A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 141

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 739  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 141

LUẬN VỀ CHẤP THỌ (Phần 5)

Bốn Niệm trú:
1. Thân niệm trú.
2. Thọ niệm trú.
3. Tâm niệm trú.
4. Pháp niệm trú.
Nhưng Niệm trú này nói chung chỉ la ø một, đó là một tự tánh của
Tuệ trong tâm sở, Tuệ căn trong Căn, Tuệ lực trong Lực, Trạch pháp
giác chi trong Giác chi, Chánh kiến trong Đạo chi. Hoặc là phân làm
hai, đó là hữu lậu-vô lậu. Hoặc là phân làm ba, đó là hạ-trung-thượng.
Hoặc là phân làm bốn, đó là hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc. Hoặc là
phân làm năm, đó là hệ thuộc ba cõi và Học-Vô học. Cho đến nếu dùng
sát-na nối tiếp nhau để phân biệt sai khác thì có vô lượng.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn ở trong nghĩa này, ít thì tách ra-nhiều thì
hợp lại, chỉ nói là bốn loại?
Đáp: Đức Phật dựa vào hành tướng-sở duyên của Chánh tuệ, thô-
tế không giống nhau mà kiến lập bốn loại.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trong kinh nói quán xét trong- ngoài
đều có mười hai loại khác nhau?
Đáp: Không vượt quá bốn cho nên chỉ nói bốn loại. Như cây bảy
lá- Dự Lưu bảy đời, pháp ấy cũng như vậy.
Hỏi: Thể này là Tuệ, vì sao Đức Thế Tôn nói là Niệm trú?
Đáp: Tuệ do Niệm lực mà có thể trú trong sở duyên, cho nên gọi
là Niệm trú; hoặc là Tuệ lực này khiến cho Niệm trú trong cảnh, cho
nên gọi là Niệm trú. Hai loại này đối với cảnh lần lượt chuyển đổi giúp
đỡ nhau mạnh hơn pháp khác, cho nên nói là Niệm trú. Giải thích rộng
về Niệm trú, như nơi khác nói.
740 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Bốn Chánh đoạn:
1. Đối với pháp ác bất thiện đa õ sinh làm cho phải đoạn trừ, phát
sinh mong muốn thiết tha-thâu nhiếp tâm-giữ gìn tâm.
2. Đối với pháp ác bất thiện chưa sinh làm cho không sinh ra, còn
lại nói như trước.
3. Đối với pháp thiện chưa sinh làm cho phải sinh ra, còn lại nói
như trước.
4. Đối với pháp thiện đã sinh làm cho được an trú không quên, tu
dưỡng thêm làm cho tăng rộng, còn lại nói như trước.
Nhưng Chánh đoạn này nói chung làm một, đó là một Thể của
Tinh tiến trong tâm sở, Tinh tiến căn trong Căn, Tinh tiến lực trong Lực,
Tinh tiến giác chi trong Giác chi, Chánh tinh tiến trong Đạo chi. Hoặc
là phân làm hai, đó là hữu lậu-vô lậu. Hoặc là phân làm ba, đó là hạ-
trung-thượng. Hoặc là phân làm bốn, đó là hệ thuộc ba cõi và không
hệ thuộc. Hoặc là phân làm năm, đó là hệ thuộc ba cõi và Học-Vô học.
Cho đến nếu dùng sát-na nối tiếp nhau để phân biệt sai khác thì có vô
lượng.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn ở trong nghĩa này, ít thì tách ra-nhiều thì
hợp lại, chỉ nói là bốn loại?
Đáp: Một Thể của Tinh tiến ở trong sát-na, có tác dụng không
giống nhau mà kiến lập bốn loại, nghĩa là bởi vì đối với pháp ác đã
sinh-chưa sinh thì đoạn trừ và không sinh ra, lại bởi vì đối với pháp thiện
chưa sinh-đã sinh thì sinh ra và làm tăng rộng. Như ngọn đèn trong một
niệm có bốn tác dụng sai biệt, đó là bấc đèn cháy-dầu khô cạn-đồ đựng
nóng lên-bóng tối không còn; pháp ấy cũng như vậy.
Hỏi: Luận về Pháp Uẩn… nói: “Đoa ïn trừ pháp ác bất thiện đã
sinh, thì có đủ bốn loại, nghĩ a là đối với pháp ác ba át thiện đã sinh làm
cho phải đoạn trừ, phát sinh mong muốn thiết tha-thâu nhiếp tâm-giữ
gìn tâm, đó là phần vị đoạn trừ pháp ác bất thiện đã sinh, cũng có thể
làm cho pháp ác bất thiện ấy chưa sinh sẽ không sinh ra, lại làm cho
pháp thiện chưa sinh sẽ được sinh ra-đã sinh thì an trú… Cho đến nói là
tu pháp thiện đã sinh làm cho an trú… cũng có đủ bốn loại, nghĩa là đối
với pháp thiện đã sinh làm cho được an trú không quên, tu dưỡng thêm
làm cho tăng rộng, phát sinh mong muốn thiết tha-thâu nhiếp tâm-giữ
gìn tâm, đó là phần vị tu dưỡng các pháp thiện đã sinh, cũng có thể làm
cho pháp ác bất thiện đã sinh ấy phải đoạn trừ, chưa sinh sẽ không sinh
ra, lại làm cho pháp thiện chưa sinh sẽ được sinh ra.” Như vậy thì thành
mười sáu Chánh đoạn, vì sao ở đây chỉ nói là bốn?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 741  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Dựa vào ý thích của người tu hành, đến phần vị gia hạnh cho
nên đưa ra cách nói này, nghĩa là người  ấy vào lúc trước đây khởi lên
một ý thích, đến phần vị gia hạnh thì c ó đủ bốn loại. Như vậy dựa vào
bốn loại ý thích ấy, đến phần vị gia hạnh cho nên đưa ra cách nói này.
Nhưng lúc gia hạnh cũng chỉ có bốn loại, bởi vì không vượt quá bốn cho
nên chỉ nói bốn loại. Như do ý thíc h gia hạnh mà nói, như vậy do tiến
vào gia hạnh mà nói, do dựa vào gia hạnh mà nói, do thắng giải gia
hạnh mà nói, nên biết cũng như vậy.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Bốn loại này vì sao nói là Chánh đoạn?
Đáp: Bởi vì bốn loại này có năng lực đoạn trừ đích thực.
Hỏi: Hai loại trước thì có thể như vậy, hai loại sau thì thế nào?
Đáp: Lấy loại đầu làm tên gọi, cho nên không có gì sai. Hoặc
là bốn loại này đều có nghĩa của Đoa ïn, đó là hai loại trước đoạn bỏ
chướng ngại của phiền não, hai loại sau đoạn bỏ chướng ngại của hiểu
biết, bởi vì lúc tu pháp thiện thì đoạn bỏ sự hiểu biết về pháp, cho nên
tạm thời Đoạn-vĩnh viễn Đoạn đều gọi là Đoạn. Có nơi nói loại này gọi
là Chánh thắng, bởi vì thúc đẩy phát khởi không trái ngược để thành tựu
việc làm tốt đẹp.
Hỏi: Ác và bất thiện sai biệt thế nào?
Đáp: Ác nghĩa là hữu phú vô ký, bất thiện nghĩa là các loại bất
thiện.
Có người đưa ra cách nói này: Ác nghĩa là pháp nhiễm phần ít của
cõi Dục và cõi Sắc-Vô sắc, bất thiện nghĩa là pháp nhiễm phần nhiều
của cõi Dục.
Có người nói: Ác nghĩa là Thân kiến- Biên kiến của cõi Dục, bất
thiện nghĩa là các phiền não khác của cõi Dục.
Hỏi: Vì sao pháp ác bất thiện đã sinh thì nói là làm cho đoạn trừ,
chưa sinh thì nói là làm cho không sinh ra?
Đáp: Đã sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì đã có tác
dụng cho nên nói là làm cho đoạn trừ; chưa sinh là đối với sự nối tiếp
nhau của mình, bởi vì chưa có ta ùc dụng cho nên nói là làm cho không
sinh ra.
Có người nói: Đã sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì
đã ngăn cản Thánh đạo cho nên nói là làm cho đoạn trừ; chưa sinh là
đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì chưa ngăn cản Thánh đạo cho
nên nói là làm cho không sinh ra.
Có người nói: Đã sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi
742 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
vì đã chọn lấy quả-mang lại quả cho nên nói là làm cho đoạn trừ; chưa
sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì chưa chọn lấy quả-
mang lại quả cho nên nói là làm cho không sinh ra.
Có người nói: Đã sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì
đã chọn lấy quả Đẳng lưu-quả Dị thục cho nên nói là làm cho đoạn trừ;
chưa sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì chưa chọn lấy quả
Đẳng lưu-quả Dị thục cho nên nói là làm cho không sinh ra.
Có người nói: Đã sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì
đã đền đáp với nhân Đồng loại-Biến hành cho nên nói là làm cho đoạn
trừ; chưa sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì chưa đền đáp
với nhân Đồng loại-Biến hành cho nên nói là làm cho không sinh ra.
Có người nói: Đã sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì
đã đốt cháy-đã não hại cho nên nói là làm cho đoạn trừ; chưa sinh là đối
với sự nối tiếp nhau của mình, bởi vì chưa đốt cháy-chưa não hại cho
nên nói là làm cho không sinh ra.
Có người nói: Đã sinh là đối với sự nối tiếp nhau của mình, đã làm
thành chê trách, đã làm thành dơ ba ån, đã làm thành dính mắc, đã rơi
vào ác ý, cho nên nói là làm cho đoạn trừ; chưa sinh là đối với sự nối
tiếp nhau của mình, bởi vì chưa làm thành chê trách, chưa làm thành
dơ bẩn, chưa làm thành dính mắc, chưa rơi vào ác ý, cho nên nói là làm
cho không sinh ra.
Hỏi: Những pháp thiện đã tu, hễ sinh ra bao nhiêu thì diệt đi bấy
nhiêu, không có pháp nào sinh rồi mà có nghĩa dừng lại quá một sát-na,
làm sao lại nói là đối với pháp thiện đã sinh làm cho được an trú không
quên, tu dưỡng thêm làm cho tăng rộng?
Đáp: Nên biết trong này nói về pháp thiện thuộc hai phần, đó là
phần thuận theo Trú, phần thuận theo Thắng tiến. Làm cho được an trú
không quên là nói về phần thuận theo Trú, khiến tu dưỡng thêm làm
cho tăng rộng là nói về phần thuận  theo Thắng tiến, cùng dựa vào sự
nối tiếp nhau lần lượt chuyển đổi thắng tiến mà nói là an trú…, cho nên
không có gì sai.
Có người nói: Trong này nói về pháp thiện thuộc ba phẩm, đó là
Hạ-Trung-Thượng. Làm cho được an trú không quên, là nói dựa vào
căn thiện thuộc phẩm Hạ chuyển đến phẩm Trung; khiến tu dưỡng thêm
làm cho tăng rộng, là nói dựa vào căn thiện thuộc phẩm Trung chuyển
đến phẩm Thượng. Tuy một sát-na sinh rồi liền diệt, mà dựa vào sự nối
tiếp nhau cho nên đưa cách nói này.
Chánh đoạn này ở cõi Dục có bốn, ở cõi Sắc-Vô sắc cũng như
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 743  
www.daitangkinh.org  
vậy.
Hỏi: Cõi Dục có pháp ác bất thiện thì có thể nói là có bốn, vì sao
cõi trên cũng nói là bốn?
Đáp: Cõi ấy tuy lỗi lầm tai họa không đầy đủ, mà có đủ công đức
của cõi ấy.
Có người nói: Cõi ấy tuy không có sự đối trị thụ động mà có sự
đối trị tự động.
Hỏi: Địa Vị chí thì có thể như vậy, địa trên thì thế nào?
Đáp: Có nhiều loại đối trị, nghĩa la ø đối trị thuộc về xả bỏ, đối trị
thuộc về đoạn trừ, đối trị thuộc về giữ gìn, đối trị thuộc về phần xa, đối
trị thuộc về chán ngán hư hoại; địa trên tuy không có đối trị thuộc về xả
bỏ và đoạn trừ, mà có những đối trị khác.
Hỏi: Tĩnh lự thì có thể như vậy, Vô sắc thì thế nào?
Đáp: Vô sắc tuy không có đối trị thuộc về hư hoại, mà có đối trị
thuộc về giữ gìn và phần xa.
Chánh đoạn này ở phần vị Học-Vô học đều có đủ bốn loại.
Hỏi: Phần vị Học thì có thể như vậy, bởi vì có pháp ác bất thiện,
phần vị Vô học thì thế nào?
Đáp: Phần vị Vô học tuy không c ó lỗi lầm tai họa mà có công
đức.
Có người nói: Phần vị Vô học tuy không có sự đối trị thụ động mà
có sự đối trị tự động, đó là nhiều lo ại đối trị như trước nói, phần vị Vô
học tuy không có đối trị thuộc về xả bỏ và đoạn trừ, mà có những loại
khác.

nào?
Hỏi: Duyên với Niết-bàn thì Tinh tiến thuộc về Chánh đoạn

Đáp: Có người nói: Thuộc về Chánh đoạn thứ nhất, bởi vì   Đoạn
tức là Niết-bàn.
Có người nói: Thuộc về Chánh đoạn thứ hai, bởi vì Niết-bàn là
không sinh.
Có người nói: Thuộc về Chánh đoạn thứ ba, bởi vì lúc duyên với
Niết-bàn thì pháp thiện phát sinh.
Có người nói: Thuộc về Chánh đoạn thứ tư, bởi vì lúc duyên với
Niết-bàn thì pháp thiện tăng thêm.
Nói như vậy thì thuộc về bốn Cha ùnh đoạn, bởi vì lúc duyên với
Niết-bàn thì làm thành bốn sự việc, đó là lúc duyên với tánh Trạch diệt
của các pháp, thì khiến cho tất cả các pháp ác bất thiện đã sinh phải
đoạn trừ, chưa sinh thì sẽ không sinh ra, và khiến cho tất cả các   pháp
744 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
thiện thuộc thế gian-xuất thế gian chưa sinh thì sẽ sinh ra, đã sinh thì sẽ
tăng rộng.
Bốn Thần túc:
1. Tam-ma-địa về Dục đoạn hành thành tựu thần túc.
2. Tam-ma-địa về Cần đoạn hành thành tựu thần túc.
3. Tam-ma-địa về Tâm đoạn hành thành tựu thần túc.
4. Tam-ma-địa về Quán đoạn hành thành tựu thần túc.
Hỏi: Vì sao gọi là Thần, vì sao gọi là Túc?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Tam-ma-địa gọi là Thần, bốn
pháp như Dục… gọi là Túc. Bởi vì nhờ vào bốn pháp mà thâu nhiếp tiếp
nhận làm cho Tam-ma-địa chuyển biến.
Hỏi: Đẳng trì cùng có nhiều pha ùp tương ưng, vì sao chỉ có bốn
pháp này gọi là Thần túc?
Đáp: Bởi vì bốn pháp này đối với  Đẳng trì tùy thuận mạnh hơn,
nghĩa là ở trong pháp tương ưng cùng có, giúp đỡ thêm cho Đẳng trì thì
bốn pháp này là mạnh hơn.
Lại có người nói: Tam-ma-địa là Thần cũng là Túc, bốn pháp như
Dục… chỉ là Túc chứ không phải là Thần. Như Trạch pháp là Giác cũng
là Chi, sáu pháp còn lại chỉ là Chi chứ không phải là Giác; Chánh kiến
là Đạo cũng là Chi, bảy pháp còn lại là Chi chứ không phải là Đạo; lìa
bỏ ăn không đúng lúc là Trai cũng là Ch i, bảy pháp còn lại là Chi chứ
không phải là Trai; pháp ấy cũng như vậy.
Hỏi: Nếu Tam-ma-địa là Thần cũng là Túc thì hoặc là nên thiết
lập một, hoặc là nên thiết lập năm, vì sao nói là bốn?
Đáp: Chỉ riêng Tam-ma-địa thiết lập làm Thần túc, bởi vì từ bốn
nhân mà sinh ra cho nên nói là bốn, nghĩa là phần vị gia hạnh, hoặc là
do lực của Dục dẫn dắt phát khởi Đẳng trì khiến cho nó hiện khởi, nói
rộng ra cho đến hoặc là do lực của  Quán dẫn dắt khiến cho hiện khởi.
Do phần vị gia hạnh mà bốn pháp tăng theo, khiến cho Đẳng trì phát
khởi mà đạt được phần vị của Định, cho nên đối với một Đẳng trì kiến
lập bốn loại.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Bốn pháp này vì sao nói là Thần túc?
Đáp: Là do sự suy nghĩ cầu mong các nguyện ước mong muốn, tất
cả được như ý cho nên gọi là Thần, dẫn dắt phát khởi do Thần cho nên
gọi là Thần túc. Nhưng sự Thần dụng này tóm lược có hai loại:
1. Do sự vui mừng của thế tục.
2. Do sự ưa thích của Thánh giả.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 745  
www.daitangkinh.org  
Nếu phân một làm nhiều, hợp nhiều thành một, thì những loại này
gọi là do sự vui mừng của thế tục. Nếu đối với những sự việc vừa ý của
thế gian, không trú vào Tưởng tùy thuận; đối với những sự việc không
vừa ý của thế gian, không trú va øo Tưởng trái ngược; đối với những sự
việc vừa ý-không vừa ý, an trú vào Xả, suy nghĩ đúng đắn-nhận biết
đúng đắn, thì những loại này gọi là do sự ưa thích của Hiền Thánh.
Lại có ba loại Thần dụng:
1. Vận chuyển thân.
2. Thắng giải.
3. Thế lực của ý.
Thần dụng của sự vận chuyển tha ân, đó là toàn thân vút lên hư
không giống như chim bay, cũng như Tiên bay đã họa trên bức tường.
Thần dụng của sự thắng giải, đó là đối với xa tách ra làm thành gần,
nhờ vào lực của pháp này; hoặc là ở châu này đưa tay sờ mặt trăng-mặt
trời, hoặc là trong khoảng co duỗi cánh ta y đã đi đến cõi trời Sắc Cứu
Cánh. Thần dụng do thế lực của ý, đó là Nhãn thức lên đến cõi Hữu
Đảnh, hoặc là lên đến cõi trời Sa éc Cứu Cánh, hoặc là vượt ngang qua
vô số thế giới.
Hỏi: Ba loại Thần dụng này, ai thành tựu mấy loại?
Đáp: Có người nói: Thanh văn thành tựu một loại, đó là vận
chuyển thân; Độc giác thành tựu hai loại, trừ ra thế lực của ý; chỉ riêng
Phật Thế Tôn thành tựu đầy đủ ba loại.
Có người nói: Dị sinh thành tựu một loại, đó là vận chuyển thân;
Nhị thừa thành tựu hai loại, trừ ra  thế lực của ý, nhưng Thanh văn do
vận chuyển thân mà hiện bày, Độc giác do ý hiểu rõ mà hiển bày; Phật
thành tựu đầy đủ ba loại, do thế lực của ý mà hiển bày.
Hoặc lại có năm loại Thần dụng:
1. Nghiệp.
2. Dị thục.
3. Biến hiện.
4. Đức đầy đủ.
5. Phát tâm.
Thần dụng của nghiệp, đó là như Trung hữu… Thần dụng của dị
thục, đó là như các loài chim bay… Thần dụng của biến hiện, đó là dựa
vào Tĩnh lự, phân một làm nhiều, hợp nhiều làm một… Thần dụng của
đức đầy đủ, đó là bốn Thần túc. Tha àn dụng của phát tâm, đó là trời
rồng…
Trong này, trời đó là trời cõi Dục. Ở trong năm loại Thần dụng đã
746 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
nói, trong này nói về Thần dụng của đức đầy đủ.
Như trong kinh nói: “Tỳ kheo nên biết, Tam-ma-địa về Dục đoạn
hành thành tựu tu đối với Thần túc, dựa vào lìa  xa, dựa vào không
nhiễm, dựa vào diệt, hồi hướng về xả. Tam-ma-địa về Cần, Tam-ma-
địa về Tâm, Tam-ma-địa về Quán, nói cũng như vậy.”
Hỏi: Trong này nói thế nào gọi là lìa xa…?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Là Tam-ma-địa. Người ấy nói
nếu duyên với Tam-ma-địa làm cảnh để tu đối với Thần túc, thì do hai
duyên cho nên gọi là dựa vào lìa xa…, đó la ø bởi vì ý thích và bởi vì sở
duyên. Nếu duyên với pháp khác làm cảnh để tu đối với Thần túc, thì
chỉ do một duyên mà gọi là lìa xa, đó là bởi vì ý thích chứ không phải
là bởi vì sở duyên.
Có Sư khác nói: Là Niết-bàn tịch diệt. Vị ấy nói nếu duyên với
Niết-bàn tịch diệt làm cảnh để tu đối với Thần túc, thì do hai duyên cho
nên gọi là dựa vào lìa xa…, đó là bở i vì ý thích và bởi vì sở duyên. Nếu
duyên với pháp khác làm cảnh để tu đối với Thần túc, thì chỉ do một
duyên mà gọi là dựa vào lìa xa …, đó là bởi vì ý thích chứ không phải là
bởi vì sở duyên.
Lại có người nói: Là Tam-ma-địa và Niết-bàn tịch diệt. Người ấy
nói nếu duyên với hai pháp này làm cảnh để tu đối với Thần túc, thì do
hai duyên cho nên gọi là lìa xa…, đó là bởi vì ý thích và bởi vì sở duyên.
Nếu duyên với pháp khác làm  cảnh để tu đối với Thần túc, thì chỉ do
một duyên mà gọi là lìa xa…, đó là bởi  vì ý thích chứ không phải là bởi
vì sở duyên.
Nên biết trong này, dựa vào lìa xa đó là Tĩnh lự thứ nhất, dựa vào
không nhiễm đó là Tĩnh lự thứ hai, dựa vào diệt đó là Tĩnh lự thứ ba,
hồi hướng về xả đó là Tĩnh lự thứ tư.
Như trong kinh nói: “Tỳ kheo nên biết, như thế nào gọi là Thọ(tuổi
thọ)? Đó là bốn Thần túc.”
Hỏi: Vì sao Thần túc lại nói là Thọ?
Đáp: Bởi vì pháp này là dựa vào Thọ không đoạn dứt, nghĩa là ở
phần vị của Định thì Thọ chắc chắn không có đoạn dứt.
Có người nói: Bởi vì dựa vào pha ùp này lìa xa tai họa của Thọ,
nghĩa là ở phần vị của Định thì lìa xa tai họa của Thọ.
Có người nói: Bởi vì dựa vào pha ùp này mà Thọ tự tại. Như trong
kinh nói: “Nếu có Tỳ kheo-Tỳ kheo ni…, đối với bốn Thần túc hoặc tập-
hoặc tu- hoặc tu tập nhiều, nếu người  ấy mong cầu trú trong tuổi thọ
một kiếp hoặc là hơn một kiếp, thì sẽ tùy ý tự tại.” Vì vậy cho nên nói
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 747  
www.daitangkinh.org  
Thần túc là Thọ.
Như trong kinh nói: “Có một Phạm Ch í, đi đến chỗ của Tôn giả
A-nan-đà, dùng nhiều lời nói thân thiện hoan hỷ thăm hỏi xong, lùi
về ngồi một bên, hỏi A-nan rằng: Vì  sao ở nơi Sa-môn Kiều-đáp-ma
thường xuyên tu phạm hạnh?”
Hỏi: Vì sao Phạm Chí đưa ra câu hỏi này?
Đáp: Phạm Chí ấy là bạn thân thời xưa của A-nan, biết rõ Tôn giả
là người thuộc về hành ái, trước kia ở trong năm dục luôn luôn đắm say,
cho nên đến thử xem là vì cầu đoạn bỏ ái mà tu phạm hạnh, hay là vì
cầu dục lạc thù thắng mà tu phạm hạnh, vì vậy đưa ra câu hỏi ấy.
“A-nan trả lời rằng: Tôi vì đoạn bỏ ái cho nên thường xuyên tu
phạm hạnh ở nơi Đức Phật.”
Hỏi: Thường xuyên tu phạm hạnh thì đoạn bỏ bảy tùy miên, vì sao
chỉ nói là tôi vì đoạn bỏ ái?
Đáp: Tôn giả Khánh Hỷ cũng bi ết Phạm Chí là người thuộc về
hành ái, đắm say các dục, bởi vì  đưa đường dẫn lối, cho nên có ý nói
nếu ông bị sự ràng buộc của ái mà muốn cầu lìa xa, thì hãy rời bỏ phép
tắc trong gia đình họ hàng, đến nơi Đức Thế Tôn theo tôi thường xuyên
tu phạm hạnh thanh tịnh. Vì vậy phương ti ện trả lời là tôi vì đoạn bỏ
ái.
“Bà-la-môn nói: Sa-môn Kiều-đáp-ma thật sự có dấu tích của
Đạo có thể đoạn bỏ ái hay không? A-nan-đà nói: Thật sự có, đừng nghi
ngờ, nếu ông đến tu thì nhất định có thể đoạn bỏ ái. Phạm Chí thỉnh cầu:
Mong nói cho nghe điều ấy, khiến tâm tôi mở mang thì sẽ nghe theo lời
khuyên. Tôn giả nói cho biết rằng: Chỉ có Đức Thế Tôn của tôi, thấy
biết đúng như thật nói về bốn Thần túc, dựa vào đó tu tập sẽ mau chóng
lìa xa sự ràng buộc của ái.”
Hỏi: Nếu có người nào có thể đối với ba mươi bảy loại pháp phần
Bồ-đề như bốn Niệm trú…, tùy theo một loại mà tu tập thì đều có thể
đoạn bỏ ái, vì sao chỉ nói là tu bốn Thần túc?
Đáp: Bởi vì pháp này là đối trị gần của Kiết ái, đó là người có ái
thì rong ruổi phân tán các duyên, Đẳng trì có thể làm đối trị gần của
Kiết ấy.
“Phạm Chí lại nói: Như Nhân giả đã nói Thần túc vô biên, thì tu
làm sao có thể hết được?”
Hỏi: Vì sao Phạm Chí đưa ra lời nói này?
Đáp: Ý của Phạm Chí nói Thể của bốn Thần túc này có khắp các
phần vị Học-Vô học, pháp ấy chính là tu vô biên thì làm sao có thể  tu
748 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
hết được, nếu không hết thì làm sao có thể đoạn bỏ ái?
“A-nan lại nói: Pháp này không phải là vô biên. Phạm Chí lại nói:
Xin giải thích nói rõ cho nghe. A-nan bảo rằng: Nay tôi hỏi ông có thể
tùy ý trả lời, ý ông nghĩ thế nào?  Ông đã từng nảy sinh mong muốn đi
vào khu vườn dạo chơi phải không? Phạm Chí nói không sai. Lại hỏi: Đi
vào khu vườn đã dạo chơi ngắm nhìn rồi nảy sinh mong muốn quay về
phải không? Phạm Chí nói không sai. Lại hỏi: Mong muốn đã nảy sinh
trong hai thời gian lẽ nào không có khác nhau? Phạm Chí nói không sai.
Tôn giả bảo rằng: Như ông nảy sinh mong muốn trong hai thời gian có
khác nhau, một là mong muốn đi vào khu vườn, hai là mong muốn quay
trở ra, như vậy Thần túc ở phần vị Học-Vô học, tất cả cũng không giống
nhau, pháp tu của phần vị Học la ø mong muốn đoạn bỏ ái, pháp tu của
phần vị Vô học là niềm vui trong pha ùp hiện tại, tùy theo pháp tu khác
nhau chứ không phải nói là vô biên, vì sao Phạm Chí nói là tu không
hết? Phạm Chí nghe rồi hoan hỷ phát tâm thuần tịnh, quay về xuất gia
theo Đức Phật tu phạm hạnh.”
Năm Căn, đó là Tín căn-Tinh tiến căn-Niệm căn-Định căn và Tuệ
căn. Năm Lực cũng như vậy. Năm pháp này tùy theo tên gọi, tức là đều
lấy một loại trong tâm sở làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao năm loại này gọi là Căn, gọi là Lực?
Đáp: Có thể sinh ra pháp thiện cho nên gọi là Căn, có thể phá bỏ
pháp ác cho nên gọi là Lực.
Có người nói: Không có thể làm cho nghiêng ngã thì gọi là Căn,
có thể phá hủy lấn át loại khác thì gọi là Lực.
Có người nói: Nghĩa về thế dụng tăng mạnh lên gọi là Căn, nghĩa
về không thể nào khuất phục gọi là Lực. Nếu dùng phần vị để phân
biệt thì phần vị dưới gọi là Căn, phần vị trên gọi là Lực. Nếu dùng Thật
nghĩa thì trong mỗi phần vị đều có đủ ha i loại. Giải thích rộng về hai
loại này như nơi khác nói.
Bảy Giác chi:
1. Niệm giác chi.
2. Trạch pháp giác chi.
3. Tinh tiến giác chi.
4. Hỷ giác chi.
5. Khinh an giác chi.
6. Định giác chi.
7. Xả giác chi.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 749  
www.daitangkinh.org  
Trạch pháp tức là Tuệ, Hỷ tức là Hỷ căn, Xả gọi là Hành xả, bốn
pháp còn lại như tên gọi tức là đều lấy một loại trong tâm sở làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao bảy loại này gọi là Giác chi?
Đáp: Giác đó là Giác cứu cánh, tức là Tận trí-Vô sinh trí; hoặc là
Giác như thật, tức là Tuệ vô lậu. Bảy là thành phần của pháp ấy, cho
nên gọi là Chi. Trạch pháp cũng là Giác-cũng là Chi, sáu pháp còn lại
là Chi chứ không phải là Giác. Giải thích rộng về bảy loại này như nơi
khác nói.
Tám Đạo chi, đó là Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh
nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tiến, Chánh niệm, Chánh định.
Chánh kiến tức là Tuệ, Chánh tư duy tức là Tầm, Chánh ngữ-
Chánh nghiệp-Chánh mạng tức là ba căn tùy tâm chuyển mà phát khởi
Vô biểu của thân-ngữ. Ba loại còn lại như tên gọi tức là tánh thuộc tâm
sở.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao tám loại này gọi là Đạo chi?
Đáp: Nơi đi lại thông suốt cho nên gọi là Đạo. Tám là thành phần
của pháp ấy cho nên gọi là Chi. Chánh kiến cũng là Đạo-cũng là Chi,
bảy pháp còn lại là Chi chứ không phải là Đạo. Tám loại này cũng như
nơi khác nói rộng ra.
Bốn Tĩnh lự, đó là Tĩnh lự thứ nhất cho đến Tĩnh lự thứ tư.
Có người nói: Tĩnh lự tương ưng với Tầm-Hỷ-Lạc-Xả, như thứ tự
là bốn. Pháp này có hai loại:
1. Tu đạt được.
2. Sinh đạt được.
Tu đạt được, tức là địa ấy thâu nhiếp tâm vào tánh của một cảnh,
nếu cùng với bạn bè giúp đỡ thì năm uẩn làm tánh. Sinh đạt được, là tùy
theo địa đã hệ thuộc năm uẩn khác làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Bốn loại này vì sao nói là Tĩnh lự?
Đáp: Tĩnh nghĩa là yên lặng vắng vẻ, Lự nghĩa là suy nghĩ tính
toán. Trong bốn địa này có Định-Tuệ bình đẳng cho nên gọi là Tĩnh lự,
địa khác hễ có thiếu hụt thì không có được tên gọi này. Bốn loại này
phân biệt rộng như nơi khác nói
Bốn Vô lượng, đó là Từ-Bi-Hỷ-Xả . Từ nghĩa là tác ý tương ưng
với mang lại niềm vui, lấy căn th iện không có Sân làm tánh. Bi nghĩa
là tác ý tương ưng với trừ bỏ khổ đau, lấy căn thiện không có Sân  làm
750 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
tánh. Có người nói: Lấy không Hại làm tánh. Hỷ nghĩa là tác ý tương
ưng với thăm hỏi chúc mừng, lấy Hỷ căn làm tánh. Có người nói: Lấy
vui mừng(hân) trong tâm sở thiện làm tự tánh. Xả nghĩa là tác ý tương
ưng với bình đẳng, lấy căn thiện không có Tham làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Vô lượng?
Đáp: Bởi vì bốn loại này duyên với vô lượng hữu tình, phát sinh
vô lượng pháp thiện, dẫn đến vô lượng quả thù thắng. Nói rộng về bốn
loại này, cũng như nơi khác nói.
Bốn Vô sắc, đó là Không vô bi ên xứ, cho đến Phi tưởng phi phi
tưởng xứ. Pháp này cũng có hai loại:
1. Tu đạt được.
2. Sinh đạt được.
Tu đạt được, tức là địa ấy thâu nhiếp tâm vào tánh của một cảnh,
nếu cùng với bạn bè giúp đỡ thì bốn uẩn làm tánh. Sinh đạt được, tức là
địa ấy hệ thuộc bốn uẩn khác làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao bốn loại này gọi là Vô sắc?
Đáp: Bởi vì trong bốn địa này vượt lên trên tất cả các pháp có sắc,
làm tổn hại đến tất cả các pháp có sắc, pháp có sắc ở địa này không có
thể sinh khởi cho nên gọi là Vô sắc . Bốn loại này cũng như nơi khác
nói rộng ra.
Tám Giải thoát:
1. Bên trong có sắc quán các sắc giải thoát.
2. Bên trong không có sắc tưởng quán sắc bên ngoài giải thoát.
3. Tịnh giải thoát Thân tác chứng cụ túc trú.
4. Không vô biên xứ giải thoát.
5. Thức vô biên xứ giải thoát.
6. Vô sở hữu xứ giải thoát.
7. Phi tưởng phi phi tưởng giải thoát.
8. Diệt thọ tưởng giải thoát Thân tác chứng cụ túc trú.
Trong này, ba loại trước lấy căn thiện không có Tham làm tánh,
nếu cùng với bạn bè giúp đỡ thì năm uẩn làm tánh; bốn loại tiếp theo
thì lấy bốn uẩn thiện gia hạnh của địa Căn bản ấy làm tánh. Có người
nói: Cũng lấy tám đạo giả i thoát trước của đị a Cận phần ấy làm tánh.
Giải thoát cuối cùng lấy Đẳng chí Diệt tận làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Giải thoát?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 751  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì giải thoát tất cả những gì có thể ngăn cản. Nghĩa còn
lại như nơi khác nói rộng ra.
Tám Thắng xứ:
1. Bên trong có tưởng về sắc quán ít sắc bên ngoài, cho đến nói
rộng ra.
2. Bên trong có tưởng về sắc quán nhiều sắc bên ngoài, cho đến
nói rộng ra.
3. Bên trong không có tưởng về sắc quán ít sắc bên ngoài, cho đến
nói rộng ra.
4. Bên trong không có tưởng về sắc quán nhiều sắc bên ngoài, cho
đến nói rộng ra; quán về xanh-vàng-đỏ- trắng, lại làm thành bốn loại.
Tám loại này đều lấy căn thiện không có Tham làm tánh, cho đến cùng
với bạn bè giúp đỡ thì năm uẩn làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Thắng xứ?
Đáp: Bởi vì làm cho sở duyên phải hàng phục và hủy diệt tham ái,
cho nên gọi là Thắng xứ. Nghĩa phân biệt rộng ra như nơi khác nói.
Mười Biến xứ, đó là quán phân bi ệt về xanh-vàng-đỏ-trắng-địa-
thủy-hỏa-phong, tức là tám loại trước, chín là Không vô biên xứ, mười
là Thức vô biên xứ.
Trong này, tám loại trước lấy căn thiện không có Tham làm tánh,
nếu cùng với bạn bè giúp đỡ thì năm uẩn làm tánh; hai Biến xứ sau thì
lấy bốn uẩn thiện gia hạnh hữu lậu của địa ấy cùng phẩm Thắng giải
ấy làm tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Biến xứ?
Đáp: Sở duyên rộng khắp, Thắng giải vô biên cho nên gọi là Biến
xứ. Nghĩa còn lại như nơi khác nói.
Tám Trí, đó là Pháp trí, Loại trí, Thế tục trí, Tha tâm trí, Khổ trí,
Tập trí, Diệt trí, Đạo trí; không phải là Tận trí và Vô sinh trí, bởi vì phần
vị hạn chế.
Tám Trí này đều lấy Tuệ trong tâm sở pháp làm tự tánh.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Trí?
Đáp: Quán xét quyết định đối với  pháp sở duyên, cho nên gọi là
Trí. Nghĩa còn lại như nơi khác nói rộng ra.
Ba Đẳng trì:
1. Không.
752 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
2. Vô nguyện.
3. Vô tướng.
Ba loại này đều lấy Tam-ma-địa trong tâm sở pháp làm tánh, gồm
chung hữu lậu và vô lậu.
Trong này chỉ nói đến môn giải thoát vô lậu. Nếu đi cùng hai
hành tướng là Không-Vô ngã, thì Đẳng trì vô lậu gọi là Tam-ma-địa
Không. Nếu đi cùng mười hành tướng là Vô thường-Khổ-Nhân-Tập-
Sinh-Duyên-Đạo-Như-Hành-Xuất,thì Đẳng trì vô lậu gọi là Tam-ma-
địa Vô nguyện. Nếu đi cùng bốn hành tướng là Diệt-Tĩnh-Diệu-Ly, thì
Đẳng trì vô lậu gọi là Tam-ma-địa Vô tướng.
Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Đẳng trì?
Đáp: Giữ gìn tâm bình đẳng khiến cho tập trung vào một cảnh, bởi
vì có sự thành tựu cho nên gọi là Đẳng trì. Nói rộng về ba loại này, như
nơi khác phân tích.
Bốn quả Sa-môn:
1. Quả Dự lưu.
2. Quả Nhất lai.
3. Quả Bất hoàn.
4. Quả A-la-hán.
Bốn quả này đều lấy hai pháp làm tánh:
1. Vô vi.
2. Hữu vi.
Quả vô vi, đó là quả Dự lưu dùng Đoạn-Trạch diệt do kiến mà
đoạn của ba cõi làm tánh; quả Nhất lai dùng Đoạn do kiến mà đoạn của
ba cõi, và Đoạn-Trạch diệt thuộc sáu phẩm trước do tu mà đoạn của cõi
Dục làm tánh; quả Bất hoàn dùng Đo ạn do kiến mà đoạn của ba cõi,
và Đoạn-Trạch diệt do tu mà đoạn của cõi Dục làm tánh; quả A-la-hán
dùng Đoạn-Trạch diệt do kiến-tu mà đoạn của ba cõi làm tánh.
Quả hữu vi, tùy theo sự thích hợp đều dùng năm uẩn vô lậu   làm
tánh.

Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là quả Sa-môn?
Đáp: Dũng mãnh không ngừng trừ bỏ pháp nhiễm, đó gọi là   Sa-
môn; là do các Sa-môn đã dẫn đến-đ ã chứng được, đó gọi là quả Sa-
môn. Loại này cũng như nơi khác nói rộng ra.
Năm Thông:
1. Thần cảnh trí thông.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 753  
www.daitangkinh.org  


tánh.
2. Thiên nhãn trí thông.
3. Thiên nhĩ trí thông.
4. Tha tâm trí thông.
5. Túc trú tùy niệm trí thông. Năm loại này đều dùng Tuệ làm tự

Đã nói về tự tánh, nên nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Thông?
Đáp: Bởi vì đối với sở duyên của mình thông hiểu rõ ràng không trái
ngược, hoạt dụng vi diệu không ngăn ngại gì cho nên gọi là Thông.
Cõi, bốn loại chỉ hệ thuộc cõi Sắc, Tha tâm trí thông hệ thuộc cõi
Sắc và không hệ thuộc.
Địa, thì thuộc về địa Căn bản của bốn Tĩnh lự, không phải là Cận
phần, không phải là Vô sắc. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu địa có Tam-
ma-địa thù thắng làm sở y của na êm Thông, thì địa ấy có năm Thông;
Cận phần và Vô sắc không có Tam-ma-địa thù thắng làm sở y của năm
Thông, vì vậy ở đó không có các Thông này.
Có người nói: Nếu địa có Xa-ma-tha và Tỳ-bát-xá-na thâu nhiếp
tiếp nhận bình đẳng, thì địa ấy có na êm Thông; Cận phần và Vô sắc
thiếu đi một loại tùy theo, cho nên không có năm Thông.
Sở y, đều dựa vào cõi Dục-Sắc.
Hành tướng, bốn loại chỉ là hành tướng không rõ ràng; Tha tâm trí
thông, nếu như hữu lậu thì cũng là hành tướng không rõ ràng, nếu là vô
lậu thì làm bốn hành tướng của Đạo.
Sở duyên, Thần cảnh trí thông duyên với  cõi Dục-Sắc, hoặc là
bốn Xứ, hoặc là hai Xứ; Thiên nh ãn trí thông duyên với Sắc xứ của
cõi Dục-Sắc; Thiên nhĩ trí thông duyên với Thanh xứ của cõi Dục-Sắc;
Tha tâm trí thông duyên với tâm-tâm sở của cõi Dục-Sắc và không hệ
thuộc; Túc trú tùy niệm trí thông duyên với năm uẩn của cõi Dục-Sắc.
Niệm trú, ba loại trước chỉ là Thân niệm trú, Tha tâm trí thông là
ba Niệm trú trừ ra Thân, Túc trú tùy niệm trí thông chỉ là Pháp niệm
trú.
Trí, bốn loại chỉ là Thế tục trí, Tha tâm trí thông nếu hữu lậu là
Thế tục trí và Tha tâm trí, nếu vô lậu là Pháp trí-Loại trí-Đạo trí và Tha
tâm trí.
Tam-ma-địa đi cùng, bốn loại không phải là Tam-ma-địa đi cùng,
Tha tâm trí thông nếu hữu lậu thì c ũng không phải là Tam-ma-địa đi
cùng, nếu vô lậu thì đi cùng với Tam-ma-địa Vô nguyện thuộc Đạo.
Căn tương ưng, dựa vào chủng loại thì nói là tương ưng với ba căn,
754 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
đó là Lạc căn-Hỷ căn và Xả căn.
Đời, năm loại đều rơi vào ba đời, bốn loại trước thì quá khứ duyên
với quá khứ, hiện tại duyên với hiện tại, vị lai nếu sinh khởi thì duyên
thì duyên với vị lai, không sinh khởi thì duyên với ba đời. Túc trú tùy
niệm trí thông, quá khứ và hiện tại duyên với quá khứ, vị lai duyên với
ba đời.
Thiện…, Thiên nhãn thông-Thiên nhĩ thông là vô ký duyên với ba
loại, Thần cảnh trí thông là thiện thì duyên với vô ký, còn lại là thiện
thì duyên với ba loại.
Hệ thuộc cõi Dục…, bốn loại la ø hệ thuộc cõi Sắc, duyên với hệ
thuộc cõi Dục-Sắc; Tha tâm trí t hông là hệ thuộc cõi Sắc và không hệ
thuộc, duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc và không hệ thuộc.
Học…, bốn loại là Phi học phi vô học, duyên với Phi học phi vô
học; Tha tâm trí thông là Học-Vô học và Phi học phi vô học, duyên với
Học-Vô học và Phi học phi vô học.
Do kiến mà đoạn…, ba loại là do tu mà đoạn, duyên với do tu mà
đoạn; Tha tâm trí thông là do tu mà đoạn và không đoạn, duyên với do
kiến-tu mà đoạn và không đoạn; Túc trú tùy niệm trí thông là do tu mà
đoạn, duyên với do kiến-tu mà đoạn.
Duyên với danh-duyên với nghĩa, Túc trú tùy niệm trí thông duyên
chung với danh và nghĩa, bốn loại còn lại chỉ duyên với nghĩa.
Duyên với Tự tương tục…, Tha tâm trí thông chỉ duyên với Tha
tương tục, bốn loại còn lại duyên chung với Tự-Tha tương tục và Phi
tương tục.
Về gia hạnh đắc và ly nhiễm đắc.
Hỏi: Năm Thông này là gia hạnh đa ït được, hay là lìa nhiễm đạt
được? Nếu gia hạnh đạt được thì chương Trí Uẩn đã nói làm sao thông
hiểu? Như nói: “Nếu thành tựu Tha tâm tr í hiện tại, thì cũng thành tựu
quá khứ- vị lai chăng?
Đáp: Đúng như vậy.” Nếu lìa nhiễm đa ït được thì trong Uẩn này
nói làm sao thông hiểu? Như nói: “D ùng đạo vô gián chứng Thần cảnh
trí thông, thì Niệm trú hiện tại tu một, vị lai tu bốn…, không phải là có vị
lai tu khởi lên trước lúc đạt được.”
Đáp: Có người nói: Chỉ có gia hạnh đạt được.
Hỏi: Chương Trí Uẩn đã nói làm sao thông hiểu?
Đáp: Văn ấy nên đưa ra cách nói này: Nếu thành tựu Tha tâm trí
hiện tại, thì vị lai nhất định thành tựu, quá khứ nếu đã diệt không mất thì
thành tựu, nếu chưa hẳn đã diệt hoặc là đã diệt mà mất thì không thành
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 755  
www.daitangkinh.org  
tựu. Nhưng mà không nói như vậy, là bởi vì thế lực đã dẫn dắt cho nên
trả lời tóm lược toàn bộ. Có người nói: Chỉ có lìa nhiễm đạt được.
Hỏi: Trong Uẩn này trước đây đã nói làm sao thông hiểu?
Đáp: Có người nói: Trở lại đi ều hòa luyện tập pháp phần Bồ-đề
chứ không phải là bắt đầu đạt được t u, bởi vì lúc bấy giờ chỉ làm cho
pháp đã đạt được trước đây chuyển sang rõ ràng hơn.
Nói như vậy thì đều gồm chung gi a hạnh đạt được và lìa nhiễm
đạt được, trong Uẩn này chỉ nói về gia hạnh đạt được, chương Trí Uẩn
chỉ nói về lìa nhiễm đạt được. Như vậy thì làm cho hai cách nói dễ dàng
thông suốt.
Có người nói: Ở trong sự lìa nhiễ m đạt được ấy, có lúc đã từng
luyện tập, có lúc chưa từng luyện tập, chương Trí Uẩn nói về đã từng
luyện tập, trong Uẩn này nói về chưa từng luyện tập, như vậy cũng làm
cho hai cách nói dễ dàng thông suốt.
Lìa nhiễm đạt được, đó là do Tĩnh l ự thứ nhất đã dẫn dắt phát
khởi, lúc lìa nhiễm của cõi Dục thì đạt được, cho đến do Tĩnh lự thứ tư
đã dẫn dắt phát khởi, lúc lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba thì đạt được. Nếu
các Thánh giả và dị sinh ở thân đời sau, thì cùng đạt được đã từng luyện
tập-chưa từng luyện tập, còn lại ch ỉ đạt được chưa từng luyện tập. Lìa
nhiễm đạt được rồi gia hạnh hiện rõ trước mắt, Phật không có gia hạnh,
Độc giác gia hạnh bậc Hạ, Thanh va ên hoặc là bậc Trung-hoặc là bậc
Thượng. Vả lại, tùy theo đạo giải thoát lúc lìa nhiễm, thì pháp do tu mà
đạt được đều là lìa nhiễm đạt được, nếu ở lúc khác mà tu đạt được thì
đều là gia hạnh đạt được.
Hỏi: Ở nơi nào khởi lên?
Đáp: Cõi Dục-Sắc đều có thể khởi lên, trong cõi Dục chỉ có người
và trời. Trong loài người chỉ có ba châu, gồm chung thân nam-thân nữ,
dị sinh-Thánh giả, Học và Vô học đều có thể hiện khởi.
Hỏi: Các Thông là đạo vô gián th âu nhiếp, hay là đạo giải thoát
thâu nhiếp? Nếu như đạo vô gián th âu nhiếp, thì kinh đã nói làm sao
thông hiểu? Như nói: “Phân một làm nhiều, hợp nhiều làm một”. Không
phải là đạo vô gián trong một sát -na mà có sự việc như vậy. Nếu như
đạo giải thoát thâu nhiếp, thì luận Phẩm Loại Túc nói nên thông hiểu thế
nào? Như nói: “Thông là thế nào? Đó là Tuệ thiện.” Thiên nhãn thông-
Thiên nhĩ thông-đạo giải thoát, là Tuệ vô ký vì sao gọi là Thông?
Đáp: Các Thông là đạo giải thoát thâu nhiếp, như quả Sa-môn do
đạo giải thoát thâu nhiếp chứ không phải là đạo vô gián; ở đây cũng
như vậy.
756 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 
Hỏi: Luận Phẩm Loại Túc nói nên thông hiểu thế nào?
Đáp: Luận ấy đã nói về Thông cùng với luận này nói khác nhau.
Luận ấy nói Tuệ thiện đều gọi là Thông, bởi vì nói tất cả các pháp đều
là do Thông mà đạt được; trong này đã nói Tuệ thù thắng gọi là Thông,
Thông này hoặc là thiện, hoặc là vô ký.
Thông và Tuệ thiện có thể làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc là Thông mà không phải là Tuệ thiện, đó là Thiên nhãn
thông-Thiên nhĩ thông.
2. Có lúc là Tuệ thiện mà không phải là Thông, đó là trừ ra Thông,
còn lại Tuệ thiện.
3. Có lúc là Thông mà cũng là Tuệ thiện, đó là bốn Thông còn
lại.
4. Có lúc không phải là Thông mà cũng không phải là Tuệ thiện,
đó là trừ ra tướng trước.
Hỏi: Năm Thông này là như thuy ết mà sinh khởi, hay là không
phải như vậy?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Như thuyết mà sinh khởi, đó
là Thần cảnh trí thông khởi lên trư ớc cho nên Đức Phật nói trước, cho
đến Túc trú tùy niệm trí thông khởi lên sau cho nên Đức Phật nói sau.
Nghĩa là lúc ấy nghe về trời cõi  Sắc mà không có thể đi đến, cho nên
trước tiên khởi lên Thần cảnh thôn g để đi đến; mà không có thể nhìn
thấy sắc của họ, cho nên tiếp t ục khởi lên Thiên nhãn thông để nhìn
thấy; mà không có thể nghe được lời nói của họ, cho nên tiếp tục khởi
lên Thiên nhĩ để nghe được; mà không có thể biết được tâm của họ, cho
nên tiếp tục khởi lên Tha tâm thông để bi ết tâm của họ; biết tâm của
họ rồi mà chưa biết đời trước đã từng gặp nhau hay không, cho nên sau
cuối khởi lên Túc trú thông. Đức Thế Tôn dựa vào thứ tự này mà nói.
Nói như vậy thì thứ tự không có nhất định, nghĩa là hoặc trước tiên
khởi lên Thần cảnh thông, cho đến hoặc là trước tiên khởi lên Túc trú
thông; hoặc có người chỉ đạt được  Thần cảnh thông, như Thiên Thụ…;
hoặc có người chỉ đạt được Thiên nhãn thông, như Thiện Tinh…Vì vậy,
các Thông không có sự tiến vào theo ch iều thuận-tiến vào theo chiều
nghịch, cũng không có vượt qua thứ tự như các Đẳng chí,  hoặc là như
Vô lượng-Giải thoát-Thắng xứ-Biến xứ.
Hỏi: Lúc tu khởi lên Thần cảnh thông-Thiên nhãn thông, cùng có
ánh sáng thì điều này có gì khác nhau?
Đáp: Nếu do tu Thần cảnh thông mà dẫn đến ánh sáng, thì hoặc
là do biến hóa đã làm ra, hoặc là do tự tánh vốn có. Nếu do tu Thiên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 141 757  
www.daitangkinh.org  
nhãn thông mà dẫn đến ánh sáng, thì không phải là do biến hóa đã làm
ra, mà chỉ do tự tánh vốn có.


„
758 BỘ TỲ ĐÀM 5
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA