A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 156

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 89  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 156

LUẬN VỀ NHẤT TÂM (Phần 2)

Hỏi: Các pháp tương ưng với Ch ánh kiến Vô học, thì pháp ấy
tương ưng với Chánh tư duy Vô học chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Chánh kiến
Vô học ở tất cả các địa có thể đa ït được, chứ không phải là tất cả các
tâm vô lậu; Chánh tư duy Vô học thì tất cả các tâm vô lậu có thể đạt
được, chứ không phải là tất cả các địa. Vì vậy có thể làm thành bốn câu
phân biệt lớn:
1. Có pháp tương ưng với Chánh kiến Vô học, chứ không phải là
Chánh tư duy Vô học, đó là Chánh kiến Vô học tương ưng với Chánh tư
duy, và Chánh tư duy Vô học không tương ưng với pháp tương ưng của
Chánh kiến Vô học. Chánh kiến Vô học tương ưng với Chánh tư duy, đó
là Chánh tư duy trong tụ Chánh kiến Vô học, pháp này chỉ tương ưng với
Chánh kiến Vô học, chứ không phải là Chánh tư duy Vô học, bởi vì tự
Thể cùng với tự Thể, do ba nhân duyên cho nên không tương ưng:
a. Bởi vì không có hai tự tánh cùng lúc khởi lên.
b. Bởi vì sát-na trước sau không đi song song.
c. Bởi vì các pháp không nhìn tự Thể mà làm duyên cho pháp
khác. Và Chánh tư duy Vô học không tương ưng với pháp tương ưng của
Chánh kiến Vô học, đó là Tĩnh lự trung gian, ba Tĩnh lự dưới, ba Vô
sắc dưới, là pháp tương ưng với Chánh kiến Vô học. Những pháp này
không phải là tương ưng với Chánh tư duy Vô học, bởi vì ở địa ấy không
có Chánh tư duy.
2. Có pháp tương ưng với Chánh tư duy Vô học, chứ không phải
là Chánh kiến Vô học, đó là Chánh tư duy Vô học tương ưng với Chánh
kiến, và Chánh kiến Vô học không tương ưng với pháp tương ưng của
Chánh tư duy Vô học. Chánh tư duy Vô học tương ưng với Chánh kiến,
90 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
đó là Chánh kiến trong tụ Chánh tư duy Vô học, pháp này chỉ tương ưng
với Chánh tư duy Vô học, chứ không phải là Chánh kiến Vô học, bởi vì
tự Thể cùng với tự Thể, do ba nhân duyên cho nên không tương ưng. Và
Chánh kiến Vô học không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh tư
duy Vô học, đó là Vị chí-Tĩnh lự thứ nhất, pháp tương ưng với Chánh tư
duy trong tụ Tận trí-Vô sinh trí. Những pháp này không phải là tương
ưng với Chánh kiến Vô học, bởi vì trong tụ ấy không có Chánh kiến.
3. Có pháp tương ưng với Chánh kiến-Chánh tư duy Vô học, đó là
trừ ra Chánh tư duy tương ưng với Chánh kiến Vô học, và trừ ra Chánh
kiến tương ưng với Chánh tư duy Vô học, còn lại các pháp tương ưng
với Chánh kiến-Chánh tư duy Vô học. Nghĩa là trong tụ này trừ ra hai
tự Thể, còn lại tâm-tâm sở tương ưng với hai pháp. Điều này lại là thế
nào? Đó là chín pháp Đại địa, mười pháp Đại thiện địa, Tâm và Tầm-
Tứ.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Chánh kiến-Chánh tư duy
Vô học, đó là Chánh kiến Vô học  không tương ưng với Chánh tư duy,
Chánh tư duy Vô học không tương ưng với Chánh kiến, và những tâm-
tâm sở pháp mà trước đây không th âu nhiếp, cùng với sắc-vô vi-tâm
bất tương ưng hành. Chánh kiến Vô học không tương ưng với Chánh tư
duy, đó là Chánh tư duy trong tụ Tận trí-Vô sinh trí, pháp này không
phải là tương ưng với Chánh kiến V ô học, bởi vì trong tụ ấy không có
Chánh kiến; cũng không phải là tư ơng ưng với Chánh tư duy Vô học,
bởi vì tự Thể không tương ưng với tự Thể. Chánh tư duy Vô học không
tương ưng với Chánh kiến, đó là Tĩnh lự trung gian, ba Tĩnh lự trên, ba
Vô sắc dưới, Chánh kiến Vô học. Những pháp này không phải là tương
ưng với Chánh kiến, bởi vì tự T hể không tương ưng với tự Thể; cũng
không phải là tương ưng với Chánh tư duy Vô học, bởi vì trong địa ấy
không có Chánh tư duy. Và những tâm-tâm sở pháp mà trước đây không
thâu nhiếp, đó là Tĩnh lự trung gian, ba Tĩnh lự trên, ba Vô sắc dưới,
tâm-tâm sở pháp trong tụ Tận trí-Vô sinh trí, và tất cả tâm-tâm sở pháp
hữu lậu thuộc về Học, cùng với sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, nên
biết đều là câu thứ tư.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Ch ánh kiến Vô học, thì pháp ấy
tương ưng với Chánh cần Vô học chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Chánh kiến
Vô học ở tất cả các địa có thể đạt được, chứ không phải là tất cả các tâm
vô lậu; Chánh cần Vô học thì tất cả các địa và tất cả các tâm vô lậu có
thể đạt được. Vì vậy có thể làm thành bốn câu phân biệt trung bình:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 91  
www.daitangkinh.org  
1. Có pháp tương ưng với Chánh kiến Vô học, chứ không phải là
Chánh cần Vô học, đó là Chánh kiến Vô học tương ưng với Chánh cần.
Pháp này không phải là tương ưng với Chánh cần Vô học, bởi vì tự Thể
không tương ưng với tự Thể.
2. Có pháp tương ưng với Chánh cần Vô học, chứ không phải là
Chánh kiến Vô học, đó là Chánh ki ến Vô học, và Chánh kiến Vô học
không tương ưng với pháp tương ưng của Chánh cần Vô học. Chánh
kiến Vô học, đó là bởi vì tự Thể không tương ưng với tự Thể. Chánh
kiến Vô học không tương ưng với pha ùp tương ưng của Chánh cần Vô
học, đó là pháp tương ưng với Chánh cần trong tụ Tận trí-Vô sinh trí.
Pháp này không phải là tương ưng với Chánh kiến, bởi vì trong tụ ấy
không có Chánh kiến.
3. Có pháp tương ưng với Chánh kiến-Chánh cần Vô học, đó là trừ
ra Chánh cần tương ưng với Chánh kiến Vô học, còn lại các pháp tương
ưng với Chánh kiến Vô học. Bởi vì Chánh cần nhiều hơn cho nên ở đây
chỉ nói là trừ ra. Nhưng trong tụ này trừ ra hai tự Thể, còn lại các tâm-
tâm sở đều tương ưng với hai pháp. Điều này lại là thế nào? Đó là chín
pháp Đại địa, chín pháp Đại thiện địa, Tâm và Tầm-Tứ.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Chánh kiến-Chánh cần
Vô học, đó là Chánh cần không t ương ưng với Chánh kiến Vô học, và
những tâm-tâm sở pháp mà trước đa ây không thâu nhiếp, cùng với sắc-
vô vi-tâm bất tương ưng hành. Ch ánh cần không tương ưng với Chánh
kiến Vô học, đó là Chánh cần trong t ụ Tận trí-Vô sinh trí, pháp này
không phải là tương ưng với Chánh ki ến, bởi vì trong tụ ấy không có
Chánh kiến; cũng không phải là tương ưng với Chánh cần, bởi vì tự Thể
không tương ưng với tự Thể. Và những tâm- tâm sở pháp mà trước đây
không thâu nhiếp, đó là trong này không có tâm-tâm sở pháp Vô học
nào mà trước đây không thâu nhiếp, chỉ có tất cả tâm-tâm sở pháp hữu
lậu thuộc về Học là do trước đây không thâu nhiếp, cùng với sắc-vô vi-
tâm bất tương ưng hành, nên biết đều là câu thứ tư thâu nhiếp.
Như đối với Chánh cần, đối vớ i Chánh niệm-Chánh định-Chánh
giải thoát cũng như vậy, bởi vì pháp này đều có thể làm thành bốn câu
phân biệt trung bình.
Các pháp tương ưng với Chánh kiến Vô học, pháp ấy không phải
là tương ưng với Chánh trí Vô học; các pháp tương ưng với Chánh trí Vô
học, pháp ấy không phải là tương ưng với Chánh kiến Vô học; bởi vì hai
pháp này không cùng lúc khởi lên.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Chá nh tư duy Vô học, thì pháp ấy
92 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tương ưng với Chánh cần Vô học chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Chánh tư duy
Vô học, tất cả các tâm vô lậu có thể đạt được, chứ không phải là tất cả
các địa; Chánh cần Vô học thì tất cả  các địa và tất cả các tâm vô lậu
có thể đạt được. Vì vậy cũng có thể làm thành bốn câu phân biệt trung
bình, văn nói như Chánh kiến đối với Chánh cần. Như đối với Chánh
cần, đối với Chánh niệm-Chánh định-Chánh giải thoát cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Cha ùnh tư duy Vô học, thì pháp ấy
tương ưng với Chánh trí Vô học chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Chánh tư duy
Vô học, tất cả các tâm vô lậu có thể đạt được, chứ không phải là tất cả
các địa; Chánh trí Vô học thì tất cả các địa có thể đạt được, chứ không
phải là tất cả các tâm vô lậu. Vì vậy cũng có thể làm thành bốn câu
phân biệt lớn, văn nói như Chánh kiến đối với Chánh tư duy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh cần Vô học, thì pháp ấy tương
ưng với Chánh niệm Vô học chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu ph ân biệt. Trong này, Chánh cần-
Chánh niệm Vô học cùng ở tất cả các địa-tất cả các tâm vô lậu có thể
đạt được, vì vậy có thể làm thành bốn câu phân biệt nhỏ:
1. Có pháp tương ưng với Chánh cần Vô học, chứ không phải là
Chánh niệm Vô học, đó là Chánh niệm Vô học. Pháp này tương ưng với
Chánh cần Vô học chứ không phải là Chánh niệm, bởi vì tự Thể không
tương ưng với tự Thể.
2. Có pháp tương ưng với Chánh niệm Vô học, chứ không phải là
Chánh cần Vô học, đó là Chánh ca àn Vô học. Pháp này tương ưng với
Chánh niệm Vô học chứ không phải là Chánh cần, bởi vì tự Thể không
tương ưng với tự Thể.
3. Có pháp tương ưng với Chánh cầ n-Chánh niệm Vô học, đó là
trừ ra Chánh cần-Chánh niệm Vô học, còn lại các pháp tương ưng với
Chánh cần-Chánh niệm Vô học. Nghĩa là trong tụ này trừ ra hai tự Thể,
còn lại tâm-tâm sở tương ưng với hai pháp này. Điều này lại là thế nào?
Đó là chín pháp Đại địa, chín pháp Đại thiện địa, Tâm và Tầm-Tứ.
4. Có pháp không phải là tương ưng với Chánh cần-Chánh niệm
Vô học, đó là những tâm-tâm sở pháp mà trước đây không thâu nhiếp,
cùng với sắc-vô vi-tâm bất t ương ưng hành. Trong này không có tâm-
tâm sở pháp Vô học nào mà trước đây không thâu nhiếp, chỉ có tất
cả tâm-tâm sở pháp hữu lậu thuộc về Học là do trước đây không thâu
nhiếp, cùng với sắc-vô vi-tâm bất tương ưng hành, nên biết đều là câu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 93  
www.daitangkinh.org  
thứ tư thâu nhiếp.
Như đối với Chánh niệm, đối với Chánh định-Chánh giải thoát
cũng như vậy, bởi vì pháp này đều có thể làm thành bốn câu phân biệt
nhỏ.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh cần Vô học, thì pháp ấy tương
ưng với Chánh trí Vô học chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Chánh cần Vô
học ở tất cả các địa và tất cả các tâm vô lậu có thể đạt được, Chánh trí
Vô học thì tất cả các địa có thể đạt  được chứ không phải là tất cả các
tâm vô lậu, cũng làm thành bốn câu phân biệt trung bình, văn nói như
Chánh tư duy đối với Chánh cần. Như Chánh cần, Chánh niệm-Chánh
định cũng như vậy.
Hỏi: Các pháp tương ưng với Chánh giải thoát Vô học, thì pháp ấy
tương ưng với Chánh trí Vô học chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, Chánh giải
thoát Vô học ở tất cả các địa và ta át cả các tâm vô lậu có thể đạt được,
Chánh trí Vô học thì thì tất cả các địa có thể đạt được chứ không phải là
tất cả các tâm vô lậu, cũng làm thành bốn câu phân biệt trung bình, văn
nói như Chánh cần đối với Chánh trí.

---------------------------------
94 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
CHƯƠNG VI: CĂN UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Sáu: LUẬN VỀ NGƯ

Nếu thành tựu Nhãn căn, thì lúc  ấy đối với hai mươi hai căn, có
mấy thành tựu, có mấy không thành t ựu? Các chương như vậy và giải
thích về nghĩa của từng chương đã lĩnh hội rồi, tiếp theo nên phân biệt
rộng ra.
Hỏi: Phần luận này vì sao gọi là Ngư?
Đáp: Bởi vì nhiều phần vị thay  đổi khó giữ lấy được. Sao gọi là
nhiều phần vị? Đó là phần vị căn đầy đủ-không đầy đủ, phần vị không
có hình thể-một hình thể-hai hình thể, phần vị có tâm-không có tâm,
phần vị nhất định-không nhất định, phần vị sinh ở cõi-địa sai biệt, phần
vị đoạn thiện-không đoạn thiện, phần vị lìa nhiễm-chưa lìa nhiễm, phần
vị thiện-nhiễm-vô ký, phần vị dị sinh-Thánh giả, phần vị Kiến đạo-Tu
đạo-đạo Vô học. Đối với những phần vị này, hai mươi hai căn thành tựu
và không thành tựu, thay đổi không nhất định, như cá khó bắt được, cho
nên lập ra tên gọi này.
Hỏi: Nếu thành tựu Nhãn căn, thì lúc ấy đối với hai mươi hai căn,
có mấy thành tựu, có mấy không tha ønh tựu? Cho đến Cụ tri căn cũng
hỏi như vậy?
Đáp: Nếu thành tựu Nhãn căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu năm
căn, còn lại thì không nhất định. Thành tựu năm căn, đó là Nhãn-Thân-
Mạng-Ý và Xả căn. Còn lại thì không nhất định, đó là mười bảy căn
còn lại, hoặc là thành tựu, hoặc là không thành tựu.
Nghĩa là Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Thân căn, người đầy đủ thì thành tựu,
người không đầy đủ thì không thành tựu.
Nữ căn-Nam căn, nếu một hình t hể thì tùy theo thành tựu một.
Nếu hai hình thể thì thành tựu cả hai. Nếu không có hình thể thì cả hai
không thành tựu, đó là lúc đầu không đạt được, hoặc là đạt được rồi do
từ từ mạng chung, hoặc là vì duyên khác cho nên mất đi.
Lạc căn, nếu sinh ở cõi Biến tịnh trở xuống, nếu Thánh giả sinh ở
Tĩnh lự thứ tư thì thành tựu, nếu dị sinh sinh ở Tĩnh lự thứ tư thì không
thành tựu.
Khổ căn, nếu sinh ở cõi Dục thì thành tựu, nếu sinh ở cõi Sắc thì
không thành tựu.
Hỷ căn, nếu sinh ở cõi Cực Quang Tịnh trở xuống, nếu Thánh giả
sinh ở Tĩnh lự thứ ba-thứ tư thì thành tựu, nếu dị sinh sinh ở Tĩnh lự thứ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 95  
www.daitangkinh.org  
ba-thứ tư thì không thành tựu.
Ưu căn, nếu chưa lìa nhiễm cõi Dục thì thành tựu, nếu đã lìa nhiễm
cõi Dục thì không thành tựu.
Năm căn như Tín…, nếu không đoạn thiện thì thành tựu, nếu đoạn
thiện thì không thành tựu.
Vị tri đương tri căn, trú trong Kiến đa ïo thì thành tựu, còn lại thì
không thành tựu.
Dĩ tri căn, trú trong phần vị Tu đạo thì thành tựu, còn lại thì không
thành tựu.
Cụ tri căn, trú trong phần vị Vô học thì thành tựu, còn lại thì không
thành tựu.
Vì vậy cho nên nói là còn lại thì không nhất định.
Như Nhãn căn, Nhĩ-Tỷ-Thiệt căn cũng như vậy, đều ở cõi Sắc thì
nhất định thành tựu, ở cõi Vô sắc th ì nhất định không thành tựu, ở cõi
Dục thì không nhất định.
Nếu thành tựu Thân căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu bốn căn,
còn lại thì không nhất định. Thành tựu bốn căn, đó là Thân-Mạng-Ý và
Xả căn. Còn lại thì không nhất định, đó là mười tám căn còn lại, hoặc
là thành tựu, hoặc là không thành tựu.
Nhãn căn, người đầy đủ thì thành tựu, người không đầy đủ thì
không thành tựu. Mười bảy căn còn lại, nói như trước.
Nếu thành tựu Nữ căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu tám căn, còn
lại thì không nhất định. Thành tựu ta ùm căn, đó là N ữ-Thân-Mạng-Ý-
Lạc-Khổ-Hỷ và Xả căn. Còn lại  thì không nhất định, đó là mười bốn
căn còn lại, hoặc là thành tựu, hoa ëc là không thành tựu, như trước nên
biết. Như Nữ căn, Nam căn cũng như vậy.
Nếu thành tựu hai căn Nam-Nữ, thì lúc ấy nhất định thành tựu
mười lăm căn, đó là Nam-Nữ-Thân-Mạng-Ý, năm Thọ và năm căn như
Tín… Nhất định không thành tựu ba căn, đó là ba căn Vô lậu. Còn lại thì
không nhất định, như trước nên biết.
Nếu thành tựu Mạng căn, thì lúc ấ y nhất định thành tựu ba căn,
còn lại thì không nhất định. Thành tựu ba căn, đó là Mạng-Ý và Xả căn.
Còn lại thì không nhất định, đó là mười chín căn còn lại, hoặc là thành
tựu, hoặc là không thành tựu. Nghĩa là Nhãn-Nhĩ-Tỷ-Thiệt căn, sinh ở
cõi Sắc thì thành tựu, sinh ở cõi V ô sắc thì không thành tựu, sinh ở cõi
Dục thì hoặc là thành tựu-hoặc là không thành tựu, nói như trước.
Thân căn, sinh ở cõi Dục-Sắc thì thành tựu, sinh ở cõi Vô sắc thì
không thành tựu.
96 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Nữ căn-Nam căn, sinh ở cõi Sắc-Vô sắc thì không thành tựu, sinh ở
cõi Dục thì hoặc là thành tựu-hoặc là không thành tựu, nói như trước.
Lạc căn, nếu sinh ở cõi Biến Tịnh trở xuống, nếu Thánh giả sinh
lên cõi trên thì thành tựu, nếu dị  sinh sinh lên cõi trên thì không thành
tựu.
Khổ căn, nếu sinh ở cõi Dục thì thành tựu, nếu sinh ở cõi Sắc-Vô
sắc thì không thành tựu.
Hỷ căn, nếu sinh ở cõi Cực Quang Tịnh trở xuống, nếu Thánh giả
sinh lên cõi trên thì thành tựu, nếu dị sinh sinh lên cõi trên thì không
thành tựu. Còn lại nói như trước.
Như Mạng căn, Ý căn và Xả căn cũng như vậy, bởi vì hữu tình ở
ba cõi đều nhất định thành tựu.
Nếu thành tựu Lạc căn, thì lúc  ấy nhất định thành tựu bốn căn,
còn lại thì không nhất định. Thành t ựu bốn căn, đó là Lạc-Mạng-Ý và
Xả căn. Còn lại thì không nhất định, đó là mười tám căn còn lại, hoặc
là thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Nếu thành tựu Khổ căn, thì lúc a áy nhất định thành tựu bảy căn,
còn lại thì không nhất định. Thành tựu bảy căn, đó là Thân-Mạng-Ý và
bốn Thọ trừ ra Ưu. Còn lại thì không nhất định, đó là mười lăm căn còn
lại, hoặc là thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Nếu thành tựu Hỷ căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu năm căn, còn
lại thì không nhất định. Thành tựu năm căn, đó là Mạng-Ý-Lạc-Hỷ và
Xả căn. Còn lại thì không nhất định, đó là mười bảy căn còn lại, hoặc là
thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Nếu thành tựu Ưu căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu tám căn, nhất
định không thành tựu một căn, còn lại  thì không nhất định. Thành tựu
tám căn, đó là Thân-Mạng-Ý va ø năm Thọ căn. K hông thành tựu một
căn, đó là Cụ tri căn. Còn lại thì không nhất định, đó là mười ba căn còn
lại, hoặc là thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Nếu thành tựu Tín căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu tám căn, còn
lại thì không nhất định. Thành tựu ta ùm căn, đó là Mạng-Ý-Xả và năm
căn như Tín… Còn lại thì không nhất định, đó là mười bốn căn còn lại,
hoặc là thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Như Tín căn, Tinh tiến-Niệm-Định và Tuệ căn cũng như vậy.
Nếu thành tựu Vị tri đương tri căn, th ì lúc ấy nhất định thành tựu
mười ba căn, nhất định không thành tựu hai căn, còn lại thì không nhất
định. Thành tựu mười ba căn, đó là Thân-Mạng-Ý-bốn Thọ trừ ra Ưu,
năm căn như Tín… và Vị tri đương tri căn. Không thành tựu hai căn, đó
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 97  
www.daitangkinh.org  
là Dĩ tri căn và Cụ tri căn. Còn lại thì không nhất định, đó là bảy căn còn
lại, hoặc là thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Nếu thành tựu Dĩ tri căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu mười một
căn, nhất định không thành tựu hai ca ên, còn lại thì không nhất định.
Thành tựu mười một căn, đó là Mạng-Ý-Lạc-Hỷ-Xả căn, năm căn như
Tín… và Dĩ tri căn. Không thành tựu hai căn, đó là Vị tri đương tri căn
và Cụ tri căn. Còn lại thì không nhất định, đó là chín căn còn lại, hoặc
là thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Nếu thành tựu Cụ tri căn, thì lúc ấy nhất định thành tựu mười một
căn, nhất định không thành tựu ba ca ên, còn lại thì không nhất định.
Thành tựu mười một căn, đó là Mạng-Ý-Lạc-Hỷ-Xả căn, năm căn như
Tín… và Cụ tri căn. Không thành tựu ba căn, đó là Ưu căn và hai căn
Vô lậu trước. Còn lại thì không nhất định, đó là tám căn còn lại, hoặc là
thành tựu, hoặc là không thành tựu, như trước nên biết.
Hỏi: Nếu thành tựu Nhãn căn, thì lúc ấy đối với hai mươi hai căn
trong ba đời, có mấy căn thành tựu, có mấy căn không thành tựu? Cho
đến Cụ tri căn cũng hỏi như vậy?
Đáp: Nếu thành tựu Nhãn căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu tám căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn vô ký như Mạng…, chỉ
thành tựu ở hiện tại, không phải là qua ù khứ-vị lai, bởi vì thế lực yếu
kém. Nhất định thành tựu hai căn thuộc  quá khứ-vị lai, ba căn thuộc
hiện tại. Hai căn thuộc quá khứ-vị lai,  đó là Ý và Xả căn, hai căn này
ở hiện tại không phải là nha át định thành tựu, bởi vì lúc ấy hoặc là trú
trong phần vị không có tâm. Ba căn thuộc hiện tại, đó là Nhãn-Thân và
Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Như Nhãn căn, Nhĩ-Tỷ-Thiệt căn cũng như vậy.
Nếu thành tựu Thân căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu
hai căn thuộc quá khứ-vị lai, hai căn thuộc hiện tại. Hai căn thuộc quá
khứ-vị lai, đó là Ý và Xả căn. Hai căn thuộc hiện tại, đó là Thân và
Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Nếu thành tựu Nữ căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu
năm căn thuộc quá khứ-vị lai, ba căn thuộc hiện tại. Năm căn thuộc quá
khứ-vị lai, đó là Ý và bốn Thọ trừ ra Ưu căn. Ba căn thuộc hiện tại, đó
là Nữ-Thân và Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Như Nữ căn, Nam căn cũng như vậy.
Nếu thành tựu hai căn Nam-Nữ, thì lúc ấy nhất định không thành
98 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tựu tám căn thuộc quá khứ-vị lai, ba căn thuộc ba đời. Tám căn thuộc
quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Ba căn thuộc ba đời, đó là ba
căn Vô lậu. Nhất định thành tựu chín căn thuộc quá khứ-vị lai, hai căn
thuộc ba đời, bốn căn thuộc hiện tại. Chín căn thuộc quá khứ-vị lai, đó
là bốn Thọ và năm căn như Tín… Hai căn thuộc ba đời, đó là Ý và một
Thọ. Bốn căn thuộc hiện tại, đó là Nam-Nữ-Thân và Mạng căn. Còn lại
thì không nhất định, nói như trước.
Sư phương Tây nói: “Nên nói quá khứ-vị lai nhất định thành tựu
mười căn, đó là năm Thọ và năm căn như Tín… Ba đời nhất định thành
tựu một căn, đó là Ý căn, bởi vì tên gọi của Thọ thì không nhất định.”
Các Luận Sư nước Ca-thấp-di-la nói: “Tên gọi tuy không nhất
định mà số lượng thì nhất định, cho nên chắc chắn có một Thọ hiện rõ ở
trước mắt. Trong này nói về số lượng chứ không nói đến tên gọi.”
Nếu thành tựu Mạng căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu
tám căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành
tựu hai căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc hiện tại. Hai căn thuộc
quá khứ-vị lai, đó là Ý và Xả căn. Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạng
căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Như Mạng căn, Ý căn và Xả căn cũng như vậy.
Nếu thành tựu Lạc căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu
hai căn thuộc quá khứ-vị lai, một ca ên thuộc vị lai, một căn thuộc hiện
tại. Hai căn thuộc quá khứ-vị lai, đó la ø Ý và Xả căn. Một căn thuộc vị
lai, đó là Lạc căn. Một căn thuộc hi ện tại, đó là Mạng căn. Còn lại thì
không nhất định, nói như trước.
Nếu thành tựu Khổ căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu
năm căn thuộc quá khứ-vị lai, hai căn thuộc hiện tại. Năm căn thuộc
quá khứ-vị lai, đó là Ý và bốn Thọ trừ ra Ưu căn. Hai căn thuộc hiện tại,
đó là Thân và Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Nếu thành tựu Hỷ căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu
hai căn thuộc quá khứ-vị lai, hai căn thuộc vị lai, một căn thuộc hiện tại.
Hai căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là Ý  và Xả căn. Hai căn thuộc vị lai,
đó là Lạc căn và Hỷ căn. Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạng căn. Còn
lại thì không nhất định, nói như trước.
Nếu thành tựu Ưu căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc ba đời. Tám căn thuộc quá khứ-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 99  
www.daitangkinh.org  
vị lai, đó là tám căn như Mạng… Một căn thuộc ba đời, đó là Cụ tri căn.
Nhất định thành tựu bốn căn thuộc quá khứ-vị lai, hai căn thuộc ba đời,
hai căn thuộc hiện tại. Bốn căn thuộc  quá khứ-vị lai, đó là bốn Thọ.
Hai căn thuộc ba đời, đó là Ý và một Thọ. Hai căn thuộc hiện tại, đó là
Thân và Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Các Sư nước Kiện-đà-la nói: “Văn này nên nói quá khứ-vị lai
thành tựu năm căn, đó là năm Thọ. Ba  đời thành tựu một căn, đó là Ý
căn, bởi vì tên gọi của Thọ thì không nhất định.”
Các Sư nước Ca-thấp-di-la nó i: “Tên gọi tuy không nhất định,
nhưng bởi vì số lượng nhất định cho nên thuận theo nói như trước.”
Nếu thành tựu Tín căn, thì lúc a áy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu
bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc hiện tại. Bảy căn thuộc quá
khứ-vị lai, đó là Ý-Xả và năm căn như Tín… Một căn thuộc hiện tại, đó
là Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Như Tín căn, Tinh tiến-Niệm-Định và Tuệ căn cũng như vậy.
Nếu thành tựu Vị tri đương tri ca ên, thì lúc ấy nhất định không
thành tựu tám căn thuộc quá khứ-vị la i, hai căn thuộc ba đời, hai căn
thuộc hiện tại. Tám căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng…
Hai căn thuộc ba đời, đó là Dĩ tri căn và Cụ tri căn. Hai căn thuộc hiện
tại, đó là Khổ căn và Ưu căn. Nhất định thành tựu bảy căn thuộc ba đời,
ba căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc vị lai-hiện tại, hai căn thuộc
hiện tại. Bảy căn thuộc ba đời, đó là Ý-một Thọ và năm căn như Tín…
Ba căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là ba Thọ. Một căn thuộc vị lai-hiện tại,
đó là Vị tri đương tri căn. Hai căn thuộc  hiện tại, đó là Thân và Mạng
căn. Trong này hai cách nói như trước. Còn lại thì không nhất định, nói
như trước.
Nếu thành tựu Dĩ tri căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, hai căn thuộc ba đời. Tám căn thuộc quá khứ-
vị lai, đó là tám căn như Mạng… Hai căn thuộc ba đời, đó là hai căn Vô
lậu còn lại. Nhất định thành tựu bảy  căn thuộc quá khứ-vị lai, ba căn
thuộc vị lai, một căn thuộc hiện tại . Bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, đó
là Ý-Xả và năm căn như Tín… Ba căn thuộc vị lai, đó là Lạc-Hỷ và Dĩ
tri căn. Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạng căn. Còn lại thì không nhất
định, nói như trước.
Nếu thành tựu Cụ tri căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu tám
căn thuộc quá khứ-vị lai, ba căn thuộc ba đời. Tám căn thuộc quá khứ-vị
lai, đó là tám căn như Mạng… Ba căn thuộc ba đời, đó là Ưu căn và hai
10 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
căn Vô lậu còn lại. Nhất định thành tựu bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, ba
căn thuộc vị lai, một căn thuộc hiện tại. Bảy căn thuộc quá khứ-vị lai,
đó là Ý-Xả và năm căn như Tín… Ba căn thuộc vị lai, đó là Lạc-Hỷ và
Cụ tri căn. Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạng căn. Còn lại thì không
nhất định, nói như trước.
Hỏi: Nếu không thành tựu Nhãn ca ên, thì lúc ấy đối với hai mươi
hai căn, có mấy căn không thành tựu, có mấy căn thành tựu? Cho đến
Cụ tri căn cũng hỏi như vậy?
Đáp: Nếu không thành tựu Nhãn căn, thì lúc ấy nhất định không
thành tựu một căn, đó là Nhãn căn. Nhất định thành tựu ba căn, đó là
Mạng-Ý và Xả căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Như Nhãn căn, Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Nữ-Nam căn và ba căn Vô lậu cũng
như vậy.
Nếu không thành tựu Thân căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu mười căn, đó là bảy Sắc căn-Khổ căn-Ưu căn và Vị tri đương tri căn.
Nhất định thành tựu tám căn, đó là Mạng-Ý-Xả và năm căn như Tín…
Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Nếu Nam căn-Nữ căn đều không thành tựu, thì lúc ấy nhất định
không thành tựu hai căn, đó là Nam căn và Nữ căn. Nhất định thành
tựu ba căn, đó là Mạng-Ý và Xả căn. Còn lại thì không nhất định, nói
như trước.
Mạng căn-Ý căn và Xả căn, không có ai không thành tựu.
Nếu không thành tựu Lạc căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu chín căn, đó là Nữ-Nam-bốn Thọ trừ ra Xả và ba căn Vô lậu. Nhất
định thành tựu tám căn, đó là Mạng-Ý-Xả và năm căn như Tín… Còn lại
thì không nhất định, nói như trước.
Nếu không thành tựu Khổ căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu năm căn, đó là Nữ-Nam-Khổ-Ưu và Vị tri đương tri căn. Nhất định
thành tựu tám căn, đó là Mạng-Ý-Xả và năm căn như Tín… Còn lại thì
không nhất định, nói như trước.
Nếu không thành tựu Hỷ căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu
tám căn, đó là Nữ-Nam-Khổ-Hỷ-Ưu và ba căn Vô lậu. Nhất định thành
tựu tám căn, đó là Mạng-Ý-Xả và năm căn như Tín… Còn lại thì không
nhất định, nói như trước.
Nếu không thành tựu Ưu căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu
một căn, đó là Ưu căn. Nhất định thành tựu tám căn, đó là Mạng-Ý-Xả
và năm căn như Tín… Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Nếu không thành tựu Tín căn, thì lúc ấy nhất định không thành
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 101  
www.daitangkinh.org  
tựu tám căn, đó là năm căn như Tín… và ba căn Vô lậu. Nhất định thành
tựu tám căn, đó là Thân-Mạng-Ý va ø năm Thọ. Còn lại thì không nhất
định, nói như trước.
Như Tín căn, Tinh tiến-Niệm-Định và Tuệ căn cũng như vậy.
Hỏi: Nếu không thành tựu Nhãn ca ên, thì lúc ấy đối với hai mươi
hai căn thuộc ba đời, có mấy ca ên không thành tựu, có mấy căn thành
tựu? Cho đến Cụ tri căn cũng hỏi như vậy?
Đáp: Nếu không thành tựu Nhãn căn, thì lúc ấy nhất định không
thành tựu một căn thuộc ba đời, bảy căn thuộc quá khứ-vị lai. Một căn
thuộc ba đời, đó là Nhãn căn. Bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là bảy
căn như Mạng… Nhất định thành tựu hai căn thuộc quá khứ-vị lai, một
căn thuộc hiện tại. Hai căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là Ý và Xả căn.
Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạn g căn. Còn lại thì không nhất định,
nói như trước.
Như Nhãn căn, Nhĩ-Tỷ-Thiệt-Nữ và Nam căn cũng như vậy.
Nếu không thành tựu Thân căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu mười căn thuộc ba đời, một căn thuộc quá khứ-vị lai. Mười căn
thuộc ba đời, đó là bảy Sắc căn-Khổ căn-Ưu căn và Vị tri đương tri căn.
Một căn thuộc quá khứ, đó là Mạng căn. Nhất định thành tựu năm căn
thuộc quá khứ-vị lai, hai căn thuộc ba đời, một căn thuộc hiện tại. Năm
căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là năm căn như Tín… Hai căn thuộc ba đời,
đó là Ý và Xả căn. Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạng căn. Còn lại thì
không nhất định, nói như trước.
Nếu Nam căn-Nữ căn đều không thành tựu, thì lúc ấy nhất định
không thành tựu hai căn thuộc ba đời, sáu căn thuộc quá khứ-vị lai. Hai
căn thuộc ba đời, đó là Nữ căn va ø Nam căn. Sáu căn thuộc quá khứ-vị
lai, đó là năm Sắc căn và Mạng căn. Nhất định thành tựu hai căn thuộc
quá khứ-vị lai, một căn thuộc hiện tại. Hai căn thuộc quá khứ-vị lai, đó
là Ý và Xả căn. Một căn thuộc hi ện tại, đó là Mạng căn. Còn lại thì
không nhất định, nói như trước.
Mạng căn-Ý căn và Xả căn, không có ai không thành tựu.
Nếu không thành tựu Lạc căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu chín căn thuộc ba đời, sáu căn thuộc quá khứ-vị lai. Chín căn thuộc
ba đời, đó là Nữ-Nam-bốn Thọ trừ ra Xả và ba căn Vô lậu. Sáu căn
thuộc quá khứ-vị lai, đó là năm Sắc căn và Mạng căn. Nhất định thành
tựu bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc hiện tại. Bảy căn thuộc
quá khứ-vị lai, đó là Ý-Xả và năm căn như Tín… Một căn thuộc hiện tại,
đó là Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
10 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Nếu không thành tựu Khổ căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu năm căn thuộc ba đời, sáu căn thuộc quá khứ-vị lai. Năm căn thuộc
ba đời, đó là Nữ-Nam-Khổ-Ưu và Vị  tri đương tri căn. Sáu căn thuộc
quá khứ-vị lai, đó là năm Sắc căn và Mạng căn. Nhất định thành tựu
bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc hiện tại. Bảy căn thuộc quá
khứ-vị lai, đó là Ý-Xả và năm căn như Tín… Một căn thuộc hiện tại, đó
là Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Nếu không thành tựu Hỷ căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu
tám căn thuộc ba đời, sáu căn thuộ c quá khứ-vị lai. Tám căn thuộc ba
đời, đó là Nữ-Nam-Khổ-Ưu-Hỷ và ba  căn Vô lậu. Sáu căn thuộc quá
khứ-vị lai, đó là năm Sa éc căn và Mạng căn. Nhấ t định thành tựu bảy
căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc hiện tại. Bảy căn thuộc quá
khứ-vị lai, đó là Ý-Xả và năm căn như Tín… Một căn thuộc hiện tại, đó
là Mạng căn. Còn lại thì không nhất định, nói như trước.
Nếu không thành tựu Ưu căn, thì lúc ấy nhất định không thành
tựu một căn thuộc ba đời, tám căn thuộc quá khứ-vị lai. Một căn thuộc
ba đời, đó là Ưu căn. Tám căn thuộc  quá khứ-vị lai, đó là tám căn như
Mạng… Nhất định thành tựu bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, một căn thuộc
hiện tại. Bảy căn thuộc quá khứ-vị lai, đó là Ý-Xả và năm căn như Tín…
Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạn g căn. Còn lại thì không nhất định,
nói như trước.
Nếu không thành tựu Tín căn, thì lúc ấy nhất định không thành tựu
tám căn thuộc ba đời, tám căn thuộc quá khứ-vị lai. Tám căn thuộc ba
đời, đó là năm căn như Tín… và ba căn Vô lậu. Tám căn thuộc quá khứ-
vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu bốn căn thuộc quá
khứ-vị lai, hai căn thuộc ba đời, hai căn thuộc hiện tại. Bốn căn thuộc
quá khứ-vị lai, đó là bốn Thọ. Hai căn thuộc ba đời, đó là Ý căn và một
Thọ. Hai căn thuộc hiện tại, đó là Th ân căn và Mạng căn. Còn lại thì
không nhất định, nói như trước.
Như Tín căn, Tinh tiến-Niệm-Định và Tuệ căn cũng như vậy.
Nếu không thành tựu Vị tri đương tri căn, thì lúc ấy nhất định
không thành tựu một căn thuộc ba đời, tám căn thuộc quá khứ-vị lai.
Một căn thuộc ba đời, đó là Vị tri đương tri căn. Tám căn thuộc quá
khứ-vị lai, đó là tám căn như Mạng… Nhất định thành tựu hai căn thuộc
quá khứ-vị lai, một căn thuộc hiện tại. Hai căn thuộc quá khứ-vị lai, đó
là Ý căn và Xả căn. Một căn thuộc hiện tại, đó là Mạng căn. Còn lại thì
không nhất định, nói như trước.
Như Vị tri đương tri căn, Dĩ tri căn và Cụ tri căn cũng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 103  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Các căn là thiện thì căn ấy là nhân của căn thiện chăng? Giả
sử căn là nhân của căn thiện thì căn ấy là thiện chăng?
Đáp: Các căn là thiện thì căn ấy là nhân của căn thiện, đó là tám
căn toàn phần và phần ít của sáu căn; đây là lấy căn thiện làm ba nhân,
tức là nhân Tương ưng-Câu hữu và Đồng lo ại. Có căn là nhân của căn
thiện mà căn ấy không phải là thiện, đó là do căn thiện mà dẫn đến dị
thục sinh ra căn, tức là do căn thiện mà dẫn đến dị thục của tám căn như
Mạng…, và Ý-Lạc-Hỷ-Xả căn; đây là lấy căn thiện làm một nhân, đó là
nhân Dị thục. Trong này, không có tham-không có sân-không có si gọi
là nhân của căn thiện.
Hỏi: Các căn là bất thiện thì căn ấy là nha ân của căn bất thiện
chăng? Giả sử căn là nhân của căn ba át thiện thì căn ấy là bất thiện
chăng?
Đáp: Các căn là bất thiện thì ca ên ấy là nhân của căn bất thiện,
đó là phần ít của sáu căn; đây là lấy căn bất  thiện làm bốn nhân, tức
là nhân Tương ưng-Câu hữu-Đồng loạ i và Biến hành. Có căn là nhân
của căn bất thiện mà căn ấy không pha ûi là bất thiện, đó là do căn bất
thiện mà dẫn đến dị thục sinh ra căn, t ức là do căn bất thiện mà dẫn
đến dị thục của tám căn như Mạng…, và Ý căn-Khổ căn; đây là lấy căn
bất thiện làm một nhân, đó là nhân Dị thục. Và căn tương ưng với Hữu
thân kiến-Biên chấp kiến của cõi Dục, đây là lấy căn bất thiện làm hai
nhân, đó là nhân Đồng loại và Biến hành. Trong này, tham-sân-si gọi
là nhân của căn bất thiện.
Hỏi: Các căn là vô ký thì căn ấy là nhân của căn vô ký chăng? Giả
sử căn là nhân của căn vô ký thì căn ấy là vô ký chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt.
Sư Tỳ-bà-sa của nước Ca-thấp-di -la nói: “Căn vô ký có ba loại,
đó là Ái-Tuệ-Vô minh vô ký. Ái vô ký, đó là Ái thuộc năm bộ của cõi
Sắc-Vô sắc. Tuệ vô ký, đó là Tuệ hữu phú vô ký, Tuệ vô phú vô ký.
Tuệ hữu phú vô ký, đó là Hữu thân kiến-Biên chấp kiến của cõi Dục, và
Tuệ nhiễm ô thuộc năm bộ của cõi Sắc-Vô sắc. Tuệ vô phú vô ký, đó là
Tuệ câu sinh thuộc Oai nghi lộ-Công xảo xứ-Dị thục sinh và Tâm biến
hóa. Vô minh vô ký, Vô minh tương ưng với Hữu thân kiến-Biên chấp
kiến của cõi Dục, và Vô minh thuộc năm bộ của cõi Sắc-Vô sắc.”
Trong này, tâm tương ưng với Tham  vô ký, do ba căn vô ký cho
nên gọi là tâm có căn. Những tâm hữu phú vô ký còn lại, do hai căn vô
ký cho nên gọi là tâm có căn, đó là Tuệ vô ký và Vô minh vô ký. Tất cả
các tâm vô phú vô ký, do một căn vô ký cho nên gọi là tâm có căn, đó là
10 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Tuệ vô ký. Dựa vào đây để giải thích về nghĩa của bốn câu phân biệt:
1. Có căn là vô ký mà căn ấy không phải là nhân của căn vô ký,
đó là căn không có duyên, tức là tám căn như Mạng… Căn này là vô ký
mà không lấy căn vô ký làm nhân.
2. Có căn là nhân của căn vô ký mà căn ấy không phải là vô ký,
đó là căn bất thiện, tức là phần ít của sáu căn. Căn này là bất thiện mà
lấy căn vô ký làm hai nhân, đó là nhân Đồng loại và Biến hành.
3. Có căn là vô ký mà căn ấy c ũng là nhân của căn vô ký, đó là
căn vô ký có duyên, tức là phần ít c ủa năm căn. Căn này là vô ký mà
cũng lấy căn vô ký làm bốn nhân, đó là nhân Tương ưng-Câu hữu-Đồng
loại và Biến hành.
4. Có căn không phải là vô ký mà căn ấy cũng không phải là nhân
của căn vô ký, đó là căn thiện, tức là tám căn toàn phần và phần ít của
sáu căn. Căn này không phải là vô ký cũng không lấy căn vô ký làm
nhân.
Hỏi: Có thể có căn không phải là nhân của căn thiện, không phải
là nhân của căn bất thiện, không phải là nhân của căn vô ký, mà căn ấy
không phải là không có nhân chăng?
Đáp: Có, đó là căn không có duyên, tức là tám căn như Mạng…,
lấy sắc-tâm bất tương ưng hành làm nhân. Căn này không lấy căn thuộc
ba tánh làm nhân, mà lấy sắc-tâm bất tương ưng hành làm ba nhân, đó
là nhân Câu hữu-Đồng loại và Dị thục.
Các Sư phương Tây nói: “Căn vô ký có bốn loại, đó là Ái-Kiến-
Mạn-Vô minh vô ký. Ái vô ký, đó là Ái thuộc năm bộ của cõi Sắc-Vô
sắc. Kiến vô ký, đó là Hữu chấp kiến- Biên chấp kiến của cõi Dục, và
năm Kiến của cõi Sắc-Vô sắc. Ma ïn vô ký, đó là Ma ïn thuộc năm bộ
của cõi Sắc-Vô sắc. Vô minh vô ký, đó là Vô minh tương ưng với Hữu
thân kiến-Biên chấp kiến của cõi D ục, và Vô minh thuộc năm bộ của
cõi Sắc-Vô sắc.”
Trong này, tâm tương ưng với Tham vô ký, do hai căn vô ký cho
nên gọi là tâm có căn, đó là Ái-Vô minh vô ký. Tâm tương ưng với
Kiến-Mạn vô ký, cũng đều do hai căn vô ký cho nên gọi là tâm có căn,
đó chính là nó và Vô minh. Những tâm hữu phú vô ký còn lại, do một
căn vô ký cho nên gọi là tâm có căn, đó là Vô minh vô ký. Dựa vào đó
để giải thích về nghĩa của bốn câu phân biệt, thì văn này nên đưa ra
cách nói này:
1. Có căn là vô ký mà căn ấy không phải là nhân của căn vô ký,
đó là căn vô phú vô ký. Căn này là vô ký mà không lấy căn vô ký làm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 105  
www.daitangkinh.org  
nhân.
2. Có căn là nhân của căn vô ký mà căn ấy không phải là vô ký,
đó là căn bất thiện. Căn này không phải là vô ký mà lấy căn vô ký làm
hai nhân, đó là nhân Đồng loại và Biến hành.
3. Có căn là vô ký mà căn ấy c ũng là nhân của căn vô ký, đó là
căn hữu phú vô ký. Căn này là vô ký mà cũng lấy căn vô ký làm bốn
nhân, đó là nhân Tương ưng-Câu hữu-Đồng loại và Biến hành.
4. Có căn không phải là vô ký mà căn ấy cũng không phải là nhân
của căn vô ký, đó là căn thiện. Căn này không phải là vô ký, mà cũng
không lấy căn vô ký làm nhân.
Hỏi: Có thể có căn không phải là nhân của căn thiện, không phải
là nhân của căn bất thiện, không phải là nhân của căn vô ký, mà căn ấy
không phải là không có nhân chăng?
Đáp: Có, đó là căn vô phú vô ký, lấy sắc-tâm bất tương ưng hành
làm nhân. Căn này không lấy căn thuộc ba tánh làm nhân, mà lấy sắc-
tâm bất tương ưng hành, tâm-tâm sở vô phú vô ký làm bốn nhân, đó là
nhân Tương ưng-Câu hữu-Đồng loại và Dị thục. Đây tức là nói chung,
nhưng căn tương ưng có đủ bốn nhân, căn không tương ưng chỉ có ba
nhân, trừ ra nhân Tương ưng.
Hỏi: Vì sao các Sư phương Tây lập Mạn làm căn vô ký?
Đáp: Họ nói nghĩa về lực vững ma ïnh là nghĩa của căn, Mạn có
lực vững mạnh cho nên lập làm căn. Đó là Sư Du-già, sở dĩ lui sụt mất
đi trăm ngàn phẩm thiện, đều do lực của Mạn.
Hỏi: Vì sao các Sư nước này không lập Mạn làm căn?
Đáp: Ở đây nói nghĩa xuống tha áp là nghĩa của căn, Mạn khiến
cho tâm lên cao, đối với xuống thấp không thuận theo, cho nên không
lập làm căn.
Hỏi: Vì sao các Sư nước na øy lập Tuệ vô phú vô ký làm căn vô
ký?
Đáp: Ở đây nói bởi vì nghĩa về dựa vào nhân là nghĩa của căn,
Tuệ vô phú vô ký bởi vì dựa vào nhân thù thắng, cho nên lập làm căn.
Hỏi: Vì sao các Sư phương Tây không lập Tuệ làm căn?
Đáp: Họ nói nghĩa về lực vững mạnh là nghĩa của căn, thế lực của
Tuệ vô phú vô ký yếu kém, cho nên không lập làm căn.
Hỏi: Vì sao các Sư nước này- nước kia đều không lập Nghi làm
căn vô ký?
Đáp: Họ đều nói nghĩa về Định-Trú là nghĩa của căn, bởi vì Nghi
không chuyển được hai môn Định-Trú, cho nên không lập làm căn.
10 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Nói như vậy thì như căn thiện-bất thiện đều có ba loại, căn vô ký
cũng thuận theo như vậy. Lại như Mạn bất thiện không lập làm căn bất
thiện, Mạn vô ký cũng thuận theo như vậy, cho nên căn vô ký chỉ có ba
loại là hợp lý.

------------------------------
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 156 107  
www.daitangkinh.org  
CHƯƠNG VI: CĂN UẨN Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Bảy: LUẬN VỀ NHÂN DUYÊN

Các căn là nhân của quá khứ, thì căn ấy duyên với quá khứ chăng?
Các chương như vậy và giải thích về nghĩa từng chương đã lĩnh hội rồi,
tiếp theo nên phân biệt rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì ngăn chặn về ý ba ùc bỏ không có hai đời quá khứ-vị
lai, và bác bỏ không có nhân duyên, cho đến nói rộng ra, cho nên soạn
ra phần luận này. Trong này, dựa va øo hai duyên mà soạn luận, đó là
Nhân duyên và Sở duyên duyên.
Hỏi: Vì sao không dựa vào hai duyên còn lại để soạn luận?
Đáp: Bởi vì Đẳng vô gián duyên ch ỉ có một sát-na, Tăng thượng
duyên bao gồm tất cả các pháp, nếu dựa vào hai duyên ấy để soạn luận
thì văn nghĩa đều không uyển chuyển phong phú, cho nên ở đây chỉ dựa
vào hai duyên mà soạn luận.
Trong này nên đưa ra Tỳ-bà-sa tóm lược, đó là trong hai mươi hai
căn, mười bốn căn có sở duyên, tám căn không có sở duyên. Trong căn
có sở duyên, thì phẩm tương ưng với năm Thức thân, quá khứ duyên với
quá khứ, hiện tại duyên với hiện tại, pháp sinh ở vị lai duyên với vị lai,
pháp bất thiện duyên với ba đời; phẩm tương ưng với Ý thức thân tùy
theo ở đời nào, nếu sinh hay là không sinh thì đều duyên với ba đời và
pháp vô vi.
Lại nữa, căn do kiến Khổ-kiến Tập mà đoạn, cùng duyên với năm
bộ; căn do kiến Diệt-kiến Đạo mà đoạn, chỉ duyên với bộ của mình và
không đoạn; căn do tu mà đoạn và không đoạn, cùng duyên với năm bộ
và không đoạn.
Lại nữa, căn hệ thuộc cõi Dục-Sắc và không hệ thuộc, cùng duyên
với hệ thuộc ba cõi va ø không hệ thuộc; căn hệ thuộc  cõi Vô sắc, chỉ
duyên với hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc và không đoạn.
Nhân tùy theo sai biệt cũng cần phải nhận biết. Đó gọi là Tỳ-bà-
sa tóm lược trong phần này. Nghĩa đã nói tùy theo văn giải thích rộng
ra, như lý nên biết. Trong đó, tất cả phần đầu đảo lại tóm lược về Nhân
mà mở rộng về Duyên, tất cả phần sa u đảo lại tóm lược về Duyên mà
mở rộng về Nhân. Trong này, các Nhẫn dùng tên gọi của Trí cho nên
nói là quyến thuộc của Trí.

„
10 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA