. Tăng
thượng, nói như trước. Cùng với Đại chủng thuộc về số hữu tình vị lai,
làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Đồng loại.
Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Đại chủng không có chấp thọ
khác, chỉ là một Tăng thượng.
Đại chủng thuộc về số phi hữu tình hiện tại cùng với Đại chủng
thuộc về số phi hữu tình hiện tại, làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là
một nhân, đó là nhân Câu hữu. Ta êng thượng, nói như trước. Cùng với
Đại chủng thuộc về số phi hữu tình vị lai, làm Nhân và Tăng thượng.
Nhân là một nhân, đó là nhân Đồng lo ại. Tăng thượng, nói như trước.
Cùng với Đại chủng không có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
688 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Đại chủng không có chấp thọ cùng với Đại chủng có chấp
thọ, làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nha ân là một nhân, đó là nhân Đồng
loại. Tăng thượng, nói như trước.
Nhưng có sai biệt, đó là Đại c hủng thuộc số hữu tình quá khứ
cùng với Đại chủng có chấp thọ, làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là
một nhân, đó là nhân Đồng loại. Tăng thượng, nói như trước. Đại chủng
không có chấp thọ khác cùng với Đạ i chủng có chấp thọ, chỉ là một
Tăng thượng.
Đã nói về Đại chủng, nay sẽ nói đến Sở tạo.
Sở tạo cũng có hai loại, đó là c ó chấp thọ và không có chấp thọ.
Sát-na hiện tại thuộc về số hữu tình, do tâm-tâm sở pháp mà chấp thọ,
đó là có chấp thọ. Quá khứ-vị lai và một phần hiện tại thuộc về số hữu
tình, cùng với tất cả thuộc về số phi hữu tình của ba đời, là không có
chấp thọ. Đây gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Hỏi: Sắc sở tạo có chấp thọ cùng với Sắc sở tạo có chấp thọ, làm
mấy duyên?
Đáp: Một Tăng thượng, nghĩa về Tăng thượng nói như trước.
Không có nhân, bởi vì Sắc sở tạo Hữu đối lần lượt chuyển đổi, hướng
về nhau không phải là nhân Câu hữu.
Hỏi: Sắc sở tạo có chấp thọ cùng với Sắc sở tạo không có chấp
thọ, làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nha ân là hai nhân, đó là nhân Đồng
loại-Dị thục. Tăng thượng, nói như trước.
Nhưng có sai biệt, đó là Sắc sở tạo có chấp thọ cùng với Sắc sở
tạo thuộc số hữu tình vị lai, làm Nhân và Tăng thượng; cùng với Sắc sở
tạo không có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Hỏi: Sắc sở tạo không có chấp t họ cùng với Sắc sở tạo không có
chấp thọ, làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nhân là ba nhân, đó là nhân Câu
hữu- Đồng loại-Dị thục. Tăng thượng, nói như trước.
Nhưng có sai biệt, đó là Sắc sở tạo thuộc về số hữu tình quá khứ
cùng với Sắc sở tạo thuộc về số hữu tình quá khứ, làm Nhân và Tăng
thượng. Nhân là ba nhân, đó là nhân Câu hữu-Đồng loại-Dị thục. Tăng
thượng, nói như trước. Cùng với Sắc sở tạo thuộc số hữu tình vị lai, làm
Nhân và Tăng thượng. Nhân là hai nhân, đó là nhân Đồng loại-Dị thục.
Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Sắc sở tạo không có chấp thọ
thuộc về số hữu tình hiện tại, làm Nhân và Tăng thượng, Nhân là  một
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 137 689  
www.daitangkinh.org  
nhân, đó là nhân Đồng loại. Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Sắc
sở tạo không có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Sắc sở tạo thuộc về số phi hữu tì nh quá khứ cùng với Sắc sở tạo
thuộc về số phi hữu tình quá khứ-vị la i-hiện tại, làm Nhân và Tăng
thượng. Nhân là một nhân, đó là nhân Đồng loại. Tăng thượng, nói như
trước. Cùng với Sắc sở tạo không có ch ấp thọ khác, chỉ là một Tăng
thượng.
Sắc sở tạo thuộc về số hữu tình vị  lai cùng với Sắc sở tạo thuộc
về số hữu tình vị lai, làm Nhân va ø Tăng thượng. Nhân là hai nhân, đó
là nhân Câu hữu-Dị thục. Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Sắc sở
tạo không có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Sắc sở tạo thuộc về số phi hữu tình vị lai cùng với tất cả Sắc sở tạo
không có chấp thọ, chỉ là một Tăng thượng.
Sắc sở tạo không có chấp thọ thuộc về số hữu tình hiện tại cùng
với Sắc sở tạo không có chấp thọ thuộc về số hữu tình hiện tại, làm
Nhân và Tăng thượng. Nhân là mộ t nhân, đó là nhân Câu hữu. Tăng
thượng, nói như trước. Cùng với Sắc sở ta ïo thuộc về số hữu tình vị lai,
làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là hai nhân, đó là nhân Đồng loại-Dị
thục. Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Sắc sở tạo không có chấp
thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Sắc sở tạo thuộc về số phi hữu tìn h hiện tại cùng với Sắc sở tạo
thuộc về số phi hữu tình vị lai, làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là một
nhân, đó là nhân Đồng loại. Tăng thượng, nói như trước. Cùng với Sắc
sở tạo không có chấp thọ khác, chỉ là một Tăng thượng.
Hỏi: Sắc sở tạo không có chấp thọ  cùng với Sắc sở tạo có chấp
thọ, làm mấy duyên?
Đáp: Nhân và Tăng thượng. Nha ân là hai nhân, đó là nhân Đồng
loại-Dị thục. Tăng thượng, nói như trước.
Nhưng có sai biệt, đó là Sắc sở tạo thuộc số hữu tình quá khứ
cùng với Sắc sở tạo có chấp thọ, làm Nhân và Tăng thượng. Nhân là hai
nhân, đó là nhân Đồng loại-Dị thục. Tăng thượng, nói như trước. Sắc sở
tạo không có chấp thọ khác cùng với Sắc sở tạo có chấp thọ, chỉ là một
Tăng thượng.


„
690 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA