A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 166

Việt dịch

QUYỂN 166

CHƯƠNG VII: ĐỊNH UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Ba: LUẬN VỀ NHIẾP
LUẬN VỀ NHIẾP (Phần 1)
Mười Tưởng, đó là Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-
Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã, Tưởng về Chết, Tưởng về Bất tịnh, Tưởng
về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, Tưởng về Đoạn,
Tưởng về Lìa, Tưởng về Diệt. Các chương như vậy và giải thích về nghĩa
từng chương đã lĩnh hội rồi, tiếp theo cần phải phân biệt rộng ra.
Hỏi: Vì sao trong này trước phải  dựa vào mười Tưởng để soạn
luận?
Đáp: Bởi vì đó là ý của người soạn luận muốn như vậy, tùy  theo
ý muốn ấy mà soạn ra phần luận này, nhưng không trái với pháp tướng
thì không cần phải vặn hỏi.
Có người nói: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong
kinh nói: “Có mười Tưởng, đó là Tưởng về Vô thường cho đến Tưởng
về Diệt.” Trong kinh tuy nói ra điều này mà không giải thích rộng ra,
nay muốn giải thích về điều ấy cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ nói mười Tưởng?
Đáp: Điều này không cần phải hỏi, bởi vì là kinh do Đức Phật đã
nói ra, Đức Phật ở khắp nơi trong kinh chỉ nói mười Tưởng, người soạn
luận từ trong lời Đức Phật đã nói không có thể tăng một mà nói là mười
một Tưởng, không có thể giảm một ma ø nói là chín Tưởng. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì pháp mà Đức Phật đã nói không có tăng giảm, cho nên
không có thể tăng giảm.
Như không có tăng-không có gia ûm, không có nhiều-không có ít,
không có thiếu-không có thêm, vô lượng vô biên cũng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 263  
www.daitangkinh.org  
Vô lượng là bởi vì nghĩa khó suy lường, vô biên là bởi vì văn khó
hiểu rõ; ví như biển rộng vô lượng vô biên, vô lượng là sâu, vô biên là
rộng, giả sử trăm ngàn Na-dữu-đa s ố các Đại Luận Sư như Xá-lợi-tử,
đối với hai câu trong kinh mà Đức Ph ật đã nói, soạn ra trăm ngàn bộ
luận, phân biệt giải thích đến cùng tánh giác ngộ ấy, cũng không có thể
cùng tận giới hạn ấy, huống là nhiều hơn hay sao?
Hỏi: Gác lại vấn đề về người soạn luận, vì sao Đức Thế Tôn chỉ
nói mười Tưởng?
Đáp: Bởi vì hữu tình được hóa độ đến đây mà nói là điều cuối
cùng. Nghĩa là pháp mà Đức Thế Tôn đã nói, đều quán xét hữu tình
thuận theo việc làm khiến cho khéo léo đến cùng, đến đây mà dừng
lại không tăng-không giảm; ví như vị thầy thuốc giỏi quán xét người
có bệnh, tùy theo thích hợp mà trao cho thuốc uống không tăng-không
giảm, Đức Phật cũng như vậy.
Có người nói: Đức Phật vì hi ển bày Thánh đạo, gia hạnh của
Thánh đạo và quả của Thánh đạo, cho nên nói về mười Tưởng. Nghĩa
là nói đến Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-Khổ, Tưởng về
Khổ-Vô ngã, Tưởng về Chết, là hiển bày về Thánh đạo; nói đến Tưởng
về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, T ưởng về Tất cả thế gian không đáng
vui, là hiển bày về gia hạnh của Th ánh đạo; nói đến Tưởng về Đoạn,
Tưởng về Lìa, Tưởng về Diệt, là hiển bày về quả của Thánh đạo.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về Thánh đạo, tư lương
của Thánh đạo và qua û của Thánh đạo, c ho nên nói về mười Tưởng.
Trong này phối hợp giải thích như trước nên biết.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về Xa-ma-tha, Tỳ-bát-
xá-na và hai quả, cho nên nói về mười Tưởng. Nghĩa là nói đến Tưởng
về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, T ưởng về Tất cả thế gian không đáng
vui, là hiển bày về Xa-ma-tha; nói đến Tưởng về Vô thường, Tưởng về
Vô thường-Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã, Tưởng về Chết, là hiển bày về
Tỳ-bát-xá-na; nói đến Tưởng về Đo ạn, Tưởng về Lìa, Tưởng về Diệt,
là hiển bày về hai quả ấy.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về bờ bên này, bờ bên
kia và thuyền bè, cho nên nói về mười Tưởng. Nghĩa là nói đến Tưởng
về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không đáng
vui, là hiển bày về bờ bên này; nói đến Tưởng về Đoạn, Tưởng về Lìa,
Tưởng về Diệt, là hiển bày về bờ bên kia; nói đến Tưởng về Vô thường,
Tưởng về Vô thường-Khổ, Tưởng về Khổ- Vô ngã, Tưởng về Chết, là
hiển bày về thuyền bè.
264 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về lỗi lầm của các Uẩn-
các Cõi và quả hoàn diệt ấy, cho nên nói về mười Tưởng. Nghĩa là nói
đến Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-Khổ, Tưởng về Khổ-Vô
ngã, là hiển bày về lỗi lầm của các Uẩn; nói đến Tưởng về Bất tịnh,
Tưởng về Chán ăn, là hiển bày về lỗi lầm của cõi Dục; nói đến Tưởng
về Tất cả thế gian không đáng vui, là hiển bày về lỗi lầm của cõi Sắc;
nói đến Tưởng về Chết, là hiển bày về lỗi lầm của cõi Vô sắc; nói đến
Tưởng về Đoạn, Tưởng về Lìa, Tưởng về Diệt, là hiển bày về quả hoàn
diệt ấy.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về tiến vào Chánh tánh
ly sinh, lìa nhiễm của ba cõi và qu ả của đạo ấy, cho nên nói về mười
Tưởng. Nghĩa là nói đến Tưởng về  Vô thường, Tưởng về Vô thường-
Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã, là hiển bày về tiến vào Chánh tánh ly
sinh; nói đến Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, là hiển bày về lìa
nhiễm của cõi Dục, bởi vì cõi Dục có ham muốn về Dâm dục và Đoàn
thực, cho nên đối với tập khí nhiễ m ô ấy không có thể lìa nhiễm của
cõi Dục; nói đến Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, là hiển bày
về lìa nhiễm của cõi Sắc, bởi vì cõi  Sắc ở trong sinh tử có Hỷ thọ thù
thắng nhất, Lạc thọ thù thắng nhất , và niềm vui Khinh an thù thắng
nhất ở Tĩnh lự thứ tư, đam mê đối với điều ấy cho nên không có thể lìa
nhiễm của cõi Sắc; nói đến Tưởng về Chết, là hiển bày về lìa nhiễm
của cõi Vô sắc, bởi vì thọ lượng lâu dài của cõi Vô sắc, say mê giữ gìn
đối với điều ấy cho nên không có thể lìa nhiễm của cõi Vô sắc; nói đến
Tưởng về Đoạn, Tưởng về Lìa, Tưởng về Diệt, là hiển bày về quả của
đạo ấy.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiể n bày về đối trị gần mà sửa trị
chướng ngại, cho nên nói về mười T ưởng. Nghĩa là nói đến Tưởng về
Vô thường, là hiển bày về đối trị gần do chướng ngại của Ngã mạn
trong các hành; nói đến Tưởng về Vô thường-Khổ, là hiển bày về đối
trị gần do chướng ngại của Giải đãi; nói đến Tưởng về Khổ-Vô ngã, là
hiển bày về đối trị gần do chướng ngại của Ngã kiến; nói đến Tưởng về
Bất tịnh, là hiển bày về đối trị ga àn do chướng ngại của  Tham sắc; nói
đến Tưởng về Chán ăn, là hiển bày về đối trị gần do chướng ngại của
say mê ăn ngon; nói đến Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, là
hiển bày về đối trị gần do chướng ngại của tham đắm điều đáng yêu của
thế gian; nói đến Tưởng về Chết, là hiển bày về đối trị gần do chướng
ngại của ỷ lại mạng sống ma ø kiêu ngạo phóng túng; nói đến Tưởng
về Đoạn, là hiển bày về đối trị gần do chướng ngại của các pháp sai
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 265  
www.daitangkinh.org  
trái; nói đến Tưởng về Lìa, là hiển bày về đối trị gần do chướng ngại
của nhiễm trước; nói đến Tưởng về Di ệt, là hiển bày về đối trị gần do
chướng ngại của sở y.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hi ển bày về đối trị kiến chấp của
ngoại đạo, cho nên nói về mười Tưởng. Nghĩa là các ngoại đạo ở trong
Uẩn Vô thường phần nhiều khởi lên chấp là Thường, bởi vì đối trị điều
ấy cho nên nói đến Tưởng về Vô t hường; do họ đối với Uẩn khởi lên
chấp là Thường, cho nên liền nghĩ là vui sướng, bởi vì đối trị điều ấy
cho nên nói đến Tưởng về Vô thường-Khổ;  do họ đối với Uẩn chấp là
có vui sướng, cho nên liền nghĩ là có Ngã, bởi vì đối trị điều ấy cho nên
nói đến Tưởng về Khổ-Vô ngã; do họ chấp là có Ngã, cho nên liền nghĩ
là có Tịnh, bởi vì đối trị điều ấy cho nên nói đến Tưởng về Bất tịnh và
Tưởng về Chán ăn; do họ chấp là có Tịnh, cho nên liền vui say trong
sinh tử, bởi vì đối trị điều ấy cho nên nói đến Tưởng về Tất cả thế gian
không đáng vui; do họ đắm say si nh tử, cho nên đã không mong cầu
Niết-bàn, bởi vì đối trị điều ấy cho nên nói đến Tưởng về Đoạn, Tưởng
về Lìa, Tưởng về Diệt; do họ không mong cầu Niết-bàn, cho nên bảo
vệ yêu quý thọ mạng, bởi vì đối tr ị điều ấy cho nên nói đến Tưởng về
Chết.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về chán ngán lỗi lầm, xa
lìa lỗi lầm và chứng được công đức đã lìa xa lỗi lầm ấy, cho nên nói về
mười Tưởng. Nghĩa là nói đến Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn,
Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, là hiển bày về chán ngán lỗi
lầm; nói đến Tưởng về Vô t hường, Tưởng về Vô thường-Khổ, Tưởng
về Khổ-Vô ngã, Tưởng về Chết, là hiển bày về xa lìa lỗi lầm; nói đến
Tưởng về Đoạn, Tưởng về Lìa, Tưởng về Diệt, là hiển bày về chứng
được công đức đã lìa xa lỗi lầm ấy.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về Đoạn trong tạm thời
và Đoạn đến cuối cùng, cho nên nói  về mười Tưởng. Nghĩa là nói đến
Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không
đáng vui, là hiển bày về Đoạn tron g tạm thời; nói đến bảy Tưởng còn
lại, là hiển bày về Đoạn đến cuối cùng. Như Đoạn trong tạm thời-Đoạn
đến cuối cùng, như vậy Đoạn có bóng dáng-Đoạn không có bóng dáng,
Đoạn có sót lại-Đoạn không có sót lại, Đoạn có ràng buộc-Đoạn không
có ràng buộc, Đoạn bẻ gãy cành lá-Đoạn nhổ bật gốc rễ, Đoạn áp chế
đè bẹp Triền-Đoạn làm hại Tùy miên cũng như vậy.
Có người nói: Đức Thế Tôn vì hiển bày về gia hạnh lìa nhiễm
của ba cõi, đạo lìa nhiễm của ba cõi, lìa nhiễm của ba cõi, cho nên nói
266 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
về mười Tưởng. Nghĩa là nói đến Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán
ăn, là hiển bày về gia hạnh lìa nhiễm của ba cõi; nói đến Tưởng về
Vô thường, là hiển bày về đạo lìa nhiễm của ba cõi; nói đến Tưởng về
Đoạn, là hiển bày về lìa nhiễm của c õi Dục; nói đến Tưởng về Tất cả
thế gian không đáng vui, là hiển bày về gia hạnh lìa nhiễm của cõi Sắc;
nói đến Tưởng về Vô thường-Khổ, là hiển bày về đạo lìa nhiễm của cõi
Sắc; nói đến Tưởng về Lìa, là hiển ba øy về lìa nhiễm của cõi Sắc; nói
đến Tưởng về Chết, là hiển bày về gia hạnh lìa nhiễm của cõi Vô sắc;
nói đến Tưởng về Khổ-Vô ngã, là hiển bày về đạo lìa nhiễm của cõi Vô
sắc; nói đến Tưởng về Diệt, là hiển bày về lìa nhiễm của cõi Vô sắc.
Như vậy mười Tưởng, phân biệt về Cõi: Tưởng về Bất tịnh, Tưởng
về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, là thuộc về cõi
Dục-Sắc; các Tưởng còn lại là t huộc về ba cõi và không phải là thuộc
về cõi.
Địa: Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn thuộc về mười địa, đó
là cõi Dục, Tĩnh lự trung gian, bốn Tĩnh lự và bốn Cận phần. Tưởng về
Tất cả thế gian không đáng vui thuộc về bảy địa, đó là cõi Dục, Vị chí,
Tĩnh lự trung gian, bốn Tĩnh lự Căn bản. Bảy Tưởng còn lại, hữu lậu thì
thuộc về mười một địa, đó là cõi Dục , Vị chí, Tĩnh lự trung gian, bốn
Tĩnh lự Căn bản, bốn Vô sắc; vô lậu thì thuộc về chín địa, đó là Vị chí,
Tĩnh lự trung gian, bốn Tĩnh lự Căn bản, ba Vô sắc dưới.
Sở y: Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế
gian không đáng vui, dựa vào cõi Dục; còn lại thì dựa vào ba cõi.
Hành tướng: Tưởng về Vô thường làm hành tướng Vô thường,
Tưởng về Vô thường-Khổ làm hành tướng Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã
làm hành tướng Vô ngã, Tưởng về Bất  tịnh làm hành tướng Bất tịnh,
Tưởng về Chán ăn làm hành tướng Chán bỏ, Tưởng về Tất cả thế gian
không đáng vui làm hành tướng Không đáng vui, Tưởng về Chết làm
hành tướng Chết, Tưởng về Đoạn làm hành tướng Đoạn, Tưởng về Lìa
làm hành tướng Lìa, Tưởng về Diệt làm hành tướng Diệt.
Có người nói: Tất cả ba loại sau đều làm bốn hành tướng Diệt-
Tĩnh-Diệu-Ly.
Hỏi: Tưởng về Chết cũng bao gồm vô lậu, vì sao Thánh đạo lại
làm hành tướng Chết?
Đáp: Chết làm sở duyên cho nên gọi là Tưởng về Chết, nhưng
Tưởng ấy vẫn làm hành tướng Vô thường.
Hỏi: Nếu như vậy thì Tưởng về Chết và Tưởng về Vô thường có
gì sai biệt?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 267  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Có người nói: Quán sát các hành cuối cùng là Vô thường,
Tưởng này gọi là Tưởng về Chết; qua ùn sát các hành Vô thường trong
sát-na, Tưởng này gọi là Tưởng về Vô thường.
Có người nói: Quán sát các ha ønh Vô thường có ch ấp thọ, Tưởng
này gọi là Tưởng về Chết; quán sát các hành Vô thường có chấp thọ-
không có chấp thọ, Tưởng này gọi là Tưởng về Vô thường.
Có người nói: Đối với Xứ của hữu tình mà chuyển thì gọi là Tưởng
về Chết, đối với Pháp xứ mà chuyển thì gọi là Tưởng về Vô thường.
Hỏi: Nếu Tưởng về Chán ăn làm hành tướng Chán bỏ, thì Tưởng
về Bất tịnh ấy cũng làm hành tướng Chán bỏ, hai loại này có gì sai
biệt?
Đáp: Tưởng về Bất tịnh thì chán bỏ đối với Sắc, Tưởng về Chán
ăn thì chán bỏ đối với Vị.
Có người nói: Tưởng về Bất tịnh đối trị với tham dâm, Tưởng về
Chán ăn đối trị với tham ăn. Những người có ý muốn làm cho không có
Thánh đạo ở ngoài mười sáu hành  tướng, họ nói Tưởng về Đoạn-Lìa-
Diệt vô lậu, tức là làm bốn loại hành tướng của Diệt đế. Những người
có ý muồn làm cho có Thánh đạo ở ngoài mười sáu hành tướng, họ nói
Tưởng về Đoạn vô lậu tức là làm hành tướng Đoạn, cho đến Tưởng về
Diệt vô lậu tức là làm hành tướng Diệt.
Sở duyên: Tưởng về Vô thường, hữu lậu thì ba Đế làm sở duyên,
vô lậu thì Khổ đế làm sở duyên. Tưởng về Vô thường-Khổ, hữu lậu thì
hai Đế làm sở duyên, vô lậu thì Khổ đế làm sở duyên. Tưởng về Khổ-
Vô ngã, hữu lậu thì tất cả pháp làm sở duyên, vô lậu thì Khổ đế làm sở
duyên. Nhưng trong này Đức Phật đã nói về ba Tưởng chỉ duyên với
Khổ đế chứ không phải là Đế nào khác. Tưởng về Bất tịnh do Nhãn thức
làm gia hạnh mà dẫn dắt phát khởi, cho nên Sắc xứ làm sở duyên.
Tưởng về Chán ăn bởi vì chán ngán Đoàn thực, cho nên Hương-
Vị-Xúc xứ làm sở duyên. Có người nói: Tưởng này cũng do Nhãn thức
làm gia hạnh mà dẫn dắt phát khởi, cho nên chỉ dùng Sắc xứ làm sở
duyên.
Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui. Có người nói: Chỉ duyên
với cõi Dục, bởi vì nói  Tưởng này là đối trị của tham dục, duyên với
điều đáng yêu của thế gian, tham dục này chỉ có ở cõi Dục. Trong này,
có người nói: Chỉ duyên với điều đáng yêu của thế gian. Có người nói:
Cũng duyên với điều đáng yêu mà khởi lên tham dục.
Hỏi: Nếu chỉ duyên với cõi Dục, thì tại sao gọi là Tưởng về Tất cả
thế gian không đáng vui?
268 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 


lỗi.
Đáp: Tất cả (nhất thiết) có hai loại:
1. Tất cả của tất cả.
2. Phần ít của tất cả.
Trong này nói đến phần ít của tất  cả, vì thế cho nên không có

Có người nói: Tưởng này bao gồm duyên với ba cõi, bởi vì gọi là
Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói  Tưởng này là đối trị của tham
dục, duyên với điều đáng yêu của thế gian, bởi vì tham dục ấy chỉ có ở
cõi Dục?
Đáp: Kinh ấy hiển bày rõ ràng về bắt đầu khởi lên tiến vào gia
hạnh, cho nên đưa ra cách nói này. Nếu đã thường xuyên luyện tập
thành tựu đầy đủ, thì cũng có thể đoạn bỏ tham dục của cõi Sắc-Vô sắc,
vì thế cho nên không có lỗi.
Tưởng về Chết, có người nói: Lấy Mạng căn trong sát-na cuối
cùng làm sở duyên.
Có người nói: Lấy Mạng căn Vô thường trong sát-na cuối cùng
làm sở duyên.
Có người nói: Lấy năm Uẩn câu sinh của Mạng căn trong sát-
na cuối cùng làm sở duyên. Có ng ười nói: Lấy năm Uẩn câu sinh Vô
thường của Mạng căn trong sát-na cuối cùng làm sở duyên.
Có người nói: Lấy Mạng căn của tất cả Chúng đồng phần làm sở
duyên.
Có người nói: Lấy Mạng căn Vô thường của tất cả Chúng đồng
phần làm sở duyên.
Có người nói: Lấy năm Uẩn câu si nh thuộc Mạng căn của tất cả
Chúng đồng phần làm sở duyên.
Có người nói: Lấy năm Uẩn câu sinh Vô thường thuộc Mạng căn
của tất cả Chúng đồng phần làm sở duyên.
Nói như vậy thì lấy năm Uẩn câu sinh Vô thường của Mạng căn
cuối cùng làm sở duyên. Tưởng về Đoạn lấy Đoạn làm sở duyên, Tưởng
về Lìa lấy Lìa làm sở duyên, Tưởng về Diệt lấy Diệt làm sở duyên. Ba
Tưởng sau cùng này tùy theo riêng biệt như vậy, tức là đều lấy Niết-bàn
Diệt đế làm nghĩa của sở duyên.
Niệm trú: Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-Khổ, Tưởng
về Khổ-Vô ngã, đi cùng với bốn Niệm trú. Tưởng về Bất tịnh, Tưởng
về Chán ăn, đi cùng với Thân niệm trú.
Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, có người nói: Đi  cùng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 269  
www.daitangkinh.org  
với Thân niệm trú.
Có người nói: Đi cùng với Pháp niệm trú.
Tưởng về Chết, Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt, đi cùng với Pháp niệm
trú.
Trí: Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-Khổ, Tưởng    về
Khổ-Vô ngã, Tưởng về Chết, tương ưng với bốn Trí, đó là Pháp trí-Loại
trí-Khổ trí-Thế tục trí. Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về
Tất cả thế gian không đáng vui, tương ưng với một Trí, đó là Thế tục
trí. Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt, tương ưng với bốn Trí, đó là Pháp trí-Loại
trí-Diệt trí-Thế tục trí.
Tam-ma-địa: Tưởng về Vô thườn g, Tưởng về Vô thường-Khổ,
Tưởng về Chết, vô lậu thì tương ưng với Tam-ma-địa Vô nguyện. Tưởng
về Khổ-Vô ngã, vô lậu thì tương ưng với Tam-ma-địa Không. Tưởng về
Đoạn-Lìa-Diệt, vô lậu thì tương ưng với Tam-ma-địa Vô tướng. Tưởng
về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không đáng
vui, và trong bảy Tưởng còn lại, hữu lậu thì đều không tương ưng với
Tam-ma-địa.
Căn: Nói chung đều tương ưng với ba Căn, đó là Lạc-Hỷ và   Xả
căn.

Đời: Đều thuộc về ba đời.
Duyên với đời: Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô  thường-Khổ,
Tưởng về Khổ-Vô ngã, duyên với ba đời. Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về
Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, thì quá khứ duyên
với quá khứ, hiện tại duyên với hiện ta ïi, vị lai sinh ra  thì duyên với vị
lai, không sinh ra thì duyên với ba đời.
Tưởng về Chết, có người nói: D uyên với ba đời. Có người nói:
Duyên với vị lai.
Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt, duyên với không phải là đời.
Thiện…: Tất cả đều là thiện.
Duyên với thiện… Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-
Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã, Tưởng về Bất tịnh, duyên với thiện-bất
thiện và vô ký. Tưởng về Chán ăn, duyên với vô ký. Tưởng về Tất cả
thế gian không đáng vui, có người nói: Duyên với ba loại. Có người nói:
Duyên với bất thiện và vô ký.
Tưởng về Chết, có người nói: Duyên với vô ký. Có người nói:
Duyên với cả ba loại.
Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt, chỉ duyên với thiện.
Hệ thuộc ba cõi-không hệ thuộc: Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về
270 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, hệ thuộc cõi Dục-
Sắc; những Tưởng còn lại hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc.
Duyên với hệ thuộc ba cõi-không hệ thuộc: Tưởng về Vô thường,
Tưởng về Vô thường-Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã, Tưởng về Chết,
duyên với hệ thuộc ba cõi. Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, duyên
với hệ thuộc cõi Dục.
Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui, có người nói: Duyên
với cõi Dục, bởi vì nói Tưởng này là đối trị của tham dục, duyên với
điều đáng yêu của thế gia n, tham dục này chỉ có ở cõi Dục. Có người
nói: Duyên với ba cõi, bởi vì Tưởng này gọi là Tưởng về Tất cả thế gian
không đáng vui. Nói như vậy thì cách nói thứ nhất là hợp lý.
Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt duyên với không hệ thuộc.
Học… Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế
gian không đáng vui, chỉ là Phi học phi vô học; những Tưởng còn lại bao
gồm ba loại, đó là Học-Vô học và Phi học phi vô học.
Duyên với Học… Tất cả các Tưởng đều duyên với Phi học phi vô
học.
Do Kiến mà đoạn… Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng
về Tất cả thế gian không đáng vui, chỉ là do Tu mà đoạn; những Tưởng
còn lại bao gồm do Tu mà đoạn và không đoạn.
Duyên với do Kiến mà đoạn… Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô
thường-Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã, duyên với do Kiến-Tu mà đoạn.
Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về Tất cả thế gian không
đáng vui, duyên với do Tu mà đoạn.
Tưởng về Chết, có người nói: Duyên với do Tu mà đoạn. Có người
nói: Duyên với do Kiến-Tu mà đoạn.
Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt, duyên với không đoạn.
Duyên với danh-nghĩa: Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-
Khổ, Tưởng về Khổ-Vô ngã, bao gồm duyên với danh và nghĩa.
Tưởng về Chết, có người nói: Chỉ duyên với nghĩa. Có người nói:
Bao gồm duyên với danh và nghĩa. Sáu Tưởng còn lại chỉ duyên với
nghĩa.
Duyên với sự nối tiếp nhau của mình… Bảy Tưởng trước duyên với
sự nối tiếp nhau của mình và nơi khác, ba Tưởng sau duyên với không
phải là sự nối tiếp nhau.
Gia hạnh đắc-lìa nhiễm đắc và sinh đắc: Tất cả đều là gia hạnh
đắc và lìa nhiễm đắc, không phải là sinh đắc.
Hữu lậu-vô lậu: Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn, Tưởng về
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 271  
www.daitangkinh.org  
Tất cả thế gian không đáng vui, chỉ là hữu lậu; những Tưởng còn lại bao
gồm hữu lậu và vô lậu.
Các Sư nước ngoài nói: “Tưởng về Chết chỉ là hữu lậu. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì không phải là các Thánh đạo làm chuyển hành tướng
đang chết của Ngã.”
Lời bình: Nên nói Tưởng này bao gồm hữu lậu và vô lậu, bởi vì
Tưởng này lúc gia hạnh tuy làm hành tướng đang chết của Ngã…, nhưng
nếu lúc thành tựu đầy đủ thì đối với cảnh ấy vẫn làm chuyển hành
tướng Vô thường.
Duyên với hữu lậu-vô lậu: Bảy Tưởng trước duyên với hữu lậu, ba
Tưởng sau duyên với vô lậu.
Hỏi: Mười Tưởng này, mấy loại là hữu lậu duyên với vô lậu, mấy
loại là vô lậu duyên với hữu lậu, mấy loại là hữu lậu duyên với hữu lậu,
mấy loại là vô lậu duyên với vô lậu?
Đáp: Phần ít của ba loại là hữu lậu duyên với vô lậu, phần ít của
bốn loại là vô lậu duyên với hữu lậu, ba  loại toàn phần và phần ít của
bốn loại là hữu lậu duyên với  hữu lậu, phần ít của  ba loại là vô lậu
duyên với vô lậu.
Hỏi: Mười Tưởng này, mấy loạ i không phải là hữu lậu, không
phải là không duyên với hữu lậu, cho đến rộng ra làm thành bốn câu
phân biệt? Đáp: Câu thứ hai của phần trước làm câu thứ nhất ở phần
này, câu thứ nhất của phần trước làm câu thứ hai ở phần này, câu thứ
tư của phần trước làm câu thứ ba ở phần này, câu thứ ba của phần trước
làm câu thứ tư ở phần này.
Hữu vi-vô vi: Tất cả các Tưởng đều là hữu vi.
Duyên với hữu vi-vô vi: Bảy Tưở ng trước duyên với hữu vi, ba
Tưởng sau duyên với vô vi.
Hỏi: Mười Tưởng này, mấy loại la ø tự tánh của Đoạn chứ không
phải là sở duyên của Đoạn, mấy loại là sở duyên của Đoạn chứ không
phải là tự tánh của Đoạn, mấy loại là tự tánh của Đoạn cũng là sở
duyên của Đoạn, mấy loại không phải là tự tánh của Đoạn cũng không
phải là sở duyên của Đoạn?
Đáp: Phần ít của ba loại là tự tánh của Đoạn chứ không phải là sở
duyên của đoạn, phần ít của bốn loại là sở duyên của Đoạn chứ không
phải là tự tánh của Đoạn, ba loạ i toàn phần và pha àn ít của bốn loại
cũng là tự tánh của Đoạn-cũng là sở duyên của Đoạn, phần ít của ba
loại không phải là tự tánh của Đo ạn cũng không phải là sở duyên của
Đoạn.
272 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Mười Tưởng này, mấy loại không phải là tự tánh của Đoạn,
không phải là sở duyên của Đoạn, c ho đến rộng ra làm thành bốn câu
phân biệt?
Đáp: Câu thứ hai của phần trước làm câu thứ nhất ở phần này,
câu thứ nhất của phần trước làm câu thứ hai ở phần này, câu thứ tư của
phần trước làm câu thứ ba ở phần này, câu thứ ba của phần trước làm
câu thứ tư ở phần này.
Hỏi: Mười Tưởng này, mấy loại là Chuyển, mấy loại là Tùy
chuyển?
Đáp: Ba loại là Chuyển, đó là Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán
ăn, Tưởng về Chết; bảy loại còn lại là Tùy chuyển.
Hỏi: Nếu như vậy thì lúc T ưởng nào chuyển có mấy Tưởng tùy
chuyển?
Đáp: Lúc Tưởng về Bất tịnh, Tưởng về Chán ăn chuyển, đều có
bốn Tưởng tùy chuyển, đó là Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui,
và Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt. Lúc Tưởng về Chết chuyển, có bảy Tưởng
tùy chuyển, đó là Tưởng về Vô thường, Tưởng về Vô thường-Khổ,
Tưởng về Khổ-Vô ngã, Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui.
Thế nào là bốn Tưởng tùy chuyển lúc Tưởng về Bất tịnh chuyển?
Nghĩa là lúc người tu hành khởi l ên Tưởng về Bất tịnh, trước tiên đi
đến bãi tha ma quán về tướng bất tịnh, đó là xác chết bầm xanh-phình
trướng-rữa nát, hoặc là giòi bọ-chim  thú rỉa ăn, máu thịt bừa bãi-hình
hài rời rã, hoặc là thịt hết-gân nối liền nhau, chỉ thấy bộ xương nối liền
theo thứ tự.
Giữ lấy tướng này rồi, đến một nơi gần đó nhắm mắt tư duy, nếu
đều rõ ràng hiện ra trước mắt thì tốt, nếu không rõ ràng thì nên quay lại
để quán sát. Như vậy cố gắng quán về tướng bất tịnh rồi, nhanh chóng
trở về nơi cư trú rửa chân trải chỗ ngồi, ngồi xếp bằng tròn điều hòa
thân tâm, làm cho thân tâm mềm mại, thân tâm có thể chịu đựng, thân
tâm không còn khó chịu, thân tâm lìa xa phiền não.
Đã làm cho thân tâm lìa xa các phiền não rồi, giữ lấy tướng bên
ngoài trước đây để phỏng theo thân của mình, như thân kia-thân này
cũng như vậy, như thân này-thân kia cũng như vậy.
Nghĩa là thân này của mình có đủ các tướng bất tịnh như trước,
nhờ vào xương bàn chân để chống đỡ xương mắt cá chân, nhờ vào
xương mắt cá chân để chống đỡ xương ống chân, nhờ vào xương ống
chân để chống đỡ xương đầu gối, nhờ vào xương đầu gối để chống đỡ
xương đùi, nhờ vào xương đùi để chống đỡ xương hông, nhờ vào xương
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 273  
www.daitangkinh.org  
hông để chống đỡ xương eo, nhờ vào xương eo để chống đỡ xương sống,
nhờ vào xương sống kề sát nối liền bắp thịt với xương.
Lại nhờ vào xương bàn tay để chống đỡ xương khuỷu tay, nhờ vào
xương khuỷu tay để chống đỡ xương cánh tay, nhờ vào xương cánh tay
để chống đỡ xương vai, nhờ vào xương vai để chống đỡ xương sống.
Lại nhờ vào xương sống để chống đỡ xương gáy, nhờ vào xương
gáy để chống đỡ xương quai hàm, nhờ vào xương quai hàm để chống
đỡ bộ răng, phía trên có đầu lâu. Bộ xương theo thứ tự ở trong thân này
như vậy, khéo chọn lấy tướng rồi buộc niệm ở giữa chặng mày.
Nhưng ý thích ấy có mở rộng-có tóm lược. Nếu người thích tóm
lược thì từ giữa chặng mày tiến va øo Thân niệm trú, từ Thân niệm trú
tiến vào Thọ niệm trú, từ Thọ niệm trú tiến vào Tâm niệm trú, từ Tâm
niệm trú tiến vào Pháp niệm trú.
Nếu người thích mở rộng thì từ giữa chặng mày khởi lên, tiếp
tục quán đầu lâu-bộ răng-xương quai hàm, theo thứ tự quán sát cho
đến xương bàn chân, tiếp theo nhờ vào lực tác ý thắng giải, cho nên
khiến bộ xương đã quán dần dần tăng lên-dần dần rộng ra, đầy khắp
một chiếc giường-một căn phòng-một tòa nhà-một ngôi chùa-một thôn
làng-một cánh đồng-một khu thành-một quốc gia, cho đến bến bờ biển
rộng-tất cả mặt đất, đầy khắp mọi nơi đều là xương trắng.
Tiếp tục dùng lực tác ý thắng gi ải, cho nên từ đó dần dần tóm
lược rời bỏ mặt đất đầy xương trắng quán đến một quốc gia, rời bỏ một
quốc gia quán đến một khu thành, c ho đến rời bỏ một căn phòng quán
đến một chiếc giường. Tiếp tục rời bỏ tướng xương vốn có bằng một
chiếc giường, chỉ quán đến xương trong thân, đó là quán về xương bàn
chân, tiếp theo quán về xương mắt cá chân, tiếp theo quán về xương
ống chân, cho đến cuối cùng quán về xương đầu lâu, rời bỏ xương đầu
lâu buộc niệm ở giữa chặng mày.
Sư Du-già ấy nếu tự tại đối với sự mở rộng và tóm lược như vậy,
thì gọi là thành tựu quán Bất tịnh. Nhưng quán Bất tịnh này, có lúc ít sở
duyên chứ không phải là ít tự tại, nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc ít sở duyên chứ không phải la ø ít tự tại, đó là chỉ tư duy
về tướng bộ xương của thân mình, mà có thể thường xuyên tiến vào và
rời khỏi quán ấy.
2. Có lúc ít tự tại chứ không phải là ít sở duyên, đó là có thể tư duy
về tướng bộ xương khắp mặt đất, mà không có thể thường xuyên tiến
vào và rời khỏi quán ấy.
3. Có lúc ít tự tại mà cũng ít sở duyên, đó là chỉ tư duy về   tướng
274 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
bộ xương của thân mình, cũng không có thể thường xuyên tiến vào và
rời khỏi quán ấy.
4. Có lúc không phải là ít tự tại mà cũng không phải là ít sở duyên,
đó là có thể tư duy về tướng bộ xương khắp mặt đất, cũng có thể thường
xuyên tiến vào và rời khỏi quán ấy.
Vả lại, quán Bất tịnh này có lúc là sở duyên vô lượng chứ không
phải là tự tại vô lượng, nên làm thành bốn câu phân biệt: Đó là câu thứ
hai của phần trước làm câu thứ nhất ở phần này, câu thứ nhất của phần
trước làm câu thứ hai ở phần này, câu thứ tư của phần trước làm câu thứ
ba ở phần này, câu thứ ba của phần trước làm câu thứ tư ở phần này.
Sư Du-già ấy quán sát về tướng bất tịnh như vậy rồi, dấy lên tư
duy này: Các hành sinh tử, đâu đa ùng vui mừng? Lúc bấy giờ đã hoàn
toàn không ham thích đối với các hành c ủa ba cõi Dục-Sắc-Vô sắc.
Bởi vì như vậy cho nên Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui đã tu
trước đó liền được trọn vẹn. Bởi vì lúc ấy không vui thích đối với sinh tử
cho nên đã vui mừng đối với Niết-bàn. Bởi vì nhân duyên này cho nên
Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt đã tu tập trước đó đều được trọn vẹn. Như vậy
là bốn Tưởng tùy chuyển lúc Tưởng về Bất tịnh chuyển.
Thế nào là bốn Tưởng tùy chuyển lúc Tưởng về Chán ăn chuyển?
Nghĩa là lúc người tu hành khởi lên Tưởng về Chán ăn, quán thức ăn
cầm trong tay, hoặc là thức ăn trong bát từ đâu mà thành? Biết là từ các
loại thóc lúa. Lại quán các loại thóc  lúa từ đâu mà có? Biết là từ các
loại hạt giống sai biệt trong ruộng. Lại quán các loại hạt giống do đâu
mà sinh ra? Biết là do các loại bùn đất phân bón. Như vậy quán rồi liền
dấy lên ý nghĩ này: Thức ăn này lần lượt chuyển đổi từ bất tịnh sinh ra,
lại có thể lần lượt chuyển đổi sinh ra các thứ bất tịnh, người nào có trí
mà tham đắm trong đó?
Vả lại, hành giả ấy hoặc là thường đi khất thực, hoặc là ăn trong
Tăng chúng.
Thường đi khất thực: Lúc sáng sớm xỉa răng súc miệng, đối với
nước dấy lên tưởng về nước tiểu, đối với tăm xỉa răng dấy lên tưởng về
xương ngón tay. Lúc mặc áo ôm bát đi vào thôn làng, đối với áo dấy lên
tưởng về da người ẩm ướt, đối với dây lưng dấy lên tưởng về ruột người,
đối với bình bát dấy lên tưởng về đầu lâu, đối với tích trượng dấy lên
tưởng về xương ống chân, đối với đá sỏi nhìn thấy giữa đường đi dấy lên
tưởng về xương khô. Đã đến thôn làng thấy những tường thành dấy lên
tưởng về mồ mả, thấy những trai gái dấy lên tưởng về bộ xương.
Vào lúc khất thực, nếu có được bánh thì dấy lên tưởng về bụng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 275  
www.daitangkinh.org  
người, nếu có được bột rang thì da áy lên tưởng về xương vụn, nếu có
được muối thì dấy lên tưởng về răng người, nếu có được cơm thì dấy
lên tưởng về giòi bọ, nếu có được các loại rau thì dấy lên tưởng về tóc
người, nếu có được canh thịt thì dấy lên tưởng về chất nước cặn bã, nếu
có được sữa đặc thì dấy lên tưởng về não người, nếu có được bơ sữa thì
dấy lên tưởng về mỡ người, nếu có được cá và thịt thì dấy lên tưởng về
thịt người, nếu có được các thức uống thì dấy lên tưởng về máu người,
nếu có được những viên thuốc Hoan hỷ thì dấy lên tưởng về phân khô.
Ăn trong Tăng chúng: Nếu có được rau sạch thì dấy lên tưởng về
tóc người chết, ngồi ở nơi giường ghế dấy lên tưởng về đống xương, đối
với những đồ ăn thức uống có được dấy lên Tưởng về Bất tịnh, đều nói
như trước.
Hỏi: Vì sao hành giả đối với những đồ ăn thức uống đều dấy lên
Tưởng về Bất tịnh?
Đáp: Lúc ấy hành giả dấy lên tư duy như vậy: Mình từ vô thỉ đến
nay chìm trong sinh tử, bởi vì đối  với bất tịnh dấy lên Tưởng về tịnh,
cho nên luân hồi khắp năm nẽo nhận chịu những sự khổ não. Nay muốn
tránh xa nơi ấy, hướng về niềm vui Niết-bàn, vì thế cho nên từ trong đó
quán làm bất tịnh.
Lại nữa, lúc ấy hành giả dấy lên ý nghĩ này: Đừng làm cho mình
đối với đồ ăn thức uống sinh ra ý tưởng về tịnh, bởi vì tăng thêm tâm
tham chướng ngại Thánh đạo. Cho nên đối với đồ ăn thức uống dấy lên
Tưởng về Bất tịnh, do Tưởng về Bất tịnh mà có thể chán ngán lìa bỏ.
Sư Du-già ấy đối với thức a ên khởi lên Tưởng chán ngán như vậy
rồi, dấy lên tư duy này: Các ha ønh sinh tử, đâu đáng vui mừng? Liền
sinh ra chán ngán đối với các hành c ủa ba cõi. Bởi vì như vậy cho nên
Tưởng về Tất cả thế gian không đáng vui đã tu trước đó liền được trọn
vẹn. Bởi vì lúc ấy chán ngán đối với sinh tử cho nên đã vui mừng đối
với Niết-bàn. Bởi vì nhân duyên này cho nên Tưởng về Đoạn-Lìa-Diệt
đã tu tập trước đó đều được trọn vẹn. Như vậy là bốn Tưởng tùy chuyển
lúc Tưởng về Bất tịnh chuyển.
Thế nào là bảy Tưởng tùy chuyển  lúc Tưởng về Chết chuyển?
Nghĩa là lúc người tu hành khởi lên Tưởng về Chết, quán sát các pháp
sinh diệt trong từng niệm từng niệm.
Người ấy vào mùa Xuân nhìn thấy các loại cỏ cây trổ lá đơm hoa
tươi đẹp, hồng tím rực rỡ như màu sắc của vật báu tuyệt vời, sông ngòi
ao hồ dần tràn đầy nước, chim cá líu lo đùa vui, liền dấy lên nghĩ như
vậy: Lúc này các pháp bên ngoài sinh sôi. Người ấy đi vào thôn    làng
276 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
thấy những trai gái, vui mừng ca hát nhảy múa ăn uống, liền đi đến hỏi:
Nơi này vì sao như vậy?
Trả lời rằng: Nơi này sinh con trai-sinh con gái. Liền dấy lên nghĩ
như vậy: Lúc này các pháp bên trong sinh sôi.
Lại vào mùa Hạ nhìn thấy các loại cỏ cây, cành nhánh vút cao
um tùm-hoa lá tươi tốt, sông hồ dâng tràn, sóng lớn quay vòng tung bọt
vỗ vào ven bờ, liền dấy lên nghĩ như vậy: Lúc này các pháp bên ngoài
nay đã hưng thịnh. Người ấy đi vào thôn làng thấy những trai gái, đánh
trống thổi kèn-ca múa vui cười sung  sướng, ngựa xe tấp nập rộn ràng,
liền đi đến hỏi: Nơi này vì sao như vậy? Trả lời rằng: Trong vùng này
có việc lấy vợ-lấy chồng. Liền dấy lên nghĩ như vậy: Lúc này các pháp
bên trong nay đã lớn mạnh.
Lại vào mùa Thu nhìn thấy các loạ i cỏ cây, bị mặt trời mùa Thu
hong khô, gió lạnh thổi vào, màu xanh tiêu hết, lá đều vàng úa, dòng
nước chảy vào sông hồ dần dần gia ûm bớt, liền dấy lên nghĩ như vậy:
Lúc này các pháp bên ngoài nay đã suy tàn. Người ấy đi vào thôn làng
thấy những trai gái, tóc bạc-mặt nh ăn cầm gậy mà đi, thân hình còm
xuống hơi thở hổn hển, liền dấy lên nghĩ  như vậy: Lúc này các pháp
bên trong nay đã già yếu.
Lại vào mùa Đông nhìn thấy các loại cỏ cây, sương gió lững lờ
lay động, lá đều lả tả rơi rụng, cành nhánh bị gãy chết khô, dòng nước
chảy vào sông hồ dần dần đều hết  cho đến khô cạn, liền dấy lên nghĩ
như vậy: Lúc này các pháp bên ngoài nay đã diệt mất. Người ấy đi vào
thôn làng thấy những trai gái, đầu t óc rối tung-đấm ngực kêu gào, lăn
lộn đưới đất, liền đi đến hỏi: Nơi này vì sao như vậy? Trả lời rằng: Nơi
này cha mẹ qua đời. Liền dấy lên nghĩ như vậy: Lúc này các pháp bên
trong nay đã diệt mất.
Người ấy đối với Vô thường trong-ngoài như vậy, cố gắng giữ lấy
tướng rồi nhanh chóng trở về nơi cư trú, rửa chân trải chỗ ngồi, ngồi
xếp bằng tròn điều hòa thân tâm, làm cho thân tâm mềm mại, thân tâm
có thể chịu đựng, thân tâm không còn khó chịu, thân tâm lìa xa phiền
não.
Đã làm cho thân tâm lìa xa cá c phiền não rồi, bên trong trú vào
tâm ấy, tu tập đối với Tưởng về Chết.
Nghĩa là như các tướng Vô thường đã nhìn thấy, quán sát một thời
kỳ trong thân, lúc các Uẩn tiến vào thai thì sinh ra, cho đến lúc già-chết
thì diệt đi.
Lại đối với một thời kỳ có bao nhiêu phần vị, các Uẩn đều  khác
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 166 277  
www.daitangkinh.org  
nhau, rời bỏ mọi phần vị tùy theo quán một phần vị, các Uẩn trước sinh
ra-sau diệt đi.
Lại đối với một phần vị có bao nhiêu năm, các Uẩn đều khác
nhau, rời bỏ mọi năm tùy theo quán một năm, các Uẩn trước sinh ra-sau
diệt đi.
Lại đối với một năm có bao nhiêu mùa, các Uẩn đều khác nhau,
rời bỏ mọi mùa tùy theo quán một mùa, các Uẩn trước sinh ra-sau diệt
đi.
Lại đối với một mùa có bao nhiêu tháng, các Uẩn đều khác nhau,
rời bỏ mọi tháng tùy theo quán một  tháng, các Uẩn trước sinh ra-sau
diệt đi.
Lại đối với một tháng có bao nhiêu ngày đêm, các Uẩn đều khác
nhau, rời bỏ mọi ngày đêm tùy theo quán một ngày đêm, các Uẩn trước
sinh ra-sau diệt đi.
Lại đối với một ngày đêm có ba o nhiêu Mâu-hô-lật-đa, các Uẩn
đều khác nhau, rời bỏ mọi Mâu-hô- lật-đa tùy theo quán một Mâu-hô-
lật-đa, các Uẩn trước sinh ra-sau diệt đi.
Lại đối với một Mâu-hô-lật-đa có bao nhiêu Lạp-phược, các Uẩn
đều khác nhau, rời bỏ mọi Lạp-phược  tùy theo quán một Lạp-phược,
các Uẩn trước sinh ra-sau diệt đi.
Lại đối với một Lạp-phược có bao nhiêu Đát-sát-na, các Uẩn đều
khác nhau, rời bỏ mọi Đát-sát-na tùy theo quán một Đát-sát-na, các
Uẩn trước sinh ra-sau diệt đi.
Lại đối với một Đát-sát-na co ù bao nhiêu Sát-na, các Uẩn đều
khác nhau, bởi vì Sát-na nhiều nhất  cho nên ở trong đó dần dần quán
tóm lược, cho đến quán Uẩn trong hai Sát-na sinh ra, hai Sát-na diệt đi,
thì gọi là trọn vẹn gia hạnh về quán Sinh diệt.
Từ đây không gián đoạn có thể quán các Uẩn trong một Sát-na
sinh ra, một Sát-na diệt đi, thì gọi là thành tựu về quán Sinh diệt. Lúc
bấy giờ gọi là trọn vẹn Tưởng về Chết, bởi vì các phần vị diệt đi tức là
chết. Người tu hành ấy quán tỉ mỉ ( đế quán) về Uẩn sinh diệt rồi, liền
dấy lên nghĩ như vậy: Đức Thế T ôn đã nói các hành Vô thường, quả
thật là khéo nói, bởi vì sinh diệt tức là Vô thường.
Như vậy lúc hành giả chuyển Tưởng về Chết, làm cho các Tưởng
về Vô thường đã tu trước đó đều được trọn vẹn. Hành giả lại quán các
Uẩn nối tiếp nhau, Uẩn trong sát-na tr ước bởi vì Uẩn trong sát-na sau
đã bức bách, cho nên sinh ra rồi liền diệt đi. Như vậy quán rồi liền dấy
lên ý nghĩ này: Đức Thế Tôn đã nói Vô thường cho nên Khổ, quả  thật
278 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
là khéo nói, bởi vì bức bách tức là Khổ.
Như vậy lúc hành giả chuyển Tưởng về Chết, làm cho các
Tưởng về Vô thường-Khổ đã tu trước đó đều được trọn vẹn. Hành giả
lại quán Uẩn trong sát-na trước vừa diệt đi, Uẩn trong sát-na sau đã
sinh ra. Giả sử Uẩn trước nghĩ rằng nay mình không diệt đi, Uẩn sau
nghĩ rằng nay mình không sinh ra, lúc ấy đối với sự mong muốn đều
không tự tại, bởi vì Uẩn trước do sau thúc ép cho nên chắc chắn diệt
đi, Uẩn sau do trước lôi kéo cho nên chắc chắn sinh ra. Như vậy quán
rồi liền dấy lên ý nghĩ này: Đức Thế Tôn đã nói Tưởng về Khổ-Vô
ngã, quả thật là khéo nói, bởi vì không tự tại tức là Vô ngã.
Như vậy lúc hành giả chuyển Tưởng về Chết, làm cho Tưởng về
Khổ-Vô ngã đã tu trước đó đều được  trọn vẹn. Hành giả lại quán các
hành sinh diệt không tự tại, cho nên ở trong tụ hành trống rỗng, không
sinh lòng ham thích, vì vậy mà không sinh lòng vui thích đối với các
hành của ba cõi.
Như vậy lúc chuyển Tưởng về Chết, làm cho Tưởng về Tất cả thế
gian không đáng vui đã tu trước đó đều được trọn vẹn. Người tu hành ấy
đã không vui thích đối với sinh tử cho nên liền vui với Niết-bàn.
Như vậy lúc chuyển Tưởng về Chết, làm cho Tưởng về Đoạn-Lìa-
Diệt đã tu trước đó đều được trọn vẹn. Vì vậy cho nên nói là bảy Tưởng
tùy chuyển lúc Tưởng về Chết chuyển.
Hỏi: Lúc tu các Tưởng có tác ý thắng giải, có tác ý chân thật; tác
ý thắng giải ấy đã quán sát không thật, sao không phải là điên đảo?
Đáp: Bởi vì người tu hành ấy biết không phải là chân thật, không
sinh tâm chấp là thật, cho nên không phải là điên đảo.
Hỏi: Nếu biết là không thật thì tại sao vẫn còn thực hiện?
Đáp: Bởi vì chế phục phiền não, cho nên cần phải thực hiện.
Hỏi: Pháp này nếu không thật, thì làm sao có thể chế phục phiền
não?
Đáp: Bởi vì thực hiện về Tưởng ấy, thì có năng lực chế phục được
phiền não. Như đối với người nữ khác dấy lên Tưởng về mẹ thì không
sinh lòng tham nhiễm, đối với người  oán ghét mà dấy lên Tưởng về
người thân thương thì không sinh lòng giận dữ, đối với tôi tớ mà dấy lên
Tưởng về tôn quý thì không sinh lòng kiêu mạn, pháp này cũng như vậy
cho nên cần phải quán sát.


„