A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 15

Việt dịch

QUYỂN 15

LUẬN VỀ TRÍ (Phần 7)

Hỏi: Danh là tùy theo ngôn ngữ của địa hệ thuộc, hay là tùy theo
Bổ-đặc-già-la của địa hệ thuộc vậy?
Đáp: Có người nói: Danh tùy theo ngôn ngữ của địa hệ thuộc. Họ
đưa ra cách nói như vậy: Người si nh ở cõi Dục, nêu dấy lên ngôn ngữ
của cõi Dục, thì đó là thân cõi Dục, ngôn ngữ cõi Dục, tên gọi cõi Dục,
nghĩa đã nói hoặc là hệ thuộc ba cõi, hoặc là không hệ thuộc. Nếu dấy
lên ngôn ngữ của tĩnh lự thứ nhất, th ì đó là thân cõi Dục mà ngôn ngữ
tĩnh lự thứ nhất, tên gọi tĩnh lự th ứ nhất, nghĩa đã nói như trước giải
thích. Người sinh ở tĩnh lự thứ nhất, nếu dấy lên ngôn ngữ của tĩnh lự thứ
nhất, thì đó là thân tĩnh lự thứ nha át, ngôn ngữ tĩnh lự thứ nhất, tên gọi
tĩnh lự thứ nhất, nghĩa đã nói như trước giải thích. Nếu dấy lên ngôn ngữ
của cõi Dục, thì đó là thân tĩnh lự thứ nhất mà ngôn ngữ cõi Dục, tên gọi
cõi Dục, nghĩa đã nói như trước giải thích. Người sinh ở tĩnh lự thứ  hai
- thứ ba - thứ tư, nếu dấy lên ngôn ngữ của cõi Dục, thì đó là thân tĩnh lự
thứ hai - thứ ba - thứ tư mà ngôn ngữ cõi Dục, tên gọi cõi Dục, nghĩa đã
nói như trước giải thích. Nếu dấy lên ngôn ngữ của tĩnh lự thứ nhất, thì
đó là thân tĩnh lự thứ hai - thứ ba - thứ tư mà ngôn ngữ tĩnh lự thứ nhất,
tên gọi tĩnh lự thứ nhất, nghĩa đã nói như trước giải thích.
Hỏi: Nếu như vậy thì ba tĩnh lự trên là có tên gọi hay không?
Đáp: Có người nói không có; có người nói là có, mà không thể
nói được.
Lời bình: Họ không nên đưa ra cách nói như vậy, thà nói không
có chứ không nên nói là có, mà không thể nói được bởi vì không có tác
dụng.
Có người nói: Danh tùy theo Bổ-đặc-già-la của địa hệ thuộc. Họ
đưa ra cách nói như vậy: Người sinh ở cõi Dục, nếu dấy lên ngôn   ngữ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 253  
www.daitangkinh.org  
của cõi Dục, thì đó là thân cõi Dục, ngôn ngữ cõi Dục, tên gọi cõi Dục,
nghĩa đã nói như tước giải thích. N ếu dấy lên ngôn ngữ của tĩnh lự thứ
nhất, thì đó là thân cõi Dục, ngôn ngữ tĩnh lự thứ nhất, tên gọi cõi Dục,
nghĩa đã nói như trước giải thích. Người sinh ở tĩnh lự thứ nhất, nếu dấy
lên ngôn ngữ của tĩnh lự thứ nhất, thì đó là thân tĩnh lự thứ nhất, ngôn
ngữ tĩnh lự thứ nhất, tên gọi tĩnh lự thứ nhất, nghĩa đã nói như trước giải
thích. Nếu dấy lên ngôn ngữ của cõi Dục, thì đó là thân tĩnh lự thứ nhất,
ngôn ngữ cõi Dục, tên gọi tĩnh lự t hứ nhất, nghĩa đã nói như trước giải
thích. Người sinh ở tĩnh lự thứ hai - thứ ba - thứ tư, nếu dấy lên ngôn ngữ
của cõi Dục, thì đó là thân tĩnh lự thứ hai - thứ ba - thứ tư, ngôn ngữ cõi
Dục, tên gọi tĩnh lự thứ hai - thứ ba - thứ tư, nghĩa đã nói như trước giải
thích. Nếu dấy lên ngôn ngữ c ủa tĩnh lự thứ nhất, thì đó là thân tĩnh lự
thứ hai - thứ ba - thứ tư, ngôn ngữ tĩnh lự thứ nhất, tên gọi tĩnh lự thứ
hai- thứ ba - thứ tư, nghĩa đã nói như trước giải thích.
Hỏi: Nếu như vậy thì cõi Vô sắc là có tên gọi hay không?
Đáp: Có người nói không có; có người nói là có, mà không thể
nói được.
Lời bình: Họ không nên đưa ra cách nói như vậy, thà nói không
có chứ không nên nói là có, mà không thể nói được bởi vì không có tác
dụng. Như nói về Danh, Cú - Văn cũng như vậy.
Hỏi: Danh… là trí của hữu tình, hay là không phải trí của hữu
tình?


sinh.

Đáp: Là trí của hữu tình.
Hỏi: Danh… là có chấp thọ, hay là không có chấp thọ?
Đáp: Không có chấp thọ.
Hỏi: Danh… là trưởng dưỡng, là đẳng lưu, hay là dị thục sinh?
Đáp: Là đẳng lưu, không phải trưởng dưỡng, không phải dị   thục

Hỏi: Nếu như Danh… không phải dị thục sinh, thì trong kinh nói
làm sao không hiểu? Như nói: “Đức Phật bảo với A-nan: Ta cũng nói
Danh từ nghiệp mà sinh ra quả của nghiệp này.”
Đáp: Danh cũng là quả tăng t hượng của nghiệp, cho nên đưa ra
cách nói như vậy, nghĩa là làm nghiệp tốt đẹp thì cũng có được tên gọi
tốt đẹp, nhưng không phải là dị thục.
Hỏi: Danh… là thiện, là bất thiện hay là vô ký?
Đáp: Là vô ký, bởi vì không phải là người tạo nghiệp, do suy nghĩ
mà dấy khởi, như bốn Đại chủng.
Hỏi: Ai thành tựu Danh…, là người chủ động nói hay là pháp đã
254 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
được nói? Giả sử như vậy thì có gì  sai? Nếu người chủ động nói, thì
A-la-hán sẽ thành tựu pháp nhiễm ô, người lìa dục nhiễm sẽ thành tựu
pháp bất thiện, dị sinh sẽ thành tựu pháp của bậc Thánh, người đoạn
thiện căn sẽ thành tựu pháp thiện, b ởi vì A-la-hán… cũng nói các pháp
nhiễm ô… Nếu là pháp đã được nói đến, thì sự việc bên ngoài và pháp
vô vi cũng phải thành tựu Danh…, bởi  vì đó cũng là những pháp đã nói
đến.
Đáp: Chỉ có người chủ động nói thành tựu Danh…
Hỏi: Nếu như vậy thì vấn nạn sau dễ dàng thông hiểu, vấn nạn
trước làm sao thông hiểu?
Đáp: A-la-hán… tuy thành tựu các Danh như nhiễm ô…, mà không
thành tựu các pháp như nhiễm ô…, bởi vì các Danh như nhiễm ô… đều là
pháp vô phú vô ký.
Hỏi: Tâm trong nên sát-na có thể khởi lên nên lời nói, lời nói
trong nên sát-na có thể nói ra nên chữ chăng?
Đáp: Tâm Phật trong nên sát-na c ó thể khởi lên nên lời nói, lời
nói trong nên sát-na có thể nói ra nên chữ; tâm của Thanh văn - Độc
giác trong nên sát-na có thể khởi lên nên lời nói, lời nói trong nên sát-
na không có thể nói ra nên chữ, bởi vì trong lúc họ nói ra cần phải trải
qua nhiều sát-na. Vì vậy chỉ có Phật mới có ngôn ngữ nhanh nhạy sắc
bén, âm thanh không gì hơn được, từ ngữ biện giải bậc nhất.
Hỏi: Các pháp ba đời thì mỗi nên pháp đều có tên gọi của ba đời
chăng?
Đáp: Có, các pháp quá khứ có tên gọi của quá khứ, như Phật quá
khứ dùng tên gọi như vậy để nói về pháp quá khứ; các pháp quá khứ có
tên gọi của vị lai, như Phật vị lai dùng tên gọi như vậy để nói về pháp
quá khứ; các pháp quá khứ có tên gọi của hiện tại, như Phật hiện tại
dùng tên gọi như vậy để nói về pháp qua ù khứ; pháp vị lai và hiện tại
nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Tất cả tên gọi đều có thể biểu hiện được nghĩa chăng?
Đáp: Tất cả tên gọi đều có thể biểu hiện được nghĩa.
Hỏi: Nếu dùng tên gọi này để biểu hiện cho đoạn - thường, thì đầu
thứ hai - tay thứ ba - uẩn thứ sáu, xứ thứ mười ba - giới thứ mười chín…,
tên gọi này biểu hiện nơi nào vậy?
Đáp: Tên gọi này chính là biểu hiện cho những ý tưởng về đoạn-
thường…
Hỏi: Nếu dùng tên gọi này để biểu hiện cho các pháp vô ngã, thì
tên gọi này không biểu hiện cho những điều gì?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 255  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Có người nói: Trừ ra tự tánh của nó và pháp cùng có, còn lại
đều có thể biểu hiện được. Có người nói: Chỉ trừ ra tự tánh, còn lại đều
có thể biểu hiện được. Có người nói: Chỉ trừ ra bốn chữ, còn lại đều có
thể biểu hiện được. Có người nói: Tất cả đều biểu hiện được, nghĩa là ở
trong này Tát có thể biểu hiện cho Bà, Bà có thể biểu hiện cho Tát; Đạt
có thể biểu hiện cho Ma, Ma có t hể biểu hiện cho Đạt. Vì vậy, trong
này tuy biểu hiện cho tất cả mà không có sai lầm do tự tánh biểu hiện
cho tự tánh.
Hỏi: Tên gọi và nghĩa thì cái nào nhiều hơn?
Đáp: Nghĩa nhiều - tên gọi ít. Ng uyên cớ thế nào? Bởi vì nghĩa
thâu nhiếp mười bảy Giới và phần ít của nên Giới, mười nên Xứ và
phần ít của nên Xứ, bốn Uẩn và phần ít của nên Uẩn; tên gọi thâu nhiếp
phần ít của nên Giới - nên Xứ - nên Uẩn. Có người nói: Tên gọi nhiều-
nghĩa ít. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì mỗi nên nghĩa có nhiều tên gọi,
như cổ xưa đã soạn ra cách Ni-kiền-đồ, mỗi nên nghĩa có ngàn tên gọi,
về sau lượt bớt, ở mỗi nên nghĩa chỉ gi ữ lại trăm tên gọi, nay mỗi nên
nghĩa chỉ giữ lại mười tên gọi. Vả lại, người thuyết pháp dùng vô số tên
gọi để giải thích về nên nghĩa. Nói như vậy thì nghĩa nhiều - tên gọi ít.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tên gọi cũng là nghĩa, giả sử tên gọi chẳng
phải là nghĩa thì nghĩa hãy còn là nhiều, vì thâu nhiếp mười bảy Giới
và phần ít của nên Giới, cho đến nói rộng ra, huống hồ tên gọi cũng là
nghĩa, thì tên gọi còn lại đã được  biểu hiện. Vậy thì nghĩa thâu nhiếp
mười tám Giới - mười hai Xứ và năm Uẩn, tên gọi chỉ thâu nhiếp phần
ít của nên Giới - nên Xứ - nên Uẩn.
Hỏi: Nếu tên gọi cũng là nghĩa, thì tên gọi và nghĩa có gì sai
biệt?
Đáp: Chủ động biểu hiện là tên gọi, được biểu hiện là nghĩa. Lại
nữa, tên gọi là chẳng phải sắc, nghĩa gồm cả sắc và chẳng phải sắc; tên
gọi chỉ là không có thấy, nghĩa gồm cả có thấy và không có thấy; tên
gọi chỉ riêng không có đối, nghĩa gồm cả có đối và không có đối; tên
gọi chỉ riêng hữu lậu, nghĩa gồm cả hữu lậu và vô lậu; tên gọi chỉ riêng
hữu vị, nghĩa gồm cả hữu vị và vô vị. Lại nữa, tên gọi chỉ riêng vô ký,
nghĩa gồm cả thiện - bất thiện và vô ký; tên gọi chỉ rơi vào ba đời, nghĩa
rơi vào cả ba đời và tách lìa đời kiếp; tên gọi chỉ hệ thuộc cõi Dục - Sắc,
nghĩa hệ thuộc cả ba cõi và không hệ thuộc; tên gọi chỉ có Phi học - phi
vô học, nghĩa gồm cả học - vô học và phi học phi vô học; tên gọi chỉ
do tu mà đoạn, nghĩa gồm ca do kiến và tu mà đoạn cùng bất đoạn. Lại
nữa, tên gọi chỉ riêng không nhi ễm ô, nghĩa gồm cả nhiễm và không
256 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhiễm ô; như nhiễm ô và không nhiễm ô, có tội và không có tội, có che
lấp và không có che lấp, là lui sụt và chẳng phải lui sụt, pháp thiện và
pháp bất thiện cũng như vậy. Lại nữa, tên gọi không có dị thục, nghĩa
gồm có cả dị thục và k hông có dị thục; tên gọi chẳng phải là dị thục,
nghĩa gồm cả dị thục và chẳng ph ải dị thục; tên gọi không tương ưng,
nghĩa gồm cả tương ưng và không tương ưng. Như tương ưng và không
tương ưng, có sở y và không có sở y, có sở duyên và không có sở duyên,
có hành tướng và không có hành tướng, có cảnh giác và không có cảnh
giác cũng như vậy. Lại nữa, tên gọi chỉ thâu nhiếp Khổ - Tập đế, nghĩa
thâu nhiếp tất cả bốn đế và chẳng phải đế. Tên gọi và nghĩa có sai biệt
do những điều kiện như vậy.
Hỏi: Nghĩa là có thể nói ra, ha y là không thể nói ra? Giả sử như
vậy thì có gì sai? Nếu có thể nói ra, thì nói lửa phải đốt cháy lưỡi, nói
dao phải cắt đứt lưỡi, nói bất tịnh phải làm bẩn lưỡi, nói uống phải trừ
được khát, nói ăn phải trừ được đói… Nếu không thể nói ra, thì làm sao
những sự tìm cầu không trái ngược vậy? Như tìm voi phải được ngựa,
tìm ngựa phải được voi… Trong kinh đã nói lại thông hiểu thế nào? Như
nói: “Pháp mà Ta đã nói đầu - gi ữa và sau đều thiện, văn nghĩa đều
khéo léo.”
Đáp: Nghĩa không thể nói được.
Hỏi: Nếu như vậy thì vấn nạn trước dễ dàng thông hiểu, làm sao
những sự tìm cầu không trái ngược vậy?
Đáp: Con người lúc ban đầu của kiếp, cùng với các loài voi ngựa…
mượn ý tưởng lập ra tên gọi, lần lượt chuyển đổi truyền lại mà có, vì
vậy làm cho sự tìm cầu không trái ngược. Có người nói: Lời nói có
thể dấy khởi tên gọi, tên gọi có th ể biểu hiện được nghĩa, lời nói tuy
không có thể tự nó nói được nghĩa mà nhờ vào lần lượt chuyển tiếp, như
phương thức con cháu tiếp nối cho nên đối với loài voi ngựa… mà sự tìm
cầu không có gì trái ngược.
Hỏi: Trong kinh đã nói lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Pháp mà
Ta đã nói đầu - giữa và sau đều thiện, văn nghĩa đều khéo léo.”
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách  giải thích rằng: “Lời nói có
thể dấy khởi văn từ, văn từ có thể biểu hiện cho nghĩa, vì vậy mà nói
như thế.” Lại đưa ra cách  nói này: “Vì khác với ngoại đạo cho nên nói
như thế, nghĩa là pháp mà các ngoại đạo đã nói, hoặc là ít nghĩa - hoặc
không có nghĩa, pháp mà Đức Thế T ôn đã nói thì có nghĩa và nhiều
nghĩa. Vì vậy nói rằng: Pháp mà Ta đã nói thì văn nghĩa đều khéo léo.”
Lại đưa ra cách nói này: “Pháp mà ngoại đạo đã nói thì văn nghĩa  trái
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 257  
www.daitangkinh.org  
ngược nhau, pháp mà Đức Thế Tôn đã nói thì văn nghĩa thuận theo
nhau, muốn biểu hiện sự khác biệt ấy cho nên nói như thế”.
Hỏi: Danh - Cú - Văn thân la ø do hành Uẩn bất tương ưng thâu
nhiếp, vì sao Đức Phật với bốn Uẩn gọi là Danh?
Đáp: Đức Phật đối với pháp hữu vi  thiết lập tổng quát làm hai
phần, gọi là sắc và chẳng phải sắc. Sắc là Sắc uẩn, chẳng phải là sắc
tức là bốn Uẩn như Thọ… Trong tập hợp c ủa chẳng phải săc, có tên gọi
có thể biểu hiện rõ ràng tất cả các pháp, cho nên tập hợp của chẳng
phải sắc nói tổng quát là Danh. Co ù người nói: Sắc pháp thô thiển bày
rõ ra thì nói là Sắc, chẳng phải sắc thì vi tế ẩn kín, nhờ vào tên gọi mà
biểu hiện cho nên nói đó là Danh. Nhưng thật sự thì Danh… chỉ do hành
uẩn bất tương ưng thâu nhiếp. Danh có sáu loại:
1. Danh của công đức.
2. Danh của sinh loại.
3. Danh của thời phần.
4. Danh của tùy dục.
5. Danh của nghiệp sinh.
6. Danh của tiêu tướng.
Danh của công đức, nghĩa là dựa vào công đức lập ra tên gọi, như
người hiểu hoặc tụng đọc Tố-đát-lãm thì gọi là Kinh Sư, nếu người hiểu
hoặc tụng đọc Tỳ-nại-da thì gọi la ø Luật Sư, nếu người hiểu hoặc tụng
đọc A-tỳ-đat-ma thì gọi là Luận Sư, đạt được quả Dự lưu thì gọi là Dự
lưu, cho đến đạt được quả A-la-hán thì gọi là A-la-hán… Danh của sinh
loại (chủng loại sinh ra), nghĩa là dựa vào chủng loại sinh ra mà lập
thành tên gọi, như người sinh ở chốn thành thị gọi là người thành thị,
người sinh ở vùng thôn quê thì gọi la ø người thôn quê, người sinh trong
dòng dõi Sát-đế-lợi thì gọi là Sát-đế-lợi, cho đến người sinh trong lòng
dõi Thú-đạt-la thì gọi là Thú-đạt-la… Danh của thời phần, đó là dựa vào
phạm vi thời gian mà lập thành t ên gọi, như lúc còn trẻ nhỏ thì gọi là
Đồng tử, cho đến lúc già yếu thì gọi la ø cụ già… Danh của tùy dục (tùy
theo ý muốn), nghĩa là tùy theo sự yêu thích mà lập thành tên gọi, như
lúc mới sinh ra, hoặc là các bậc cha mẹ, hoặc là các vị Sa môn, đặt tên
gọi cho đứa trẻ… Danh của nghiệp sinh (nghề nghiệp làm ăn), nghĩa là
dựa vào việc làm mà đặt ra tên gọi, như người họa vẽ khéo léo thì gọi là
thợ vẽ, người rèn giũa sắt thép kim loại thì gọi là thợ sắt thép kim loại…
anh của tiêu tướng (tướng trạng bên ngoài), nghĩa là dựa vào tướng
trạng bên ngoài mà đặt ra tên gọi  như người cầm gậy thì gọi là người
cầm gậy, người cầm ô thì gọi là người cầm ô, người cầm gươm thì  gọi
258 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
là người cầm gươm…
Lại nữa, Danh có bốn loại:
1. Danh của giả tưởng.
2. Danh của tùy dụng.
3. Danh của bỉ ích.
4. Danh của tùng lược.
Danh của giả tưởng (ý tưởng không thật), như người người nghèo
hèn mà gọi là giàu sang… Danh của tùy dụng (thuận theo tác dụng), như
loài di chuyển bằng bụng thì gọi là sâu bọ di chuyển bằng bụng… Danh
của bỉ ích (lợi ích nhờ điều a áy), như người bên cạnh Thiên thần cầu
được lợi ích thì gọi là Trời ban cho, người nhờ vào thờ cúng mà có được
thì gọi là thờ cúng ban cho… Danh của tùng lược (thuận theo lượt bớt),
như người vốn có năm công đức thì gọi là năm đức, người hệ thuộc vào
nhà vua thì gọi là người của vua…
Lại nữa, Danh có hai loại:
1. Sinh danh.
2. Tác danh.
Sinh danh là như hàng Sát-đế-lợi, Bà-la-môn… Tác danh là như
các bậc cha mẹ đã đặt tên cho c on. Có người nói: Sinh danh, nghĩa là
lúc mới sinh ra các bậc  cha mẹ đã đặt tên; ta ùc danh, nghĩa là vào thời
gian sau được bạn bè thân thiết quen biết đặt tên cho mình.
Lại nữa, Danh có hai loại:
1. Danh có tướng.
2. Danh không có tướng. Danh có tướng, như các pháp Vô thường
- Khổ - Không - Vô ngã… Danh không có tướng, như các loại Ngã- Nhân
- Hữu tình - Ý sinh… Nếu Phật xuất thế, thì danh có tướng nhiều mà
danh không có tướng ít; nếu Phật không xuất thế, thì danh không có
tướng nhiều mà danh có tướng ít.
Hỏi: Tên gọi của lửa là có tướng hay là không có tướng?
Đáp: Nếu nói Thi Khí thì danh có tướng, nếu nói A-kì-ni thì danh
không có tướng.
Lại nữa, Danh có hai loại:
1. Cọng danh.
2. Bất cọng danh. Bất cọng danh, như Phật - Pháp - Tăng -    Uẩn
- Xứ - Giới… Cọng danh, nghĩa nghĩa là mọi  điều còn lại do thế gian đã
cùng lập thành tên gọi. Có Sư khác nói: Không có bất cọng danh, bởi vì
nên pháp có thể lập ra tất cả tên gọi , tất cả các pháp có thể lập thành
nên tên gọi, cho nên tên gọi đề là giống nhau. Như cọng và bất cọng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 259  
www.daitangkinh.org  
danh, tằng và vị tằng danh cũng như vậy.
Lại nữa, Danh có hai loại:
1. Định danh.
2. Bất định danh.
Định danh là như Tô-mê-lô, biển rộng, châu lục cồn bãi… Bất định
danh, nghĩa là những điều khác do thế gian tùy thuận cùng nhau lập
thành tên gọi. Có Sư khác nói: Không có tên gọi quyết định. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì như Tô-mê-lô…, phương bên cạnh cũng đưa ra các loại
tên gọi, văn tụng ở phương này cũng đưa  ra tên gọi khác. Nói như vậy
thì Tô-mê-lô… có tên gọi quyết định, bởi vì lúc kiếp mới thành lập thì
tên gọi của Tô-mê-lô… đã được xác định.
Hỏi: Lúc kiếp trước hủy hoại thì tất cả đều tan hoại mất hết, nay
kiếp thành lập rồi thì ai truyền lại tên gọi ấy?
Đáp: Có những người Tiên đạt được trí túc trú, nhớ lại sự việc của
kiếp trước tiếp tục truyền bá tên gọi ấy; hoặc là người ban đầu của kiếp
nhờ sức mạnh của pháp vốn như vậy, trong tâm tưởng bỗng nhiên có tên
gọi ấy hiện rõ ra trước mắt.
Hỏi: Các tên gọi vốn có, là trước đều có mà lần lượt chuyển tiếp
thuật lại, hay là mới thành lập?
Đáp: Tô-mê-lô… là các tên gọi trước kia đã có, những tên gọi khác
thì không nhất định, hoặc là có loại mới thành lập.
Lại nữa, Danh có hai loại:
1. Giải thích về Thể.
2. Giải thích về Dụng.
Tên gọi giải thích về Thể, như trái trong bồn - người trong nhà…
Tên gọi giải thích về Dụng, như người  cắt cỏ - người đọc tụng… Có
người nói: Tên gọi giả i thích về Thể, như các tình cứng - ướt - nóng-
động…, tên gọi giải thích về Dụng, như nắm giữ - nuôi dưỡng - thuần
thục - lớn lên… Có người nói: Tên gọi giải thích về Thể, nghĩa là những
điều ác…; tên gọi giải thích về Dụng, nghĩa là đừng làm…
Hỏi: Danh là có giới hạn hay không?
Đáp: Có người nói rằng: Danh kh ông có giới hạn vì pháp là vô
biên, đối với mỗi nên pháp có nhiều tên gọi. Lại có người nói: Danh có
giới hạn, chỉ riêng Đức Phật có na êng lực biết rõ, người khác thì không
biết gì, bởi vì Đức Phật có năng lực biết rõ giới hạn của tên gọi cho nên
gọi là Nhất thiết trí. Có người nói: Phật và Độc giác biết rõ giới hạn của
tên gọi, người khác thì không có năng lực biết được. Có người nói: Phật
và Độc giác đến bến bờ giải thoát, Thanh văn biết rõ giới hạn của  tên
260 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
gọi, người khác thì không có thể biết được.
Lời bình: Cách nói thứ nhất là hợp lý, bởi vì chỉ riêng Đức Phật
có năng lực biết rõ giới hạn của tên gọi, những người khác đều không
có Nhất thiết trí.
Hỏi: Có Phật hay không có Phật thì thế gian luôn luôn có Danh
- Cú - Văn thân, vì sao trong kinh nói: “Như Lai xuất thế, thì có các loại
Đa danh thân… xuất hiện giữa thế gian”?
Đáp: Dựa vào bất cọng danh cho nên nói như thế, như Phật - Pháp
- Tăng - Uẩn - Xứ - Giới…, chỉ có Phậ t xuất thế mới có tên gọi này. Có
người nói như vậy: Chỉ có Phật xuất thế, mới có thuận với giải thoát
- thuận với Không - Vô ngã, xa cách si nh tử khổ đau - xa cách Ngã và
Ngã sở, đoạn trừ các kiến chấp - sinh ra giác ý, rời bỏ phiền não - hường
về xuất yếu, ngăn chặn ngu si - phát sinh trí tuệ, đoạn trừ do dự - sinh ra
quyết định, chán ngán sinh tử - vui với Niết-bàn, chê bai ngoại đạo - ca
ngợi chánh pháp. Những nhân duyên như vậy là Danh - Cú - Văn thân
xuất hiện giữa thế gian, thời kỳ khác thì không như vậy, cho nên nói như
thế. Như trong kinh nói: “Có ba loại Ngôn y (chỉ cho pháp hữu vi) chứ
không có thứ tư - thứ năm. Thế nào là ba? Đó là dựa vào quá khứ mà
nói về các pháp quá khứ, dựa vào vị lai mà nói về các pháp vị lai, dựa
vào hiện tại mà nói về các pháp hiện tại.”
Hỏi: Ngôn y lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Luận Phẩm Loại Túc nói “Ngôn y do mười tám Giới - mười
hai Xứ - năm Uẩn thâu nhiếp.”
Hỏi: Ngôn chính là ngữ - y kia là danh, chỉ cần nên Giới - nên Xứ
- nên Uẩn thâu nhiếp, vì sao nói là do mười tám Giới - mười hai Xứ -
năm Uẩn thâu nhiếp?
Đáp: Luận ấy cần phải nói Ngôn y do nên Giới - nên Xứ - nên
Uẩn thâu nhiếp, nhưng mà nói do mười tám Giới - mười hai Xứ - năm
Uẩn thâu nhiếp, là dựa vào nhân lần lượt chuyển tiếp cho nên nói như
thế. Nghĩa là ngữ dựa vào danh ma ø chuyển, danh dựa vào nghĩa mà
chuyển, nghĩa thì ngôn lần lượt chuyển tiếp dựa vào trong nghĩa, có đủ
mưới tám Giới - mười hai Xứ - năm Uẩn, người nói - người nghe đều là
đối với nghĩa, cho nên luận ấy dựa vào nhân lần lượt chuyển tiếp mà
nói về tự tánh của Ngôn y. Có ngư ời nói: Ngôn y là Danh và nghĩa đã
nói, cho nên có đủ mười tám Giới …, bởi vì ngôn ngữ dựa vào danh và
nghĩa mà chuyển.
Hỏi: Vì sao chỉ dựa vào pháp ba đời mà nói về Ngôn y, chứ không
dựa vào pháp vô vi để nói về Ngôn y?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 261  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Cũng cần phải nói pháp vô vi là Ngôn y, nhưng mà không
nói đến thì nên biết rằng nghĩa này c ó khác. Có người nói: Vô vi thâu
nhiếp trong phẩm hiện tại, bởi vì pháp hiện tại mà đạt được vô vi. Có
người nói: Phần lớn ngôn từ dựa vào pháp hữu vi mà chuyển, cho nên
pháp vô vi không nói đến Ngôn y. Có người nói: Vì ngăn chặn cái ngu
tăng thượng của hữu tình cho nên n ó về ba Ngôn y, bởi vì nhiều tăng
thượng đối với pháp hữu vi mà khởi lên vô minh. Có người nói: Bởi vì
hữu tình có nhiều do dự đối với ba đời, cho nên Đức Phật vì họ mà nói
ba loại Ngôn y. Có người nói: Vì ngăn chặn ngoại đạo chấp có Ngã cho
nên nói về ba loại Ngôn y; nghĩa la ø ngoại đạo nói nếu như không có
Ngã, thì Ngã nói dựa vào đâu, Đức Phật vì họ mà nói ba loại Ngôn y,
bởi vì Ngã nói chỉ dựa vào ba đời mà dấy khởi. Có người nói: Vì ngăn
chặn sự bài bác không có hai đời quá khứ - vị lai, và ngăn chặn cái chấp
hiện tại là vô vi mà nói về ba lo ại Ngôn y, dựa vào pháp có Thể - có
Dụng này cho nên không hẳn là không Thể, vô vi không có Dụng cho
nên chẳng phải là Ngôn y. Có người nói: Pháp hữu vi thô và nhiều và
nhiều mà tin là có, dễ dàng phát khởi ngôn từ diễn tả cho nên thiết lập
Ngôn y; pháp vô vi tinh tế ít tin la ø có, khó mà phát khởi ngôn từ diễn
tả cho nên chẳng phải là Ngôn y. Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như
vậy: “Hữu vi và vô vi phân làm hai tập hợp, nếu trong tập hợp ấy có thể
đạt được ba điều kiện, đó là ngữ - da nh và nghĩa thì lập thành Ngôn y,
trong tập hợp vô vi tuy có thể có nghĩa, nhưng không có hai loại còn lại
cho nên chẳng phải là Ngôn y.” Đại đức nói rằng: Nếu pháp có tác dụng
dẫn đến quả và thành tựu quả thì c ó thể thiết lập Ngôn y, vô vi không
có tác dụng cho nên không nói đến. Hiếp Tôn giả nói: “Các pháp hữu vi
cùng với ngôn từ có thể có nghĩa cùng lúc chuyển đổi cho nên thiết lập
Ngôn y, vô vi thì không như vậy cho nên không nói đến.”
Hỏi: Nếu dựa vào quá khứ mà nói  đến pháp vị lai và hiện tại,
dựa vào vị lai mà nói đến pháp quá khứ và vị lai, thì lúc ấy là do những
Ngôn y nào thâu nhiếp?
Đáp: Có người nói như vậy: Lúc  ấy không thâu nhiếp ở trong ba
loại Ngôn y. Lại có người nói: N ếu dựa vào quá khứ mà nói đến pháp
vị lai và hiện tại, thì thâu nhiếp ở trong quá khứ, cho đến nếu dựa vào
hiện tại mà nói đến pháp quá khứ và vị lai, thì thâu nhiếp ở trong hiện
tại. Có Sư khác nói: Nếu dựa vào quá khứ mà nói đến pháp vị lai và
hiện tại, thì vị lai thâu nhiếp ở vị lai, hiện tại thâu nhiếp ở hiện tại, cho
đến nếu dựa vào hiện tại mà nói đến pháp quá khứ và vị lai, thì quá khứ
thâu nhiếp ở quá khứ, vị lai thân nhiếp ở vị lai, bởi vì trước đã nói Ngôn
262 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
y lấy nghĩa làm Thể.
Hỏi: Nếu ngay trong nên thời gian cùng nói về hai đời, hoặc là ba
đời thì Ngôn y nào thâu nhiếp?
Đáp: Có người nói như vậy: Lúc  ấy không thâu nhiếp ở trong ba
loại Ngôn y. Lại có người nói: Tùy theo tên gọi có thể biểu hiện thâu
nhiếp ở đời nào, thì nói là thâu nhiếp ở Ngôn y của đời ấy. Có Sư khác
nói: Tùy theo nghĩa đã được biểu hiện thâu nhiếp ở đời nào, thì nói là
thâu nhiếp ở Ngôn y của đời ấy, bởi  vì trước đã nói  Ngôn y lấy nghĩa
làm Thể.
Hỏi: Trong kinh chỉ nói có ba loại Ngôn y, đối với nghĩa đã đầy
đủ, tại sao nói không có thứ tư - thứ năm?
Đáp: không có thứ tư là ngăn cha ën đời thứ tư, vì e rằng có người
chấp có đời thứ tư; không có thứ năm là ngăn chặn Pháp vô vi, bởi vì
e rằng chấp vô vi là Ngôn y. Có người nói: Hai lời nói trịnh trọng ngăn
chặn làm cho dừng lại, bởi vì mu ốn khiến cho nghĩa đã nói có quyết
định. Trong kinh dựa vào đời kiếp mà kiến lập Ngôn y, cho nên nói có
ba chứ không có bốn - không có năm. Nếu dựa vào tác ý đúng như lý
mà kiến lập Ngôn y, thì phải nói là có nên chứ không có thứ hai - thứ
ba, không có thứ hai là ngăn chặn có tác ý đúng như lý thứ hai, không
có thứ ba là ngăn chặn tác ý đúng như lý mà không thâu nhiếp các pháp.
Nếu dựa vào Chỉ Quán mà kiến lập N gôn y, thì phải nói là có hai chứ
không phải có thứ ba - t hứ tư, nghĩa như trước giải thích. Nếu dựa vào
ba Giải thoát môn mà kiến lập Ngôn y, thì phải nói là có ba chứ không
phải nói là có thứ tư - thứ năm, nghĩa như trước giải thích. Nếu dựa vào
bốn Thánh đế mà kiến lập Ngôn y, th ì phải nói là có bốn chứ không
có thứ năm - thứ sáu, nghĩa như trước giải thích. Nếu dựa vào năm uẩn
mà kiến lập Ngôn y, thì phải nói là có năm chứ không có thứ sáu - thứ
bảy, nghĩa như trước giải thích. Nếu dựa vào sáu Tùy niệm mà kiến lập
Ngôn y, thì phải nói là có sáu chứ không có thứ bảy - thứ tám, nghĩa
như trước giải thích. Nếu dựa vào bảy Giác chi mà kiến lập Ngôn y, thì
phải nói là có bảy chứ không chứ không có thứ tám - thứ chín, nghĩa
như trước giải thích. Nếu dựa vào tám Thánh đạo mà kiến lập Ngôn y,
thì phải nói là có tám chứ không có thứ chín - thứ mười, nghĩa như trước
giải thích. Nếu dựa vào chín Thứ đệ định mà kiến lập Ngôn y, thì phải
nói là có chín chứ không có thứ mư ời - thứ mười nên, nghĩa như trước
giải thích. Nếu dựa vào mười Lực của Như Lai mà kiến lập Ngôn y, thì
phải nói là có mười chứ không có thứ mười nên - thứ mười hai, nghĩa
như trước giải thích.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 263  
www.daitangkinh.org  
Như vậy, nếu dựa vào pháp khác mà kiến lập Ngôn y, thì phải nói
đúng như lý Kinh này dựa vào đời kiếp mà kiến lập Ngôn y, cho nên chỉ
nói có ba chứ không có bốn - không c ó năm. Ngay trong kinh này đưa
ra nói như vậy: “ Nêm dùng bốn sự việc quán sát Bổ-đặc-già-la, biết
Tỳ kheo ấy là có thể nói với nhau, hay là không thể nói với nhau. Thế
nào là bốn? Đó là:
1. Xứ phi xứ.
2. Trí luận.
3. Phân biệt.
4. Đạo tích.
Nếu đối với bốn sự việc mà khéo an trú, thì đó là nguời có thể nói
với nhau, ngược lại với điều này thì không thể nói với nhau”.
Hỏi: Bốn sự việc như vậy có gì sai biệt?
Đáp: Không khéo an trú trong xứ va ø phi xứ, nghĩa là không biết
đúng như thật về Thị xứ phi xứ (nên trong mười Lực của Như Lai).
Không khéo an trú trong trí luận, nghĩa là không biết đúng như thật về
trí và trí cảnh. Không khéo an trú trong phân biệt, nghĩa là không biết
đúng như thật về thế tục và thắng nghĩa. Không khéo an trú ttrong Đạo
tích, nghĩa là không biết đúng như thật về nơi chốn của hành Khổ - Tập
và nơi chốn của hành Khổ - Diệt.
Có người nói: Không khéo an trú trong xứ và phi xứ, nghĩa là
không biết đúng như thật về Nhãn sắc làm duyên phát sinh Nhãn thức,
cho đến Ý pháp làm duyên phát sinh Ý thức là hợp lý (thị xứ); Nhĩ…
làm duyên phát sinh Nhãn thức, cho đến Nhãn… làm duyên phát sinh Ý
thức là không hợp lý (Phi xứ). Không khéo an trú trong trí luận, nghĩa là
không biết đúng như thật về mười Trí sai biệt. Không khéo an trú trong
phân biệt, nghĩa là không biết đúng như thật về kinh liễu nghĩa và kinh
không liễu nghĩa. Không khéo an trú trong Đạo tích, nghĩa là không biết
đúng như thật về bốn loại hành tích (dấu tích hoạt động).
Có người nói: Không khéo an trú trong xứ và phi xứ, nghĩa là
không biết đúng như thật về có lý và không có lý. Không khéo an trú
trong trí luận, nghĩa là không biết đúng như thật về chánh luận của hàng
Thánh giả. Không khéo an trú trong phân biệt, nghĩa là không biết đúng
như thật về ngôn ngữ luận bàn giả thiết. Không khéo an trú trong Đạo
tích, nghĩa là không biết đúng như thật về ngôn từ - câu chữ - nghĩa lý
của người khác, trước - giữa và sau khác biệt mà vội vàng ứng đáp qua
lại lẫn nhau.
Có người nói: Không khéo an trú trong xứ và phi xứ, nghĩa là
264 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
không có năng lực thiết lập đúng như th ật mà đã thành lập tông chỉ.
Không khéo an trú trong trí luận, nghĩa là không có năng lực chịu đựng
đuợc những nạn của người khác. Không khéo an trú trong phân biệt,
nghĩa là không khéo léo nhận biết rõ ràng lừa dối hay chân thật. Không
khéo an trú trong Đạo tích, nghĩa là không có năng lực thành tự được
giác tuệ tăng thượng tốt đẹp.
Có người nói: không khéo an trú trong xứ và phi xứ, nghĩa là đối
với tông chỉ của mình và tông chỉ của người khác, không khéo an trú
mà có sự chỉ trích. Không khéo an trú trong trí luận, nghĩa là không
nhận biết rõ ràng về người khác mà lấy số lượng làm đầu để phát sinh
những chất vấn. Không khéo an trú trong phân biệt, nghĩa là không
nhận biết rõ ràng về sự bàn luận tương ưng theo thứ tự trước sau của
người khác. Không khéo an trú trong Đạo tích, nghĩa là không có năng
lực làm thỏa mãn sự việc thù thắng đã mong cầu.
Có người nói: Không khéo an trú trong xứ và phi xứ, nghĩa là
không khéo nhận biết rõ ràng về hiện tượng và chẳng phải hiện tượng.
Không khéo an trú trong trí luận, nghĩa là đối với những điều trước đã
nghe trước kia vẫn khăng khăng cố chấp không rời bỏ, không muốn
quán sát được - mất - trước - sa u. Không khéo an tr ú trong phân biệt,
nghĩa là luận thuyết chính đáng của người khác mà lòng dạ vẫn luôn do
dự, giống như không thể nào quyết định là cơm hay là bơ. Không khéo
an trú trong Đạo tích, nghĩa là không nhận biết rõ ràng về hiện lượng-tỉ
lượng và chí giáo lượng giúp cho trước khi chất khi.
Hiếp Tôn giả nói; Không khéo an trú trong xứ và phi xứ, nghĩa là
đối với cảnh đã nhận biết không khéo nhận biết rõ ràng. Không khéo an
trú trong trí luận, nghĩa là đối với trí có năng lực nhận biết không khéo
nhận biết rõ ràng. Không khéo an trú trong phân biệt, nghĩa là đối với
tà giáo và chánh giáo không khéo nhận biết rõ ràng.
Tôn giả Tăng - phiệt - tô nó i rằng: Không khéo an trú trong xứ
và phi xứ, nghĩa về xứ và phi xứ đã nói trong kinh Đa giới không khéo
nhận biết rõ ràng. Không khéo an trú trong trí luận, nghĩa là đối với sự
việc về bốn mươi bốn trí và bảy mươi  bảy trí không khéo nhận biết rõ
ràng. Không khéo an trú trong phân biệt, nghĩa là đối với tạp nhiễm và
thanh tịnh không khéo nhận biết rõ ràng. Không khéo an trú trong Đạo
tích, nghĩa là đối với nơi chốn của  hành duyên Diệt Sắc cho đến nơi
chốn của hành diệt thức không khéo nhận biết rõ ràng.
Ngược lại với trên đã nói thì gọi là khéo an trú.
Ngay trong kinh này lại đưa ra nói như vậy: “Nên dùng bốn sự
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 265  
www.daitangkinh.org  
việc quán sát Bổ-đặc-già-la, biết Tỳ kheo ấy là có thể nói với nhau, hay
là không thể nói với nhau. Thế nào là bốn? Đó là:
1. Cần phải luôn luôn nhớ hỏi.
2. Cần phải phân biệt nhớ hỏi.
3. Cần phải phản vấn nhớ hỏi.
4. Cần phải gác lại nhớ hỏi.
Nếu đối với bốn sự việc này giông như cần phải ghi nhớ, thì đó là
người có thể nói với nhau, ngược lại với điều này thì không thể nói với
nhau”.
Thế nào gọi là cần phải luôn luôn nhớ hỏi? Bởi vì câu hỏi này cần
phải luôn luôn ghi nhớ. Nghĩa là có người hỏi rằng: Như Lai là bậc Ứng
chánh Đẳng Giác chăng? Pháp la ø nói về thiện chăng? Tăng là hạnh
khéo léo chăng? Tất cả các hành là Vô thường chăng? Tất cả các pháp
là Vô ngã chăng? Niết - bàn là tịch tĩnh chăng? Cần phải luôn luôn ghi
nhớ những điều này đều là như vậy. Hỏi: vì sao những câu hỏi này cần
phải luôn luôn ghi nhớ? Đáp: Những câu hỏi này có thể dẫn đến nghĩa
lợi, có thể dẫn dắt pháp thiện, t ùy thuận với phạm hạnh, có thể phát
khỏi giác tuệ, có thể đạt được Niết – bàn, cho nên những câu hỏi này
cần phải luôn luôn ghi nhớ.
Thế nào gọi là cần phải phân biệt nhớ hỏi? Bởi vì câu hỏi này cần
phải dùng sự phân biệt để ghi nhớ. Nghĩ a là có người thưa thỉnh rằng:
Xin nói pháp cho tôi. Lúc ấy cần phải nói cho người ấy biết rằng: Pháp
có nhiều loại, có quá khứ - có vị lai - có hiện tại, có thiện - có bất thiện
- có vô ký, có hệ thuộc cõi Dục - có hệ thuộc cõi Sắc - có hệ thuộc cõi
Vô sắc, có học - có vô học - có phi học phi vô học, có do kiến mà đoạn
- có do tương ưng mà đoạn, có bất đoạn…, muốn nói đến loại nào?
Thế nào gọi là cần phải phản va án nhớ hỏi? Bởi vì câu hỏi này
cần phải hỏi vặn lại để ghi nhớ. Nghĩa là có người hỏi rằng: Có thể nói
pháp cho tôi được không? Lúc ấy cần phải hỏi vặn lại rằng: Pháp có rất
nhiều loại, ông hỏi về loại nào? Pháp rất nhiều loại, nghĩa là quá khứ…,
nói rộng ra như trước.
Hỏi: Cần phải phân biệt ghi nhớ để nói và cần phải hỏi vặn lại để
ghi nhớ mà nói, Có gì sai biệt?
Đáp: Ý trả lời tuy không có gì sai biệt nhưng ý hỏi có khác nhau,
nghĩa là tất cả những người hỏi ấy, c ó người vì hiểu biết mà hỏi, có
người vì xúc não mà hỏi. Nếu vì hiểu biết mà hỏi, thì cần phải nói cho
họ biết rằng pháp có nhiều loại, có quá khứ - có vị lai - có hiện tại, nói
rộng ra cho đến  có pháp do kiến  mà đoạn, có pháp do tương ưng   mà
266 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
đoạn, có pháp bất đoạn, muốn nói đến pháp nào? Nếu họ nói hãy nói
về pháp quá khứ cho tôi biết, thì cần phải nói cho họ biết rằng pháp quá
khứ cũng có nhiều loại, có thiện - có bất thiện - có vô ký, muốn nói đến
pháp nào? Nếu họ nói hãy nói về pháp thiện cho t ôi biết, thì cần phải
nói cho họ biết rằng pháp thiện cũng có nhiều loại, có Sắc và có   Thọ
- Tưởng - Hành - Thức, muốn nói đến pháp nào? Nếu họ nói hãy nói về
pháp Sắc cho tôi biết, thì cần phải  nói cho họ biết rằng pháp Sắc cũng
có nhiều loại, có lìa bỏ sát sinh cho đến có lìa bỏ lời nói xấu ác lẫn tạp,
muốn nói đến loại nào? Nếu họ nói hãy nói về pháp lìa bỏ sát sinh cho
tôi biết, thì cần phải nói cho họ biết rằng lìa bỏ sát sinh có ba loại, đó là
từ không có tham mà phát sinh, từ không có sân mà phát sinh, từ không
có si mà phát sinh, muốn nói đến loại nào? Nếu họ nói hãy nói về pháp
từ không có tham mà phát sinh cho tôi biết, thì cần phải nói cho họ biết
rằng từ không có tham mà phát sinh la ïi có hai loại, đó là Biểu và Vô
biểu, muốn nói đến loại nào? Nếu người vì hiểu biết mà đưa ra câu hỏi,
thì cần phải phân biệt như vậy để trả lời.
Nếu người vì xúc não mà hỏi, thì ca àn phải hỏi vặn lại rằng pháp
có rất nhiều loại, ông hỏi về loại nào, không nên vì họ mà nói là có quá
khứ cho đến có bất đoạn. Nếu họ nói  hãy nói về pháp quá khứ cho tôi
biết, thì cần phải hỏi vặn lại ra èng pháp quá khứ có nhiều loại, ông hỏi
về loại nào, không nên vì họ mà nói về thiện - bất thiện và vô ký. Nếu
họ nói hãy nói về pháp thiện cho tôi biết, thì cũng cần hỏi vặn lại rằng
pháp thiện cũng có nhiều loại, ông hỏi về loại nào? Không nên vì họ
mà nói về Sắc cho đến Thức. Nếu họ nói  hãy nói về pháp Sắc cho tôi
biết, thì cần phải hỏi vặn lại rằng pháp Sắc cũng có nhiều loại, ông hỏi
về loại nào, không nên vì họ mà nói về lìa bỏ sát sinh cho đến lìa bỏ
lời nói xấu ác lẫn ta ïp. Nếu họ nói hãy nói về pha ùp lìa bỏ sát sinh cho
tôi biết, thì cần phải hỏi vặn lại rằng pháp lìa bỏ sát sinh cũng có nhiều
loại, ông hỏi về loại nào, không nên vì họ mà nói về pháp từ không có
tham phát sinh cho đến từ không có si phát sinh. Nếu họ nói hãy nói về
pháp từ không có tham phát sinh cho tôi  biết, thì cần phải hỏi vặn lại
rằng pháp từ không có tham phát si nh cũng có rất nhiều loại, ông hỏi
về loại nào, không nên vì họ mà n ói về Biểu và Vô biểu. Nếu người
vì Xúc não mà đưa ra câu hỏi, thì cần phải hỏi vặn lại theo tướng trạng
tổng quát như vậy, làm cho tận cùng câu hỏi của họ, hoặc để cho họ tự
trả lời. Như có người vì hiểu biết mà hỏi, có người vì Xúc não mà hỏi;
như vậy có người vì cầu thiện mà hỏi, có người vì thử xem giác tuệ của
người khác nông sâu mà hỏi, có người vì cầu nghĩa mà hỏi, có người vì
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 267  
www.daitangkinh.org  
phá hoại người khác mà hỏi, có ng ười chất trực mà hỏi, có người siểm
khúc mà hỏi, có người nhu hòa mà hỏi, có người kiêu ngạo mà hỏi, nên
biết cũng như vậy. Như vậy gọi là sự sai biệt giữa hai cách nói có phân
biệt và hỏi vặn lại.
Thế nào gọi là cần phải gác lại  nhớ hỏi? Bởi vì câu hỏi này cần
phải gác lại ghi nhớ. Nghĩa là có ngoại đạo đi đến nơi đức Phật, thưa với
Đức Phật rằng: Thưa Ngài Kiều-đáp-ma, thế gian thường còn chăng…,
cho đến nói rộng ra bốn câu phân bi ệt; thế gian hữu biên chăng…, cho
đến nói rộng ra bốn câu phân biệt. Đức Thế Tôn bảo rằng: Những câu
hỏi này đều không cần phải ghi nhớ.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không trả lời câu hỏi này?
Đáp: Các ngoại đạo kia chấp có Thật ngã gọi là thế gian, đi đến
nơi Đức Phật đưa ra hỏi như vậy; Đức Phật dấy lên nghĩ rằng: Thật ngã
nhất định không có, nếu trả lời là không có thì họ sẽ nói là như vậy: Tôi
không hỏi về có hay không có; nếu trả  lời là thường hoặc vô thường…,
thì không hợp lý bởi vì Thật ngã vốn là không có, làm sao có thể nói là
thường hay là vô thường…? Như có người  hỏi người khác rằng con của
người phụ nữ không chửa đẻ này, có cung kính - hiếu thuận và nói năng
dễ mến hay không? Người ấy dấy lên nghĩ rằng: Phụ nữ không chửa đẻ
không có con, nếu trả lời là không có thì người kia sẽ nói như vậy: Tôi
không hỏi là có hay không có; nếu mình tr ã lời là có cung kính - hiều
thuận và nói năng dễ mến thì không hợp lý, bởi vì phụ nữ không chửa
đẻ không có con, làm sao có thể nói là có cung kính…được? Ở đây cũng
như vậy, những câu hỏi chẳng phải có - chẳng phải chân - chẳng phải
thật, không hợp với đạo lý, cho nên Đức Phật không trả lời.
Lại có ngoại đạo đi đến nơi Đức Phật, thưa với Đức Phật rằng:
Thưa Ngài - kiều - đáp - ma, mạng chí nh là thân này hay là thân khác
vậy? Đức Thế Tôn bảo rằng: Tất cả không cần phải ghi  nhớ.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không trã lời câu hỏi này?
Đáp: Các ngoại đạo kia chấp có Thật ngã gọi là Mạng giả, đi đến
nơi Đức Phật đưa ra hỏi như vậy. Đức Phật dấy lên nghĩ rằng: Thật ngã
nhất định không có, nếu trả lời là không có thì họ sẽ nói như vậy: Tôi
không hỏi là có hay không có; Nếu trả  lời là chính th ân này hoặc là
thân khác thì không hợp lý, bởi vì Thật ngã vốn là không có, làm sao có
thể nói cùng với thân là nên - khác được? Như có người hỏi người khác
rằng sừng thỏ và sừng trâu là tương tự hay không? Người ấy dấy lên
nghĩ rằng: Sừng thỏ vốn là không có, nếu trả lời là không có thì người
kia sẽ nói như vậy: Tôi không hỏi là có hay không có; nếu mình trả lời
268 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
là tương tự hoặc không tương tự thì không hợp lý, bởi vì sừng thỏ vốn là
không có, làm sao có thể nói cùng với sừng trâu là tương tự hay không
tương tự ư? Ở đây cũng như vậy, những câu hỏi chẳng phải có - chẳng
phải chân - chẳng phải thật, không hợp với đạo lý cho nên Đức Phật
không trả lời.
Lại có ngoại đạo đến nơi Đức Phật, thưa với Đức Phật rằng: thưa
Ngài Kiều - đáp - ma, Như Lai sau khi chết là có hay là không có… cho
đến bốn câu phân biệt? Đức Phật bảo rằng: Những điều này không cần
ghi nhớ.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không ttrã lời câu hỏi này?
Đáp: Các ngoại đạo kia chấp có Thật ngã gọi là Như Lai, họ chấp
cái Ngã này vốn là không có mà có, cho nên hỏi Đức Phật sau khi chết
là có hay là không có, cho đến nói rộng ra. Đức Phật dấy lên nghĩ rằng:
Như vậy vốn là không có mà nay đang có, Thật ngã cuối cùng là không
có Thể, nếu trả lời rằng cái Ngã này nay hãy còn la ø không có, thì họ
sẽ nói như vậy: Tôi không hỏi là nay có hay không có; nếu trả lời rằng
sau khi chết là có… thì không hợp lý, như vậy Thật ngã nay hãy còn là
không có, làm sao có thể nói rằng sa u khi chết là có…? Những câu hỏi
chẳng phải có - chẳng phải châ n - chẳng phải thật, không hợp với đạo
lý cho nên Đức Phật không trả lời.
Lại có ngoại đạo đi đến nơi Đức Phật, thưa với Đức Phật rằng:
Thưa Ngài Kiều - đáp - ma, tự mình làm tự mình chịu chăng? Đức Phật
bảo rằng: Điều này không cần phải ghi nhớ.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không trả lời câu hỏi  này?
Đáp: Các ngoại đạo kia chấp có Thật ngã tự mình làm tự mình
chịu, Đức Phật nói không có ngã cho nên không cần phải trả lời, nghĩa
như trước giải thích. Họ lại hỏi ra èng người khác làm người khác chịu
chăng? Đức Thế Tôn bảo rằng điều này không cần phải ghi nhớ.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không trả lời câu hỏi này?
Đáp: Các ngoại đạo kia chấp có Thật ngã gọi là Tự Tại Thiên…,
vị ấy có năng lực làm cho mình nhận được quả, Đức Phật nói không có
Ngã cho nên không cần phải trả lời, nghĩa như ttrước giải thích. Họ lại
hỏi rằng mình và người khác làm mà tự mình chịu chăng? Đức Tôn bảo
rằng điều này không cần phải ghi nhớ.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không trả lời câu hỏi này?
Đáp: Các ngoại đạo kia chấp có Thật ngã gọi là mình và người,
Đức Phật nói không có Ngã cho nê n không cần phải trả lời, nghĩa như
trước giải thích. Họ lại hỏi rằng không phải là mình và người khác làm,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 15 269  
www.daitangkinh.org  
không có nhân mà sinh ra, không có làm không có chịu chăng? Đức Thế
Tôn bảo rằng điều này không cần phải ghi nhớ.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không trả lời câu hỏi này?
Đáp: Đức Thế Tôn luôn luôn nói là quả từ nhân mà sinh ra, tự
mình làm tự mình chịu, cho nên không cần phải trả lời.
Hỏi: Vì sao đối với các câu hỏi c ủa ngoại đạo kia cần phải gác
lại?
Đáp: Bởi vì những câu hỏi đó không dẫn đến nghĩa lợi, không dẫn
dắt pháp thiện, không thuận với phạm hạnh, không phát khởi giác tuệ,
không đạt được Niết-bàn, cho nên những câu hỏi đó đều cần phải gác
lại.
Hỏi: Ba loại trước có trả lời thì có thể gọi  là ghi nhớ, loại thứ tư
không có trả lời thì làm sao gọi là ghi nhớ?
Đáp: Đức Phật tuy bảo rằng điều này không cần phải ghi nhớ, mà
thật ra thì đã tương ưng với lý trả lời, là trả lời căn bản cho nên cũng gọi
là ghi nhớ, bởi vì làm cho người hỏi ấy có được hiểu biết chính đáng;
hoặc có lúc im lặng mà đối với lý đạt được tốt đẹp, huống hồ ứng đáp
câu hỏi kia mà không phải là ghi nhớ ư?
Xưa có ngoại đạo tên gọi Phiến-dật-lược, thông minh học rộng, vị
Đại luận sư này vì sự bàn luận c ho nên đi vào đất nước Ca-thấp-di-la.
Lúc bấy giờ ở nước này có vị A-la-hán tên gọi Phiệt-tố-la, ba minh-sáu
thông đầy đủ tám giải thoát, học đ ến cùng kinh luận trong-ngoài, luôn
luôn ở trong rừng Ba-lợi-chất-đat-la. Lúc ấy Phiến-dật-lược bởi vì tranh
tài biện luận, cho nên đi đến chỗ a áy cùng thăm hỏi nhau, hỏi han đủ
phép tắc rồi ngồi ở nên phía, trình bày rằng: Thưa Tỳ kheo, mong muốn
tranh tài biện luận với nhau, Tôn giả và tôi thì ai đưa ra tông chỉ trước?
Phiệt-tố-la nói: Tôi là người đã cư trú tại đây nên đưa ra tông chỉ trước,
nhưng ông từ xa đến đang có phần mệt mỏi  thì tùy ý đưa ra trước. Lúc
ấy Phiến-dật-lược liền đưa ra tông chỉ rằng: Tất cả lập luận đều có báo
đáp, giác tuệ nếu hết thì luận này mới cùng. Lúc ấy Phiệt-tố-la lặng
yên mà đứng. Phiến-dật-lược cùng với các đệ tử của mình vui mừng mà
đứng dậy nói to như vậy: Nay Tỳ kheo này đã rơi vào chỗ thua cuộc.
Lúc ấy Phiệt-tố-la bảo với các đệ  tử ấy rằng: Thầy các ông nếu như
Phiến-dật-lược, thì không bao lâu sẽ hiểu rõ ai là người rơi vào chỗ thua
cuộc. Các đệ tử kia nghe điều đó mà chế nhạo rồi chạy theo thầy mình,
từ trong rừng đi ra. Lúc ấy Phiến-dật -lược lập tức tư duy: Tại sao Sa
môn nói điều như vậy? Ngay lúc ấy tự mình hiểu rõ: Mình lập luận nói
là tất cả lập luận đều có báo đáp, Tỳ kheo lặng yên thì mình rơi vào chỗ
270 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
thua cuộc. Liền sinh lòng hổ thẹn vô cùng, nói với các đệ tử rằng: Lập
luận của ta nay đã rơi vào thất bại, có thể cùng với các ông mau chóng
trở lại sám hối nhận lỗi! Các đệ tử thưa rằng sao nói là rơi vào thất bại?
Lúc ấy Phiến-dật-lược nói lại đầy đ ủ cho các đệ tử biết, các đệ tử đáp
rằng: Đã ở trước đại chúng được thắng lợi mà đến, đâu cần phải trở lại
sám hối nhận lỗi để dẫn đến sự nhục nhã? Thầy của họ đáp rằng: Ta
thà ở bên cạnh người trí nhận lấy sự thua kém, chứ không thể nào ở bên
cạnh người ngu mà được thắng lợi. Liền cùng với các đệ tử quay lại đi
vào trong rừng, đến chỗ Tôn giả đầu lạy sát hai chân, nói lời như vậy:
Tôn giả được thắng cuộc, tôi đã rơi vào thất bại, Tôn giả là thầy, tôi là
đệ tử, từ nay về sau xin thường xuyên dạy dỗ cho. Lặng yên như vậy đối
với lý còn được thắng lợi, huống hồ ứng đáp câu hỏi của họ mà không
gọi là đáp hay sao? Vì vậy bốn loại đều gọi là ghi nhớ.


„