A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 14

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 235  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 14

LUẬN VỀ TRÍ  (Phần 6)

Hỏi: Các pháp quá khứ thì tất cả pháp ấy không còn chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, quá khứ có hai loại, như
trước giải thích. Tận cũng có hai loại, như nói về quá khứ. Trong này
đều dựa vào hai loại mà soạn luận, quá khứ và tận (không còn) cùng có
rộng-hẹp, cho nên làm thành bốn câu phân biệt.
Có quá khứ mà không phải là hết, nghĩa là như Tỳ-kheo Ô-đà-di
nói: “Tất cả kiết sử của quá khứ”, cho đến nói rộng ra. Quá khứ ấy là
quá khứ thứ hai. Không phải là hết thì không phải là hết thứ nhất, bởi vì
thân Phật hiện tại đã đoạn hết.
Có hết mà không phải là quá khứ, nghĩa là như Đức Phật nói: “Đệ
tử bậc Thánh này đã hết địa ngục, đã hết súc sinh, đã hết ngạ quỷ, đã
hết tất cả hầm hố nơi chốn hiểm ác.”
Hỏi: Trong này nói đã hết địa ngục, là hiển bày đệ tử bậc Thánh
đã hết địa ngục; đã hết súc sinh, là hiển bày từ đây đã hết súc sinh; đã
hết ngạ quỷ, là hiển bày từ đây đã hết ngạ quỷ; đã hết tất cả hầm hố nơi
chốn hiểm ác, là hiển bày từ đây sẽ hết cái gì vậy?
Đáp: Chính là hiển bày ba điều trên nhưng mà trước mở rộng-
sau tóm lược, trước tách biệt-sau tổng quát, trước từng bước-sau nhanh
chóng, trước phân biệt-sau không phân biệt. Có người nói: Đã hết địa
ngục-súc sinh-ngạ quỷ, là hiển bày từ đây đã hết tự tánh của ba nẽo ác;
đã hết tất cả hầm hố nơi chốn hiểm á c, là hiển bày từ đây đã hết quả
báo trong ba nẽo ác kia. Có người nói: đã hết địa ngục…, là hiển bày
đã hết địa ngục…, đã hết tất cả ha àm hố nơi chốn hiển ác, là hiển bày
đã hết các loại hai hình-vô hình hoàng môn trong loài người, bởi vì đó
là hầm hố nơi chốn hiểm ác trong loài người. Có người nói: Trước hiển
bày đã hết địa ngục-súc sinh-ngạ quỷ, sau hiển bày đã hết trú trong
236 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
bất luật nghi (luật nghi sai trái), bởi vì ở đó dẽ rơi vào hầm hố nơi chốn
hiểm ác. Có người nói: Trước hiể n bày đã hết địa ngục-súc sinh-ngạ
quỷ, sau hiển bày đã hết tạo ra na êm nghiệp vô gián, bởi vì nghiệp vô
gián ấy phát sinh thì rơi vào địa ngục. Có người nói: Trước hiển bày đã
hết địa ngục-súc sinh-ngạ quỷ, sau hiển bày đã hết đoạn mất thiện căn,
là bởi vì đoạn mất thiện căn thì giống như hầm hố nơi chốn hiểm ác,
nếu không nối tiếp thiện căn thì chết đi chắc chắn rơi vào địa ngục. Có
người nói: Trước hiển bày đã hết các quả của địa ngục…, sau hiển bày
đã hết các nhân của địa ngục… Như trong kinh nói: “Tỳ-kheo các ông,
nếu thấy người gây ra ác hạnh của thân-ngữ-ý, thì nên biết rằng đã thấy
địa ngục hoặc những nẽo ác khác.” Có người nói: Trước hiển bày đã hết
địa ngục-súc sinh-ngạ quỷ, sau lại nói đã hết tất cả hiểm nạn, là trở lại
hiển bày đã hết địa ngục, bởi vì trong địa ngục không có quả thiện; nơi
chốn hiểm ác là trở lại hiển bày đa õ hết ngạ quỷ, bởi vì nơi ấy thường
bần cùng thiếu duyên cung cấp; hầm hố la ø trở lại hiển bày đã hết súc
sinh, bởi vì thân tâm rơi vào nẽo ấy khó có thể thoát ra, có lúc sinh ra từ
kiếp thành lúc kiếp hoại thì ở đó mới mạng chung. Có người nói: Trước
hiển bày đã hết địa ngục-súc sinh-ngạ quỷ, sau lại nói đã hết tất cả hầm
hố nơi chốn hiểm ác, là đều trở lại hiển bày đã hết quả báo của ba nẽo
ác, nghĩa là ba nẽo ác đều hết sức nguy hiểm, bởi vì những điều ác đã
hướng đến-đã rơi vào hố sâu.
Hỏi: Nay trong địa ngục còn có các loại vạc sôi-lò than, và ngục
tốt cùng vô lượng dụng cụ tra khảo khổ đau, nói hết là như thế nào?
Đáp: Không hướng về và không sinh ra cho nên nói là hết, nghĩa
là đệ tử bậc Thánh không còn hướng đến nơi ấy, bởi vì không còn sinh
ra uẩn-giới-xứ của nẽo ki a, từ đây đã đạt được Phi trạch diệt của nơi
ấy.
Hỏi: Cũng có dị sinh đạt được Phi trạch diệt của địa ngục…, vì sao
chỉ nói đến đệ tử bậc Thánh mà thôi?
Đáp: Bởi vì đệ tử bậc Thánh đều đã hết, dị sinh phẩm Trung có
người chưa hết, cho nên không nói đến.
Hỏi: Các đệ tử bậc Thánh cũng hết nẽo trời người, tại sao chỉ nói
hết các nẽo địa ngục…?
Đáp: Trong này chỉ nói đến người tất cả không còn, các đệ tử bậc
Thánh đối với nẽo trời-người, có người chưa hết cho nên không nói đến,
đó gọi là hết. Chẳng phải là quá khứ hết, ấy là hết thứ hai, chẳng phải
là quá khứ, ấy là chẳng phải quá khứ thứ nhất.
Có quá khứ mà cũng là hết, đó là tất cả hành đã dấy khởi-chờ dấy
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 237  
www.daitangkinh.org  
khởi, cho đến nói rộng ra, đây đều là biểu hiện rõ ràng về các hành quá
khứ. Quá khứ ấy là đời quá khứ, hết cũng như vậy.
Có chẳng phải là quá khứ cũng chẳng phải là hết, nghĩa là trừ các
tướng trước. Trong này, nghĩa về tướng của thanh như Tiểu-thừa giải
thích, nói rộng ra cho đến điều này lại nói thế nào? Nghĩa là trừ ra tất
cả pháp của đời quá khứ-thân Phật hiện tại, cùng uẩn-giới-xứ trong các
nẽo như địa ngục… của đệ tử bậc Thánh ở vị lại, chọn lấy hiện tại còn
lại tất cả vị lai và pháp vô vi, làm thành câu thứ tư.
Lại nữa, nếu dựa vào kiết đoạn mà nói, thì trong này dựa vào
ngôn từ hiển bày nghĩa lý đã căn cứ theo. Trong bốn câu trước, dựa vào
đời đã hết và không sinh ra đã hế t mà nói về hết. Nay trong bốn câu
này, dựa vào đoạn phiền não mà cuối  cùng đạt được Trạch diệt (Niết-
bàn), kiến lập tên gọi của Tận (hết).
Có kiết quá khứ mà chẳng phải là hết, nghĩa là kiết quá khứ chưa
đoạn-chưa biết khắp, chưa diệt-chưa loại bỏ. Chưa đoạn là chưa thiết
lập đoạn trừ biết khắp. Chưa biết khắp là chưa thiết lập trí biết khắp.
Chưa diệt là chưa đạt được Trạch diệt chưa loại bỏ là chưa rời bỏ cái đạt
được ấy. Có người nói: Chưa đoạn la ø chưa dùng đạo vô gián để đoạn,
chưa biết khắp là chưa dùng đạo giải thoát để biết khắp, chưa diệt là
chưa chứng được pháp lìa bỏ hệ thuộc kia, chưa loại bỏ là chưa buông
xả cái đạt được lìa xa hệ thuộc ấy. Có người nói: Bốn câu này đều hiển
bày về nghĩa chưa loại bỏ. Điều này lại  nói thế nào? Nghĩa là các dị
sinh nếu vốn có phiền não (cụ phược), th ì kiết quá khứ của ba cõi do
kiến và tu mà đoạn; đã lìa dục nhiễm nhưng chưa lìa nhiễm của tĩnh lự
thứ nhất, thì kiết quá khứ của tám địa do kiến và tu mà đoạn; cho đến
đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, th ì kiết quá khứ của nên địa do kiến
và tu mà đoạn. Nếu hàng Thánh giả vốn có phiền não tiến vào phần vị
Chánh tánh ly sinh, lúc Khổ pháp trí nhẫn phát sinh thì kiết quá khứ của
ba cõi do kiến và tu mà đoạn; Khổ pháp trí đã sinh nhưng khổ loại trí
chưa sinh, thì kiết quá khứ của cõi  Sắc-Vô sắc do kiến Khổ mà đoạn,
cho đến kiết của ba cõi do kiến Tập-Diệt-Đạo và tu mà đoạn; cho đến
đạo pháp trí đã sinh nhưng đạo loại trí chưa sinh, thì kiết quá khứ của
cõi Sắc-Vô sắc do Kiến đạo mà đoạn, và kiết của ba cõi do tu mà đoạn.
Hàng Nhất lai thì ba phẩm quá khứ của cõi Dục do tu mà đoạn, và kiết
của cõi Sắc-Vô sắc do tu mà đoạn. Hàng Bất hoàn nếu chưa lìa nhiễm
của tĩnh lự thứ nhất, thì kiết quá khứ của tám địa do tu mà đoạn; cho đến
nếu đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, th ỉ kiết quá khứ của mật địa do tu
mà đoạn. Đây gọi là kiết quá khứ mà chẳng phải là hết.
238 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Có kiết hết mà chẳng phải là quá khứ, nghĩa là kiết vị lai đã đoạn-
đã biết khắp-đã diệt-loại bỏ. Đã đoạn là đã thiết lập đoạn trừ biết khắp.
Đã biết khắp là đã thiết lập trí biết khắp. Đã diệt là đã đạt được Trạch
diệt. Đã loại bỏ là đã rời bỏ cái đạt được ấy. Có người nói: Đã đoạn là
dùng đạo vô gián mà đoạn trừ, đã biết  khắp là đã dùng đạo giải thoát
mà biết khắp, đã diệt là đã chứng được pháp lìa bỏ hệ thuộc kia, đã loại
bỏ là đã buông xả cái đạt được lìa xa hệ thuộc kia. Có người nói: Bốn
câu này đều hiển bày về nghĩa đã lo ại bỏ. Điều này lại nói thế nào?
Nghĩa là A-la-hán đối với kiết vị lai của ba cõi do kiến và tu mà đoạn.
Nếu hàng Bất hoàn đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, thì kiết vị lai của ba
cõi do kiến mà đoạn, và kiết của tám địa do tu mà đoạn; cho đến chưa
lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất, thì kiết vị lai của ba cõi do kiến mà đoạn,
và kiết của nên địa do tu mà đoạn. Nếu hàng Nhất lai thì kiết vị lai của
ba cõi do kiến mà đoạn, và sáu phẩm kiết của cõi Dục do tu mà đoạn.
Nếu hàng Dự lưu thì kiết vị lai của ba cõi do kiến mà đoạn. Nếu tùy tín
hành-Tùy pháp hành, đạo pháp trí đã sinh nhưng Đạo loại trí chưa sinh,
thì kiết vị lai của ba cõi do kiến Khổ-tập-Diệt mà đoạn, và kiết của cõi
Dục do kiến đạo mà đoạn; cho đến Khổ pháp trí đã sinh nhưng Khổ loại
trí chưa sinh, thì kiết vị lai của  cõi Dục do kiến khổ mà đoạn. Nếu các
dị sinh đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, thì kiết vị lai của tám địa do kiến
và tu mà đoạn; cho đến đã lìa nhiễm của dục nhưng chưa lìa nhiễm của
tĩnh lự thứ nhất, thì kiết vị lai c ủa nên địa do kiến và tu mà đoạn. Đây
gọi là kiết hết mà chẳng phải là quá khứ.
Có kiết là quá khứ mà cũng là hết, nghĩa là kiết quá khứ đã đoạn-
đã biết khắp-đã diệt-đã loại bỏ. Đã đoạn-đã biết khắp… nói rộng ra như
trước. Điều này lại nói thế nào? Nghĩa là A-la-hán đối với kiết quá khứ
của ba cõi do kiến và tu mà đoạn, nói rộng ra cho đến: Nếu dị sinh đã
lìa nhiễm của dục nhưng chưa lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất, thì kiết quá
khứ của nên địa do kiến và tu mà đoạn. Đây gọi là quá khứ mà cũng
là hết.
Có kiết không phải là quá khứ mà cũng không phải là hết, nghĩa
là kiết vị lai chưa đoạn-chưa biết khắp-chưa diệt-chưa loại bỏ, và kiết
hiện tại chưa đoạn-chưa biết khắp … nói rộng ra như trước. Điều này lại
nói như thế nào? Nghĩa là các dị sinh nếu có đủ phiền não, thì kiết vị lai
của ba cõi do kiến và tu mà đoa ïn. Nói rộng ra cho đến, nếu hàng Bất
hoàn đã lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, thì kiết vị lai của nên địa do tu mà
đoạn, và tất cả kiết hiện tại. Đây gọi là kiết chẳng phải là quá khứ mà
cũng chẳng phải là hết.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 239  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Các kiết quá khứ thì tất cả kiết ấy là diệt chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Quá khứ có hai loại, như
trước giải thích. Diệt cũng có hai loại:
1. Đời diệt.
2. Ẩn kín cho nên làm thành bốn câu phân biệt.
Có quá khứ mà không phải là diệt, nghĩa là như Tỳ-kheo Ô-đà-di
nói: “Tất cả kiết sử của quá khứ”, cho đến nói rộng ra. Quá khứ ấy là
quá khứ thứ hai, không phải là diệt th ì không phải là hai loại diệt, bởi
vì thân Phật hiện tại chẳng phải là ẩn kín.
Có diệt mà không phải là qua ù khứ, nghĩa là dựa vào đường nhỏ-
nhà nhỏ-đồ dùng nhỏ-mắt nhỏ của thế tục. Nói là diệt đường đi cho
đến diệt mắt nhìn, nghĩa là người ở phương Đông thấy đường nhỏ… mà
nói rằng đây là diệt, tức là dựa vào nghĩa này có thể đưa ra nói lời như
vậy.
Hỏi: Có thể có mắt diệt mà có năng lực nhìn thấy sắc chăng?
Đáp: Có, nghĩa là đồng phần của đơ øi hiện tại, mắt nhỏ thì gọi là
diệt. Chẳng phải là quá khứ diệt ấy la ø diệt thứ hai. Chẳng phải là quá
khứ ấy là chẳng phải quá khứ thứ nhất.
Có quá khứ mà cũng là diệt, nghĩa là tất cả các hành đã dấy khởi-
chờ dấy khởi, cho đến nói rộng ra. Đây đều là biểu hiện rõ ràng về các
hành quá khứ, quá khứ ấy là đời quá khứ, diệt cũng như vậy.
Có chẳng phải là quá khứ mà cũng chẳng phải là diệt, nghĩa là
trừ các tướng trước. Trong này tướng của thanh cũng như trước đã nói,
cho đến nói rộng ra. điều này lại nói thế nào? Nghĩa là trừ ra tất cả các
pháp của đời quá khứ, thân Phật hiện tại và đường nhỏ…, chọn lấy hiện
tại-tất cả vị lai và pháp vô vi còn lại, làm thành câu thứ tư. Lại nữa, nếu
dựa vào kiết đoạn mà nói, thì trong  này dựa vào ngôn từ nghĩa lý như
trước đã nói. Trong bốn câu trước dựa vào đời diệt và ẩn kín mà diệt để
nói đến ngôn từ của diệt, trong bốn câu này dựa vào đoạn phiền não đạt
được trạch diệt của diệt mà kiến lập tên gọi về diệt.
Có kiết là quá khứ mà chẳng phải là diệt, nghĩa là kiết quá khứ
chưa đoạn-chưa biết khắp, chưa diệt-chưa loại bỏ, nói rộng cho đến, có
kiết chẳng phải là quá khứ mà cũng chẳng phải là diệ t, nghĩa là kiết
vị lai chưa đoạn-chưa biết khắp-chưa diệt-chưa loại bỏ và kiết hiện tại.
Tất cả nghĩa lý trong này như trước đã nói.
Như vậy trong năm loại bốn câu đã nói, ba loại bốn câu trước dựa
vào sự thi thiết thế gian và sự thi thiết Thánh giả mà nói, dựa vào ngôn
ngữ thế gian và ngôn ngữ Thánh giả mà nói, dựa vào thế tục và Thắng
240 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nghĩa mà nói, dựa vào khế kinh và hi ện thấy mà nói; hai loại bốn câu
sau chỉ dựa vào sự thi thiết Thánh giả-ngôn ngữ Thánh giả-Thắng nghĩa
và Khế kinh mà nói.
Hỏi: Trong hai loại bốn câu sau, vì sao chỉ nói đến kiết mà không
nói đến pháp của kiết?
Đáp: Bởi vì người soạn luận ấy có ý muốn như vậy, cho đến nói
rộng ra. có người nói cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết rằng
nghĩa này có khác. Có người nói: đã nói đến kiết, thì nên biết rằng cũng
đã nói đến pháp của kiết. Nguyên cớ t hế nào? Bởi vì dựa vào kiết mà
thiết lập về pháp của kiết, lại bởi vì cùng chung nên đối trị. Có người
nói: Tự tánh của các kiết là đoạn, đoạn rồi thì không thành tựu, vì vậy
mà nói dến điều đó, pháp của kiết thì không nhất định cho nên không
nói đến. Có người nói: Các kiết có nhiều những sai lầm, kiên cố khó
đoạn trừ-khó phá vỡ-khó vượt qua, cho nên nói đến điều ấy; pháp của
kiết thì như vậy cho nên không nói đến. Có người nói: Các kiết trái
ngược với Thánh đạo, pháp của kiết thì không như vậy, bởi vì thiện hữu
lậu có thể cùng với Thánh đạo hòa  nhập sản sinh lẫn nhau, vô phú vô
ký có thể làm nơi nương tựa cho Thánh đạo. Nhưng mà cùng với kiết
xen tạp lẫn nhau, cho nên cũng là do Th ánh đạo mà đoạn trừ. Như lúc
ngọn đèn phá tan bóng tối, thì cũng gia ûm bớt và hao tổn đến bấc đèn-
dầu thắp…, lúc nhà vua đánh tan quân lính của kẻ khác thì cũng hao tỗn
quân lính của mình. Có người nói: Các kiết là kiết mà cũng là pháp
của kiết, vì vậy nói đến điều ấy; pháp của kiết chẳng phải là kiết, cho
nên không nói đến. Như kiết và pháp c ủa kiết, thì phược và pháp của
phược, tùy miên và pháp của tùy miên, tùy phiền não và pháp của tùy
phiền não, triền và pháp của triền, cấu và pháp của cấu, nên biết cũng
như vậy.
Nếu đối với khổ thì sinh ra nghi ngờ đây là khổ chăng, đây chẳng
phải là khổ chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt nghĩa l ý trong kinh. Như trong kinh nói:
“Có bà-la-môn Nhân luận, đi đến chỗ Đức Phật đưa ra câu hỏi như vậy:
Thưa Sa-môn Kiều-đáp-ma! Nghi ngờ thật là hiếm có vì khó vượt qua
chứ không phải là dễ vượt qua? Đức Thế Tôn bảo rằng: Đúng như vậy,
đúng như vậy! Bà-la-môn nghi ngờ thật là hiếm có vì khó vượt qua chứ
không phải là dễ vượt qua. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì xưa kai có Bà-la-
môn tạo ra Minh Luận, tạo ra chú thuật, có mười người đứng đầu:
1. Át-sắt-tra-ca.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 241  
www.daitangkinh.org  
2. Bà-mạc-ca.
3. Bà-mạc-đề-bà.
4. Tỳ-thấp-phược-mật-đa-la.
5. Xà-mạc-đạc-kỳ-ni.
6. Ương-kỳ-la.
7. Bạt-la-đọa-xà.
8. Bà-tử-sắt-hổ.
9. Ca-diếp-ba.
10. Bột-lật-cù.
Những hạng Bà-la-môn như vậy, thế gian tuy tôn kính mà cũng
không vượt qua được nghi ngờ rồi ma ïng chung, vì vậy biết rằng nghi
ngờ thật là khó vượt qua.” Trong kinh tuy nói như vậy nhưng mà không
phân biệt rộng ra, kinh ấy là nơi nương tựa căn bản của luận này, kinh
ấy đã không nói đến, thì nay cần phải nói về điều đó, cho nên soạn ra
luận này.
Hỏi: Nếu đối với khổ sinh ra nghi ngờ, đây là khổ chăng, đây
chẳng phải là khổ chăng? Nên nói là nên tâm hay là nhiều tâm?
Đáp: Nên nói là nhiều tâm, nghĩa là đây là khổ chăng, là nên tâm;
đây chẳng phải là khổ chăng, là tâm thứ hai. Đối với Tập-Diệt-Đạo sinh
ra nghi ngờ cũng như vậy. Trong này âm Da (chăng, ư) hiển bày nghĩa
có sẳn nghi ngờ. Nếu chỉ nói đây là khổ, thì trở thành chánh kiến; đây
không phải là khổ thì trở thành tà kiến. Cho đến đối với Đạo cũng như
vậy. bởi vì nói âm Da cho nên có sẳn nghĩa của sự nghi ngờ. Như vậy
đối với Khổ cho đến đối với Đạo, đều có hai tâm, toàn bộ thành ra tám
tâm. Đây là nói về mức độ rất nhanh. Đối với bốn Thánh đế theo thứ tự
nghi ngồ thì có tám tâm này. Như lúc hiện quán, từ Khổ pháp trí nhẫn,
cho đến Đạo loại trí thì có mười sáu sát-na. có người nói: Tám tâm này
chẳng phải là tám sát-na, bởi vì mỗi nên tâm sinh diệt vô cùng mau lẹ,
nếu dấy lên nghĩ rằng; Đây là khổ chăng? Thì trong thời gian ấy đã trải
qua trăm ngàn lần sinh diệt, tâm c òn lại cũng như vậy. nhưng Luận sư
này muốn làm cho đệ tử dễ dàng hiểu rõ ràng, cho nên nói nhiều sát-na
mà làm thành nên tâm, bởi vì hành tướng như nhau.
Có thể có nên tâm, có nghi ngờ và không có nghi ngờ chăng? Cho
đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì làm cho người nghi ngờ có được sự quyết định. Nghĩa là
A-tỳ-đạt-ma nói tập hợp của nên tâm, có nhiều pháp cùng sinh ra, trong
đó có mối do dự này thì gọi là nghi, có sự quyết định đúng thì gọi là tuệ,
242 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
có trạng thái không phải là do dự cũng không phải là quyết định thì gọi
là những tâm sở khác. Đừng có sinh ra nghi ngờ tức là có tâm nghi ngờ,
đúng là không có tâm nghi ngờ thì không có tâm nghi ngờ, đúng là có
tâm nghi thì để làm cho mối nghi na øy có được sự quyết định, hiển bày
có tâm nghi sai khác-không có tâm nghi sái khác, cho nên soạn ra luận
này.
Hỏi: Có thể có nên tâm mà có nghi và không có nghi chăng?
Đáp: Không.
Hỏi: Lời này là dựa theo tập hợp của tâm, hay là dựa theo sở
duyên mà nói vậy? nếu dựa theo tập hợp của tâm mà nói, trong nên tập
hợp của tâm có nghi đúng-có nghi không đúng, như trước đã nói, tại sao
nói là không có? Nếu dựa theo sơ û duyên mà nói, thì đối với nên tâm
Phật có lúc có nghi ngờ, nghĩa là dị  sinh có lúc không có nghi ngờ, gọi
là Thánh giả cũng không nên nói là không có, tại sao đáp là không?
Đáp: Đây là dựa theo tập hợp c ủa tâm cho nên đáp rằng không
có, nghĩa là các tập hợp của tâm nếu có nghi thì gọi là tâm có nghi, nếu
không có nghi thì gọi là tâm không có nghi, vì vậy tâm có nghi sai khác-
tâm không có nghi sai khác. Nhưng trong này nói đến tâm không có
nghi, là đối với bốn Thánh đế hoặc hiểu rõ là có, hoặc bài bác là không
có, chẳng phải là chỉ dấy khởi không tương ưng cùng với nghi. Nguyên
cớ thế nào? Nghĩa là đối với khổ đế, nếu nói đây là khổ chăng, thì tâm
này có nghi; nếu nói đây là khổ, thì tâm này không có nghi; nếu nói đây
không phải là khổ chăng, thì tâm này có nghi; nếu nói đây không phải
là khổ, thì tâm này không có nghi. Đối với Tập-Diệt-Đạo nên biết cũng
như vậy. Nên biết rằng trong này có mười sáu tâm, bởi vì đối với bốn
Thánh đế đều có bốn tâm, nghĩa là tám loại nghi này, bốn loại là chánh
kiến, bốn loại là tà kiến. Bốn loạ i nghi trước dẫn dắt bốn chánh kiến,
bốn loại nghi sau dẫn dắt bốn tà ki ến, nghi là đây là Khổ…, là chánh
kiến; đây chẳng phải là Khổ…, là tà kiến.
Hỏi: Những hạng Bổ-đặc-già-la  nào nghi ngờ có thể khiến cho
phát sinh chánh kiến, những hạng Bổ- đặc-già-la nào nghi ngờ có thể
khiến cho phát sinh tà kiến?
Đáp: Nếu thích cùng trú với pháp này, thì mối nghi ngờ này khiến
cho phát sinh chánh kiến; nếu thích cùng trú với ngoại đạo, thì mối nghi
ngờ ấy khiến cho phát sinh tà kiến. La ïi nữa, nếu vui với sự luyện tập
theo Nội luận, thì mối nghi ngờ ấy khiến cho phát sinh chánh kiến; nếu
vui với sự luyện tập theo Ngoại luận, thì mối nghi ngờ ấy khiến cho
phát sinh tà kiến. Lại nữa, nếu thích gần gũi với bậc thiện sĩ lắng nghe
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 243  
www.daitangkinh.org  
chánh pháp, thì mối nghi ngờ ấy kh iến cho phát sinh chánh kiến; nếu
thích gần gũi với người bất thiện lắng nghe pháp bất chánh, thì mối nghi
ngờ ấy khiến cho phát sinh tà kiến. Lại nữa, nếu sức của nhân-sức của
gia hạnh-sức của không phóng túng được tăng lên, thì mối nghi ngờ ấy
khiến cho phát sinh chánh kiến; nếu sức của nhân-sức của gia hạnh-sức
của không phóng túng chẳng tăng lên, thì mối nghi ngờ ấy khiến cho
phát sinh tà kiến.
Như trong kinh nói: “Có ba loại không biết gì về thân, đó là nghi
hoặc do dự đối với ba đời.”
Hỏi: Tự tánh không biết gì về thân phải là vô minh, tại sao nói là
nghi?
Đáp: Bởi vì tương tự với đi ều đó, nghĩa là trong ác phiền não
không có gì không rõ ràng, hành tướng tương tự đối với vô minh giống
như là nghi, cho nên nói là nghi. Có người nói: Tự tánh không biết gì
về thân thật sự là vô minh, nghi là nha ø cửa nơi chốn nương tựa của vô
minh, cho nên nói là nghi; như luận Thi Thiết nói: “Nghi là không biết
gì về nhà cửa và nơi chốn nương tựa.” Có người nói: Nghi cùng với vô
minh tồn tại gần gũi nhau, nghĩa là nếu có chỗ nghi thì chắc chắn có
vô minh, như thế gian đối với thân nói họ là mình, cho nên nói là nghi.
Có người nói: Nghi và vô minh c ùng chủng loại với nhau, nghĩa là nó
đối với cảnh đều là hai phần không quyết định mà chuyển, cho nên nói
là nghi. Có người nói: Kinh ấy vốn la ø vì thành tựu đối với pháp không
thành tựu, nghĩa là vô minh vì tự tánh không biết gì về thân, không nói
là tự thành tựu mà nghi cũng có nghĩa không biết gì về thân, nhưng
không hiển bày rõ ràng cho nên chỉ nói đến nó.
Hỏi: Vì sao đức Thế Tôn chỉ nói về duyên với đời kiếp mà nghi là
không biết gì về thân, chứ không nói duyên với vô vi mà nghi vậy?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết rằng nghĩa này
có sai khác. Có người nói: Kinh ấy dựa vào phần nhiều mà nói, nghĩa là
phần nhiều duyên với đời kiếp mà khởi lên trạng thái không biết gì về
thân này, ít duyên với vô vi, vì vậy không nói đến. Có người nói: Hữu
vi thô thiển lộ bày mà phát sinh nghi ngờ từ trong đó, bậc Thánh đã chê
trách mà nói là không biết gì; vô vi hết sức sâu xa khó có thể hiểu biết
rõ ràng mà từ trong đó phát si nh nghi ngờ, bậc Thánh không hề chê
trách, vì vậy không nói đến. Như ban ngày mà ngã nhào thì bị thế gian
trách mắng là người mù, ban đêm ma ø ngã nhào thì thế gian không hề
chê trách, điều ấy cũng như vậy. Có người nói: Ngoại đạo đối với đời
kiếp khởi lên cái ngu tăng thượng, nghi hoặc do dự hết sức, cho nên chỉ
244 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nói đến điều ấy. Như trong kinh nói: “Ngã ở quá khứ, là từng có hay là
chẳng phải từng có? Từng có nơi nào? Từng có thế nào? Ngã ở vị lai là
sẽ có hay là không phải sẽ có? Sẽ c ó nơi nào? Sẽ có thế nào? Từ bên
trong phân vân vật này là gì? Vật này là thế nào? Sẽ có những gì? Như
vậy hữu tình sinh ra từ đâu đến, chết  hướng về nơi nào?” Ngoại đạo
đối với đời kiếp khởi lên trạng thái phân vân tăng thượng như vậy, cho
nên chỉ nói đến điều ấy. Có người nói: Hoặc là ngu-hoặc là trí, nội đạo
hay là ngoại đạo, Luận giả thế gian cho đến Đồng Thụ đều biết có đời
kiếp, nghĩa là họ đều biết rõ ràng là co ù quá khứ-vị lai-hiện tại, mà từ
trong đó nghi ngờ thật là mù quáng ngu dốt, cho nên nói là không biết
gì về thân. Niết-bàn lìa xa tướng rất khó hiểu biết rõ ràng, tuy là trí tuệ
sắc xảo tuyệt vời nhưng hãy còn không thể nào tận cùng được, cho nên
đối với mối nghi ngờ ấy thì trong này không nói đến. Có người nói: Đức
Phật quán xét đời vị lai, có các đệ từ bài bác không có quá khứ và vị
lai, do đó nói đối với đời kiếp khởi lên nghi hoặc, thì gọi là không biết
gì về thân.
Như trong kinh nói: Có năm loại tâm trượt ngã:
1. Nghi Phật.
2. Nghi Pháp.
3. Nghi Giới.
4. Nghi Giáo.
5. Sân Tăng.
Như kinh ấy nói: “Có năm tâm trượt ngã.” Thế nào là năm? Nghĩa
là đối với bậc đại Sư và Pháp-Giới-Giáo mà nghi hoặc do dự, vun thêm
tâm không ngộ nhập-không tin hiểu-không s ợ hãi; đối với người có trí
cùng chung phạm hạnh được Phật khen ngợi, vun thêm tâm sân giận-phỉ
báng-làm nhục-xúc phạm-não hại-không sợ hãi.
Hỏi: Năm tâm trượt ngã này lấy gì làm Thể?
Đáp: Nghi và sân là Thể. Bốn loại trước là nghi, loại thứ năm  là
sân.
Hỏi: Sân thì có thể như vậy, nhưn g nghi thì thế nào? Như trong
kinh nói: “Trượt ngã có ba loại, đ ó là tham-sân-si.” Trong luận Phẩm
Loại Túc cũng nói như vậy: “Sân la ø thế nào? Nghĩa là đối với hữu tình
gây ra sự tổn hại, gây ra mầm trượt ngã.” Không có nơi nào nói nghi là
tự tánh của trượt ngã, tại sao trong này nói đến nghi vậy?
Đáp: Bởi vì tương tự với nó, nghĩa là trong các phiền não không
có gì không phải là tự ta ùnh của trượt ngã mà gây ra sự việc của trượt
ngã, giống như người nghi ngờ. Như luận Thi Thiết nói: “Nghi che phủ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 245  
www.daitangkinh.org  
tâm, làm cho tâm ngang ngược gây ra sự việc của mầm trượt ngã, còn
không khiến cho tâm có được quyết định sai trái, huống là quyết định
đúng đắn hay sao? Ví như ruộng tốt  nếu không cày sâu cuốc bẫm, thì
sẽ chai cứng có nhiều ụ đất nổi le ân, cỏ dại còn không sống nổi, huống
là mầm non tốt đẹp hay sao?” Có người nói: Nghi và sân giận do hành
tướng phù hợp với nhau, cùng tương tự c ho nên nói là tâm trượt ngã.
Hành tướng tương tự, là bởi vì cùng hành tướng lo buồn mà chuyển. Do
phù hợp tương tự, là cùng hướng về hành tướng vui vẻ.
Hỏi: Vì sao nghi Phật mà nói là tâm trượt ngã, chứ không phải là
nghi Tăng vậy?
Đáp: Nơi không đáng nảy sinh xằng bậy thì nói là tâm trượt ngã,
Phật không có tất cả ác hạnh sai la àm, mà nảy sinh nghi ngờ thì gọi là
không đúng chỗ. Đối với Pháp-Giới và Giáo nên biết cũng như vậy.
Tăng có phần nào sai lầm do ác ha ïnh, mà nghi ngờ tùy theo chỗ dấy
khởi, không gọi là tâm trượt ngã.
Hỏi: Vì sao sân giận đối với Ta êng mà gọi là tâm trượt ngã, chứ
không phải là sân giận đối với Phật?
Đáp: Tăng có phần nào sai lầm do ác hạnh, duyên vào đó nảy sinh
tánh sân giận thì chắc chắn rất nặn g nề, cho nên gọi là tâm trượt ngã;
Phật không có tất cả ác hạnh sai lầm, nảy sinh sân giận thì nhẹ hơn, cho
nên không nói đến. Đối với Pháp-Giới và Giáo nên biết cũng như vậy,
có Sư khác nói: Đối vớ i lỗi lầm không nặng nề ma ø thi thiết tâm trượt
ngã, đối với Tăng nảy sinh nghi ngờ thì lỗi lầm ấy thật nặng nề, bởi vì
tùy theo chỗ dấy khởi khó có thể đoạn trừ, cho nên không gọi là tâm
trượt ngã. Phật không có những sai la àm mà có thể duyên vào đó nảy
sinh tánh sân giận, thì chắc chắn rất nặng nề khó đoạn trừ được cũng
không phải là tâm trượt ngã. Đối với Pháp-Giới và Giáo cũng lại như
vậy.
Thế nào là đa danh thân (ba tên gọi trở lên, gọi là đa danh thân)?
Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Là bởi vì người soạn lu ận có ý muốn như vậy, cho đến nói
rộng ra. có người nói: Vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong
kinh nói: “Tỳ-kheo nên biết! Như-lai xuất thế, thì có Danh thân-Cú
thân và Văn thân, xuất hiện giữa thế gian.” Tuy đưa ra nói như vậy
mà không phân biệt, thế nào là Danh thân-Cú thân và Văn thân, nay
cần phải phân biệt cho nên soạn ra luận này. Có người nói: Vì làm cho
người nghi ngờ có được sự quyết định. Nghĩa là trong luận này phân biệt
246 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
các loại nghĩa lý rất sâu xa vi diệu, hoặc có người sinh ra nghi ngờ Luận
giả, đối với nghĩa tuy đạt được thiện xảo, mà đối với văn ấy có lẽ không
thiện xảo, vì làm cho mối nghi này có được sự quyết định, hiển bày đối
với văn nghĩa đều được thiện xảo cho nên soạn ra luận này. Có người
nói: Vì ngăn chặn tông chỉ của ng ười khác mà hiển bày nghĩa lý của
mình. Nghĩa là hoặc có người chấp Danh-Cú-Văn thân, không phải là
pháp thật có mà giống như ví dụ. Hoặc lại có người chấp Danh-Cú-Văn
thân, thanh là tự tánh, giống như Tha nh luận. Vì ngăn chặng cái chấp
ấy để hiển bày Danh thân… là pháp th ật có, là do bất tương ưng hành
uẩn thâu nhiếp, cho nên soạn ra luận này. Có người nói: Muốn hiển bày
Đức Thế Tôn trải qua ba vô số kiếp, đã thực hiện vất vả mà có quả vĩ
đại, nghĩa là vô lượng kiếp quá khứ trước  đây Đức Phật cần phải được
diệt độ, sở dĩ trải qua ba vô số kiếp tu tập trăm ngàn khổ hạnh khó thực
hành, chỉ là vì lợi ích cho người. Nói đến lợi ích cho người, thì nhất định
phải đối với Danh thân-Cú thân và Văn thân, đều đạt được thiện xảo.
Bởi vì thiện xảo, cho nên có năng l ực vì người mà nói về Uẩn-Giới-
Xứ…, khiến cho đạt được Niết-bàn cứu cánh lợi ích nhiều thêm, đó gọi
là quả vĩ đại. Có người nói: Vì muốn kiến lập duyên tăng thượng của ba
loại Bồ-đề, nghĩa là nếu dùng giác tuệ phẩm Thượng, hiểu rõ Danh-Cú-
Văn thân thì gọi là Bồ-đề Phật; nếu dùng giác tuệ phẩm Trung, hiểu rõ
Danh-Cú-Văn thân thì gọi là Bồ-đề Độc giác; nếu dùng giác tuệ phẩm
hạ, hiểu rõ Danh-Cú-Văn thân thì gọi là Bồ-đề Thanh văn. Có người
nói: Bởi vì muốn hiển bày Đức Phậ t là bậc thuyết pháp vô lượng vô
biên nghĩa là Đức Phật khéo thông hiểu Danh-Cú-Văn thân, có năng
lực thuyết pháp vô tận cho chúng sinh. Có người nói: Vì muốn hiển bày
đức Thế Tôn khác với Độc giác, nghĩa là Phật và Độc giác đều không
nhờ thầy mà tự mình có năng lực giác ngộ, nhưng đối với Danh-Cú-Văn
thân thì chỉ riêng Phật là dễ dàng nhận biết, Độc giác thì không như
vậy. có người nói: Vì muốn so sánh rõ ràng tánh tướng của hai pháp tạp
nhiễm và thanh tịnh làm cho người khác nhận biết, nghĩa là Danh thân…
thì có năng lực so sanh rõ ràng căn bản của nhiễm và tịnh, nếu không có
Danh-Cú-Văn thân thì tạp nhiễm và thanh tịnh không có thể biểu hiện
rõ ràng. Có người nói: Vì muốn hiển bày quán sát đối với Danh thân…,
không quán sát thì rời bỏ nghĩa lợi to  lớn mà gặp suy tổn to lớn. Nghĩa
là người tu hành, nếu có thể quán sát Danh-Cú-Văn thân thì có thể chế
phục được, giống như ác hạnh phiền não tích lại thành núi, tuy gặp phải
mắng nhiếc làm nhục mà luôn luô n có thể chịu đựng được; nếu không
quán sát Danh-Văn-Cú thân, th ì ác hạnh phiền não giống như dòng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 247  
www.daitangkinh.org  
sông chảy mãi không dứt. Như Thái t ử Tỳ-lô Thích-ca mắng rằng: kẻ
tôi tớ này vi sao bước lên cung điện họ Thích của ta? Người kia vì không
có thể quán sát bốn-năm chữ như va äy, cho nên dẫn dắt vô lượng trăm
ngàn chúng sinh rơi vào Đại địa ngục.
Hỏi: Người tu hành kia lúc bị người khác mắng, làm sao quán sát
khiến cho sân không khởi lên?
Đáp: Vốn nói là A Câu Lô Xá Mạn, thì đó là mắng mình. Nếu
bỏ chữ A thì chỉ là gọi mình, nếu b ỏ chữ Mạn thì chính là tiếng mắng,
nếu hai chữ đều bỏ thì thật sự thì nói là kêu gọi. Người tu hành kia lúc
bị người khác mắng, liền quán sát  tường tận trong những chữ này, nếu
không có chữ A thì quả là gọi mình, vì sao mà sinh tâm sân; nếu không
có chữ Mạn thì chỉ có ti ếng mắng, không liên quan đến mình, do đâu
mà phải sân; nếu hai chữ ấy đều không có thì dứt khoát nói là kêu gọi,
đối với mình cần gì mà phải sinh ta âm sân? Lại nữa, lúc hành giả bị
người khác măng, liền quán sát tường tận các chữ như vậy, phương này
là mắng mà phương khác là khen ngợi, nếu mình ở nơi này thì sinh ra
sân giận-sinh ra buồn rầu, nếu ở phương khác thì sinh ra tham lam-sinh
ra vui vẻ, bởi thường buồn rầu-th ường vui vẻ-thường sân giận-thường
tham lam, ai là người có khổ đau mệt mỏi giống như mình? Từ đó quán
sát thì không sinh tâm sân giận. Lại nữa, hành giả vào lúc bị người khác
mắng, liền quán sát tường tận c ó người khen mình chứ không có chữ
nào khác, nhưng ở trong những chữ mắng mình, đảo ngược thứ tự so
sánh lời khen và tiếng mắng này đã không quyết định, thì không cần
phải ở trong đó sinh ra buồn rầu-sinh ra  vui thích, từ đó đối với tiếng
mắng không sinh tâm sân giận. Lại nữa , lúc hành giả bị người khác
mắng, cần phải quán sát tường tận về ngữ nghiệp như vậy, ai đã thành
tựu, là người mắng này, hay là chính mì nh đây? Ngay lúc ấy biết đây
là người mắng thành tựu, liền dấy lên nghĩ rằng: Người kia là tự mình
mắng, đâu liên quan đến mình? Vì vậy không sinh tâm sân giận.
Lại nữa, lúc hành giả bị người khác mắng liền quán sát các pháp
trong thân người mắng, pháp mắng mình nhiều hay pháp không mắng
nhiều hơn? Ngay lúc ấy biết là pha ùp mắng chỉ thâu nhiếp nên Giới và
phần ít của nên Xứ-nên Uẩn, pháp  không mắng thâu nhiếp mười bảy
Giới và phần ít nên Giới, mười nên xứ và phần ít của nên Xứ, bốn Uẩn
và phần ít của nên Uẩn, dấy lên nghĩ như vậy: Người kia mắng mình,
pháp mắng mình ít mà pháp không mắng mình thì nhiều, vì sao quên
nhiều mà sinh giận hờn đối với ít? Lại nữa, lúc hành giả bị người khác
mắng, thuận theo quán sát nên chữ trong nên sát-na, chắc chắn  không
248 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
trở thành mắng chửi, không có nhiều chữ-nhiều niệm cùng lúc phát
sinh, chữ trước phát sinh thì chữ sa u chưa dấy khởi, chữ sau nếu phát
sinh thì chữ trước đã diệt đi, cũng không có lý mắng chửi mà chỉ phân
biệt xằng bậy, nói đó là mắng chửi, vì vậy không nên sân giận.
Lại nữa, lúc hành giả bị người  khác mắng, thuận theo quán sát
thân mình và người tự động mắng, đều diệt đi trong từng niệm từng
niệm, khi vừa muốn phân biệt thì người mắng và mình đều đã diệt mất
không còn, ai lại đối với ai mà phải sinh tâm sân hận? Từ đó quán sát
cho nên không sinh ra sân giận. Lại nữa , lúc hành giả bị người khác
mắng, thuận theo quán sát các hành rời  xa ngã và Ngã sở, người gây
ra và người nhận chịu đều không thể đạt được, chỉ có tập hợp của hành
trống rỗng, vì sao mà sinh tâm sân giận?
Có người nói: Sở dĩ soạn ra luận này, là bởi vì hiển bày văn nghĩa
đầy đủ của luận này, nghĩa là trong luận này phân biệt về biệt về tự
tướng và cộng tướng của các pháp, gọi là nghĩa đầy đủ; trong này phân
biệt về Danh-Cú-Văn thân, gọi là văn đầy đủ. Có người nói: bởi vì hiển
bày Danh-Cú-Văn thân có tác dụng to lớn, nghĩa là nhờ vào Danh… mà
biểu hiện rõ ràng phân biệt về Uẩn-Xứ-Giới… vô lượng nghĩa môn và
công đức vô biên của người tự độ ng ca ngợi nói về Phật-Pháp-Tăng
bảo. Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên soạn ra luận này.
Hỏi: Thế nào là Đa danh thân?
Đáp: Nghĩa là nhiều danh hiệu nói khác-nói thêm-tưởng cùng với
tưởng, mượn để thi thiết, đó gọi là Đa danh thân. Trong này, Luận giả
hết sức khéo léo đối với văn, dùng nhiều câu chữ cùng hiển bày nên tên
gọi, đều là tên gọi sai biệt của tên gọi.
Hỏi: Vì sao trong này hỏi về Đa danh thân, mà hỏi về Danh và
Danh thân vậy?
Đáp: Là người soạn luận có ý muốn như vậy, cho đến nói rộng ra.
Có người nói: Cần phải hỏi mà không hỏi, thì nên biết là nghĩa này có
khác. Có người nói: Danh và Danh thân, cả hai đều thâu nhiếp ở trong
Đa danh thân, hỏi đến Đa danh thân thì trở thành hỏi tất cả. Có người
nói: Đây là trong kinh đã nói, không cần phải hỏi người soạn luận, bởi
vì trong kinh chỉ hỏi đến đa danh thân, cho nên Luận giả từ trong đó
không có thể thêm bớt.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao hỏi về Đa danh thân mà đáp theo
Danh?
Đáp: Bởi vì Danh là căn bản, Danh đầy đủ Danh thân, danh thân
lại đầy đủ Đa danh thân. Có người nói: Dựa vào nhân lần lượt  chuyển
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 249  
www.daitangkinh.org  
tiếp cho nên đưa ra nói như vậy, như phương thức truyền theo con cháu,
nghĩa là dựa vào Danh mà có Danh thân, dựa vào Danh thân mà có Đa
danh thân.
Hỏi: Thể của Danh là gì?
Đáp: Là thuộc về hành uẩn bất tương ưng, Cú và Văn cũng   như
vậy.
Hỏi: Vì sao gọi là Danh?
Đáp: Danh ấy gọi là tùy theo tên gọi, là dẫn đến tên gọi-là   hợp
lại với nhau, như việc đã làm thì hướng đến tương ưng. Danh ấy là ngay
nơi nghĩa này, như mong cầu thì hợp lại theo nhau, thuận theo tạo tụng
mà chuyển làm cho phù hợp với nghĩa. Trong này Danh có đủ ba nghĩa
cho nên gọi là Danh. Tâm và tâm s ở pháp có tùy theo-có dẫn đến, mà
không có nghĩa hợp lại cho nên không gọi là Danh; còn lại sắc bất tương
ưng và pháp vô vi, có tùy theo-có hợp lại mà không có nghĩa dẫn đến,
cho nên cũng không phải là Danh.
Hỏi: Danh thân ấy là nghĩa gì?
Đáp: Là nghĩa của hai tên gọi tụ tập lại, vì vậy nên tên gọi tụ tập
lại, như nên con voi-hai con voi thì không gọi là nhiều thân voi, cần
phải rất nhiều con voi mới gọi la ø nhiều thân voi; ngựa trâu… cũng như
vậy. Cú thân - Đa cú thân, Văn thân - Đa văn thân cũng lại như vậy.
Trong này, có Danh - có Danh thân - có Đa danh thân, có nên chữ mà
thành lập tên goi, có hai chữ mà thành lập tên gọi, có nhiều chữ mà
thành lập tên gọi. Trong nên chữ mà thành lập tên gọi, đối với nên chữ
chỉ có Danh, đối với hai chữ có Danh thân và Đa danh thân, thì có lúc
cần phải dựa vào ba chữ, có lúc cần phải dựa vào bốn chữ. Trong hai
chữ mà thành lập tên gọi, đối với hai chữ chỉ có Danh, đối với bốn chữ
có Danh thân và Đa danh thân, thì có lúc cần phải dựa vào sáu chữ, có
lúc cần phải dựa vào tám chữ. Trong  ba chữ mà thành lập tên gọi, đối
với ba chữ chỉ có Danh, đối với sáu chữ có Danh thân và Đa danh thân,
thì có lúc cần phải dựa vào chín chữ, có lúc cần phải dựa vào mười hai
chữ. Trong bốn chữ mà thành lập tên gọi, đối với bốn chữ chỉ có Danh,
đối với tám chữ có Danh thân và Đa danh thân, thì có lúc cần phải dựa
vào mười hai chữ, có lúc cần phải dựa vào mười sáu chữ. Lấy đây làm
Môn, còn lại tên gọi nhiều chữ nên biết cũng như vậy. Có Sư khác nói:
Trong nên chữ mà thành lập tên gọi, đối với nên chữ nên tiếng gọi chỉ
có Danh, ngay nơi chữ này lại tiếp  tục gọi thì có Danh thân, ngay nơi
chữ này hoặc gọi ba lần, hoặc gọi bốn lần thì có Đa danh thân. Đối với
hai chữ mà thành lập tên gọi…, nên biết cũng như vậy.
250 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Thế nào là Đa cú thân?
Đáp: Các câu có thể đầy đủ nghĩa hoặc chưa đầy đủ nghĩa, trong
đó hợp lại nối liền nhau thì gọi là Đa cú thân. Vì thành tựu nghĩa này
mà dẫn kinh làm chứng, Như Đức Thế Tôn nói:
“Đừng làm những điều ác, vâng làm mọi điều thiện,
Tự thanh tịnh tâm ý, là lời chư Phật dạy.”
Bốn câu như vậy đều có thể đầy đủ nghĩa hoặc chưa đầy đủ nghĩa,
trong đó hợp lại nối liền nhau thì gọi  là Đa cú thân. Bốn câu như vậy
mỗi nên câu có thể đầy đủ. Trong mỗi nên câu riêng lẻ, nghĩa chưa đầy
đủ thì trong đó hợp lại nối liền nha u; ở trong bốn câu thì mỗi nên câu
đều khác nhau, hợp lại nối liền cá c chữ hiển bày nghĩa chưa đầy đủ;
hoặc là hợp lại nối liền các câu hiển bày thành tựuvề nghĩa của tụng là
Đa cú thân. Trong mỗi nên câu có nêu ra - có giải thích, nghĩa là những
điều ác ấy là nêu ra, đừng làm ấy là giải thích; cho đến là lời chư Phật
ấy là nêu ra, dạy là giải thích. Vì  vậy trong bài tụng này có bốn điều
đầy đủ:
1. Nêu ra.
2. Giải thích.
3. Câu chữ.
4. Bài tụng.
Nếu nói những điều ác thì đối với phần nêu ra gọi là đầy đủ, đối
với giải thích - đối với câu chữ - đối  với bài tụng thì chưa đầy đủ. Lại
nói đừng làm thì đối với ba loại nêu ra - giải thích và câu hữu gọi là đầy
đủ, đối với bài tụng thì chưa đầy đủ. Lại nói mọi điều thiện, nếu đối
với tổng quát bài tụng thì đầy đủ nêu ra - giải thích và câu chữ, nếu đối
với riêng biệt từng câu thì nêu ra đầy đủ chứ không phải là những phần
khác; cho đến tiếp theo nói là lời c hư Phật, nếu đối với tổng quát bài
tụng thì đầy đủ ba phần nêu ra - giải thích và câu chữ, nếu đối với riêng
biệt từng câu thì nêu ra đầy đủ chứ không phải là những phần khác, tiếp
theo nói dạy thì tất cả đều đầy đủ. Ở trong tụng này lấy tám chữ làm
thành câu không dài không ngắn, ba mươi hai chữ làm thành bài   tụng
- Tụng trong các kinh - luận phần nhiều dựa vào phương thức này, tính
số chữ viết cũng dựa vào phương thức này. Lại từ sáu chữ cho đến hai
mươi sáu chữ đều có thể làm thành câu, nhưng sáu chữ thì gọi là câu
đầu, hai mươi sáu chữ thì gọi là câu sau. Giảm bớt sáu chữ thì gọi là câu
ngắn, vượt qua hai mươi sáu chữ thì gọi là câu dài.
Hỏi: Thế nào là Đa văn thân?
Đáp: Các chữ nhiều thì gọi là Đa văn thân. Vì thành tựu nghĩa này
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 14 251  
www.daitangkinh.org  
mà dẫn kinh làm chứng, như Đức Thế Tôn nói:
“Muốn làm thành bài tụng, văn chính là chữ viết,
Tụng dựa vào tên gọi, và người làm ra tụng.”
Trong này, muốn ấy là vui mừng yêu thích mong muốn làm ra bài
tụng, làm thành bài tụng ấy thì mo ng muốn này là nhân tụ tập sinh ra
duyên của tụng. Văn chính là chữ viết, là khéo léo thuận tiện hiển bày
rõ ràng cho nên gọi là văn, bởi vì chính là chữ viết này không chuyển
biến hết được; đây chính là biểu hiện rõ ràng có thể hiển bày văn tụng
thì lấy chữ viết làm Thể. Tụng dựa va øo tên gọi, thì tụng là giả có dựa
vào tên gọi mà thành lập, cũng dựa vào câu chữ mà tạm nói là dựa vào
tên gọi. Trong này, nói dựa vào là như rừng dựa vào cây. Và người làm
ra tụng, tư duy quán sát làm ra các kệ tụng, gọi là người làm ra tụng.
Tụng dựa vào người làm ra như rắn dựa vào hang - nước dựa vào nguồn,
sữa dựa vào bầu vú, và dựa vào tên gọi khác nhau, nên biết!
Trong này có Danh - có Danh thân - có Đa danh thân, có Cú - có
Cú thân - có Đa cú thân, có Văn - có Văn thân - có Đa văn thân. Đối
với nên chữ có Danh mà không có Danh thân - không có Đa danh thân,
không có Cú - không có Cú thân - không có Đa cú thân, có Văn mà
không có Văn thân - không có Đa văn thân. Đối với hai chữ thì có Danh
- có Danh thân mà không có Đa danh thân, không có Cú - không có Cú
thân - không có Đa cú thân, có Văn - có Văn thân mà không có Đa văn
thân. Đối với bốn chữ thì có Danh - có Danh thân - có Đa danh thân,
không có Cú - không có Cú thân - không có Đa cú thân, có Văn - có Văn
thân - có Đa văn thân. Đối với tám chữ thì có Danh - có Danh thân - có
Đa danh thân, có Cú mà không có Cú thân - không có Đa cú thân, có
Văn - có Văn thân - có Đa văn thân. Đối với mười sáu chữ thì có Danh
- có Danh thân - có Đa danh thân, có Cú - có Cú thân mà không có Đa
cú thân, có Văn - có Văn thân - có Đa văn thân. Đối với ba mươi hai chữ
thì có Danh - có Danh thân - có Đa da nh thân, có Cú - có Cú thân - có
Đa cú thân, có Văn - có Văn thân - có Đa văn thân. Dựa vào đấy làm
Môn, đối với các chữ nhiều đã nói nhiều ít như lý, nên biết!


„
252 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA