A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 17

Việt dịch

QUYỂN 17

LUẬN VỀ TRÍ (Phần 9)

Hỏi: Thân-ngữ nghiệp tùy tâm chuyển như thế nào, không tùy
tâm chuyển như thế nào?
Đáp: Giới của cỏi sắc và giới vô lậu là tùy tâm chuyển, giới của
cỏi Dục và thân - ngữ nghiệp còn lại là không tùy tâm chuyển.
Hỏi: Vì sao giới của cõi Dục là không tùy tâm chuyển?
Đáp: Bởi vì cỏi Dục đối với giới tùy tâm chuyển kia, không phải
là ruộng đất-không phải là đồ dùng, cho đến nói rộng ra. Lại nữa, cõi
Dục không phải là cõi của Định, k hông phải là phạm vi của tu, không
phải là phạm vi của lìa nhiễm, cho nên không có đạo và giới có thể tùy
chuyển như vậy; cõi sắc là cõi của Định, là phạm vi của tu, là phạm vi
của lìa nhiễm, cho nên có đạo và giới có thể tùy chuyển như vậy. Lại
nữa, nghĩa của giới cõi Dục hỏi tâm cõi Dục rằng: Ông có thể đoạn trừ
phiền não phá giới và dấy lên phá giới cho tôi hay không, nếu có thể
thì tôi thuận theo ông chuyển. Nghĩa của tâm cõi Dục trả lời giới cõi
Dục rằng: Tôi không có thể. Nghĩa c ủa giới nói: Nếu không có thể thì
tôi làm sao thuận theo ông chuyển? Như người sợ hải trách móc bèn hỏi
người khác rằng: Ông có thể làm người cứu giúp cho tôi hay không, nếu
có thể thì tôi sẽ dựa vào ông t huận theo ông mà chuyển. Người ấy trả
lời rằng: không có thể. Người kia liền nói rằng: Nếu ông không có thể
thì tôi làm sao dựa vào ông thuận theo ông chuyển được? Điều đang nói
ở đây cũng vậy.
Hỏi: Tâm thiện của cỏi sắc th ì tất cả đều có giới tùy chuyển hay
không?
Đáp: không phải là tất cả đều có. Nghĩa là tĩnh lự thứ nhất có sáu
tâm thiện không có giới tùy chuyển:
1. Nhãn thức thiện.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 291  
www.daitangkinh.org  
2. Nhĩ thức thiện.
3. Thân thức thiện.
4. Tâm thiện lúc chết.
5. Tâm thiện phát khởi biểu nghiệp.
6. Tâm thiện tương ứng với Văn mà thành Tuệ.
Tĩnh lự thứ hai - thứ ba - thứ tư, có hai tâm thiện không có giới tùy
chuyển, đó là tâm thiện lúc chết và tâm thiện do Văn mà thành.
Hỏi: vì sao cõi vô sắc không có giới tùy chuyển?
Đáp: Bởi vì cõi ấy đối với giới không phải là ruộng đất-không
phải là đồ dùng, cho đến nói rộng ra. Lại nữa, giới là do Đại chủng tạo
ra, cõi ấy không có Đại chủng cho nên không có giới.
Hỏi: Như tùy là không có Đại chủng vô lậu mà có giới vô lậu, như
vậy cõi ấy tuy không có Đại chủng nhưng ngại gì có giới?
Đáp: Giới vô lậu không phải là l ực của Đại chủng cho nên trở
thành vô lậu, chỉ do lực của tâm tùy theo tâm vô lậu mà cũng phát khởi;
giới hữu lậu do lực của Đại chủng hệ thuộc vào giới hạn nơi chốn (giới
địa) cho nên không tương tự. Lại nữa, gi ới là đối trị với phá giới và
phiền não dấy khởi phá giới, đạo của cỏi Vô sắc không có thể đối trị với
phá giới và phiền não dấy khởi phá giới, cho nên cõi ấy không có giới.
Hỏi: Nhân Luận và Sinh Luận vì sao nói đạo của cỏi Vô sắc không
có thể đối trị vối phá giới và phiền não dấy khởi phá giới?
Đáp: Ở đó chỉ ở cỏi Dục, vô sắc đối với dục có bốn sự cách xa cho
nên không có đối trị, bốn sự cách xa là:
1. Giới địa cách xa.
2. Sở y cách xa.
3. Sở duyên cách xa.
4. Đối trị cách xa.
Hỏi: Nếu như vậy thì tĩnh lự thứ hai-thứ ba-thư tư, cũng không
có phá giới phiền não giấy khởi phá giới, đối trị của nơi ấy cần phải là
không có giới chăng?
Đáp: Đối trị có hai loại:
1. Đoạn trừ để đối trị.
2. Chán ngán hư hoại để đối trị.
Ba tĩnh lự phía trên đối với phá giới và phiền não giấy khởi phá
giới, tuy không có đoạn trừ để đối trị ma ø có chán ngán hư hoại để đối
trị. Như Đức Thế Tôn nói: “Đệ tử bậc Thánh tiến vào giải thoát tâm bất
động, có năng lực đoạn trừ bất thiện mà tu tập pháp thiện”. Không phải
là trong thân ấy còn có bất thiện đáng đoạn trừ, nhưng mà dựa vào đối
292 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
trị lỗi lầm cho nên nói như vậy. Cõi V ô sắc đối với phá giới và phiền
não dấy khởi phá giới, không có đoạn trừ để đối trị cũng không có chán
ngán hư hoại để đối trị, cho nên không có giới.
Giới tùy chuyển tổng quát có hai loại:
1. Đạo câu hữu giới.
2. Định câu hữu giới.
Đạo câu hữu giới thì gọi là giới  vô lậu, Định câu hữu giới thì gọi
là giới của cõi sắc. Nếu như la ø Đạo câu hữu giới thì đó không phải là
Định câu hữu giới, nếu là Định câu  hữu giới thì đó không phải là Đạo
câu hữu giới. Có người đưa ra cách nói này: Đạo câu hữu giới gọi là giới
vô lậu, Định câu hữu giới nghĩa là tất cả giới hữu lậu và vô lậu tùy tâm
chuyển. Họ đưa ra cách nói này: Tất  cả Đạo câu hữu giới là Định câu
hữu giới, hoặc là Định câu hữu giới mà chẳng phải là Đạo câu hữu giới,
nghĩa là giới hữu lậu tùy tâm chuyển. Có Sư khác nói: Đạo câu hữu giới
gọi là giới vô lậu, Định câu hữu giới có nghĩa là giới hữu lậu và vô lậu
của tĩnh lự căn bản. Dựa vào cá ch nói như vậy nên làm thanh bốn câu
phân biệt:
1. Có là Đạo câu hữu giới mà không phải là Định câu hữu giới,
nghĩa là các giới vô lậu của địa ở phạm vi gần.
2. Có là Định câu hữu giới mà không  phải là Đạo câu hữu giới,
nghĩa là các giới hữu lậu của địa căn bản.
3. Có là Đạo câu hữu giới mà cũng là Định câu hữu giới, nghĩa là
các giới vô lậu của địa căn bản.
4. Có chăng phải là Đạo câu hữu giới cũng chẳng phải là Định câu
hữu giới, nghĩa là các giới hữu lậu của địa phương ở phạm vi gần.
Sư ấy dựa vào đạt được, lại làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có đạt được Đạo câu hữu giới mà chẳng phải là Định câu hữu
giới, nghĩa là chưa lìa  dục nhiễm tiến vào Cha ùnh tánh ly sinh trong
mười sáu tâm, Kiến đạo trong mười lăm tâm: Nếu các Thánh giả vì lìa
dục nhiễm thì dấy Khởi đạo gia hạnh, chín đạo vô gián và tám đạo giải
thoát: nếu chưa llìa dục nhiễm thì tín thắng giải luyện căn, dấy lên kiến
giải đối với tất cả đạo gia hạnh-vô gián và giải thoát; nếu các Thánh giả
chưa lìa dục nhiễm thì dựa vào Vị chí định, khởi lên vô lượng-bất tịnh
quán-trì tức niệm và niệm trú… những lúc như vậy thì đạt được Đạo câu
hữu giới chứ chẳng phải là Định câu hữu giới.
2. Có đạt được Định câu hữu giới mà chẳng phải là Đạo câu hữu
giới, nghĩa là các dị sinh lìa dục nhiễm va ø tất cả cuối cùng là đạo giải
thoát; ngay lúc ấy vì lìa dục nhiễm của tĩnh lự thứ nhất, dựa vào tĩnh lự
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 293  
www.daitangkinh.org  
thứ nhất dấy khởi đạo gia hạnh, và tất cả cuối cùng là đạo giải thoát;
ngay lúc ấy vì lìa dục nhiễm của tĩnh lự thứ hai, dựa vào tĩnh lự thứ hai
dấy khởi đạo gia hạnh, và tất cả cuối cùng là đạo giải thoát; ngay lúc ấy
vì lìa dục mhiễm của tĩnh lự thứ ba, dựa vào tĩnh lự thứ ba dấy khởi đạo
gia hạnh, và cuối cùng là đạo giải thoát; ngay lúc ấy vì lìa dục nhiễm
của tĩnh lự thứ tư, dựa vào tĩnh lự thứ tư dấy khởi đạo giới hạnh; hoặc
các dị sinh dựa váo tĩnh lự căn bả n, dẫn phát các loại thần thông dấy
khởi đạo gia hạnh, năm đạo vô gián–ba đạo giải thoát, hoặc dấy khởi
vô lượng-bất tịnh quán-trì tức niệm -niệm trúc-noãn-đảnh-nhẫn-thế đệ
nhất pháp, ba giải thoát đầu-tám th ắng xứ-tám biến xứ trước, và lúc ở
cõi vô sắc chết đi rối sinh vào cõi sắc, lúc ở đị a phía trên của cõi sắc
chết đi rồi sinh vào địa phía dưới… những lúc như vậy thì đạt được Định
câu hữu giới chứ không phải là Đạo câu hữu giới.
3. Có đạt được Đạo câu hữu giới mà cũng đạt được Định câu hữu
giới, nghĩa là đã lìa dục nhiễm dựa váo Vị chí định, lúc tiến váo Chánh
tánh ly sinh với Đạo loại trí; hoặc dựa vào đại phía trên tiến vào Chánh
tánh ly sinh với mười sáu tâm; hoặc  các Thánh giả lìa dục nhiễm với
đạo giải thoát cuối cùng, ngay lúc ấy vì lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất
cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ, dấy khởi các đạo gia hạnh-chín đạo
vô gián-chín đạo giải thoát, đã lìa  dục nhiễm với tính thắng giải luyện
căn; lúc dấy lên kiến giải đối với ta át cả các đạo gia hạnh-vô gián-giải
thoát, A-la-hán giải thoát luyện că n dấy lên bất động đối với các đạo
gia hạnh, chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát; hoặc các lúc tu xen lẫn
tĩnh lự thứ nhất cho đến tĩnh lự thứ tư; hoặc các Thánh giả dẫn phát các
thần thông khởi lên đạo gia hạnh, năm đạo vô gián-ba đạo giải thoát;
hoặc các Thánh giả đã lìa dục nhiễm dựa vào Vị chí định, cùng khởi lên
vô lượng-giải thoát-thắng xứ-biến xứa, bất tịnh quán-trì tức niệm và các
niệm trú; hoặc khởi lên vô ngại giải - biên tế định - vô trách nguyện trí,
Không Không - Vô nguyện Vô nguyện - Vô tướng Vô tướng tưởng vi
tế tâm… những lúc như vậy thì đạt được Đạo câu hữu giới mà cũng đạt
được Định câu hữu giới.
4. Có lúc không đạt được Đạo câu hữu giới cũng không đạt được
Định câu hữu giới, nghĩa la ø các dị sinh vì lìa dục nhiễm, dấy khởi đạo
gia hạnh - chín đạo vô gián - tám đạo giải thoát, dựa vào Vị chí định
và tĩnh lự trung gian phát khởi noãn - đảnh - nhẫn - thế đệ nhất pháp;
hoặc các dị sinh dựa vào phạm vi gần c ủa tĩnh lự thứ hai - thứ ba - thứ
tư, vì lìa dục nhiễm của tĩnh lự thứ nhất - thứ hai - thứ ba, dây khởi đạo
gia hạnh - chín đạo vô gián - tám đạo giải thoát; hoặc các dị dinh   dựa
294 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
vào phạm vi gần của Không vô biên xứ cho đến Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, vì lìa nhiễm của tĩnh lự thứ tư cho đến Vô sở hữu xứ, dấy khởi đạo
gia hạnh-chín đạo vô gián-chín đạo giải thoát; hoặc các dị sinh chưa
lìa dục nhiễm, hoặc đã lìa dục nhiễm, dựa vào các Định ở phạm vi gần
như Vi chí định… hoặc là Vô sắc định, lúc dấy khởi các công đức như vô
lượng-giải thoát-thắng xứ-biến xứ, và bất tịnh quán-trì tức niệm cùng
các niệm trú… hoặc các Thánh giả dựa vào các Định ở phạm vi gần như
ở Vị chí định… lúc dấy khởi thành t ựu các công đức hữu lậu và vô lậu;
dựa vào Vô sắc định, lúc dấy khởi  thành tựu các công đức hữu lậu và
vô lậu; tất cả phần vị không nhất định và không có tâm …; những lúc
như vậy thì không đạt được Đạo câu hữu giới cũng không đạt được Định
câu hữu giới.
Sư ấy dựa vào buông xả, lại làm thành bốn câu phân biệt: 1- Có
buông xả Đạo câu hữu giới mà chẳng phải là Định câu hữu giới, nghĩa
là đạt được quả Dự lưu hoặc là quả Nhất lai, hoặc dần dần đạt được quả
Bất hoàn, chưa lìa dục nhiễm với tín thắng giải luyện căn, đạt được kiến
giải đối với đạo quả thù thắng Nhất Lai bắt đầu từ quả Nhất lai, và lúc
lui sụt đạo quả thù thắng Dự lưu của quả Dư lưu; lúc lui sụt từ quả Dự
lưu, nghĩa là lui sụt quả đã đạt được từ luyện căn; những lúc mhư vậy thì
buông xả Đạo câu hữu giới mà không phải là Định câu hữu giới. 2- Có
buông xả Định câu hữu giới mà không phải là Đạo câu hữu giới, nghĩa
là các dị sinh lui sụt từ lúc lìa  dục nhiễm, cho đến từ lúc lìa nhiễm của
tĩnh lự thứ ba; hoặc các dị sinh và các Thánh giả, từ cõi Dục-Sắc chết
đi rồi đến cõi Vô sắc, hoạc từ cõi sa éc chết đi rồi rồi sinh vào cõi Dục;
hoặc các dị sinh lui sụt từ công đức thù thắng của địa căn bản…; những
lúc như vậy thì buông xã Định câu hữu giới mà không phải là Đạo câu
hữu giới. 3- Có buông xả Đạo câu hữu giới cũng là buông xả Định câu
hữu giới, nghĩa là các Thánh giả lui sụt từ lúc lìa dục nhiễm, cho đến từ
lúc lìa nhiễm của phi tưởng phi phi tưởng xứ; hoặc dựa vào bốn tĩnh lự
và tĩnh lự trung gian đạt được quả Bất hoàn; hoặc đạt được quả A-la-hán
đã lìa dục nhiễm; lúc tín thắng gi ải luyện căn đạt được kiến giải cuối
cùng, A-la-hán giải thoát luyện căn đạt được bật động; từ quả Bất hoàn
đến đạo quả thù thắng của Bất hoàn, và lúc lui sụt đạo quả thù thắng
A-la-hán của quả A-la-hán…; những lúc như vậy thì buông xả Đạo câu
hữu giới cũng là buông xả Định câu hữu giới, nghĩa là trừ ra các phần
vị khác những tướng trước.
Sự ấy dựa vào thành tựu, lại làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có thành tựu Đạo câu hữu giới mà chẳng phải là Định câu hữu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 295  
www.daitangkinh.org  
giới, nghĩa là Thánh giả chưa lìa dục nhiễm.
2. Có thành tựu Định câu hữu giới mà chẳng phải là Đạo câu hữu
giới, nghĩa là các dị sinh sinh ở c õi Dục đã lìa dục  nhiễm, hoặc các dị
sinh sinh ở cõi Sắc.
3. Có thành tựu cả hai, nghĩa là các Thánh giả sinh ở cõi Dục đã
lìa dục nhiễm, hoặc các Thánh giả sinh ở cõi Sắc - Vô sắc.
4. Có lúc không thành tựu cả hai, nghĩa là các dị sinh chưa lìa dục
nhiễm, hoặc các dị sinh vào cõi Vô sắc. Dựa vào không thành tựu, cũng
làm thành bốn câu phân biệt, nghĩa là thứ tự câu thứ hai trước làm câu
thứ nhất ở đây, thứ tự câu thứ nhất trước làm câu thứ hai ở đây, thứ tự
câu thứ tư trước làm câu thứ ba ở đây, thứ tự câu thứ ba trước làm câu
thứ tư ở đây.
Tất cả luật nghi tổng quát có bốn loại:
1. Luật nghi biệt giải thoát.
2. Luật nghi tĩnh lự.
3. Luật nghi vô lậu.
4. Luật nghi đoạn trừ.
Luật nghi biệt giải thoát, nghĩa là giới của cõi Dục. Luật nghi tĩnh
lự, nghĩa là giới của cõi sắc. Luật nghi vô lậu, nghĩa là giới vô lậu. Luật
nghi đoạn trừ, nghĩa là lìa nhiễm của cõi Dục. Trong chín đạo vô gián
nói rộng về tất cả tĩnh lự và giới  vô lậu; bốn luật nghi này, như trong
phẩm Hại Sinh của chương Nghiệp Uẩn sẽ nói.
Noãn tùy chuyển giới, đối với phá giới là đối trị buông xả - đối trị
duy trì - đối trị phạm vi xa, trong Đảnh - Nhẫn - Thế đệ nhất pháp - kiến
đạo và Tu đạo. Đạo loại trí tùy chuyển giới, đối với phá giới chỉ là đối
trị duy trì và đối trị phạm vi xa. Đạo gia hạnh lìa nhiễm của cõi Dục tùy
chuyển giới, đới với phá giới là đối trị buông xả - đối trị duy trì và đối
trị phạm vi xa. Đạo vô gián đầu tiên tùy chuyển giới, đối với phá giối
chỉ là đối trị duy tri và đối trị phạm  vi xa; đối với phiền não dấy khởi
phá giới, chỉ là đối trị đoạn trừ và đối trị buông xả. Bảy đạo vô gián tùy
chuyển giới, đối với phá giới chỉ là đối trị duy trì và đối trị phạm vi xa;
đối với phiền não dấy khới phá giới, là đới trị đoạn trừ - đối trị buông
xả-đối trị duy trì và đối trị Phạm vi xa. Đạo vô gián thứ chín tùy chuyển
giới, đối với phá giới là đối trị đoạn trừ - đối trị duy trì và đối trị phạm
vi xa; đối với phiền não dấy khởi phá giới, là đối trị đoạn trừ - đối trị
buông xả - đối trị duy trì và đối trị phạm vi xa. Chín đạo giải thoát tùy
chuyển giới và các loại còn lại, thời gian sau cho đến Tận trí - Vô sinh
trí. Chánh kiến vô học tùy chuyển giới, đối với phá giới và phiền   não
296 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
dấy khởi phá giới, chỉ là đới trị duy trì và đới trị phạm vi xa.
Hỏi: Phẩm đạo của pháp trí có năng lực đoạn trừ phá giới và
phiền não giấy khởi phá giới, có thể có tùy chuyển giới, phẩm đạo của
loại trí không có công đức  này, tại sao cũng có tùy chuyển giới ?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Phẩm đạo của Loại trí đối với
điều ấy tuy không có đối trị đoạn trừ và đối trị buông xả, nhưng mà có
đối trị duy trì và đối trị phạm vi xa. Vả lại, phẩm đạo của pháp trí lần
lược chuyển tiếp làm nhân cho phẩm đạo của Loại trí, lần lược chuyển
tiếp nối lên nhau, lần lược chuyển tiếp thuộc về nhau, lần lược chuyển
tiếp sinh ra nhau, “Có sự khác nói: Phẩm đạo của Loại trí, cũng có năng
lực đoạn trừ phá giới và phiền não dấy khởi phá giới, nhưng bởi vì phẩm
đạo của pháp trí đã đoạn trừ điều đó trước rồi, nay không có gì mà đoạn
trừ cho nên cũng có tùy chuyển giới; ví như nhiều người cùng chung nên
kẻ thù, nên người đã làm hại rồi, những người khác không còn gì để làm
hại chứ không phải là không có khả năng làm hại; ở đây cũng như vậy.
Đại đức nói rằng: Nếu phẩm đạo của pháp trí có tùy chuyển giới, phẩm
có tùy chuyển giới, phẩm đạo của Loại trí không có tùy chuyển giới, thì
thuận theo luật nghi, chỉ chuyển đổi với nơi có thể, chứ không chuyển
đối với nơi không có thể, nhưng mà các luật nghi bao gồm đối với có thể
và nơi không có thể chuyển, cho nên phẩm đạo của pháp trí và Loại trí
đều có thể tùy chuyển giới.
Hỏi: Cõi Dục và cõi Sắc thì giới của cõi nào nhiều hơn?
Đáp: Có người nói như vậy: Giới của cõi Dục nhiều hơn. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì giới của cõi Dục có được từ nơi nghiệp đạo căn bản
và gia hạnh sau khi dấy khởi, giới của cõi Sắc chỉ có được từ nơi nghiệp
đạo căn bản, giới của cõi  Dục lìa xa tánh tội và lìa xa già tội mà có
được, giới của cõi Sắc chỉ lìa xa tánh tội mà có được. Nói như vậy thì
giới của cõi Sắc nhiều hơn. Nguyên c ớ thế nào? Bởi vì tạm thời do Vị
chí định thâu nhiếp, giới hãy còn nhiều hơn cõi Dục, bởi vì có vô lượng
công đức đối trị với nó, huống hồ còn c ó những giới khác của địa phía
trên hay sao?
Hỏi: Hữu lậu và vô lậu thì giới của loại nào nhiều hơn?
Đáp: Có người nói như vậy: Giới của hữu lậu nhiều hơn. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì giới hữu lậu th âu nhiếp hai luật nghi và phần ít của
nên luật nghi, giới vô lậu thâu nhi ếp nên luật nghi và phần ít của nên
luật nghi. Lại nữa, giới hữu lậu thâu nhiếp hai Giới và phần ít của nên
Giới, hai xứ và phần ít của nên xứ; giới vô lậu chỉ thâu nhiếp nên phần
ít của nên giới - nên xứ. Nói như vậy thì giới vô lậu nhiều hơn. Nguyên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 297  
www.daitangkinh.org  
cớ thế nào? Bởi vì tạm thời khổ pháp trí nhẫn tùy chuyển giới hãy còn
nhiều hữu lậu, vốn có vô lượng công đức đối trị của nó, huống hồ lại có
những giới khác của phần vị phía trên hay sao?
Hỏi: Khổ pháp trí nhẫn và khổ ph áp trí, cho đến Tận trí vàVô
sinh trí cùng chánh kiến vô học, thì các tùy chuyển giới của loại nào là
nhiều hơn?
Đáp: Có người nói như vậy: Khổ pháp trí tùy chuyển giới, là nhiều
hơn nên lần so với khổ pháp trí nhẫn tùy chuyển giới, như vậy lần lược
chuyển tiếp cho đến Chánh kiến vô học tùy chuyển giới, là nhiều hơn
nên lần so với Vô sinh trí chuyền giới. Lại có người nói: Như khổ pháp
trí nhẫn tùy chuyển giới, như vậy khô pháp trí tùy chuyển giới, cho đến
Đạo loại trí tùychuyển giới cũng như vậy. Các đạo gia hạnh lìa nhiễm
của cõi Dục và chín đạo vô gián - chín đạo giải thoát, thì các tùy chuyển
giới của các loại sau chuyển sang nhiều hơn. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
Như Như dần đoạn trừ phá giới và phiền não dấy khởi phá giới, giới như
vậy và như vậy dần tăng nhiều lên, giới của các phầnvị phía trên trước
sau tương tự với nhau. Nói như vậy thì khổ pháp trí nhẫn tùy chuyển giới
cùng với khổ pháp trí, cho đến Chánh kiến vô học tùy chuyển giới như
nhau không có sai khác. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì cùng chuyển đối
với bảy chi của thân - ngữ.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi Thiết nói nên thông hiểu thế nào?
Như nói: ”Khổ pháp trí là hơn hẳn so với khổ pháp trí nhẫn, cho đến Tận
trí là hơn hẳn so với kim cang dụ định. ”
Đáp: Dựa vào nhân trưởng dưỡng cho nên nói như vậy, nghĩa là
khổ pháp trí nhẫn chỉ nhờ vào nên sát -na mà lớn lên, khổ pháp trí nhờ
vào hai sát-na mà lớn lên, cho đến Tận trí nhờ vào vô lượng sát-na mà
lớn lên, luận ấy nói về phẩm loại hơn hẳn chứ không nói đến giới nhiều
hay ít.
Hỏi: Thanh văn và Phật thì giới của bậc nào nhiều hơn?
Đáp: Có người nói như vậy: Gi ới của Thanh văn nhiều hơn.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì giới của  Thanh văn dựa vào thân của hai
cõi; giới của Pâhật chỉ dựa vào thân của cõi Dục. Lại nữa, giới của Thanh
văn dựa vào thân của hai nẽo, giới c ủa Phật chỉ dựa vào thân của nẽo
người, nói như vậy thi giới của Phật nhiều hơn. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì tạm thời Lực-Vô úy tùy chuyển giới còn nhiều hơn tất cả Thanh văn
và Độc giác, huống hồ lại có các tùy chuyển giới của vô lượng vô biên
công đức thù thắng hay sao?
Hỏi: Chư Phật Thế Tôn có ngài trăm năm chứng được Vô thượng
298 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Chánh đẳng Bồ - đề, có ngài th ậm chi đến tám vạn năm mới chứng
được Bồ-đề. Nếu ngài nào trong nên trăm năm chứng được Bồ-đề, thì
cũng có được giới trong thân tám vạn năm hay không? Giả sử như vậy
thì có gì sai? Nếu có được thì tại sa o thân này lại được giới của thân
khác? Nếu không được thì luận Thi Thiết nói phải thông hiểu thế nào?
Đáp: Như nói: “Tất cả như lai ứng chánh Đẳng Giác thảy đều binh
đẳng.” Nên nói là cũng được.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại  sao thân này lại có được giới của thân
khác? Nếu được vào thân này có được giới của thân khác?
Đáp: Nếu được vào thân này có được giới của thân khác, thì cũng
không có gì sai, bởi vì tương tục như nhau. Nhưng Ngài trong nên trăm
năm đạt được Bồ - đề, đối với giới tùy tâm chuyển của Ngài trong nên
trăm năm cũng đạt được, cũng thuộc  về thân - cũng thành tựu-cũng
hiện ở trước mắt; đối với giới t ùy tâm chuyển của Ngài tám vạn năm
đạt được, mà không thuộc về thân thành tựu - không hiện ở trước mắt.
Ngài tám vạn năm đạt được Bồ - đề, đối với giới tùy tâm của Ngài tám
vạn năm, cũng đạt được - cũng thuộc  về thân, cũng thành tựu - cũng
hiện ở trứơc mắt; đối với giới tùy tâm chuyển của Ngài nên trăm năm
đạt được, mà không thuộc về thân thành tựu-không hiện ở trước mặt.
Có người nói là không đạt được.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi Thiết nói phải không hiểu thế
nào?
Đáp: Do ba sự việc như nhau cho nên gọi là bình đẳng: 1- Tu hành
bình đẳng, nghĩa là như nên đức Phật trải qua ba vô số kiếp, tu sáu Ba-
la-mật-đa được viên mãn, cho nên chứng đươc Vô thượng Chánh đẳng
Bồ-đề, các Đức Phật khác cũng nh ư vậy, cho nên gọi là bình đẳng. 2-
Lợi ích bình đẳng, nghĩa là như nên Đức Phật xuất hiện ở thế gian, hóa
độ vô lượng trăm ngàn na-dữu-đa c húng sinh làm cho nhập Niết-bàn ,
những Đức Phật khác cũng như vậy, cho nên gọi là bình đẳng. 3- Pháp
thân bình đẳng, nghĩa là như nên Đức Phật thành tựu vô biên công đức
như mười Lực–bốn vô sơ úy-Đại Bi-ba Niệm trú và mười tám pháp Bất
cọng…, những Đức Phật khác cũng  như vậy, cho nên gọi là bình đẳng.
Lại nữa, căn như nhau cho nên gọi la ø bình đẳng, bởi vì chư Phật đều
đạt được giới Thượng Phẩm. Lại nữa, giới như nhau cho nên gọi là bình
đẳng, nghĩa là như nên Đức Phật dựa vào tĩnh lự thứ tư chứng được Vô
thượng Chánh đẳng Bồ-đề, những Đức Phật khác cũng như vậy, cho
nên gọi là bình đẳng.
Hỏi: Lúc đạt được quả A-la-hán, thì đạt được giới tùy tâm chuyển
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 299  
www.daitangkinh.org  
của thân mấy địa? Đáp: Các Sư ở Phương Tây đưa ra cách nói như vậy:
Đạt được giới tùy tâm chuyển của ha i mươi sáu xứ thân, nghĩa là cõi
Dục có chín và cõi Sắc có mười bảy. Các Luận Sư ở nước Ca-thấp-di-la
nói: Đạt được giới tùy tâm chuyển của hai mươi lăm xứ thân, Bởi vì trời
Đại phạm không có sứ riêng biệt, là vị lai tu chư không phải đều hiện
khởi. Nghĩa là cõi Dục-Sắc tùy theo thân ở phạm vi nào đạt được quả vô
học, thì có được giới tùy tâm chuyển của thân ở phạm vi ấy, cũng là vị
lai tu- cũng được hiện khởi; giới tùy tâm chuyển của thân ở những phạm
vi khác, tuy là vị lai tu mà không hiện khỏi, bởi vì không có thân dựa
vào dị thục kia; sinh đến cõi Vô sắc đạt được quả Vô học, tuy có được
giới của cõi Vô sắc mà không hiện khỏi, bởi vì sinh phía trên không giới
khởi định của địa dưới.
Hỏi: Dựa vào thân của địa mình có thể khởi lên tất cả giới của địa
mình hay không?
Đáp: không có thể dấy khởi hết được.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì pha ùp ác hãy còn không có khả năng
dấy khỏi hết được, huống hồ các công đức do gia hạnh sinh ra ư!
Hỏi : Vì sao thánh giả sinh ở cõi  Vô sắc thành tựu Đạo câu hữu
giới chứ không phải là Định câu hữu giới?
Đáp: Bởi vì pháp hữu lậu hệ thuộc  vào phạm vi nơi chốn (giới
địa), không phải là cõi trên thì sinh  vào cõi trên liền mất, vô lậu thì
không như vậy. Lại nữa, pháp hữu lậu hơn-kém tùy theo phạm vi, sinh
cõi trên chán ngán cõi dưới không c ó tác dụng gì thì chắc chắn không
thành tựu vô lậu thì không như vậy. Vì thế cho nên Thánh giả sinh ở cõi
Vô sắc, chỉ được thành tựu Đạo câu hữu giới. Luận về phần phụ đã xong
cần phải tiếp tục phần chánh luận và vô ký nên biết cũng như vậy. Tự
giới ấy, nghĩa là cõi Dục chỉ làm nhân đồng loại cho cõi Dục; cõi sắc và
cõi vô sắc, nên biết cũng như vậy. N hư nói về tự giới, tự địa cũng như
vậy, bởi vì sự ràng buộc khác nhau. Nghĩa là tĩnh lự thứ nhất chỉ làm
nhân đồng loại cho tĩnh lự thứ nhất, cho đến phi tưởng phi phi tưởng xứ,
nên biết cũng như vậy, nghĩa là Na-lạc-ca chỉ làm nhân đồng loại cho
Na-la-ca, cho đến trời sắc cánh cứu cũng như vậy.
Lời bình: Sư ấy không nên nói như va äy. Nếu nói như vậy thì xứ
Ngũ tịnh cư, khởi lên sát-na thứ nha át, sẽ không có nhân đồng loại, bởi
vì sự vô thỉ đến nay chưa sinh ra nhân ấy.
Hỏi: Nhân câu hữu lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Tất cả pháp hữu hi. Đã  nói về tự tánh, cho nên nay phải
nói.
300 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Vì sao gọi là nhân câu hữu, câu hữu là nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa không lìa nhau là nghĩa của câu hữu, nghĩa cùng chung
nên quả là nghĩa của câu hữu, nghĩa tùy thuận với nhau là nghĩa của câu
hữu. Nhân câu hữu này chắc chắn có quả Sĩ dụng gồm cả ba đời.
Thế nào là nhân đồng loại? Cho đến nói rộng ra….
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để biểu hiện chánh lý.
Nghĩa là hoặc có người chấp quá khứ - vị lai không phải là Thể thực có;
hoặc có người chấp hiện tại là pháp vô vi; hoặc là chấp tự loại làm nhân
đồng loại, nghĩa làa tâm chỉ cùng với tâm, thọ chỉ cùng với thọ, nhưng
pháp khác cũng như vậy. Vì ngăn chặn các loại chấp sai khác như vậy,
biểu hiện rõ ràng thật có quá khứ - vị lai, và đòi hiện tại là pháp hữu vi
cùng tự loại - tha loại làm nhân đồng loại, cho nên sọan ra luận này.
Hỏi: Thế nào là nhân đồng loại?
Đáp: Thiện căn đời trứơc cùng với thiện căn của tự giới (cõi của
mình) trong đời sau, và pháp tương ứng là nhân đồng loại; thiện căn quá
khứ cùng với thiện căn của tự giới trong vị lai - hiện tại, và pháp tương
ứng là nhân đồng loại; thiện căn hiện tại cùng với thiện căn của tự giới
trong vị lai, và pháp tương ứng là nhân đồng loại.
Hỏi: Tại sao trong này không nói về quá khứ cùng với quá khứ
là nhân đồng loại?
Đáp: Bởi vì nói đời trước cùng với đời sau là đã nói đến điều  ấy
rồi.

Hỏi: Vì sao không nói đến tên gọi của quá khứ ?
Đáp: Bởi vì muốn biểu hiện pháp sau không phải là nhân của
trước. Nếu nói quá khứ cùng với quá khứ là nhân đồng loại, thì có lẽ
có người sinh ra nghi ngờ pháp sau của quá khứ cũng là nhân của pháp
trước. Nếu nói đời trước cùng với đời sau là nhân đồng loại thì nghi ngờ
này liền chấm dứt. Có người nói: Văn này muốn biểu hiện nghĩa của
quá khứ có trước và sau. Nếu nói quá khứ cùng với quá khứ là nhân
đồng loại , thì có lẽ có người sinh ra nghi ngờ các pháp quá khứ cùng
lúc lần lược chuyển tiếp làm nhân đồng loại. Nếu nói đời trước cùng với
đời sau là nhân đồng loại thì nghi ngờ này liền chấm dứt.
Hỏi: Vì sao đời trước… chỉ nói đến thiện căn, mà đời sau… nói gồm
cả pháp tương ứng?
Đáp: Là ý của người soạn lua än muốn như vậy, c ho đến nói rộng
ra. Có người nói: Đời trước… cũng cần phải nói về pháp tương ứng mà
không nói đến, thì nên biết rằng điều này là có cách nói khác. Có người
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 301  
www.daitangkinh.org  
nói: Văn này là ngăn chặn ý của Sa môn tương tự nối tiếp nhau, bởi vì
họ đưa ra cách nói như vậy: Thiện căn chỉ làm nhân cho thiện căn, pháp
tương ưng với thiện căn chỉ làm nhân cho pháp tương ưng với thiện căn.
Vì ngăn chặn ý kia để biểu hiện rõ ràng thiện căn làm nhân cho thiện
căn, cũng làm nhân cho pháp tương ưng; pháp tương ưng với thiện căn
làm nhân cho pháp tương ưng với thiện căn, cũng làm nhân cho thiện
căn, cho nên nói như vậy.
Hỏi : Tại sao trong này chỉ nói đến thiện căn và phép tương ưng
mà chẳng là phép khác?
Đáp: Bởi vì dựa vào hơn hẳn mà nói, nghĩa là trong phép thiện thì
thiên căn là hơn hẳn, phép tương ưng kia rất gần gũi với nhau, cho nên
chỉ nói đến điều ấy. Bất thiện va øvô ký nên biết cũng như vậy. Tự giới
ấy, nghĩa là cõi Dục chỉ làm nhân đồng loại cho cõi Dục; cõi Sắc và cõi
Vô sắc, nên biết cũng như vậy. Như nói về tự giới, tự địa cũng như vậy,
bởi vì sự ràng buộc khác nhau. Nghĩa là tĩnh lự thứ nhất chỉ làm nhân
đồng loại cho tĩnh lự thứ nhất, cho đến pho tưởng phi phi tưởng xứ, nên
biết cũng như vậy. Có Sư khác nói: Như nói về tự giới, tự địa và tự xứ
cũng như vậy, nghĩa là Na-lạc-ca chỉ làm nhân đồng loại cho Na-lạc-ca,
cho đến trời Sắc Cứu cách nên cũng biết như vậy.
Lời bình: Sư ấy không nên đưa ra cách nói như vậy. Nếu nói như
vậy thì xứ Ngũ tĩnh cư, khỏi lên sát-na thứ nhất, sẽ không có nhân đồng
loại, bởi vì từ vô thỉ đến nay chưa  sinh ra nhân ấy. Cần phải nói như
vậy: Cùng địa mà khác xứ, dã khỏi lên phiền não lần lược chuyển tiếp
ràng buộc lẫn nhau, tùy theo chủng loại lần lược chuyển tiếp làm nhân
đồng loại, nhưng trừ ra tùy miên của năm Bộ là Bộ khác nhau, bởi vì có
sự sai biệt về ràng buộc và phạm vi  giới hạn. Lại nói về quá khứ như
nhau, là muốn bịểu hiện thể của quá khứ và vị lai là có thật, hiện tại là
pháp hữu vi. Như căn thiện, căn bất  thiện và vô ký cũng như vậy. Sai
biệt là trong bất thiện trừ ra tự giới, thì gọi là nhân đồng loại.
Hỏi: Tại sao bất thiện trừ ra tự giới?
Đáp: Bởi vì căn bất thiện không có giới khác nhau, hoặc là nói
tự giới không có gì lựa chọn riêng bi ệt. Có người nói: Trong bất thiện
cũng cần phải nói đến tự giới, bởi vì âm của Tự Giới cũng nói là Tự Bộ.
Nghĩa là do kiến Khổ mà đoạn chỉ làm nhân đồng loại cho do kiến Khổ
mà đoạn,  cho đến do tu mà đoạn nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong này chỉ cần nói như căn thiện , căn bất
thiện và vô ký cũng như vậy, chứ không nên tiếp tục nói đến những sự
sai biệt của các căn?
302 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Nếu chỉ đưa ra cách nói như vậy, thì có lẽ người sinh ra nghi
ngờ như căn vô ký bao gồm cả ba cõi, cho nên căn bất thiện cũng như
vậy, cho nên tiếp tục cần phải nói về những sai biệt…
Hỏi: Tại sao trong này không nói đến căn bất thiện của đời trước…,
cùng với căn vô ký của đời sau…, và pháp tương ưng là nhân đồng loại
là nhân đồng loại; căn vô ký của đời trước…, cùng với căn bất thiện của
đời sau…, và pháp tương ưng là nhân đồng loại?
Đáp: Là ý của người soạn lu ận muốn như vậy, cho đến nói rộng
ra. Có người nói: Cần phải nói ma ø không nói đến, thì nên biết rằng
nghĩa này có khác. Có người nói: Nếu nói như vậy thì có lẽ có người
sinh ra nghi ngờ căn bất thiện cũng nối  thông ba cõi; hoặc là căn vô
ký chỉ thuộc về cõi Dục; hoặc la ïi sinh ra nghi ngờ nhân ít mà quả
nhiều, hoặc là nhân nhiều mà qua û ít, vì vậy không nói đến. Văn tuy
không nói đến mà nghĩa thì thật có, cho nên tự Bộ làm nhân đồng loại
cho nhau.
Hỏi: Trong đời vị lai có nhân đồng loại hay không? Giả sử như
vậy thì có gì sai? Nếu có thì tại sao trong này không nói? Nghĩa là trong
này chỉ nói về đời trước làm nhân đồng loại cho đời sau, quá khứ làm
nhân đồng loại cho vị lai-hiện tại, hiện tại làm nhân đồng loại cho vị lai
mà không nói đến vị lai làm nhân đồng loại cho vị lai. Vả lại, nếu như
có thì phải có hai tâm lần lược chuyển tiếp làm nhân, lại trái với trước
đã nói; nếu không có thì chương Kiến Uẩn trong luận này phải thông
hiểu thế nào? Như nói: Nếu pháp làm nhân cho pháp kia, có lúc pháp
này cùng pháp kia chẳng phải là nhân?
Đáp: Không có lúc nào chẳng phải là nhân. Nếu pháp đã sinh thì
nhân đồng loại, nếu pháp chưa sinh th ì chẳng phải là nhân đồng loại”.
Vậy thì nếu pháp làm nhân cho pháp kia, có lúc pháp này cùng với pháp
kia chẳng phải là nhân, làm sao đáp rằng không có lúc nào chẳng phải
là nhân, làm sao đáp rằng không có lúc nào chẳng phải là nhân? Vả lại,
nếu không có thì luận phẩm Loại Túc lại thông hiểu thế nào? Như nói:
“ Thế nào là pháp chẳng phải là tâm làm nhân? Đáp: Bổ-đặc-la đã tiến
vào Chánh tánh ly sinh. Tâm vô lậu ba n đầu và các dị sinh khác, nhất
định sẽ tiến vào Chánh tánh ly sinh, là tâm vô lậu ban đầu. “Nhưng dị
sinh ấy, tất cả tâm vô lậu vị lai đều không phải là tâm làm nhân, vì sao
chỉ nói tâm vô lậu ban đầu kia? Vả lại, nếu không có thì luận phẩm
Loại Túc lại thông hiểu thế nào?  Như nói”: Hoặc có khổ để lấy Hữu
thân kiến làm nhân, chứ không làm nhân cho Hữu thân kiến, trừ ra Hữu
thân kiến vị lai và khổ đế tương ưng với nó, còn lại các khổ đế  nhiễm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 303  
www.daitangkinh.org  
ô. Hoặc có khổ đế lấy hữu thân kiến làm nhân, cũng làm nhân cho Hữu
thân kiến, tức là pháp đã trừ ra . “Nếu hữu thân kiến vị lai không làm
nhân cho hữu thân kiến vị lai, thì vì sao nói là trừ ra hữu thân kiến vị lai,
và khổ đé tương ưng với nó? Vả lại, nếu không có thì luận Thức Thân
Túc lại không hiểu thế nào? Như nói: “Đối với Nhãn thức nhiễm ô của
quá khứ, tất cả tùy miên của nó ở ta ïi tâm này, hoặc có thể làm nhân
chứ không phải là những tùy tăng, hoặc là những tùy tăng mà không có
thể làm nhân, hoặc có thể làm nha ân mà cũng là những tùy tăng, hoặc
không có thể làm nhân mà cũng không phải là những tùy tăng.” Vả
lại, có thể làm nhân mà không phải là những tùy tăng, nghĩa là các tùy
miên ở trước tâm này, đồng loại và biến hành của nó chính là tùy miên
kia, nếu không duyên với tùy miên này, giả sử duyên vào rồi đoạn, và
tùy miên tương ưng này đã đoạn. La ø những tùy tăng mà không có thể
làm nhân, nghĩa là các tùy miên ở sau tâm này, đồng loại và biến hành
chính là tùy miên kia, duyên với tu øy miên chưa đoạn này. Có thể làm
nhân của nó mà cũng là những tùy tăng, nghĩa là các tùy miên ở trước
tâm này, đồng loại và biến hành chính là tùy miên kia, duyên với tùy
miên chưa đoạn này, và tùy miên t ương ưng này chưa đoạn. Không có
thể làm nhân mà cũng không phải la ø những tùy tăng, nghĩa là các tùy
miên ở sau tâm này, đồng loại và biến hành chính là tùy miên kia, hoặc
không duyên với tùy miên này, giả sử duyên vào rồi đoạn; hoặc duyên
vào những nơi khác, hoặc là tùy miên khác; hoặc là tùy miên biến hành
không cùng phạm vi. Như nhãn thức nhiễm ô của quá khứ kia, Nhãn
thức nhiễm ô của vị lai cũng như vậy. Bốn câu phân biệt về quá khứ thì
lý ấy có thể như vậy, có thể làm thành bốn câu phân biệt về vị lai thì
như thế nào? Nếu có trước sau th ì không có nhân là như thế nào? Vả
lại, nếu không có thì luận Thi Thiết Túc lại thông suốt thế nào? Như
nói: “Các pháp quyết định do bốn sự việc, đó là nhân - quả - sở y và sở
duyên”. Nếu đời vị lai không phải nhân đồng loại thì sinh rồi mới đúng,
sao nói là quyết định? Vả lại, nếu  không có thì phải là không có nhân
mà có quả, cũng phải là không có quả mà có quả, tức là phá hỏng tông
chỉ của mình. Đáp: Cần phải nói như vậy: Trong đời vị lai không có
nhân đồng loại. Bởi vì không có nhân ấy, cho nên trong này không nói
đến, cũng không có lỗi của hai tâm làm nhân cho nhau.
Hỏi: Chương Kiến Uẩn trong luận này nên thông hiểu như thế
nào? Như nói: “Nếu pháp làm nhân cho pháp kia, cho đến nói rộng
ra…”
Đáp: Có người nói: Đó là dựa vào nhân câu Hữu mà soạn    luận,
304 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
bởi vì nhân câu hữu trùm khắp pháp hữu vi, tự nó có thể thành tựu quả
nối thông cả ba đời. Có người nói: Đó là dựa vào hai nhân tương ưng và
câu hữu mà soạn luận, bởi vì hai nhân này đều trùm khắp ba tánh, tự nó
có thể thành tựu quả nối thông cả ba  đời. Có người nói: Đó là dựa vào
ba nhân tương ưng - câu hữu và dị t hục mà soạn luận, bởi vì ba nhân
này tự nó có thể thành tựu quả nối thông cả ba đời. Có người nói: Đó
là dựa vào bốn nhân tương ưng - câu hữu - dị thục và năng tác mà soạn
luận, bởi vì bốn nhân này nối thông cả ba đời. Có người nói: Đó là dựa
vào năm nhân mà soạn luận, bởi vì  trừ ra nhânnăng tác trùm khắp tất
cả các pháp cũng không ngăn cản được. Trong này, có người nói: Trừ
ra nhân biến hành, bởi vì Thể và Dụng hạn hẹp. Cần phải nói đó là dựa
vào sáu nhân mà soạn luận, bởi vì tên gọi của nhân đã biểu lộ nối thông
cả sáu tâm.
Hỏi: Nếu pháp đã sinh là nha ân đồng loạt hoặc là nhân biến
thành, nếu pháp chưa sinh không phải là nhân đồng loại - không phải là
nhân biến hành, vậy thì nếu pháp làm nhân cho pháp kia, hoặc có lúc
pháp này cùng với pháp kia không phải là nhân, tại sao đáp rằng không
có lúc nào chẳng phải là nhân?
Đáp: Dựa vào phần vị sau cùng mà tinh tế đưa ra lời đáp như vậy.
Nghĩa là nếu pháp ở vị này thì chắ c chắn có năng lực làm nhân đồng
loại, hoặc là nhân biến hành, t ừ đây về sau không có lúc nào không
phải là nhân, cho nên đưa ra cách nói như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong chương Kiến Uẩn lại thông hiểu thế
nào? Như nói: “Nếu pháp làm đẳng vô gi án cho pháp kia, hoặc có lúc
pháp này cùng với pháp kia chẳng phải là đẳng vô gián chăng? Trả lời:
nếu như lúc pháp này chưa đến đã sinh”. Trong này cũng cần phải dựa
vào phần vị sau cùng, tinh tế đưa ra lời đáp như vậy: Không có lúc nào
chẳng phải là đẳng vô gián. Nghĩa là nếu pháp ở phần vị này thì chắc
chắn có năng lực làm đẳng vô gia ùn, từ đây về sau không có lúc nào
không phải là đẳng vô gián. Tại sao không đưa ra cách nói như vậy?
Đáp: Cũng cần phải đưa ra cách nói như vậy, mà không nói đến là
có ý nghĩa khác, bởi vì biểu hiện cách nói với lời văn khác - hình thức
khác; nếu dùng lời văn khác - hình thức khác mà giải thích thì nghĩa dễ
dàng hiểu được. Lại nữa, bởi vì văn biểu hiện hai phương pháp - hai con
đường, hai ngọn đèn - hai sự sáng tỏ, hai ngọn đuốc - hai ánh sáng, hai
sự chiếu sáng - hai hình ảnh. Như nhân đồng loại dựa vào phần vị sau
cùng, tinh tế đưa ra nói như vậy: Không có lúc nào chẳng phải là nhân.
Đẳng vô gián duyên cũng cần phải dựa vào phần vị này, tinh tế đưa ra
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 305  
www.daitangkinh.org  
nói như vậy: Không có lúc nào chẳng phải là đẳng vô gián. Như đẳng
vô gián duyên dựa vào tất cả phần vị  mà nói, nếu lúc pháp này chưa
đến đã sinh, thì nhân đồng loại cũng cần phải dựa vào tất cả phần vị để
đưa ra cách nói như vậy. Hai văn phỏng theo nhau, cùng thông suốt cả
hai nghĩa.
Hỏi: Trong luận Phẩm Loại Túc nói lại thông hiểu thế nào? Như
nói: “Thế nào là pháp chẳng phải là tâm làm nhân, cho đến nói rộng
ra? ”
Đáp: Luận ấy chỉ nói về pháp c uối cùng không phải là tâm làm
nhân, tuy nó chưa tiến vào Chánh tánh ly sinh, mà các tâm vô lậu đều
không phải là tâm làm nhân. Nhưng nếu nó tiến vào Chánh tánh ly
sinh, thì chỉ có tâm vô lậu ban đầu là pháp chẳng phải là tâm làm nhân,
nhưng tâm còn lại đều lấy tâm làm nhân. Có sư khác nói: Văn ấy không
biện giải về nghĩa của nhân đồng loại là gì, mà chỉ biện giải về hai
loại dị sinh, nghĩa là có pháp Bát Niết-bàn và không có pháp Bát Niết-
bàn. Văn tuy không nêu ra là không có pháp Niết-bàn, nhưng ý nghĩa
theo đúng phần lý biểu hiện rõ ràng biết là có. Nghĩa là văn ấy đã nói
có những dị sinh khác quyết định sẽ tiến vào Chánh tánh ly sinh, bởi
vì theo đúng nghĩa này thì cũng co ù dị sinh quyết định không tiến vào
Chánh tánh ly sinh. Vậy thì gọi là không có pháp Niết-bàn, tức là không
có pháp Niết- bàn nào gọi là chằng phải tâm làm nhân.
Hỏi: Trong luận Phẩm Loại Túc nói lại thông hiểu thế nào? Như
nói: “Hoặc có Khổ đế lấy hữu thâ n kiến làm nhân, cho đến nói rộng
ra.”
Đáp: Luận ấy chỉ nói: “Trừ ra Hữu thân kiến vị lai tương ứng với
Khổ đế”, chứ không nói “Và với nó”. Giả  sử đưa ra nói như vậy là do
người đọc nhầm lẫn.
Hỏi: Trong luận Thức Thân Túc nói lại thông hiểu thế nào? Như
nói: “Đối với Nhãn thức nhiễm ô c ủa quá khứ, tất cả tùy miên…, cho
đến nói rộng ra.”
Đáp: Luận ấy đối với vị lai thuận theo làm thành ba câu phân biệt,
trừ ra những tùy tăng không có thể làm nhân, bởi vì nó không có về sau.
Nhưng nói vị lai như quá khứ thì có ý nghĩa khác, nghĩa đang lúc sinh ra
cần phải tiến vào hiện tại xác định là đồng loại, hoặc là nhân biến hành
hướng về pháp khác chưa dấy khởi, có thể nói là trước: hướng về pháp
này thì có nói những pháp còn lại gọi là sau.
Có Sư khác nói: Luận ấy nói về vị lai cũng có bốn câu phân biệt,
không nói đến vị lai có tâm trước-s au, giống như quá khứ mà lại làm
306 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhân. Không phải là những tùy tăng, nghĩa là tùy miên tương ưng này
đã đoạn mà làm những tùy tăng. Không có thể làm nhân, nghĩa là có
tùy miên biến hành đồng loại, ở đời vị lai đối với nhãn thức nhiễm ô
của đời vị lai duyên mà chưa đoạn thì có thể làm nhân cho nó. Cũng là
những tùy tăng, nghĩa là tùy miên t ương ưng này chưa đoạn mà không
có thể làm nhân. Cũng không phải là những tùy tăng, nghĩa là có tùy
miên biến hành đồng loại ở đời vị lai biến, hoặc không duyên với tùy
tùy miên này, giả sử duyên vào rồi đoạn; hoặc duyên vào những nơi
khác, hoặc là tùy miên khác; hoặ c là tùy miên biến hành không cùng
phạm vi.
Hỏi: trong luận Thi Thiết Túc nói lại thông hiểu thế nào? Như nói:
“Các pháp quyết định có bốn sự việc, cho đến nói rộng ra”.
Đáp: Nhân là bốn nhân, đó là nhân tương ưng-câu hữu-dị thục và
năng tác. Quả là ba quả, đó là quả Sĩ dụng-dị thục và tăng thượng. Sở y
là sáu loại sở y, đó là nhãn-nhĩ-tỷ-thiệt-thân và ý. Sở duyên là sáu loại
sở duyên, đó là sắc-thanh-hương-vị-súc và pháp. Bốn sự việc như vậy
quyết định cả ba đời cho nên không trái ngược nhau.
Hỏi: nếu đời vị lai không có nhân đồng loại và nhân biến hành,
chỉ có ở quá khứ và hiện tại, thì phải là không có nhân mà có quả, như
vậy thì phá hỏng tông chỉ về có ba đời?
Đáp: Thừa nhận cũng không có gì sai, bởi vì dựa theo phần vị chứ
không phải là thể, mà tác dụng hòa t heo phần vị của quả chứ không
phải là thể của quả, nhưng phần vị cùng với thể thì không phải chính nó
cũng không phải tách rời, thể tuy luôn luôn có mà phần vị không phải
là luôn luôn có, cho nên nhân đồng loại và nhân biến hành, vốn không
có mà nay có cũng không có gì sai. Có Sư khác nói: Trong đời vị lai có
nhân đồng loại.
Hỏi: Như vậy thì phần sau nói về sáu vấn nạn dễ dàng thông hiểu,
vì sao văn luận trong này không nói đến?
Đáp: Cần phải nói mà không nói dến thì nên biết rằng nghĩa này
có khác, bởi vì sáu nhân đã nói đều có khác. Lại nữa, nếu nhân đồng
loại có sức mạnh-có năng lực dẫn đến quả và thành tựu quả thì trong
này sẽ nói: nhân đồng loại của vị  lai, không có sức mạnh-không có
năng lực dẫn đến thành tựu quả và thành tựu quả, cho nên không nói
đến. Lại nữa, nếu nhân đồng loại đã là hiện tại-đã hòa hợp, đã có tác
dụng, gánh vác trọng trách thì trong na øy sẽ nói; nhân đồng loại của vị
lai không có sự việc như vậy, cho nên không nói đến. Lại nữa, nếu nhân
đồng loại đã hiện hành, tướng của đời biểu hiện rõ ràng thì trong này sẽ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 17 307  
www.daitangkinh.org  
nói; nhân đồng loại của vị lai, chưa hiện hành và tướng của đời không
biểu hiện rõ ràng, cho nên không nói đến.
Hỏi: Nếu đời vị lai có nhân đồng loạ i, thì phải có lỗi là hai tâm
làm nhân cho nhau?
Đáp: Như bốn hành tướng đều có hệ thuộc, những pháp khác cũng
như vậy cho nên không có lỗi ấy. Nghĩ a là hành tướng Vô thường của
đời vị lai, có bốn hành tướng t huận theo không ngừng sinh ra, đó là
tướng hệ thuộc của sự tu tập, từ hành tướng vô thường này làm nhân cho
tướng ấy, tướng ấy không phải là nhân này mà là mà là thuộc vào hành
tướng vô thường, cho nên hành tuớng vô thường dấy khởi nhất định phải
đứng trước; hành tướng của Khổ- K hông-Vô ngã cũng như vậy. Pháp
hữu vi khác tương tự như vậy, nên biết! Vì vậy không có lỗi là hai tâm
làm nhân cho nhau. Nếu đưa ra cách nói như vậy, thì có người dựa vào
tĩnh lự thứ tư đạt được quả A-la-hán, có thể tu chín địa vô lậu của vị lai,
vô lậu đã tu đều hệ thuộc vào đây, về sau dấy khởi Thánh đạo hiện tiền
ở địa khác, lại không có thể tu vô lậu của vị lai, bởi vì không có Thánh
đạo nào khác hệ thuộc ở đây, cho nên thuận theo ở quá khứ và hiện tại
chẳng phải là nhân đồng loại, vậy thì trái ngược nhau. Trong này đã nói
thiện căn đời trước cùng với đời sau là nhân đồng loại, cho đến nói rộng
ra, đừng có sai lầm như vậy. Do đó, đời vị lai không có nhân đồng loại,
đối với lý là thích hợp.
Hỏi: Sắc pháp là có nhân đồng loại hay không?
Đáp: Các Sư nước ngoài đưa ra cách nói như vậy: Tất cả sắc pháp
đều không có nhân đồng loại, chỉ dựa vào sức mạnh hòa hợp của duyên
khác mà dấy khởi . Hiện tại thấy đào đất sâu xuống hơn trăm khuỷu tay,
từ nơi ấy lấy bùn đem ra, nóng hong gió thổi trãi qua thời gian, sau gặp
trời mưa thì cỏ mọc lên. Vả lại, hiện tại thấy trên nóc nhà-trên đỉnh núi,
trước kia không có hạt giống mà cũng mọc lên cỏ cây. Do đó biết là sắc
pháp không có nhân đồng loại.
Hỏi: Nếu như vậy thì chương Đại Chủng Uẩn trong luận này nói
sẽ thông hiểu thế nào? Như nói: “Đại chủng tạo sắc ở quá khứ cùng với
đại chủng tạo sắc của vị lai… là nhân tăng thượng”.
Đáp: Mình đối với luận khác th ì việc gì phải thông hiểu, nếu
nhất định phải thông hiểu thì cần phải nói như vậy: Sức mạnh của tăng
thượng duyên có gần-có xa, có ở thân này và có ở thân khác. Nếu gần
và ờ tại thần này thì dó gọi là nhân, nếu xa và ở tại thân khác thì đó gọi
là tăng thượng. Các Luận Sư ở nước Ca-thấp-di-la nói: Sắc pháp cũng
có nhân đồng loại, chỉ trừ ra sắc Vô lậu ban đầu.
308 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Nếu như vậy thì tuy thông hiểu về Đại Chủng Uẩn giải thích,
nhưng chương ấy đã đưa ra sự việc thỉ phải thông hiểu thế nào?
Đáp: Trong bùn đã lấy ra trước kia có hạt giống, vì thiếu những
duyên khác cho nên cỏ chưa mọc được , về sau gặp nhiều duyên thì cỏ
liền mọc lên. Vả lại, bụi đất kia tí ch tụ trên nóc nhà-trên đỉnh núi, có
cỏ mọc lên là do gió thổi hoặc chim ngậm hạt giống bay đến, cho nên
được mọc lên như vậy.


„