A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 139

Việt dịch

QUYỂN 139

LUẬN VỀ CHẤP THỌ (Phần 3)

Có hai Thọ, đó là Thân thọ-Tâm thọ. Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn ngăn chặn tông chỉ của người khác, hiển bày về
nghĩa của mình. Nghĩa là hoặc có người nói: Thọ chính là phần vị sai
biệt của tâm. Lại có người nói: Chỉ có Khổ thọ, không có Lạc thọ-Xả
thọ nào khác. Vì ngăn chặn ý đó, hiển bày về Thọ có ba loại sai biệt chứ
không phải là tâm, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao trong này không hỏi đến một Thọ?
Đáp: Bởi vì đó là ý của người soạn luận muốn như vậy, cho đến
nói rộng ra.
Có người nói: Trong này hiển bày về Thọ sai biệt lần lượt chuyển
đổi thâu nhiếp lẫn nhau, không phải la ø hiển bày về Thể của Thọ, cho
nên không hỏi đến một Thọ.
Hỏi: Có hai Thọ, đó là Thân thọ và Tâm thọ; có ba Thọ, đó là Lạc
thọ-Khổ thọ và không khổ không lạc t họ; là hai thâu nhiếp ba, hay là
ba thâu nhiếp hai?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy t heo quan hệ. Nghĩa là Thân thọ
thâu nhiếp phần ít của ba Thọ, tức là Thọ này thuộc về Thân thọ; Tâm
thọ cũng như vậy, cho nên nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Hai Thọ nói như trước; có bốn Thọ, đó là Thọ hệ thuộc ba cõi
và Thọ không hệ thuộc, là hai thâu nhiếp bốn, hay là bốn thâu nhiếp
hai?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy t heo quan hệ. Nghĩa là Thân thọ
thâu nhiếp phần ít của hai Thọ, tức là Thọ này thuộc về Thân thọ. Phần
ít của hai Thọ, là Thọ hệ thuộc cõi Dục và Thọ hệ thuộc cõi Sắc. Tâm
thọ thâu nhiếp toàn phần của hai Thọ và phần ít của hai Thọ, tức là Thọ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 707  
www.daitangkinh.org  
này thuộc về Tâm thọ. Toàn phần của hai Thọ, là Thọ hệ thuộc cõi Vô
sắc và Thọ không hệ thuộc; phần ít của  hai Thọ, là Thọ hệ thuộc cõi
Dục và Thọ hệ thuộc cõi Sắc. Vì vậy nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Hai Thọ nói như trước; có năm Thọ, đó là Lạc căn-Khổ căn-
Hỷ căn-Ưu căn và Xả căn, là ha i thâu nhiếp năm, hay là năm thâu
nhiếp hai?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy t heo quan hệ. Nghĩa là Thân thọ
thâu nhiếp toàn phần của một Thọ va ø phần ít của hai Thọ, tức là Thọ
này thuộc về Thân thọ. Toàn phần của một Thọ, đó là Khổ căn;  phần
ít của hai Thọ, đó là Lạc căn và Xả căn. Tâm thọ thâu nhiếp toàn phần
của hai Thọ và phần ít của hai Thọ, tức là Thọ này thuộc về Tâm thọ.
Toàn phần của hai Thọ, đó là Hỷ căn và Ưu căn; phần ít của hai Thọ,
đó là Lạc căn và Xả căn. Vì vậy nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Hai Thọ nói như trước; có sa ùu Thọ, đó là do Nhãn xúc mà
sinh ra Thọ, do Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân-Ý xúc mà sinh ra Thọ, là hai thâu
nhiếp sáu, hay là sáu thâu nhiếp hai?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy t heo quan hệ. Nghĩa là Thân thọ
thâu nhiếp toàn phần của năm Thọ, tức là Thọ này thuộc về Thân thọ.
Toàn phần của năm Thọ, đó là do Nhãn xúc mà sinh ra Thọ, cho đến do
Thân xúc mà sinh ra Thọ. Tâm thọ thâu nhiếp toàn phần của một Thọ,
tức là Thọ này thuộc về Tâm thọ. Toàn phần của một Thọ, đó là do Ý
xúc mà sinh ra Thọ. Vì vậy nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Hai Thọ nói như trước; có mười tám Thọ, đó là sáu ý cận
hành thuộc về Hỷ, sáu ý cận hành thuộc về Ưu, sáu ý cận hành thuộc về
Xả, là hai thâu nhiếp mười tám, hay là mười tám thâu nhiếp hai?
Đáp: Hai thâu nhiếp mười tám, không phải là mười tám thâu nhiếp
hai. Không thâu nhiếp những gì? Đó la ø Lạc căn-Khổ căn hữu lậu, Xả
căn tương ưng với năm Thức, và Thọ vô lậu.
Hỏi: Vì sao Lạc căn hữu lậu không phải là cận hành của ý?
Đáp: Lạc căn của cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất chỉ có ở năm Thức, và
ý cận hành của ba Thức chỉ có ở Ý thức, cho nên Lạc căn hữu lậu không
phải là cận hành của ý.
Hỏi: Lạc căn hữu lậu của Tĩnh lự thứ ba chỉ có ở Ý thức, vì sao
không nói đến?
Đáp: Bắt đầu không phải là pha ïm vi, cho nên sau cũng không
thiết lập.
Có người nói: Bởi vì căn ấy không phải là toàn phần, nghĩa là Lạc
căn hữu lậu không có ở địa toàn phần, chỉ ở Ý thức cho nên không thiết
708 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
lập.
Có người nói: Bởi vì Lạc thọ ấy tuy tương ưng với Ý thức mà
không phải là nhanh nhạy, cận hành của ý thì cần phải phân biệt nhanh
nhạy để chuyển đổi; lại do đối đãi với Khổ chứ không phải là cận hành,
cho nên căn này cũng không thiết lập.
Hỏi: Vì sao Khổ căn không phải là cận hành của ý?
Đáp: Khổ căn chỉ tương ưng với na êm Thức, ý cận hành thì tương
ưng với Ý thức.
Có người nói: Khổ căn không có năng lực phân biệt, có năng lực
phân biệt thì thiết lập ý cận hành.
Có người nói: Khổ căn chọn lấy cảnh của tự tướng, ý cận hành thì
chọn lấy tự tướng và cọng tướng. Lại nữa, Khổ căn chỉ duyên với hiện
tại, ý cận hành thì duyên với tất cả ba đời. Lại nữa, Khổ căn luôn luôn
chọn lấy cảnh, ý cận hành thì thường xuyên hướng đến mà chọn lấy.
Lại nữa, Khổ căn không có năng lực suy đoán, có năng lực suy đoán thì
thiết lập ý cận hành.
Hỏi: Vì sao Xả căn tương ưng với năm Thức mà không phải là ý
cận hành?
Đáp: Nói như Khổ căn.
Hỏi: Vì sao Thọ vô lậu không phải là ý cận hành?
Đáp: Bởi vì Thọ vô lậu không có tướng của ý cận hành. Vả lại,
nếu Thọ có thể tăng thêm các quả báo, thâu nhiếp tiếp nhận các quả
báo, duy trì vững chắc các quả báo, thì thiết lập ý cận hành; Thọ vô lậu
làm sút giảm-tổn hại-phá hoại các quả báo, cho nên không thiết lập ý
cận hành. Lại nữa, Thọ thậm chí là quan hệ của Thân kiến, thậm chí rơi
vào Khổ-Tập đế, thì thiết  lập ý cận hành; Thọ vô lậu thậm chí không
phải là quan hệ của Thân kiến, thậm chí không rơi vào Khổ-Tập đế, cho
nên không thiết lập ý cận hành.
Hỏi: Hai Thọ nói như trước; có ba mươi sáu Thọ, đó là sáu đam
mê dựa vào Hỷ, sáu rời bỏ dựa vào Hỷ, sáu đam mê dựa vào Ưu, sáu rời
bỏ dựa vào Ưu, sáu đam mê dựa vào Xả, sáu rời bỏ dựa vào Xả, là hai
thâu nhiếp ba mươi sáu, hay là ba mươi sáu thâu nhiếp hai?
Đáp: Hai thâu nhiếp ba mươi sáu, không phải là ba mươi sáu thâu
nhiếp hai. Đó là nói như trước, tức là Lạc căn-Khổ căn hữu lậu, Xả căn
tương ưng với năm Thức và Thọ vô lậu, hỏi-đáp phân biệt nên biết như
trước.
Hỏi: Hai Thọ nói như trước; có một  trăm lẻ tám Thọ, đó là dựa
vào ba đời đều có ba mươi sáu Thọ, là hai thâu nhiếp một trăm lẻ tám,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 709  
www.daitangkinh.org  
hay là một trăm lẻ tám thâu nhiếp hai?
Đáp: Hai thâu nhiếp một trăm l ẻ tám, không phải là một trăm lẻ
tám thâu nhiếp hai. Không thâu nhiếp những gì? Đó là nói như trước,
tức là Lạc căn hữu lậu cho đến Thọ vô lậu, hỏi-đáp như trước.
Hỏi: Ba Thọ và bốn Thọ, là ba thâu nhiếp bốn, ha y là bốn thâu
nhiếp ba?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là Lạc thọ thâu
nhiếp phần ít của ba Thọ, tức là Thọ này thuộc về Lạc thọ. Phần ít của
ba Thọ, là Thọ hệ thuộc cõi Dục, Thọ hệ thuộc cõi Sắc và Thọ không
hệ thuộc. Khổ thọ thâu nhiếp phần ít của một Thọ, tức là Thọ này thuộc
về Khổ thọ. Phần ít của một Thọ, đó là Thọ hệ thuộc cõi Dục. Không
khổ không lạc thọ thâu nhiếp toàn phần của một Thọ và phần ít của ba
Thọ, tức là Thọ này thuộc về Không khổ không lạc thọ. Toàn phần của
một Thọ, đó là Thọ hệ thuộc cõi Vô sắc; phần ít của ba Thọ, đó là Thọ
hệ thuộc cõi Dục, Thọ hệ thuộc cõi Sắc và Thọ không hệ thuộc. Vì vậy
nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Ba Thọ và năm Thọ, là ba thâu nhiếp năm, hay là năm thâu
nhiếp ba?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là Lạc thọ thâu
nhiếp toàn phần của hai Thọ, tức la ø Thọ này thuộc về Lạc thọ. Toàn
phần của hai Thọ, đó là Lạc căn va ø Hỷ căn. Khổ thọ thâu nhiếp toàn
phần của hai Thọ, tức là Thọ này thuộc về Khổ thọ. Toàn phần của hai
Thọ, đó là Khổ căn và Ưu căn. Không khổ không lạc thọ thâu nhiếp
toàn phần của một Thọ, tức là Thọ này thuộc về Không khổ không lạc
thọ. Toàn phần của một Thọ, đó là Xả căn. Vì vậy nói là tùy theo quan
hệ.
Hỏi: Ba Thọ và sáu Thọ, là ba thâu nhiếp sáu, hay là sáu thâu
nhiếp ba?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy th eo quan hệ. Nghĩa là Lạc thọ
thâu nhiếp phần ít của sáu Thọ, tức la ø Thọ này thuộc về Lạc thọ. Khổ
thọ thâu nhiếp phần ít của sáu Thọ, tức là Thọ này thuộc về Khổ thọ.
Không khổ không lạc thọ thâu nhiếp phần ít của sáu Thọ, tức là Thọ
này thuộc về Không khổ không lạc thọ. Các phần ít của sáu Thọ, đó là
do Nhãn xúc mà sinh ra Thọ, cho đến do Ý xúc mà sinh ra thọ. Vì vậy
nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Ba Thọ và mười tám Thọ, là ba thâu nhiếp mười tám, hay là
mười tám thâu nhiếp ba?
Đáp: Ba thâu nhiếp mười tám, không phải là mười tám thâu nhiếp
710 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
ba. Không thâu nhiếp những gì? Đó la ø Lạc căn-Khổ căn hữu lậu, Xả
căn tương ưng với năm Thức và T họ vô lậu. Ba Thọ và ba mươi sáu
Thọ, ba Thọ và một trăm lẻ tám Thọ, nói cũng như vậy, bởi vì đều đối
với ba Thọ không thâu nhiếp Lạc căn hữu lậu cho đến Thọ vô lậu, hỏi-
đáp như trên.
Hỏi: Bốn Thọ và năm Thọ, là bốn thâu nhiếp năm, hay là năm
thâu nhiếp bốn?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là Thọ hệ
thuộc cõi Dục thâu nhiếp toàn phần của hai Thọ và phần ít của ba Thọ,
tức là Thọ này thuộc về Thọ hệ thuộc cõi Dục. Toàn phần của hai Thọ,
đó là Khổ căn và Ưu căn; phần ít của ba Thọ, đó là Lạc căn-Hỷ căn và
Xả căn. Thọ hệ thuộc cõi Sắc thâu nhiếp phần ít của ba Thọ, tức là Thọ
này thuộc về Thọ hệ thuộc cõi Sắc. Phần ít của ba Thọ, đó là Lạc căn-
Hỷ căn và Xả căn. Thọ hệ thuộc cõi Vô sắc thâu nhiếp phần ít của một
Thọ, tức là Thọ này thuộc về Thọ hệ thuộc cõi Vô sắc. Phần ít của một
Thọ, đó là Xả căn. Thọ không hệ thuộc thâu nhiếp phần ít của ba Thọ,
tức là Thọ này thuộc về Thọ không hệ thuộc. Phần ít của ba Thọ, đó là
Lạc căn-Hỷ căn và Xả căn. Vì vậy nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Bốn Thọ và sáu Thọ, là bốn thâu nhiếp sáu, hay là sáu thâu
nhiếp bốn?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là Thọ hệ
thuộc cõi Dục thâu nhiếp toàn phần của hai Thọ và phần ít của bốn Thọ,
tức là Thọ này thuộc về Thọ hệ thuộc cõi Dục. Toàn phần của hai Thọ,
đó là do Tỷ xúc mà sinh ra Thọ và do Thiệt xúc mà sinh ra Thọ; phần
ít của bốn Thọ, đó là do Nhãn xúc mà sinh ra Thọ, do Nhĩ-Thân-Ý xúc
mà sinh ra Thọ. Thọ hệ thuộc cõi Sa éc thâu nhiếp phần ít của bốn Thọ,
tức là Thọ này thuộc về Thọ hệ t huộc cõi Sắc. Phần ít của bốn Thọ,
đó là do Nhãn xúc mà sinh ra thọ, do Nhĩ-Thân-Ý xúc mà sinh ra Thọ.
Thọ hệ thuộc cõi Vô sắc thâu nhiếp phần ít của một Thọ, tức là Thọ
này thuộc về Thọ hệ thuộc cõi Vô sắc. Thọ không hệ thuộc thâu nhiếp
phần ít của một Thọ, tức là Thọ này thuộc về Thọ không hệ thuộc. Các
phần ít của một Thọ, đó là do Ý xúc mà sinh ra Thọ. Vì vậy nói là tùy
theo quan hệ.
Hỏi: Bốn Thọ và mười tám Thọ, là bốn thâu nhiếp mười tám, hay
là mười tám thâu nhiếp bốn?
Đáp: Bốn thâu nhiếp mười tám, không phải là mười tám thâu
nhiếp bốn. Không thâu nhiếp những gì? Đó là Lạc căn-Khổ căn hữu
lậu, Xả căn tương ưng với năm Thức, và Thọ vô lậu. Bốn Thọ và ba
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 711  
www.daitangkinh.org  
mươi sáu Thọ, bốn Thọ và một trăm lẻ tám Thọ, nói cũng như vậy, hỏi-
đáp như trên.
Hỏi: Năm Thọ và sáu Thọ, là năm thâu nhiếp sáu, hay là sáu thâu
nhiếp năm?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là Lạc căn-Xả
căn thâu nhiếp phần ít của sáu Thọ, t ức là Thọ này thuộc về Lạc căn-
Xả căn. Phần ít của sáu Thọ, đó là do Nhãn xúc mà sinh ra Thọ, cho đến
do Ý xúc mà sinh ra Thọ. Khổ căn thâu nhiếp phần ít của năm Thọ, tức
là Thọ này thuộc về Khổ căn. Phần ít của năm Thọ, đó là do Nhãn xúc
mà sinh ra Thọ, cho đến do Thân xúc mà sinh ra  Thọ. Ưu căn-Hỷ căn
thâu nhiếp phần ít của một Thọ, tức là Thọ này thuộc về Ưu căn- Hỷ
căn. Phần ít của một Thọ, đó là do Ý xúc mà sinh ra Thọ. Vì vậy nói là
tùy theo quan hệ.
Năm Thọ và mười tám Thọ, năm Thọ và ba mươi sáu Thọ, năm
Thọ và một trăm lẻ tám Thọ, đều nói  như bốn Thọ và mười tám Thọ…
trước đây. Vì vậy nói là tùy theo quan hệ.
Sáu Thọ và mười tám Thọ, sáu Thọ và ba mươi sáu Thọ, sáu Thọ
và một trăm lẻ tám Thọ, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Mười tám Thọ và ba mươi sáu Thọ, là mười tám thâu nhiếp
ba mươi sáu, hay là ba mươi sáu thâu nhiếp mười tám?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là sáu ý cận
hành thuộc về Hỷ thâu nhiếp toàn phần cu ûa mười hai Thọ, tức là Thọ
này thuộc về sáu ý cận hành của Hỷ. Toàn phần của mười hai Thọ, đó
là sáu đam mê dựa vào H ỷ, sáu rời bỏ dựa vào Hỷ. Sáu ý cận hành
thuộc về Ưu thâu nhiếp toàn phần c ủa mười hai Thọ, tư ùc là Thọ này
thuộc về sáu ý cận hành của Ưu. Toàn phần của mười hai Thọ, đó là
sáu đam mê dựa vào Ưu, sáu rời bỏ dựa vào Ưu. Sáu ý cận hành thuộc
về Xả thâu nhiếp toàn phần của mười hai Thọ, tức là Thọ này thuộc về
sáu ý cận hành của Xả. Toàn phần của mười hai Thọ, đó là sáu đam mê
dựa vào Xả, sáu rời bỏ dựa vào Xả. Vì vậy nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Mười tám Thọ và một tra êm lẻ tám Thọ, là mười tám thâu
nhiếp một trăm lẻ tám, hay là một trăm lẻ tám thâu nhiếp mười tám?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là sáu ý cận
hành thuộc về Hỷ thâu nhiếp toàn pha àn của ba mươi sáu Thọ, tức là
Thọ này thuộc về sáu ý cận hành của  Hỷ. Toàn phần của ba mươi sáu
Thọ, đó là sáu đam mê dựa  vào Hỷ, sáu rời bỏ dựa vào Hỷ, loại này
đều có ba đời. Sáu ý cận hành thuộc về Ưu thâu nhiếp toàn phần của
ba mươi sáu Thọ, tức là Thọ này thuộc về sáu ý cận hành của Ưu. Toàn
712 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
phần của ba mươi sáu Thọ, đó là sa ùu đam mê dựa vào Ưu, sáu rời bỏ
dựa vào Ưu, loại này đều có ba đờ i. Sáu ý cận hành thuộc về Xả thâu
nhiếp toàn phần của ba mươi sáu Thọ, tức là Thọ này thuộc về sáu ý
cận hành của Xả. Toàn phần của ba mươi sáu Thọ, đó là sáu đam mê
dựa vào Xả, sáu rời bỏ dựa vào Xả, loại này đều có ba đời. Vì vậy nói
là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Ba mươi sáu Thọ và một tră m lẻ tám Thọ, là ba mươi sáu
thâu nhiếp một trăm lẻ tám, hay là một trăm lẻ tám thâu nhiếp ba mươi
sáu?
Đáp: Thâu nhiếp lẫn nhau tùy theo quan hệ. Nghĩa là ba mươi sáu
Thọ đều thâu nhiếp toàn phần của ba Thọ, tức là Thọ này thuộc về ba
mươi sáu Thọ. Toàn phần của ba Thọ, tức là ba mươi sáu Thọ đều có ba
đời riêng biệt. Vì vậy nói là tùy theo quan hệ.
Hỏi: Mười tám ý cận hành kiến la äp như thế nào, là vì tương ưng,
là vì tự tánh, hay là vì sở duyên? Gi ả sử như vậy thì có gì sai? Nếu vì
tương ưng thì chỉ có một, đó là cận hành tương ưng với Ý thức. Nếu vì
tự tánh thì chỉ có ba, đó là cận hành thuộc Hỷ, cận hành thuộc Ưu, cận
hành thuộc Xả. Nếu vì sở duyên thì chỉ có sáu, đó là cận hành thuộc Sắc
cho đến cận hành thuộc Pháp. Vì sao lại nói là mười tám?
Đáp: Tổng quát bởi vì ba duyên cho nên thiết lập mười tám, nghĩa
là một cận hành tương ưng với Ý thức, có tự tánh của ba loại là Hỷ-Ưu
và Xả, đều duyên với sáu loại cảnh như Sắc… mà khởi lên, cho nên có
mười tám.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì nhân duyên gì mà gọi là ý cận hành?
Đáp: Mười tám Thọ này dùng ý làm duyên gần để hiện hành giữa
cảnh giới, cho nên goiï là ý cận hành. Lại nữa, mười tám Thọ này làm
duyên gần khiến cho ý đối với cảnh thường xuyên hiện hành, cho nên
gọi là ý cận hành. Lại nữa, dựa vào ý cho nên hiện hành ở cảnh gần, gọi
là ý cận hành. Nhanh nhạy đối với cảnh, thích thường xuyên phân biệt,
cho nên gọi là hành. Như người nữ nhanh nhạy luôn luôn đối với chồng
mình, bộc lộ những thái độ khác nhau, có lúc chọn lấy tướng vui, có lúc
chọn lấy tướng buồn, có lúc chọn lấy tướng bình thường. Như vậy, Thọ
nhanh nhạy luôn luôn đối với sáu cảnh, khởi lên hành phân biệt, hoặc
là hành thuận theo tướng Hỷ, hoặc là hành thuận theo tướng Ưu, hoặc
là hành thuận theo tướng Xả. Bởi vì nhân duyên này cho nên gọi là ý
cận hành.
Hỏi: Mười tám ý cận hành này, là chỉ thuộc về Ý địa, hay là cũng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 713  
www.daitangkinh.org  
thuộc về năm Thức?
Đáp: Chỉ thuộc về Ý địa chứ không phải là năm Thức.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao trong kinh nói: “Mắt thấy sắc rồi, đối
với sắc thuận theo Hỷ khởi lên cận hành của Hỷ, đối với sắc thuận theo
Ưu khởi lên cận hành của Ưu, đối với  sắc thuận theo Xả khởi lên cận
hành của Xả, nói rộng ra cho đến ý biết pháp rồi, đối với pháp thuận
theo Hỷ khởi lên cận hành của Hỷ, đối với pháp thuận theo Ưu khởi lên
cận hành của Ưu, đối với pháp thua än theo Xả khởi lên cận hành của
Xả”?
Đáp: Bởi vì năm Thức thân đã dẫn dắt phát khởi mà làm thành
con đường, cho nên đưa ra cách nói như vậy, nhưng ý cận hành chỉ thuộc
về Ý địa. Như quán Bất tịnh cũng chỉ là Ý địa, nhưng trong kinh nói
“Mắt thấy sắc rồi, thuận theo quán  bất tịnh an trú đầy đủ”, cũng bởi vì
nhãn Thức đã dẫn dắt phát khởi mà làm thành con đường, cho nên đưa
ra cách nói như vậy. Lại trong kinh nói: “Mắt thấy sắc rồi…”Vì vậy biết
rằng ý cận hành không thuộc về năm Thức.
Hỏi: Cũng nói ý biết pháp rồi, lẽ nào cũng không thuộc về Ý thức
hay sao?
Đáp: Dựa vào thù thắng mà nói cho nên không có lỗi, nghĩa là ban
đầu Hỷ… tuy cũng là cận hành, nhưng không phải là rõ ràng nhanh nhạy,
về sau chú trọng vào cảnh phân biệt nhanh nhạy, mới gọi là cận hành,
vì vậy cho nên nói là ý biết pháp rồi. Vả lại, trong năm Thức không có
nghĩa của cận hành, như trước đã nói.
Hỏi: Thời gian trước và thời gian  sau vốn có phân biệt cũng là ý
cận hành, vì sao trong kinh không nói?
Đáp: Là ý cận hành, nhưng tùy theo rõ ràng cho nên chỉ nói về
hiện tại, dựa vào chủng loại ấy mà hiển bày quá khứ- vị lai cũng như
vậy.
Hỏi: Có những lúc không phải là thấy sắc rồi mà phân biệt về sắc,
cho đến không phải là xúc tiếp xúc rồi mà phân biệt về xúc, từ đây mà
sinh ra Hỷ… là ý cận hành chăng?
Đáp: Là ý cận hành. Nhưng trong kinh dựa vào nghĩa rõ ràng, nói
là thấy sắc rồi, cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Có những lúc mắt thấy sắc rồi, khởi lên phân biệt về Thanh…,
cho đến ý biết pháp rồi, khởi lên pha ân biệt về Sắc…, từ đây mà sinh ra
Hỷ… là ý cận hành chăng?
Đáp: Là ý cận hành. Nhưng trong kinh dựa vào nghĩa rõ ràng, nói
là thấy sắc rồi, cho đến nói rộng ra . Nếu đưa ra cách nói này thì giác
714 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
và sở giác, căn và nghĩa của căn, hành tướng và sở duyên đều được rõ
ràng. Nếu không như vậy thì không phân biệt rõ ràng.
Hỏi: Mười tám ý cận hành này, mấy loại là duyên xen tạp, mấy
loại là duyên không xen tạp?
Đáp: Mười lăm loại là duyên không xen tạp, đó là ý cận hành của
Sắc có ba loại, cho đến ý cận hành của Xúc có ba loại, còn lại là duyên
xen tạp. Duyên không xen tạp, đó là ý cận hành của Pháp có ba loại,
duyên với sáu Xứ bên trong và Pháp xứ bên ngoài; nếu chung-nếu riêng
thì gọi là duyên không xen tạp; nếu duyên với  bảy Xứ này thì hoặc là
chung-hoặc là riêng, và trong năm X ứ bên ngoài hoặc một-hoặc hai,
hoặc cho đến năm thì gọi là duyên xen tạp. Ở trong năm Xứ bên ngoài,
nếu hợp lại duyên với hai, hoặc cho đến năm thì cũng gọi là duyên xen
tạp, bởi vì ý cận hành của Pháp lấy pháp làm tên gọi chung, dùng duyên
kết hợp cho nên không phải là mười lăm loại trước.
Hỏi: Có thể có Sắc… quyết định thuận theo Hỷ, cho đến quyết
định thuận theo Xả chăng?
Đáp: Dựa vào sở duyên cho nên không có, dựa vào nối tiếp nhau
cho nên có. Nghĩa là có Sắc… có lúc  vừa ý, có lúc không vừa ý, có lúc
vừa ý ở nơi kia, có lúc vừa ý ở nơi này, có lúc ở những nơi khác không
phải là vừa ý-không phải là không vừa ý.
Có người nói: Sắc… đối với phẩm thân thiết thì thuận theo Hỷ, đối
với phẩm oán thù thì thuận theo Ưu, đối với phẩm bình thường thì thuận
theo Xả.
Hỏi: Mười tám ý cận hành này, ma áy loại nối tiếp sinh, mấy loại
mạng chung?
Đáp: Sáu loại, đó là sáu ý cận hành thuộc về Xả. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì các ý cận hành thuộc Hỷ-Ưu do tác ý thù thắng mà chuyển,
mạng chung-nối tiếp sinh thì không có tác ý thù thắng.
Hỏi: Trong phần vị Yết-la-lam…, đều có mấy ý cận hành?
Đáp: Đều có thể có mười tám ý cận hành.
Hỏi:Mấy ý cận hành có thể lìa nhiễm?
Đáp: Một, đó là duyên xen tạp. Ý cận hành của Xả thuộc về
Pháp, có thể làm đạo vô gián, nếu như đạo giải thoát thì cùng có duyên
xen tạp. Ý cận hành của Hỷ thuộc về Pháp, gia hạnh và thắng tiến cũng
gồm chung những đạo khác.
Hỏi: Mười tám ý cận hành này, cõi nào-địa nào có mấy loại?
Đáp: Cõi Dục có đủ tất cả. Trong cõi Sắc thì hai Tĩnh lự đầu đều
có mười hai loại, trừ ra sáu Ưu; Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có sáu loại,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 715  
www.daitangkinh.org  
lại trừ ra sáu Hỷ. Trong cõi Vô sắc thì Cận phần của Không vô biên xứ,
nếu chấp nhận có duyên riêng với địa dưới thì có bốn ý cận phần thuộc
về Xả, đó là Sắc-Thanh-Xúc-Pháp; nếu chỉ chấp nhận duyên chung với
địa dưới thì chỉ có một ý cận hành của Xả thuộc về Pháp. Nói như vậy
thì nên nói là có bốn. Bốn Vô sắc Căn bản và ba Cận phần trên, tất cả
chỉ có một ý cận hành của Xả thuộc về Pháp.
Hỏi: Mấy ý cận hành duyên với pháp của cõi nào?
Đáp: Hệ thuộc cõi Dục, trong mười tám loại có sáu loại chỉ duyên
với hệ thuộc cõi Dục, đó là duyên với cận hành Hỷ-Ưu-Xả thuộc về
Hương-Vị; chín loại cùng duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc, đó là duyên
với cận hành Hỷ-Ưu-Xả thuộc về Sắc-Thanh-Xúc; ba loại cùng duyên
với hệ thuộc ba cõi và không hệ th uộc, đó là duyên với cận hành Hỷ-
Ưu-Xả thuộc về Pháp.
Trong hai Tĩnh lự đầu đều có mười hai loại, bốn loại chỉ duyên với
hệ thuộc cõi Dục, đó là duyên với cận hành Hỷ-Xả thuộc về Hương-
Vị; sáu loại cùng duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc, đó là duyên với
cận hành Hỷ-Xả thuộc về Sắc-Thanh-Xúc; hai loại cùng duyên với hệ
thuộc ba cõi và không hệ thuộc, đó là duyên với cận hành Hỷ-Xả thuộc
về Pháp. Trong Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có sáu loại, hai loại chỉ duyên
với hệ thuộc cõi Dục, đó là duyên với cận hành Xả thuộc về Hương-Vị;
ba loại cùng duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc, đó là duyên với cận hành
Xả thuộc về Sắc-Thanh-Xúc; một loại cùng duyên với hệ thuộc ba cõi
và không hệ thuộc, đó là duyên với cận hành Xả thuộc về Pháp.
Cận phần của Không vô biên xứ, nếu chấp nhận có bốn ý cận
hành, thì ba loại chỉ duyên với hệ thuộc cõi Sắc, đó là duyên với ý cận
hành của Xả thuộc về Sắc-Thanh- Xúc; một loại cùng duyên với hệ
thuộc cõi Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc, đó là duyên với ý cận hành
của Xả thuộc về Pháp. Nếu chấp nhận chỉ có một ý cận hành, thì đó là
ý cận hành của Xả thuộc về Pháp, một loại ấy cùng duyên với hệ thuộc
cõi Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc. Bốn Vô sắc Căn bản và ba Cận phần
trên, tất cả đều có một ý cận hành của Xả thuộc về Pháp, cũng cùng
duyên với hệ thuộc cõi Vô sắc và không hệ thuộc.
Hỏi: Các ý cận hành này, ai thành tựu mấy loại?
Đáp: Sinh ở cõi Dục, nếu chưa đạt được tâm thiện của cõi Sắc, thì
lúc ấy thành tựu tất cả ý cận hành của cõi Dục, hai Tĩnh lự đầu đều có
tám loại, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có bốn, cõi Vô sắc có một.
Nếu đạt được tâm thiện của cõi Sắc, chưa lìa nhiễm của cõi Dục,
thì lúc ấy thành tựu tất cả ý cận hành của cõi Dục, Tĩnh lự thứ nhất  có
716 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
mười, Tĩnh lự thứ hai có tám, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có bốn, cõi Vô
sắc có một.
Nếu đã lìa nhiễm của cõi Dục, chưa đạt được tâm thiện của Tĩnh
lự thứ hai, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất đều có mười
hai, Tĩnh lự thứ hai có tám, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có bốn, cõi Vô sắc
có một.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ hai, chưa lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ nhất, thì lúc ấy thành tư ïu cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất đều có
mười hai, Tĩnh lự thứ hai có mười, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có bốn, cõi
Vô sắc có một.
Nếu đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, chưa đạt được tâm thiện
của Tĩnh lự thứ ba, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-hai Tĩnh lự đầu đều có
mười hai, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có bốn, cõi Vô sắc có một.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩ nh lự thứ ba, chưa đạt được tâm
thiện của Tĩnh lự thứ tư, thì lúc ấ y thành tựu cõi Dục-hai Tĩnh lự đầu
đều có mười hai, Tĩnh lự thứ ba có sáu, Tĩnh lự thứ tư có bốn, cõi Vô
sắc có một.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ tư, chưa đạt được tâm thiện
của Không vô biên xứ, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-hai Tĩnh lự đầu đều
có mười hai, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có sáu, cõi Vô sắc có một.
Nếu đạt được tâm thiện của Không vô biên xứ. Những người nói
Cận phần của địa ấy có bốn ý cận hành, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-hai
Tĩnh lự đầu đều có mười hai, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có sáu, Không vô
biên xứ có bốn, ba Vô sắc trên đều có một. Những người nói Cận phần
của địa ấy chỉ có một ý cận hành, thì lúc ấy thành tựu bốn, Vô sắc đều
có một, còn lại như trước nói.
Sinh ở Tĩnh lự thứ nhất, nếu chưa đạt được tâm thiện của Tĩnh lự
thứ hai, thì lúc ấy tha ønh tựu Tĩnh lự thứ nhất có mười hai, Tĩnh lự thứ
hai có tám, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có bốn, cõi Vô sắc có một. Thành
tựu cõi Dục có một, đó là ý cận hà nh của Xả thuộc về Pháp, tức là đi
cùng với tâm Thông quả. Bởi vì  duyên chung với Sắc… làm cảnh mà
khởi lên.
Có người nói: Lúc ấy thành tựu ba, đó là ý cận hành của Xả thuộc
về Sắc-Thanh-Pháp, tức là đi c ùng với tâm Thông quả. Tâm này nếu
duyên với Thân biểu đã khởi lên, thì có duyên với ý cận hành của Xả
thuộc về Sắc. Tâm này nếu duyên với  Ngữ biểu đã khởi lên, thì có
duyên với ý cận hành của Xả thuộc về Thanh. Tâm này nếu duyên với
sự việc đã biến hóa, bởi vì duyên chung, thì có duyên với ý cận   hành
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 717  
www.daitangkinh.org  
của Xả thuộc về Pháp.
Có người nói: Lúc ấy thành tựu có sáu, đó là sáu ý cận hành của
Xả, tức là đi cùng với tâm Thông quả, bởi vì tâm này có thể có duyên
chung-riêng.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ hai, chưa lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ nhất, thì lúc ấy thành tư ïu Tĩnh lự thứ hai có mười, còn lại
như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, chưa đạt được tâm thiện
của Tĩnh lự thứ ba, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ hai có mười hai, còn
lại như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩ nh lự thứ ba, chưa đạt được tâm
thiện của Tĩnh lự thứ tư, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ ba có sáu, còn
lại như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ tư, chưa đạt được tâm
thiện của Không vô biên xứ, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ tư có sáu,
còn lại như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Không vô biên xứ. Có người nói: Lúc
ấy thành tựu Không vô biên xứ có bốn, ba Vô sắc trên đều có một. Có
người nói: Lúc ấy thành tựu bốn, Vô sắc đều có một, còn lại như trước
nói.
Sinh ở Tĩnh lự thứ hai, nếu chưa đa ït được tâm thiện của Tĩnh lự
thứ ba, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ hai có mười hai, Tĩnh lự thứ ba-
thứ tư đều có bốn, cõi Vô sắc có một. Cõi Dục như trước nói. Thành tựu
Tĩnh lự thứ nhất có một, đó là ý cận hành của Xả thuộc về Pháp, bởi vì
duyên chung.
Có người nói: Thành tựu ba, đó la ø ý cận hành của Xả thuộc về
Sắc-Thanh-Pháp. Nếu duyên với Tha ân biểu đã khởi lên, thì có duyên
với ý cận hành của Xả thuộc về Sắc. Nếu duyên với Ngữ biểu đã khởi
lên, thì có duyên với ý cận hành của Xả thuộc về Thanh. Nếu duyên với
sự việc đã biến hóa, bởi vì duyên chung, thì có duyên với ý cận hành
của Xả thuộc về Pháp.
Có người nói: Lúc ấy thành t ựu bốn, đó là ý cận hành của Xả
thuộc về Sắc-Thanh-Xúc-Pháp. Bởi vì sinh ở Tĩnh lự thứ hai, lúc khởi
lên ba Thức thân của Tĩnh lự thứ nhất, có thể có quyến thuộc của địa
ấy, duyên riêng với Sắc-Thanh-Xúc, Ý thức vô phú vô ký của địa Tĩnh
lự thứ nhất hiện rõ ở trước mắt, hoặc là bởi vì tâm Thông quả duyên với
chung-riêng.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ ba, chưa đạt được tâm
718 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thiện của Tĩnh lự thứ tư, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ ba có sáu, còn
lại như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ tư, chưa đạt được tâm
thiện của Không vô biên xứ, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ tư có sáu,
còn lại như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Không vô biên xứ. Có người nói: Lúc
ấy thành tựu Không vô biên xứ có bốn, ba Vô sắc trên đều có một. Có
người nói: Lúc ấy thành tựu bốn, Vô sắc đều có một, còn lại như trước
nói.
Sinh ở Tĩnh lự thứ ba, nếu chưa đạt  được tâm thiện của Tĩnh lự
thứ tư, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ ba có sáu, Tĩnh lự thứ tư có bốn,
cõi Vô sắc có một. Cõi Dục-Tĩnh l ự thứ nhất như trước nói. Thành tựu
Tĩnh lự thứ hai có một, đó là ý cận ha ønh của Xả thuộc về Pháp, tức là
đi cùng với tâm Thông quả, bởi vì duyên chung với Sắc… làm cảnh mà
khởi lên.
Có người nói: Lúc ấy thành tựu ba , đó là cận hành của Xả thuộc
về Sắc-Xúc-Pháp, tức là đi cùng với tâm Thông quả, bởi vì tâm này có
thể có duyên chung-riêng.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ tư…, thì nói như trước.
Sinh ở Tĩnh lự thứ tư, thành tựu nhiều ít nên dựa theo trước nói.
Sinh ở cõi Vô sắc không thành tựu pháp của địa dưới, thành tựu
pháp của địa trên địa mình cũng nên dựa theo trước nói rộng ra.
Hỏi: Các ý cận hành này đạt được(đắc) như thế nào?
Đáp: Lìa nhiễm của cõi Dục thì tám đạo vô gián-tám đạo giải
thoát trước, đều đạt được Cận phần của Tĩnh lự thứ nhất có sáu; lúc đạo
vô gián thứ chín thì đạt được Tĩnh lự thứ nhất và quyến thuộc của địa
ấy có mười hai; đạt được cõi Dục có một, đó là cận hành của Xả thuộc
về Pháp.
Có người nói: Đạt được ba, đó là cận hành của Xả thuộc về Sắc-
Thanh-Pháp.
Có người nói: Đạt được sáu, đó là sáu cận hành của Xả.
Lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất thì tám đạo vô gián-tám đạo giải
thoát trước, đều đạt được Cận phần của Tĩnh lự thứ hai có sáu; lúc đạo
vô gián thứ chín thì đạt được Tĩnh lự thứ ba và Cận phần của địa ấy có
mười hai. Cõi Dục như trước nói. Đạt được Tĩnh lự thứ nhất có một, đó
là cận hành của Xả thuộc về Pháp.
Có người nói: Đạt được ba, đó là cận hành của Xả thuộc về Sắc-
Thanh-Pháp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 719  
www.daitangkinh.org  
Có người nói: Đạt được bốn, đó là cận hành của Xả thuộc về Sắc-
Thanh-Xúc-Pháp.
Lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, th ì tám đạo vô gián-tám đạo giải
thoát trước, đều đạt được Cận phần của Tĩnh lự thứ ba có sáu; lúc đạo
vô gián thứ chín thì đạt được Tĩnh lự thứ ba và Cận phần của địa ấy có
sáu. Cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất như trước nói. Đạt được Tĩnh lự thứ hai
có một, đó là cận hành của Xả thuộc về Pháp.
Có người nói: Đạt được ba, đó là cận hành của Xả thuộc về Sắc-
Xúc-Pháp.
Lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, th ì tám đạo vô gián-tám đạo giải
thoát trước, đều đạt được Cận phần của  Tĩnh lự thứ tư có sáu; lúc đạo
vô gián thứ chín thì đạt được Tĩnh lự thứ tư và Cận phần của địa ấy có
sáu. Cõi Dục-hai Tĩnh lự đầu như trước nói. Đạt được Tĩnh lự thứ ba có
một. Có người nói: Đạt được ba, nói như Tĩnh lự thứ hai.
Lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, thì tất cả đạo vô gián-giải thoát đều
đạt được Không vô biên xứ có bốn. Có người nói: Đạt được một.
Lìa nhiễm của Không vô biên xứ, c ho đến lìa nhiễm của Vô sở
hữu xứ, thì tất cả đạo vô gián-giải thoát đều chỉ đạt được một, lúc chứng
quả A-la-hán thì đạt được cõi D ục-hai Tĩnh lự đầu đều có mười hai,
Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có sa ùu, Không vô biên xứ có bốn. Có người
nói là một. Ba Vô sắc trên đều có một.
Đã nói về lìa nhiễm mà đạt được. Thọ sinh mà đạt được, đó là lúc
từ địa trên chết đi sinh vào địa dưới, đạt được tất cả của địa mình, và địa
dưới tùy theo quan hệ như nói về đạt được(đắc); xả và đoạn cũng nên
dựa theo trước nói rộng ra.
Mười tám ý cận hành này, bởi vì dựa vào đam mê và rời bỏ có
sai biệt, cho nên Đức Thế Tôn nói là ba mươi sáu câu bậc thầy(sư cú).
Trong này, Thọ thuận theo nhiễm gọi là dựa vào đam mê, Thọ thuận
theo thiện gọi là dựa vào rời bỏ.
Hỏi: Vì sao không nói đến vô phú vô ký?
Đáp: Bởi vì loại ấy cũng nói ở trong hai loại này, nghĩa là vô phú
vô ký thì Thọ có thuận theo phẩm  nhiễm, có thuận theo phẩm thiện;
thuận theo phẩm nhiễm thì dựa vào đam mê thâu nhiếp, thuận theo
phẩm thiện thì dựa vào rời bỏ thâu nhiếp.
Hỏi: Vì sao nói loại này gọi là câu bậc thầy?
Đáp: Câu sai biệt này có thể biểu thị cho bậc Đại Sư, là ngọn cờ
hiệu của Sư cho nên gọi là câu bậc thầy. Bởi vì các câu này, chỉ riêng
Phật là bậc Đại Sư có năng lực nhận biết, có năng lực giải thích không
720 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
có gì ngăn ngại. Như trong kinh nó i: “Nếu lúc hội chúng cung kính tin
nhận thì Như Lai không vui mừng, nếu không cung kính tin nhận thì Như
Lai không buồn lo, nghĩ nhớ chính xác-nhận biết chính xác, an trú trong
xả thanh tịnh.”
Có người nói: Những câu này là câu bậc thầy của ngoại đạo, bởi
vì họ ở trong này có sự chấp trước mê muội.
Có người nói: Những câu này nên gọi là dấu tích của bậc thầy, là
nơi mà các tà sư thường xuyên đi lại.
Có người nói: Những câu này nên gọi là con đường oán hận, ái
gọi là oán hận, dựa vào đây mà chuyển; hoặc là các phiền não đều gọi
là oán hận, nó dựa vào đây mà chuyển cho nên gọi là con đường oán
hận.
Có người nói: Những câu này nên gọi là con đường gươm dao, bởi
vì đi qua con đường này thì có sự tổn thương nguy hại. Như nói lưỡi dao
ý thứ ba của Phạm Chí, nếu vung l ên thì phát ra nghiệp ác chuốc lấy
khổ đau.
Hỏi: Ba mươi sáu loại này, cõi nào-địa nào có mấy loại?
Đáp: Cõi Dục có đủ tất cả. Trong cõi Sắc thì hai Tĩnh lự đầu đều
có hai mươi, Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có mười. Trong cõi Vô sắc, Cận
phần của Không vô biên xứ, nếu chấp nhận có duyên riêng thì có năm,
nếu nói chỉ là duyên chung thì chỉ có hai. Nói như vậy thì nên nói là có
năm. Bốn Vô sắc Căn bản và ba Cận phần trên đều chỉ có hai.
Hỏi: Ba mươi sáu loại này, cõi nào-địa nào có mấy loại duyên với
cõi nào-địa nào?
Đáp: Trong cõi Dục có ba mươi sáu loại, mười hai loại chỉ duyên
với hệ thuộc cõi Dục, mười tám loại cùng duyên với hệ thuộc cõi Dục-
Sắc, sáu loại cùng duyên với hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc.
Trong hai Tĩnh lự đầu đều có hai mươi, bốn loại chỉ duyên với hệ
thuộc cõi Dục, sáu loại chỉ duyên với hệ thuộc cõi Sắc, sáu loại cùng
duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc, hai loại cùng duyên với hệ thuộc cõi
Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc, hai loại cùng duyên với hệ thuộc ba cõi
và không hệ thuộc.
Trong Tĩnh lự thứ ba-thứ tư đều có mười, hai loại chỉ duyên với
hệ thuộc cõi Dục, ba loại chỉ duyên với hệ thuộc cõi Sắc, ba loại cùng
duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc, một loại cùng duyên với hệ thuộc cõi
Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc, một loại cùng duyên với hệ thuộc ba cõi
và không hệ thuộc.
Cận phần của Không vô biên xứ, nếu nói có năm thì ba loại   chỉ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 721  
www.daitangkinh.org  
duyên với hệ thuộc cõi Sắc, một lo ại cùng duyên với hệ thuộc cõi Vô
sắc và không hệ thuộc, một loại cùng duyên với hệ thuộc cõi Sắc-Vô
sắc và không hệ thuộc; nếu nói có ha i thì một loại cùng duyên với hệ
thuộc cõi Vô sắc và không hệ thuộc, một loại cùng duyên với hệ thuộc
cõi Sắc-Vô sắc và không hệ thuộc.
Trong bốn Vô sắc Căn bản và ba  Cận phần trên đều có hai, hai
loại cùng duyên chung với hệ thuộc cõi Vô sắc và không hệ thuộc.
Hỏi: Ba mươi sáu loại này, ai thành tựu mấy loại?
Đáp: Sinh ở cõi Dục, nếu đoạn mất căn thiện, thì lúc ấy thành tựu
cõi Dục có mười tám, hai Tĩnh lự đầu đều có tám, hai Tĩnh lự sau đều
có bốn, bốn Vô sắc đều có một.
Nếu không đoạn mất căn thiện, chưa đạt được tâm thiện của cõi
Sắc, thì lúc ấy thành tựu cõi D ục có ba mươi sáu, địa trên như trước
nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ nhất, chưa lìa nhiễm của
cõi Dục, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục có ba mươi sáu, Tĩnh lự thứ nhất
có mười bốn, địa trên như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của cõi Dục, chưa đạt được tâm thiện của Tĩnh
lự thứ hai, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục có mười hai, Tĩnh lự thứ nhất có
hai mươi, địa trên như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ hai, chưa lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ nhất, thì lúc ấy thành t ựu cõi Dục có mười hai, Tĩnh lự thứ
nhất có hai mươi, Tĩnh lự thứ hai có mười bốn, địa trên như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, chưa đạt được tâm thiện
của Tĩnh lự thứ ba, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất đều có
mười hai, Tĩnh lự thứ hai có hai mươi, địa trên như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ ba, chưa lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ hai, thì lúc ấy thành tư ïu cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất đều có
mười hai, Tĩnh lự thứ hai có hai mươi , Tĩnh lự thứ ba có mười, địa trên
như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ hai, chưa đạt được tâm thiện của
Tĩnh lự thứ tư, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-hai Tĩnh lự đầu đều có mười
hai, Tĩnh lự thứ ba có mười, địa trên như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ tư, chưa lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ ba, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-hai Tĩnh lự đầu đều có mười
hai, hai Tĩnh lự sau đều có mười bốn, Vô sắc đều có một.
Nếu đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, chưa đạt được tâm thiện của
Không vô biên xứ, thì lúc ấy thành tựu cõi Dục-hai Tĩnh lự đầu đều có
722 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
mười hai, Tĩnh lự thứ ba có sáu, Tĩnh lự thứ tư có mười bốn, Vô sắc đều
có một.
Nếu đạt được tâm thiện của Không vô biên xứ, chưa lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ tư, thì lúc ấy thành tựu Không vô biên xứ có năm. Có người
nói là hai. Ba Vô sắc trên đều có một, địa dưới như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư, chưa đạt được tâm thiện của
Thức vô biên xứ, thì lúc ấy thành tư ïu Tĩnh lự thứ tư có sáu, Không vô
biên xứ có năm. Có người nói là hai.  Ba Vô sắc trên đều có một, địa
dưới như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Thức vô biên xứ, chưa lìa nhiễm của
Không vô biên xứ, thì lúc ấy thành tựu Thức vô biên xứ có hai, hai Vô
sắc trên đều có một, địa dưới như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Không vô biên xứ, chưa đạt được tâm thiện
của Vô sở hữu xứ, thì lúc ấy th ành tựu Không vô biên xứ có bốn. Có
người nói là một. Thức vô biên xứ có hai, hai Vô sắc trên đều có một,
địa dưới như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Vô sở hữu xứ, chưa lìa nhiễm của
Thức vô biên xứ, thì lúc ấy thành tựu Vô sở hữu xứ có hai, Hữu Đảnh có
một, địa dưới như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Thức vô bi ên xứ, chưa đạt được tâm thiện
của Hữu Đảnh, thì lúc ấy thành tựu Thức vô biên xứ có một, Vô sở hữu
xứ có hai, Hữu Đảnh có một, địa dưới như trước nói.
Nếu đạt được tâm thiện của Hữu Đảnh, chưa lìa nhiễm của Vô sở
hữu xứ, thì lúc ấy thành tựu Hữu Đảnh có hai, địa dưới như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, chưa lìa nhiễm của Hữu
Đảnh, thì lúc ấy thành tựu Vô sở hữu xứ có một, Hữu Đảnh có hai, địa
dưới như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Hữu Đảnh, thì lúc ấy thành tựu Hữu Đảnh
có một, địa dưới như trước nói.
Sinh ở Tĩnh lự thứ nhất, nếu chưa đạt được tâm thiện của Tĩnh lự
thứ hai, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ nhất có hai mươi, Tĩnh lự thứ hai
có tám, hai Tĩnh lự sau đều có bốn, bốn Vô sắc đều có một. Thành tựu
cõi Dục có một, đó là rời bỏ dựa vào Xả thuộc về Pháp.
Có người nói: Thành tựu ba, đó la ø rời bỏ dựa vào Xả thuộc về
Sắc-Thanh-Pháp.
Có người nói: Thành tựu sáu, đó là sáu rời bỏ dựa vào Xả.
Nếu đạt được tâm thiện của Tĩnh lự thứ hai, chưa lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ nhất, thì lúc ấy thành tựu Tĩnh lự thứ hai có mười bốn,  còn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 139 723  
www.daitangkinh.org  
lại như trước nói.
Nếu đã lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, chưa đạt được tâm thiện
của Tĩnh lự thứ ba, thì lúc ấy thành  tựu Tĩnh lựu thứ nhất có mười hai,
Tĩnh lự thứ hai có hai mươi, còn lại như trước nói.
Như vậy cho đến lìa nhiễm của Hữu Đảnh, nói rộng ra như trước.
Như sinh ở Tĩnh lự thứ nhất, như vậy sinh ở Tĩnh lự thứ hai…dựa theo
trước nói rộng ra, như lý nên biết. Đạt được-rời bỏ và đoạn trừ, cả ba
cũng dựa theo trước đã nói.
Như trong kinh nói: “Dùng sáu rời bỏ dựa vào Hỷ, làm binh khí-
làm chỗ dựa-làm nơi kiến lập, đối với sáu đam mê dựa vào Hỷ, có thể
lìa ra-có thể rời bỏ và có thể thay đổi, như vậy liền đoạn. Dùng sáu rời
bỏ dựa vào Ưu, làm binh khí-làm chỗ dựa-làm nơi kiến lập, đối với sáu
đam mê dựa vào Ưu, có thể lìa ra-có thể rời bỏ và có thể thay đổi, như
vậy liền đoạn. Dùng sáu rời bỏ dựa vào Xả, làm binh khí-làm chỗ dựa-
làm nơi kiến lập, đối với sáu đam mê dựa vào Xả, có thể lìa ra-có thể
rời bỏ và có thể thay đổi, như vậy liền đoạn.” Nên biết đây là nói về
tạm thời đoạn mà gọi là đoạn.
Lại nói: “Dùng sáu rời bỏ dựa vào Hỷ, làm binh khí-làm chỗ dựa-
làm nơi kiến lập, đối với sáu rời bỏ dựa vào Ưu, có thể lìa ra-có thể rời
bỏ và có thể thay đổi, như vậy liền  đoạn.” Nên biết đây là nói về lìa
nhiễm của cõi Dục.
Lại nói: “Dùng sáu rời bỏ dựa vào Xả, làm binh khí-làm chỗ dựa-
làm nơi kiến lập, đối với sáu rời bỏ dựa vào Hỷ, có thể lìa ra-có thể rời
bỏ và có thể thay đổi, như vậy liền  đoạn.” Nên biết đây là nói về lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ hai.
Lại nói: “Dùng một loại tánh đã dựa vào Xả, làm binh khí-làm
chỗ dựa-làm nơi kiến lập, đối với nhiều loại tánh đã dựa vào Xả, có thể
lìa ra-có thể rời bỏ và có thể thay đổi, như vậy liền đoạn.” Nên biết đây
là nói về lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ tư.
Lại nói: “Dùng chủng loại không phả i là tánh ấy, làm binh khí-
làm chỗ dựa-làm nơi kiến lập, đối với  một loại tánh đã dựa vào Xả,
có thể lìa ra-có thể rời bỏ và c ó thể thay đổi, như vậy liền đoạn.” Nên
biết đây là nói về lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Chủng loại
không phải là tánh ấy, nghĩa là đạo vô lậu cần phải nhờ vào đạo này,
mới có thể lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ.


„
724 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA