A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 18

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 309  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 18

LUẬN VỀ TRÍ (Phần 10)

Có Sư khác nói: Sắc pháp tuy c ó nhân đồng loại, mà ở tại thân
này chứ không phải là thân khác, tương tự làm nhân chứ không phải là
không tương tự. Như phần vị Yết-la-lam của thân này, cùng với Yết-la-
lam của thân này là nhân đồng loại cùng với phần vị khác làm duyên
chứ không phải là nhân; cho đến phần vị lão của thân này là nhân đồng
loại, cùng với phần vị khác la øm duyên chứ không phải là nhân. Nếu
nói như vậy thì ở trong mỗi nên phần vị, sắc ban đầu không có nhân và
sắc sau cuối không có quả. Có người đưa ra cách nói như vậy: Sắc pháp
tuy có nhân đồng loại, mà ở tại th ân này chứ không phải là thân khác,
tương tự làm nhân mà cũng không tương tự, như phần vị Yết-la-lam của
thân này, cho đến phần vị lão làm nhân đồng loại: Phần vị Át-bộ-đàm
của thân này cùng với phần vị Át -bộ-đàm của thân này, cho đến phần
vị lão làm nhân đồng loại, cùng với phần vị Yết-la-lam làm duyên chứ
không phải là nhân; cho đến phần vị lão của thân này cùng với phần vị
lão của thân này làm nhân đồng loại, cùng với các phần vị trước làm
duyên chứ không phải là nhân. Nếu nói như vậy thì phần Yết-la-lam là
sắc ban đầu không có nhân, phần vị lão là sắc sau cuối không có quả.
Hoặc có người nói: Sắc pháp tuy c ó nhân đồng loại ở thân này cũng ở
thân khác, mà tương tự làm nhân  chứ không phải là không tương tự,
như phần Yết-la-lam của thân này cùng với Yết-la-lam của thân này
và thân khác là nhân đồng loại, cùng với phần vị khác làm duyên chứ
không phải là nhân; cho đến phần vị lão của thân này cùng với phần vị
lão của thân này và thân khác là nhân đồng loại, cùng với phần vị khác
là duyên chứ không phải là nhân.
Lại có người nói: Sắc pháp tuy có nhân đồng loại, ở tại thân này
cũng ở tại thân khác, tương tự làm nhân cũng không tương tự, mà cùng
310 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
với phần vị trước chẳng phải là nhân đồng loại, như phần vị Yết-la-lam
của thân này cùng với phần vị Yết-la-lam của thân này, cho đến phần vị
lão là nhân đồng loại, cũng cùng với phần vị Yết-la-lam cho đến phần
vị lão của thân khác là nhân đồng loại; phần vị Át-bộ-đàm của thân này
cùng với phần vị Át-bộ-đàm cho đến phần vị lão của thân này là nhân
đồng loại, cũng cùng với phần vị Át -bộ-đàm cho đến phần vị lão của
thân khác là nhân đồng loại, cùng với phần vị Yết-la-lam làm duyên
chứ không phải là nhân; cho đến phần vị  lão của thân này cùng với
phần vị lão của thân này là nhân đồng loại, cũng cùng với phần vị lão
của thân khác là nhân đồng loại, cùng với các phần vị trước làm duyên
chứ không phải là nhân. Hoặc lại c ó người nói: Sắc pháp tuy có nhân
đồng loại, ở thân này cũng ở ở thân khác tương tự làm nhân cũng không
tương tự, mà cùng với phần vị trước của thân này chẳng phải là nhân,
như phần vị Yết-la-lam của thân na øy cùng với phần vị Yết-la-lam cho
đến phần vị lão của thân này là nhân đồng loại, cũng cùng với phần vị
Yết-la-lam cho đến phần vị lão của thân khác là nhâ đồng loại; phần vị
Át-bộ-đàm của thân này cùng với phần vị Át-bộ-đàm cho đến phần vị
lão của thân này là nhân đồng loại,  cũng cùng với phần vị Yết-la-lam
cho đến phần vị lão của thân khác là nhân đồng loại cùng với phần vị
Yết-la-lam của thân này làm duyê n chứ không phải là nhân; cho đến
phần vị lão của thân này cùng với phần vị lão của thân này là nhân
đồng loại, cũng cùng với phần vị Yết -la-lam cho đến phần vị lão của
thân khác là nhân đồng loại, cùng với  phần vị trước của thân này làm
duyên chứ không phải là nhân.
Lời bình: cần phải đưa ra cách nói như vậy: Mười phần vị của
thân khác, mỗi nên phần vị đều cùng với mười phần vị của thân khác và
mười phần vị của thân này làm nhân đồng loại; mười phần vị của thân
này, mỗi nên phần vị đều cùng với mười phần vị của thân này, và mười
phần vị của thân khác làm nhân đồng loại. Pháp đã sinh của phần vị sau
cùng với pháp không sinh của phần vị  trước cũng làm nhân đồng loại.
Như vậy các sắc của phần ngoài cùng hướng về với nhau là nhân đồng
loại, đúng như lý phải nói như vậy.
Lại nữa, năm uẩn thiện lần lượt chuyển tiếp làm nhân đồng loại,
năm uẩn nhiễm ô lần lượt chuyển tiếp làm nhân đồng loại, năm uẩn vô
phú vô ký cũng lần lược chuyển tiếp la øm nhân đồng loại, bởi vì tánh
tương như nhau. Có người nói: Bốn uẩn vô phú vô ký làm nhân đồng
loại cho Sắc uẩn vô phú vô ký, Sắc uẩn vô phú vô ký không có thể làm
nhân đồng loại cho bốn uần vô phú vô ký, bởi vì thế lực yếu kém.  Có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 311  
www.daitangkinh.org  
người nói: Sắc uẩn vô phú vô ký la øm nhân đồng loại cho bốn uẩn vô
phú vô ký, bốn uẩn vô phú vô ký không la øm nhân đồng loại cho Sắc
uẩn vô phú vô ký, bởi vì pháp mạnh hơn không làm nhân cho pháp yếu
kém. Có người nói: Bốn uẩn vô phú vô ký không làm nhân đồng loại
cho Sắc uẩn vô phú vô ký, Sắc uẩn vô phú vô ký cũng không làm nhân
đồng loại cho bốn uẩn vô phú vô ký, bởi  vì thế lực và công dụng yếu
kém cùng với chủng loại khác nha u, do đó bốn uẩn vô phú vô ký lần
lược chuyển tiếp làm nhân đồng loại . Vô phú vô ký lại có bốn loại:
1. Dị thục sinh.
2. Oai nghi lộ.
3. Công xảo xứ.
4. Thông quả thẩm.
Như thứ tự có thể làm nhân đồng loại cho bốn-ba-hai và nên. Có
Sư khác nói: Bốn loại này lần lượt chuyển tiếp làm nhân đồng loại bởi
vì cùng chung nên sự ràng và cùng chunh nên tánh.
Lời bình: Sưu kia không nê đưa ra cách nói như vậy, đừng bảo là
gia hạnh thiện làm nhân cho nhau, ví thế cách nói trước là hợp lý.
Pháp nhiễm ô có chín phẩm, đó là Hạ hạ-Hạ trung-Hạ thượng,
Trung hạ-Trung trung -Trung thượng, Thượng hạ-Thượng trung-Thượng
thượng, chín phẩm lần lược làm nhân đồng loại.
Hỏi: Nếu như vậy thì thế nào là có chín phẩm?
Đáp: Bởi vì đối trị mà có chín phẩm, cho nên pháp nhiễm ô cũng
có chín phẩm, nghĩa là tu đạo Ha hạ đối trị phiền não Thượng thượng,
cho đến tu đạo Thượng thượng đối trị phiền não Hạ hạ. Lại nữa, bởi vì
hiện hành cho nên cũng có chín phẩm, nghĩa là lúc các phiền não hiện ở
trước mắt, hoặc là phẩm Hạ hạ, cho đến hoặc là phẩm Thượng thượng.
Các pháp bất thiện cũng do dị thục có chín phẩm cho nên kiến lập chín
phẩm. Pháp thiện có hai loại:
1. Sinh đắc thiện.
2. Gia hạnh thiện.
Sinh đắc thiện làm nhân đồng loạ i cho sinh đắc thiện, cũng làm
nhân đồng loại cho gia hạnh thiện. Gia hạnh thiện làm nhân đồng loại
cho gia hạnh thiện, chứ không phải la ø sinh đắc thiện, bởi vì pháp ấy
yếu kém. Có người nói: Hai pháp thiện này lần lượt chuyển tiếp làm
nhân đồng loại, bởi vì cùng chung nên sự ràng buộc và cùng chung nên
tánh.
Lời bình: Người ấy không nên đưa cách nói như vậy, đừng bảo là
tu gia hạnh lui sụt mà hướng về pháp yếu kém, cho nên cách nói trước
312 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
đối với lý là thích hợp.
Có người nói: Pháp thiện có ba loại:
1. Gia hạnh thiện.
2. Ly nhiễm thiện.
3. Sinh đắc thiện.
Trong này sinh đắc thiện làm nhân đồng loại cho ba loại: ly nhiễm
thiện làm nhân đồng loại cho hai loại, chứ không có sinh đắc thiện, bởi
vì pháp ấy yếu kém. Gia hạnh thiện làm nhân đồng loại cho gia hạnh
thiện, chứ không phải là hai pháp còn lại, bởi vì hai pháp ấy đều yếu
kém. Pháp sinh đắc thiện lại có chín phẩm, đó là Hạ hạ cho đến Thượng
thượng, chín phẩm lần lượt chuyển tiếp làm nhân đồng loại.
Hỏi: Nếu như vậy thì thế nào là có chín phẩm?
Đáp: Bởi vì hiện hành mà có chín  phẩm. Lại nữa, bởi vì dị thục
cho nên có chín phẩm. Ly nhiễm thiện và gia hạnh thiện cũng đều
có chín phẩm, đó là Hạ hạ c ho đến Thượng thượng. Trong này Hạ hạ
làm nhân đồng loại cho chín phẩm, Hạ trung làm nha ân đồng loại cho
tám phẩm, cho đến Thượng thượng chỉ làm nhân đồng loại cho Thượng
thượng. Hai phẩm này chỉ làm nhân cho pháp bằng nhau hoặc hơn hẳn
chứ không phải là pháp tếu kém - Pháp gia hạnh thiện lại có ba loại:
1. Do Văn mà thành.
2. Do Tư mà thành.
3. Do Tu mà thành.
Pháp thiện do Văn mà thành làm nhân đồng loại cho ba loại. Pháp
thiện do Tư mà thành chỉ làm nhân đồng loại cho pháp thiện do Tư mà
thành, chứ không phải là do Văn ma ø thành bởi vì pháp đó yếu kém,
không phải là do Tu mà thành bởi vì pháp đó yếu kém, và bởi vì Giới
khác nhau. Pháp thiện do Tu mà tha ønh lại có bốn loại, đó là Noãn-
Đảnh- Nhẫn và Thế đệ nhất pháp. Như thứ tự có thể làm nhân bốn đồng
loại cho bốn-ba-hai-nên, nghĩa giải thích như trước. Tâm thông quả của
cõi Dục có bốn loại, đó là quả tĩ nh lự thứ nhất cho đến quả tĩnh lự thứ
tư. Như vậy bốn loại như thứ tự có thể làm nhân đồng loại cho bốn-ba-
hai-nên. Có người nói: Bốn loại na øy không phải là làm nhân cho nhau
như tĩnh lự. Có người nói: Bốn loại này lần lượt chuyển tiếp làm nhân,
bởi vì cùng chung nên sự ràng buộc và cùng chung nên tánh.
Lời bình: Cách nói thứ nhất là hợp lý, bởi vì cùng chung nên phạm
vi và do gia hạnh sinh ra. Các tâm thông quả như tĩnh lự thứ nhất… nên
biết cũng như vậy.
Hỏi: Tĩnh lự thứ nhất có các thức thân, có tâm biến hóa làm nhân
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 313  
www.daitangkinh.org  
cho nhau hay không?
Đáp: Các thức thân làm nhân đồng loại cho tâm biến hóa, tâm
biến hóa không làm nhân đồng loại cho thức thân, bởi vì tâm ấy yếu
kém. Dựa vào các nghĩa trước đây, cần phải làm thành hỏi-đáp.
Hỏi: Có thể có pháp sinh trước chẳng phải là nhân đồng loại của
pháp sinh sau chăng?
Đáp: Có, đó là Giới không giống nhau.
Hỏi: Có thể có Giới giống nhau mà pháp sinh trước không phải là
nhân đồng loại của pháp sinh sau chăng?
Đáp: Có, đó là Địa không giống nhau.
Hỏi: Có thể có Địa giống nhau mà pháp sinh trước không phải là
nhân đồng loại của pháp sinh sau chăng?
Đáp: Có, đó là hữu lậu đối với vô lậu, vô lậu đối hữu lậu.
Hỏi: Có thể có pháp hữu lậu sinh trước mà không phải là nhân
đồng loại của pháp hữu lậu sinh chăng?
Đáp: Có, đó là Bộ không gi ống nhau, hoặc là tánh không giống
nhau, hoặc là hơn hẳn đối với thua kém; pháp vô lâu sinh trước đối với
pháp vô lậu sinh sau, không phải là nha ân đồng loại, đó gọi là hơn hẳn
đối với thua kém.
Hỏi: Các nhân đồng loại, nếu như Dữ quả( thành tựu quả) thì cũng
là Thủ quả (dẫn đến quả) chăng?
Đáp: Nếu như Dữ quả thì chắc chắn cũng là Thủ quả, nếu không
Thủ quả thì làm sao Dữ quả? Hoặc có Thủ quả mà không Dữ quả, nghĩa
là các uẩn cuối cùng của A-la-hán, đây là nói tổng quát. Nếu nói tách
biệt thì dựa vào thiện - bất thiên - hữu phú vô ký - vô phú vô ký, có
nhiều loại bốn câu phân biệt.
Hỏi: nhân đồng loại của thiện, nếu lúc Thủ quả thì cũng là Dữ
quả chăng?
Đáp: Nên làm thánh bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Thủ quả mà chẳng phải là Dữ quả, nghĩa là lúc đoạn
thiện căn, cuối cùng do rời bỏ mà đạt được.
2. Có lúc Dữ quả mà chẳng phải là Thủ quả, nghĩa là lúc nối tiếp
thiện căn thì trú vào quá khứ, do rời bỏ mà đặt được thiện.
3. Có lúc Thủ quả cũng là Dữ quả, nghĩa là không đoạn thiện căn
đối với những phần vị khác.
4. có lúc không Thủ quả cũng không Dữ quả, nghĩa là trừ những
tướng trước.
Hỏi: Nhân đồng loại của bất th iện, nếu lúc Thủ quả thì cũng là
314 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Dữ quả chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Thủ quả mà chẳng phải là Dữ quả, nghĩa là lúc lìa dục
nhiễm, cuối cùng do rời bỏ mà đạt được.
2. Có lúc Dữ quả mà chẳng phải là Thủ quả, nghĩa là lúc lui sụt sự
lìa dục nhiễm liền trú vào quá khứ, do rời bỏ mà mắc phải bất thiện.
3. Có lúc Thủ quả cũng là Dữ quả, nghĩa là chưa lìa dục nhiễm đối
với những phần vị khác.
4. Có lúc không Thủ quả cũng không Dữ quả, nghĩa là trừ những
tướng trước.
Hỏi: Nhân đồng loại của hữu vô phú vô ký, nếu lúc Thủ quả thì
cũng là Dữ quả chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Thủ quả mà chẳng phải là Dữ quả, nghĩa là lúc lìa dục
nhiễm của Phi tưởng Phi Phi tưởng xứ, cuối cùng do rời bỏ mà đạt
được;
2. Có lúc Dữ quả mà chẳng phải là Thủ quả, nghĩa là lúc lui sụt sự
lìa nhiễm của Phi tưởng Phi Phi tưởng xứ, liền trú vào quá khứ do rời bỏ
mà có được hữu phú vô ký.
3. Có lúc Thủ quả cũng là Dữ quả, nghĩa là chưa lìa nhiễm của phi
tưởng Phi Phi tưởng xứ đối với những phần vị khác.
4. Có lúc không Thủ quả cũng không Dữ quả, nghĩa là trừ những
tướng trước.
Hỏi: Nhân đồng loại của vô phú vô ký, nếu lúc Thủ quả thì cũng
là Dữ quả chăng?
Đáp: Nếu lúc Dữ quả thì chắc chắn cũng là Thủ quả. Có lúc Thủ
quả mà chẳng phải là Dữ quả, nghĩa là các uẩn cuối cùng của A-la-hán.
Đã dựa vào thành tựu để phân biệt về sự sai biệt của Thủ quả và Dữ
quả, nay dựa vào hiện hành để phân biệt về sự sai biệt của Thủ quả và
Dữ quả. Lại nữa đã dựa vào pháp không tương ưng để phân biệt về sự
sai biệt của Thủ quả và Dữ quả, nay dựa vào pháp tương ưng để phân
biệt về sự sai biệt của Thủ quả và Dữ quả.
Hỏi: Nhân đồng loại của thiện, nếu lúc Thủ quả thì cũng là Dữ
quả chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc có Thủ quả mà không phải là Dữ quả, nghĩa là tâm thiện
vô gián, tâm bất thiện và vô ký hiện ở trước mắt.
2. Có lúc Dữ quả mà không phải là Thủ quả, nghĩa là tâm bất
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 315  
www.daitangkinh.org  
thiệnvà vô ký vô gián, tâm thiện hiện ở trước mắt, liền trú vào tâm
thiện do quá khứ mà gián đoạn.
3. Có lúc Thủ quả mà cũng là Dữ quả, nghĩa là phần vị tâm thiện
nối tiếp nhau không gián đoạn.
4. Có lúc không Thủ quả cũng không Dữ quả, nghĩa là trừ những
tướng trước.
Hỏi: Nhân đồng loại của bất th iện, nếu lúc Thủ quả thì cũng là
Dữ quả chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Thủ quả thì cũng là Dữ quả, nghĩa là tâm bất thiện vô
gián, tâm thiện và vô ký hiện ở trước mắt.
2. Có lúc Dữ quả mà không phải là Thủ quả, nghĩa là tâm thiện
và vô ký vô gián, tâm bất thiện hiện ở trước mắt, liền trú vào tâm bất
thiện do quá khứ mà gián đoạn.
3. Có lúc Thủ quả cũng là Dữ quả, nghĩa là phấn vị tâm bất thiện
nối tiếp nhau không gián đoạn.
4. Có lúc không Thủ quả cũng không Dữ quả, nghĩa là trừ những
tướng trước.
Hỏi: Nhân đồng loại của hữu phú vô ký, nếu lúc Thủ quả thì cũng
là Dữ quả chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Thủ quả mà không phải là Dữ quả, nghĩa là tâm hữu phú
vô ký vô gián, tâm thiện - bất thiện và vô phú vô ký hiện ở trước mắt.
2. Có lúc Dữ quả mà không phải là Thủ quả, nghĩa là tâm thiện -
bất thiện và vô phú vô ký vô gián, tâm hữu phú vô ký hiện ở trước mắt,
liền trú vào tâm hữu phú vô ký do quá khú mà gián đoạn.
3. Có lúc Thủ quả cũng là Dữ quả, nghĩa là phần tâm hữu phú vô
ký nối tiếp nhau không gián đoạn.
4. Có lúc không Thủ quả cũng không Dữ quả, nghĩa là trừ những
tướng trước.
Hỏi: Nhân đồng loại của vô phú vô ký, nếu lúc Thủ quả thì cũng
là Dữ quả chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc Thủ quả mà không phải là Dữ quả, nghĩa là tâm vô phú
vô ký vô gián, tâm thiện nhiễm ô hiện ở trước mắt.
2. Có lúc Dữ quả mà không phải là Thủ quả, mghĩa là tâm thiện
nhiễm ô vô gián , tâm vô phú vô ký hiện ở trước mắt, liền trú vào tâm
vô phú vô ký do quá khứ mà gián đoạn.
316 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
3. Có lúc Thủ quả cũng là Dữ quả, nghĩa là phần vị tâm vô phú vô
ký nối tiếp nhau không gián đoạn.
4. Có lúc không Thủ quả cũng không Dữ quả, nghĩa là trừ những
tướng trước.
Đã dựa vào tương tục để phân biệt về sự sai biệt của Thủ quả và
Dữ quả, nay dựa vào sát-na để phân biệt về sự sai biệt của Thủ quả và
Dữ quả, nghĩa là sau nên sát-na của  tâm, có hai mươi sát-na của tâm
vô gián mà dấy khởi, trong đó có thể làm thành bốn câu phân biệt.
Tạm thời phân biệt về nhân đồng loại của thiện: Câu thứ nhất, nghĩa là
lúc tâm thiện ở sát-na đầu tiên hiện  đang trước mắt, trừ ra tâm thiện ở
sát-na thứ hất hướng về tâm thiện ở mười chín sát-na sau. Câu thứ hai,
nghĩa là lúc tâm thinệ ở mười chín sát-na sau hiện đang trước mắt, liền
trú vào tâm thiện đầu tiên ở quá khứ. Câu thứ ba, nghĩa là ngay lúc tâm
thiện đầu tiên hiện đang trước mắt, hướng về tâm thiện ở sát-na thứ
nhất. Câu thứ tư, nghĩa là trừ  những tướng trước.
Như bốn câu phân biệt về nhân đồng loại của thiện, nhân đồng
loại của bất thiện - hữu phú vô ký - vô phú vô ký, tùy theo những sự
thích hợp mà có bốn câu phân biệt cũng như vậy.
Hỏi: Có thể có ngay trong nên sát -na, hoặc được nhân đồng loại
mà không được nhân của nó, hoặc được nhân của nó mà không được
nhân đồng loại, hoặc được nhân đòng loại mà cũng được nhân của nó,
hoặc không được nhân đồng loại ma ø cũng không được nhân của nó
chăng?
Đáp: Có, nghĩa là lúc từ quả Sa- môn phía trên lui sụt tú vào quả
Dự lưu. Có bốn câu phân biệt về điều này:
1. Được nhân đồng loại mà không được nhân của nó, nghĩa là lúc
bấy giờ đạt được Đạo loại trí ở sát-na thứ nhất trong quá khứ, mà không
đạt được nhân của nó, bởi vì không đạt được Kiến đạo.
2. Đạt được nhân của nó mà không đạt được nhân đồng loại, nghĩa
là lúc bấy giờ đạt được quả Dự lưu thuộc khứ, mà không đạt được đạo
quả hơn hẳn Dự lưu thuộc quá khứ, bởi vì đạo quả hơn hẳn Dự lưu dùng
quả Dự lưu làm nhân, làm nhân đồng loại cho quả Sa-môn phía trên.
3. Đạt được nhân đồng loại mà cũng đạt được nhân của nó, nghĩa
là lúc bấy giờ đạt được quả Dự lưu quá khứ, trừ ra sát-na thứ nhất còn
lại các sát-na nối tiếpvới quả Dự lưu.
4. Không đạt được nhân đồng loại mà cũng không đạt được nhân
của nó, nghĩa là  trừ những tướng trước.
Hỏi: Có thể có trong nên sát-na, hoặc biết nhân đồng loại mà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 317  
www.daitangkinh.org  
không biết sở duyên của nó, hoặc biết sở duyên của nó mà không biết
nhân đồng loại, hoặc biết nhân đồng loại mà cũng biết sở duyên của
nó, hoặc không biết nhân đồng loại mà cũng không biết sở duyên của
nó chăng?
Đáp: Có, nghĩa là lúc trong Kiến đạo với Đạo pháp trí, có bốn câu
phân biệt về điều này:
1. Biết nhân đồng loại mà không biết sở duyên của nó, nghĩa là
lúc bấy giờ biết quá khứ duyên với ba phẩm Pháp trí của Khổ - Tập và
Diệt.
2. Biết sở duyên của nó mà không bi ết nhân đồng loại, nghĩa là
biết bốn phẩm pháp trí của vị lai.
3. Biết nhân đồng loại mà cũng biết sở duyên của nó, nghĩa là biết
ba phẩm Đạo trí - Pháp trí - Nhẫn trí của quá khứ.
4. Không biết nhân đồng loại mà cũng không biết sở duyên của
nó, nghĩa là trừ những tướng trước.
Hỏi: Năng lực của nhân đồng loại có tăng - giảm hay không?
Đáp: Có, nghĩa là nếu huân tập lâu thì năng lực của nhân tăng lên,
nếu không huân tập lâu dài hoặc gặp phải tổn hại thì năng lực của nhân
giảm bớt. Vả lại, năng lực của nhân trong pháp bất thiện tăng lên, như
Tỳ kheo Mê-kỳ-ca đã từng tu tập tĩnh lự trong nên khu rừng, ngồi dưới
nên tán cây, thì Dục tầm (tâm sở của Dục) hiện khởi làm cho tâm sinh
chán ngán buồn lo; liền rời bỏ nơi này đền ngồi dưới tán cây khác Sân
tầm (tâm sở của Sân) lại khởi lên làm cho tâm sinh chán ngán buồn lo;
lại rời bỏø nơi này đến ngồi dưới tán cây khác, Hại tầm (tâm của sở Hại)
lại khởi lên. Bởi vì Tỳ kheo ấy đã từng ở tại nơi này làm vị Đại Quốc
Vương, hoặc ở tại nơi này tự mình vui thú với năm sự vui sướng, thọ
nhận các thứ dục lạc, nay ngồi ở nơi đó liền khởi lên Dục tầm; hoặc ở
tại nơi này chém đứt tay - chân - đầu - cổ của chúng sinh, nay đến ngồi
ở nơi đó liền khởi lên Sân tầm; hoặc ở tại nơi này sai khiến chúng sinh,
làm những sự việc khó nhọc, giam cầm - trói cột - đánh đập, nay đến
ngồi ở nơi đó liền khởi lên Hại tầm.
Tôn giả A-nan đi vào thành khất thực, cô gái Ma-đăng-già trông
thấy đã sinh lòng tham đắm, liền đi theo ngắm nhìn chứ không thể nào
rời xa được. Cô gái này trong năm trăm đời quá khứ làm vợ của A-nan,
cho nên nay vừa trông thấy liền khởi  lên Dục tầm, đi theo không rời
xa.
Những sự việc như vậy đều do năn g lực của nhân quá khứ tăng
lên, hoặc có năng lực của nhân tăng lên do các phiền não huân tập
318 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
trong hiện đại, đồng loại và dị loại lần lượt chuyển tiếp sinh khởi lẫn
nhau. Như pháp bất thiện, pháp th iện và vô ký nên biết cũng như vậy.
Như Thi-bạt-la huân tập bố thí trải qua đời kiếp lâu xa, cho nên vừa mới
sinh ra liền thưa với cha mẹ rằng: Nay  trong nhà này có tiền bạc châu
báu gì, con muốn đem giúp cho những người nghèo khổ! Những sự việc
như vậy, nói rộng ra như trong kinh.
Hỏi: Nhân đồng loại lấy gì làm tự đánh?
Đáp: Tất cả pháp hữu vi trong qua ù khứ và hiện tại. Đã nói về tự
đánh, cho nên nay sẽ nói.
Hỏi: Vì sao gọi là nhân đồng loại, đồng loại là nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa về chủng loại như nhau là nghĩa của đồng loại, nghĩa
về Giới - Địa như nhau là nghĩa của đồng loại, nghĩa về Bộ loại như
nhau là nghĩa của đồng loại . nhân  đồng loại này chỉ nối thông hai đời
quá khứ và hiện tại, có quả Đẳng lưu.
Thế nào là nhân biến hành? Cho đến nói rộng ra…
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của  người khác mà biểu hiện chánh
lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Tất cả phiền não đều là biến hành. Vì
ngăn chặn cái chấp ấy, mà biểu hiện các phần phiền não có loại là biến
hành, có loại không phải là biến hành. Hoặc lại có người chấp: Năm bộ
phiền não đều có loại là biến hành, có loại không phải là biến hành. Vì
ngăn chặn cái chấp ấy, mà biểu hiện chỉ riêng phần não do kiến   Khổ
- Tập mà đoạn, có loại là biến hàn h, có loại không phải là biến hành.
Hoặc lại có người chấp: Tất cả phiền não do kiến Khổ - Tập mà đoạn
đều là biến hành, tất cả phiền não do kiến Diệt - Đạo mà đoạn đều là
duyên vô lậu. Vì ngăn chặn cái chấp ấy, để biểu hiện phần não do kiến
Khổ - Tập mà đoạn, có loại là bi ến hành, có loại không phải là biến
hành; phiền não do kiến Diệt - Đạo mà đoạn, có loại duyên với hữu lậu,
có loại duyên với vô lậu. Hoặc lại c ó người chấp: Nếu các phiền não
nối thông với ba cõi thì chúng đều là biến hành. Vì ngăn chặn cái chấp
ấy, mà biểu hiện các phiền não nối t hông với ba cõi, có loại là biến
hành, có loại không phải là biến hành. Hoặc lại có người chấp: Biến
hành có hai loại, nên là Vô minh, ha i là Hữu ái. Như phái Thí Dụ, họ
đưa ra cách nói này: Căn bản của duyên khởi gọi là biến hành, Vô minh
là căn bản của duyên khởi trong thời gian trước, Hữu ái là căn bản của
duyên khởi ở thời gian sau này, cho nên đều là biến hành. Vì ngăn chặn
cái chấp ấy, mà biểu hiện Vô minh có loại là biến hành, có loại không
pải là biến hành, Hữu ái thì luôn luôn không phải là biến hành. Hoặc lại
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 319  
www.daitangkinh.org  
có người chấp: Nếu các phiền não nối thông cả năm Bộ thì gọi là biến
hành, tức là vô minh và tham - sân - mạn. Vì ngăn chặn cái chấp ấy, mà
biểu hiện vô minh có loại là biến hành, có loại không phải là biến hành,
tham - sân và mạn thì luôn luôn kh ông phải là biến hành. Hoặc lại có
người chấp: Năm pháp là biến hành, đó là vô minh - ái - kiến - mạn và
tâm. Như phái Phân Biệt Luận, vốn có bài tụng về cái chấp của họ:
Có năm pháp đều là biến hành, có thể phát sinh mọi nỗi khổ,
Nghĩa là vô minh - ái - kiến - mạn, cùng với tâm là năm biến
hành.
Vì ngăn chặn cái chấp ấy, mà biểu hiện vô minh và kiến có loại là
biến hành, có loại không phải là biến hành, ba loại còn lại thì luôn luôn
không phải là biến hành. Bởi vì ngăn chặn các loại chấp trước sai khác
như vậy, để biểu hiện rõ ràng chánh lý, cho nên soạn ra luận này.
Hỏi: Thế nào là nhân biến hành?
Đáp: Tùy miên biến hành của đ ời trước do kiến Khổ mà đoạn,
làm nhân biến hành cho tùy miên của tự giới ở đời sau do kiến - Tập
- Diệt - Đạo - Tu mà đoạn và pháp tương ứng. Tùy miên biến hành của
quá khứ do kiến Khổ mà đoạn, làm nhân biến hành cho tùy miên của tự
giới ở vị lai và hiện tại do kiến Tập - Diệt - Đạo -Tu mà đoạn cùng với
pháp tương ứng. Tùy miên biến hành của hiện tại do kiến khổ mà đoạn,
làm nhân biến hành cho tùy miên của tự giới ở vị lai do kiến Tập-Diệt-
Đạo-Tu mà đoạn cùng với pháp tương ứng. Như do kiến Khổ mà đoạn,
do kiến Tập mà đoạn cũng như vậy, đó gọi là nhân biến hành.
Hỏi: Trong này vì sao không nói đến quá khứ làm nhân biến hành
cho quá khứ vậy?
Đáp: Bởi vì nói đến đời trước và đời sau thì đã nói đến điều ấy
rồi.

Hỏi: Vì sao không nói ngay tên gọi của quá khứ?
Đáp: Bởi vì muốn biểu hiện pháp sa u chẳng phải là nhân của
pháp trước. Nếu nói quá khứ làm nhân biến hành cho quá khứ, thì có lẽ
có người sinh nghi trong quá khứ có pháp sau cùng làm nhân cho pháp
trước; nếu nói đời trước làm nhân biến hành cho đời sau, thì mối nghi
này liền chấm dứt. Có người nói: Văn này muốn biểu hiện quá khứ có
nghĩa trước-sau, nếu nói quá khứ làm  nhân biến hành cho quá khứ, thì
có lẽ có người sinh nghi các pháp quá khứ cùng lúc lần lượt chuyển tiếp
làm nhân biến hành; nếu nói đời trước làm nhân biến hành cho đời sau,
thì mối nghi này liền chấm dứt.
Hỏi: Tự Bộ đối với tự Bộ có nhân biến hành hay không? Giả   sử
320 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
như vậy thì có gì sai? Nếu có thì tại sao trong này không nói? Nếu không
có thì tại sao đối với Bộ khác lại có mà Bộ của mình không có vậy?
Đáp: Nên nói là cũng có.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trong này không có?
Đáp: Cũng cần phải nói mà không nói đến làøcó ý nghĩa khác, bởi
vì muốn thành lập về nghĩa không thành tựu. Nghĩa là đối với Bộ của
mình có nhân biến hành, không nói mà tự nhiên thành, cho nên không
cần phải nói đến; nếu đối với Bộ khác có nhân biến hành, thì nghĩa ấy
không thành tựu, cho nên cần phải nói đến. Có người nói: Bởi vì biểu
hiện nhân biến hành không hề lẫn tạp, nghĩa là đối với Bộ của mình
có hai loại nhân, đó là nhân biến hành và nhân đồng loại, nghĩa ấy tạp
loạn cho nên không nói đến; nếu đối với Bộ khác chỉ có nên nhân, đó là
nhân biến hành thì nghĩa không có gì tạp loạn, cho nên chỉ nói đến điều
ấy. Lại nữa, bởi vì biểu hiện môn tăng trưởng không hề lẫn tạp, nghĩa là
đối với hai môn tăng trưởng của Bộ mình, đó là môn của nhân đồng loại
và môn của nhân biến hành, nghĩa ấy tạp loạn cho nên không nói đến;
nếu đối với Bộ khác thi chỉ có nên môn tăng trưởng, đó là môn của nhân
biến hành, vì nghĩa không có gì tạp loạn, cho nên chỉ nói đến điều ấy.
Hỏi: Vì sao những đời trước ch ỉ nói đến tùy miên, những đời sau
thì nói gồm cả pháp tương ứng?
Đáp: Những đời trước cũng cần ph ải nói đến pháp tương ứng mà
không nói, thì nên biết rằng điều này có cách nói khác. Lại nữa, vì ngăn
chặn ý của Sa-môn tương tự nối tiếp nhau, họ đưa ra cách nói này: Tùy
miên biến hành chỉ làm nhân biến hành cho tùy miên, pháp tương ứng
kia chỉ làm nhân biến hành cho pháp  tương ứng với tùy miên. Vì ngăn
chặn ý ấy, để biểu hiện tùy mi ên biến hành làm nhân biến hành cho
tùy miên và pháp tương ứng, pháp tương ứng kia làm nhân biến hành
cho pháp tương ứng với tùy miên và tùy miên, cho nên đưa ra cách nói
như vậy.
Hỏi: tùy miên biến hành, đối với các tùy miên cùng có pháp như
nhau, cũng là nhân biến hành hay không? Giả sử như vậy thì có gì sai?
Nếu cũng là nhân biến hành thì ta ïi sao trong này không nói? Nếu như
không phải la nhân biến hành, thì tại sao đối với pháp tương ứng là phải,
mà đối với pháp cùng có như nhau lại không phải?
Đáp: Nên nói cũng là nhân bi ến hành, bởi vì đều làm nhân biến
hành cho tất cả pháp nhiễm ô.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trong này không nói?
Đáp: Bởi vì pháp tương ứng kia và tùy miên ấy cùng chung   nên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 321  
www.daitangkinh.org  
sở duyên - cùng chung nên hành tướng, ra át gần gũi với nhau, cho nên
nói đến nó, sinh… thì không như vậy cho nên không nói đến. Tự Giới thì
nghĩa là cõi Dục chỉ làm nhân biến hành cho cõi Dục, cõi Sắc - Vô sắc
nên biết cũng như vậy. Như nói về tự giới, tự địa cũng như vậy, bởi vì sự
ràng buộc khác nhau, nghĩa là tĩnh l ự thứ nhất chỉ làm nhân biến hành
cho tĩnh lự thứ nhất, cho đến Phi tư ởng phi phi tưởng xứ nên biết cũng
như vậy. Ở trong tự địa thì xứ khác nhau-bộ khác nhau, cũng có thể lần
lượt chuyển tiếp làm nhân biến hành, bởi vì sự ràng buộc như nhau. Lại
nói về quá khứ…, bởi vì muốn biểu hiện Thể của quá khứ và vị lai là thật
có, hiện tại là hữu vi. Như nói về do kiến Khổ mà đoạn, do kiến Tập mà
đoạn cũng như vậy, bởi vì thể tương tự với nhau.
Hỏi: Tùy miên biến hành lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Cõi Dục có mười nên, nghĩa là do kiến Khổ mà đoạn năm
kiến - nghi và vô minh, do kiến Tập ma ø đoạn tà kiến - kiến thủ - nghi
và vô minh; Cõi Sắc và Vô sắc đều có mười nên, nên biết cũng như vậy.
Trong này nói vô minh, nghĩa là năm kiến tương ứng với nghi và bất
cọng vô minh. Trong luận Phẩm Loại Túc nói: “Trong chín mươi tám
tùy miên, ba mươi ba loại là bi ến hành, sáu mươi lăm loại không phải
là biến hành. ”
Hỏi: Vô minh do kiến Khổ - Tập mà đoạn, có loại là biến hành có
loại không phải là biến hành, tại sao lua än ấy nói có ba mươi ba loại là
biến hành - sáu mươi lăm loại không phải là biến hành?
Đáp: Tôn giả Tây Phương đã nói trong bản tụng: “Trong chín
mươi tám tùy miên có hai mươi bảy loại là biến hành, sáu mươi lăm
loại không phải là biến hành, sáu loại cần phải phân biệt, đó là vô minh
do kiến Khổ - Tập mà đoạn, có loại là biến hành, có loại không phải là
biến hành. Thế nào là biến hành? Nghĩa là do kiến Khổ - Tập mà đoạn,
không phải là tùy miên biến hành không tương ứng với vô minh. Thế
nào là không phải biến hành? Nghĩ a là do kiến Khổ - Tập mà đoạn,
không phải là tùy miên biến hành tương ứng với vô minh. ” Như vậy đã
nói về biến hành đối với nghĩa là thích hợp. Nếu nói như vậy: Thế nào
là biến hành? Nghĩa là tùy miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn,
tương ứng với vô minh, thì sẽ không th âu nhiếp bất cọng vô minh. Vì
vậy, Tôn giả kia nói đối với nghĩa là thích hợp.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao các Sư ở nước Ca-thấp-di-la không
đưa ra tụng này?
Đáp: cũng cần phải đưa ra tụng này, nhưng mà không như vậy là
có ý nghĩa khác, bởi vì tùy miên kia phần nhiều là biến hành. Nghĩa là
322 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
do kiến Khổ mà đoạn có mười loại vô minh, trong đó bảy loại là biến
hành tức là năm kiến tương ưng với nghi  và bất cọng vô minh, ba loại
không phải là biến hành tức là tham-sân-mạn tương ưng với vô minh; do
kiến Tập mà đoạn có bảy loại vô minh, trong đó bốn loại là biến hành
tức la hai kiến tương ưng với nghi và bất cọng vô minh, ba loại không
phải là biến hành tức là tham - sân - mạn tương ưng với vô minh. Vả lại,
bài tụng của nước này nói ba ba lo ại là biến hành, sáu mươi lăm loại
không phải là biến hành, thì vô minh đều nói là bất cọng vô minh, bởi
vì biến hành hay không phải là biến hành đều do tự lực dấy khởi. Tùy
miên tương ưng với vô minh có tám mươi ba loại, nghĩa là hai mươi bảy
biến hành và năm mươi sáu không phải  là biến hành. Tùy miên tương
ưng với vô minh tùy theo tha lực, bởi vì hiện ở trước mắt cho nên nói
là tương ưng, tức là cũng nói về ta ùnh của nó không nhất định, cho nên
không nói riêng biệt về nó.
Đã nói về tự tánh, cho nên nay sẽ nói.
Hỏi: Vì sao gọi là tùy miên biến hành, biến hành là nghĩa thế
nào?
Đáp: Nghĩa về tất cả các duyên là nghĩa của biến hành, nghĩa về
duyên vào năng lực duy trì là nghĩa của biến hành. Duyên vào năng lực
duy trì là bới vì có thể duyên với nhiều loại. Lại nữa, tất cả vốn có, tất
cả dấy khởi tất cả, cho nên gọi là biến hành. Tất cả thứ nhất, nghĩa là
từ vô thỉ đến nay sinh khỏi đầy đủ chín phẩm; tất cả thứ hai, nghĩa là từ
vô thỉ đến nay tất cả hữu tình không có gì không sinh khỏi; tất cả thứ ba,
nghĩa là từ vô thỉ đến nay duyên phắp nơi mà sinh khỏi tất cả mọi pháp
hữu lậu. Trong luận Thi Thiết nói như vậy: “Không dị sinh nào từ đời
kiếp lâu xa đến nay, đối với pháp hữu lậu mà không chấp làm ngã, hoặc
chấp ngã sở, hoặc chấp đoạn - t hường, hoặc bài bát là không có, hoặc
chấp là thanh tịnh - giải thoát - xuất ly, hoặc chấp là tôn quý - hơn hẳn
- bậc nhất, hoặc khởi lên nghi ngờ do dự, hoặc khởi lên ngu si tối tăm
không biết gì. Vì vậy, tất cả vốn có - tất cả dấy khởi tất cả, cho nên gọi
là biến hành. Lại nữa, nếu như lúc pháp hiện ở trước mắt trong khoảng
nên sát-na, có thể duyên với năm Bộ làm nhân của năm Bộ, khiến cho
pháp của năm Bộ ngu dại đối với sở duyên, thì gọi là biến hành”.
Hỏi: Tùy miên biến hành làm sao khiến cho pháp duyên vô lậu
kia ngu dại đối với sở duyên?
Đáp: Nếu chấp ngã… là pháp vốn như vậy thì bài báng, ngã diệt
mất pháp đối trị trước là ở trong sự ngu dại, sau đó đối với sự việc ấy
bài bác là không có. Lại nữa, nếu như lúc pháp hiện ở trước mắt  trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 323  
www.daitangkinh.org  
khoảng nên sát-na, có thể duyên với năm Bộ làm nhân của năm Bộ, đối
với pháp của năm Bộ thảy đều tùy tăng, thì gọi là biến hành.
Hỏi: Tùy miên biến hành tương ưng với pháp với câu hữu (cùng
có), cũng là nhân biến ha ønh hay không? Giả sử như vậy thì có gì sai?
Nếu cũng là nhân biến hành thì tại sao chỉ nói ba mươi ba loại là biến
hành? Nếu không phải là nhân biến hành thì tại sao tương ưng với pháp
câu hữu, có loại là nhân biến hành , có loại không phải là nhân biến
hành?
Đáp: Có người nói như vậy: Tùy miên ấy không phải là nhân biến
hành.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao tương ưng với pháp câu hữu, có loại
là nhân biến hành, có loại không phải là nhân biến hành?
Đáp: Như tương ưng với pháp câu hữu, có loại la tùy miên, có loại
không phải là tùy miên; như vậy tương ưng với pháp câu hữu, có loại là
nhân biến hành, có loại không phải là nhân biến hành, nào có sai lầm
gì?
Lời bình: Cần phải đưa ra cách nói như vậy: Tùy miên ấy cũng là
nhân biến hành, bởi vì nghiã của nhân nối thông với nhau, bởi vì tương
ưng với câu hữu cùng chung nên quả.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao chỉ nói ba mươi ba loại là biến
hành?
Đáp: Bởi vì luận ấy chỉ muốn phân biệt trong chín mươi tám tùy
miên, có mấy loại là biến hành, ấy loại không phải là biến hành, chứ
không nói tổng quát là nghĩa của nhân biến hành, cho nên không trái
ngược nhau. Lại nữa, tùy miên - bi ến hành có đủ ba điều kiện cho nên
gọi là biến hành: 1- Tùy tăng khắp nơi đối với pháp của năm Bộ; 2- Có
thể duyên khắp nơi đối với pháp của năm Bộ; 3- Làm nhân khắp nơi
đối với pháp của năm Bộ. Vì va äy chỉ nói đến nó. Pháp tương ưng kia
chỉ có hai điều kiện, trừ ra tùy ta êng khắp nơi; pháp câu hữu kia chỉ có
nên diều kiện, đó là làm nhân khắp nơi, cho nên không nói đến có. Hỏi:
Tùy miên– biến hành… đạt được cũng là nhân biến hành hay không?
Đáp: Tôn hoa giả Tăng-già - phiệt - tô giải thích rằng: “Nếu biến hành
đạt được không phải là biến hành, thì không phải là biến hành đạt được
thuận theo theo là biến hành, cho nên biến hành đạt được cũng là nhân
biến hành. Lời chất vấn ấy không hợp lý, như sắc đạt được đã không
phải là sắc, không phải là sắc đạt dược thì lẽ nào là sắc? Vì vậy, biến
hành đạt được không phải là nhân biến hành, đối với lý là thích hợp”.
Hỏi: Vì sao các tướng của biến hành như sinh… là nhân biến hành,
324 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
mà tướng đạt được ấy không phải là biến hành?
Đáp: Bởi vì các tướng như sinh… cùng chung nên quả với pháp
biến hành, thường tùy theo nhau không tách rời nhau, không có trước -
sau mà rất gần gũi, cũng là nhân biến hành đạt được; không cùng chung
nên quả với biến hành, không luôn luôn tùy theo nhau cũng không phải
là không tách rời nhau, hoặc là trước-hoặc là sau không phải là rất gần
gũi, như võ cây đối với ca ây, cho nên tướng đạt được  ấy không phải là
nhân biến hành.
Hỏi: Vì sao chỉ đối với pháp do kiến Khổ-Tập mà đoạn, thiết lập
có tùy miên biến hành, chứ không phải là đối với pháp do kiến Diệt-
Đạo mà đoạn?
Đáp: Luận sư về A-tỳ-đạt-ma trướ c kia nói rằng: Bởi vì đây là
tổng loại của nó, nghĩa là các pha ùp do kiến Khổ-Tập mà đoạn, là nhà
cửa-nơi sinh ra-tộc tánh căn ba ûn của tùy miên biến hành, chứ không
phải là các pháp do kiến Diệt-Đạo ma ø đoạn. Có người nói: Bởi vì tùy
miên trong này rất kiên cố, nghĩa la ø tùy miên do ki ến Khổ-Tập mà
đoạn, đều chung nên ý-chung nên việc làm, cho nên rất kiên cố, bởi vì
kiên cố cho nên từ trong đó có thể thiết lập tùy miên biến hành, pháp do
kiến Diệt-Đạo mà đoạn, không cùng chung nên ý, sự nghiệp đều khác
nhau cho nên rất yếu kém, bởi vì yếu kém cho nên từ trong đó không
thiết lập tùy miên biến hành. Như người trong thành ấp, nếu cùng chung
nên ý - cùng chung nên sự nghiệp, thì chủ của thành ấp và những kẻ oán
địch khác không có thể làm cho khuất phục được; nếu những người ấy
không cùng chung nên ý - sự nghiệp đều khác nhau, thì họ sẽ bị làm cho
khuất phục; ở đây cũng như vậy. Có người nói: Bởi vì Ngã kiến đã tiếp
nhận duy trì trong này, nghĩa là ở tại nơi này nếu có Ngã kiến, thì pháp
hữu lậu nối tiếp nhau tăng lên manh mẽ có thể thiết lập biến hành, pháp
do kiến Tập mà đoạn tuy không có Ngã kiến mà có nuôi lớn, các pháp
Ngã kiến có điều kiện như vậy chứ không phải là ở trong pháp do kiến
Diệt - Đạo mà đoạn. Có người nói: Bởi vì duyên khắp nơi với quan hệ
nhân quả hữu lậu, nghĩa là tùy miên do kiến Khổ - Tập mà đoạn, đều có
thể duyên khắp nơi với nhân quả hữu lậu, cho nên thiết lập biến hành,
nhữn tùy miên khác thì không như vậy. Có người nói: Bởi vì tùy miên
này nhất định tăng trưởng đối với s ở duyên, nghĩa là tùy miên do kiến
Khổ - Tập mà đoạn đều duyên với hữu lậu, hễ duyên với hữu lậu là dần
dần tăng trưởng, như người nhìn mặt trăng thì nhãn căn thêm ít lợi; nếu
tùy miên do kiến Diệt - Diệt - Đạo mà đoạn, hoặc duyên với hữu lậu
- hoặc duyên với vô lậu, duyên với vô lậu thì hễ có sở duyên là dần dần
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 325  
www.daitangkinh.org  
tổn giảm, như người nhìn mặt trới thì nhãn căn bị sút giảm; bởi vì không
nhất định cho nên ở đây không thiết lập tùy miên biến hành. Có người
nói: Ở đây có hai loại quan hệ của tùy miên, nghĩa là tùy miên do kiến
Khổ - Tập  mà đoạn đều do hai môn làm quan hệ của tùy miên:
1. Do sở duyên.
2. Do tương ưng.
Tùy miên do kiến Diệt và kiến Đạo mà đoạn, hoặc là do hai môn
quan hệ của tùy miên, hoặc chỉ là tương ưng, bởi vì không quyết định,
cho nên không có thể kiến lập tùy miên biến hành. Có người nói: Trong
này quyết định an lập đầy đủ hai quan hệ, cho nên nghĩa như trước đã
nói. Có người nói: bốn Bộ đều có ha i loại Đạo, nghĩa là trong Bộ do
kiến Khổ - Tập mà đoạn, có loại là biến hành, có loại không phải là
biến hành; ở trong Bộ do kiến Diêt - Đạo mà đoạn, có loại duyên hữu
lậu, có loại duyên vô lậu, cho nên không cần phải vặn hỏi. Có người
nói: Tất cả tùy miên rơi vào hai loạ i này, nghĩa là tất cả các tùy miên
đều thuộc về Khổ - Tập đế thâu nhiếp, cho nên chỉ riêng hai Đế nàycó
tùy miên biến hành. Có người nói: Nếu thấy Khổ - Tập là nhân của quả
hữu lậu, thì các pháp căn bản yếu kém do kiên Diệt - Đạo mà đoạn, cho
nên ở đó không thiết lập tùy miên biến hành. Có người nói: Không cần
phải vặn hỏi, nghĩa là tùy miên biế n hành chắc chắn có thể duyên với
khắp nơi, chứ không phải là có duyên với khắp nơi trong pháp do kiến
Diệt - Đạo mà đoạn.
Hỏi: Vì sao tham-sân-mạn do kiến Khổ-Tập mà đoạn lại không
phải là biến hành?
Đáp: Bởi vì chúng đều không có t ướng của biến hành. Nghĩa là
biến hành thì có thể duyên với tất  cả, nhưng ba loại ấy thì không như
vậy. Có người nói: Bởi vì tự tướng của ba loại này do phiền não thâu
nhiếp, nghĩa là cần phải thuộc về cọng tướng do phiền não thâu nhiếp
thì có thể thiết lập biến hành. Thế nào là ba loại nàyđều là tự tướng do
phiền não thâu nhiếp? Nghĩa là dấy khởi  lòng tham thì hoặc là ở thân
kia chứ không ở thân này, hoặc là ở thân này chứ không ở thân kia, đối
với các phần thân cũng dấy khởi khác nhau, sân - mạn cũng như vậy,
cho nên đều là tự tướng. Hữu thân kiến… trong nên sát-na bao gồm tất
cả sinh… của nên cõi - nên nẽo, hoặc chấp là Ngã, hoặc chấp là Ngã sở,
hoặc là cho đến ngu si tối tăm không biết gì, cho nên đều là cọng tướng.
Có người nói: Bởi vì khó có thể bùng phát mạnh mẽ, nghĩa là trạng thái
tham–sân khó có thể bùng phát mạnh mẽ, mà cần phải dựa vào vợ con-
tài sản-kẻ thù hèn hạ, thì mới bùng phát mạnh mẽ; tùy miên biến hành
326 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
có thể dễ dàng bùng phát mạnh mẽ, bởi vì tùy ý vận dụng nối tiếp nhau
như dòng sông chảy xiết. Có người nói: Kiến - nghi - vô minh có thể
duyên với bốn Đế, từ trong đó có thể thiết lập tùy miên biến hành, tham
- sân - mạn thì cả ba loại không có điều kiện như vậy, cho nên không
thiết lập tùy miên biến hành.
Hỏi: Vì sao tham - sân - mạn do kiên Diệt - Đạo mà đoạn, kiến thủ
- giới cấm thủ không phải là duyên vô lậu?
Đáp: Không cần phải vặn hỏi, bởi vì duyên vô lậu không có tướng
oán thù làm hại, vì tánh nhu hòa, vì  hơn hẳn, vì tha nh tịnh. Vì vậy,
tham-sân… không phải là duyên vô lậu.
Cõi Dục có mười nên loại tùy miên biến hành, chín loại duyên nối
thông với cõi khác, hai loại chỉ duyên với  tự giới (cõi của mình), đó là
Hữu thân kiến và Biên chấp kiến.
Hỏi: Vì sao hai kiến này không duyên với cõi khác?
Đáp: Bởi vì năng lực của cảnh sở duyên chỉ có như vậy. Lại nữa,
bởi vì hai kiến này chỉ chuyển biến đối với pháp thô, nghĩa là hai kiến
này chỉ đối với vật biểu hiện thô th iển, hiện thấy rõ các uẩn mà chấp
Ngã và Ngã sở, mà cho là Đoạn-Thường. Nếu sinh ở cõi Dục thì đối với
các uẩn vi tế của cõi Sắc-Vô sắc, không có thể trông thấy rõ ràng, cho
nên không chấp làm Ngã và Ngã sở…
Hỏi: Nếu như vậy thì sinh ở cõi Sắc trông thấy rõ ràng các uẩn
biểu hiện thô thiển của cõi Dục, vì sao không chấp làm Ngã và Ngã
sở…?
Đáp: Bởi vì đã lìa nhiễm, nghĩa là sinh ở cõi Sắc, đối với uẩn của
cõi Dục đã được lìa nhiễm, tuy trông thấy rõ ràng mà không chấp làm
Ngã và Ngã sở… lại nữa, bởi vì phiền não của địa trên không duyên với
địa dưới.
Hỏi: Nhờ vào luận mà phát sinh luận, vì sao phiền não của địa
trên không duyên với địa dưới?
Đáp: Bởi vì đã lìa nhiễm của nơi ấy, nghĩa là cần phải lìa nhiễm
của địa dưới rồi, mới dấy khởi phiền não của địa trên hiện rõ trước mắt,
đối với pháp của địa dưới đã lìa nh iễm rồi, phiền não của địa trên lẽ
nào lại duyên vào đó?
Hỏi: Làm thế nào biết được là cần phải lìa nhiễm của địa dưới, thì
phiền não của địa trên mới có thể hiệm rõ trước mắt?
Đáp: Như luận Thi Thiết nói: “Có  sáu loại phi luật nghi, nghĩa là
hệ thuộc ba cõi đều có hai loại:
1. Tương ưng.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 18 327  
www.daitangkinh.org  
2. Không tương ưng.
Lúc phi luật nghi tương ưng với cõi Dục hiện rõ trước mắt, thì sáu
loại phi luật nghi thành tựu, bốn loại phi luật nghi cũng hiện rõ trước
mắt, nghĩa là hai lại của cõi Dục, cõi Sắc - Vô sắc đều là không tương
ưng. Lúc phi luật nghi tương ưng với cõi Sắc hiện rõ trước mắt, thì bốn
loại phi luật nghi thành tựu, ba loại phi luật nghi cũng hiện rõ trước mắt,
nghĩa là hai loại của cõi Sắc và không tương ưng của cõi Vô sắc. Lúc
phi luật nghi tương ưng với cõi Vô sắc hiện rõ trước mắt, thì hai loại phi
luật nghi thành tựu, cũng hiện rõ trước mắt, nghĩa là hai loại của cõi Vô
sắc. ” Trong này pháp nhiễm gọi là phi luật nghi. Vì vậy cho nên biết
cần phải lìa nhiễm của địa dưới thì phiền não của địa trên mới hiện rõ
trước mắt.
Hỏi: Vì sao phiền não c ủa cõi Dục có thể duyên với cõi Sắc và
Vô sắc, mà phiền não của hai cõi kia không thể có duyên với cõi Dục?
Đáp: Cõi Dục là cõi không nhất định, không phải là phạm vi của
tu, không phải là phạm vi của lìa nhiễm, không có thể nhiếp và điều
phục tùy miên của tự giới, cho nên cần phải vượt qua mà duyên với cõi
Sắc và Vô sắc; cõi Sắc và Vô sắc là cõi nhất định, là phạm vi của tu, là
phạm vi của lìa nhiễm, có năng lực dễ dàng thâu nhiếp và điều phục tùy
miên của tự giới, cho nên hai cõi ấy không thể nào vượt qua mà duyên
với địa dưới. Như người không có năng lực thâu nhiếp và điều phục thê
thiếp, thì thê thiếp được dịp cùng với người khác làm điều phi pháp, nếu
khéo léo thâu nhiếp và đi ều phục thì thậm chí không có thể đưa mắt
liếc nhìn, huống là làm điều phi pháp hay sao? Ở đây cũng như vậy.
Lại nữa, người sinh ở cõi Dục đối  với các uẩn của hai cõi trên,
họ còn dự là có phải là khổ hay không phải là khổ? Có phải là tập hay
không phải là tập? Là bật nhất ha y không phải là bật nhất? Là thanh
tịnh hay không phải là thanh tịnh? Bởi vì không hiểu rõ ràng cho nên
phiền não của cõi Dục cần phải duyên với cõi trên. Nếu sinh ở cõi trên
thì đối với các uẩn của cõi dưới đã trông thấy rõ ràng, cho nên không có
gì do dự, vì vậy phiền não của cõi  trên không duyên với cõi dưới. Lại
nữa, nếu phiền não của cõi Sắc và cõi Vô sắc duyên với cõi Dục thì cần
phải là túy tăng. Nếu như tùy tăng thì cõi sẽ tạp loạn, cho nên phiền não
của hai cõi ấy không duyên với cõi Dục.
Hỏi: Như phiền não của cõi Dục tuy duyên với cõi trên ma không
tùy tăng, phiền não của cõi trên vì sao không như vậy?
Đáp: Uẩn của cỏi trên mạnh hơn, cho nên phiền não của cõi Dục
tuy duyên vào đó mà dấy khởi nhưng không tùy tăng ; uẩn của cõi Dục
328 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
kém hơn, cho nên phiền não của cõi  trên, nếu duyên vào đây mà dấy
khởi thì sẽ tùy tăng. Như người thấp kém đối với người cao quý, tuy có
thể trông thấy rõ ràng mà không có thể làm tổn hại; nếu người cao quý
gặp người thấp kém thì có thể làm cho tổn hại. Ở đây cũng như vậy.
Cõi sắc cũng có mười nên loại tùy miên biến hành, chín loại
duyên nối thông với cõi khác, hai loại chỉ duyên với cõi của mình. Cõi
Vô sắc cũng có mười nên loại tùy miên biến hành, nhưng đều là duyên
với cõi của mình chứ không duyên với cõi khác, bởi vì không có cõi
trên màcũng không duyên với cõi dưới . Có người nói: Cũng có duyên
với cõi khác, ngưng mà có thể duyên với định chứ không phải là hiện
khỏi định.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, đã không
cócõi trên thì có duyên vào, thì làm thế nào có thể có duyên với định?
Vì vậy nói không có thì đối với lý là thích hợp.
Tĩnh lự thứ nhất cho đến V ô sở hữu xứ đều có mười nên loại
tùy miên biến hành, chín loại duyên nối  thông với địa khác, hai loại
chỉ duyên với địa của mình. Phi tư ởng Phi Phi tưởng xứ cũng có mười
nên loại tùy miên biến hành, nhưng đều là duyên với địa cua mình,
bởi vì không có địa trên mà c ũng không duyên với địa dưới. Có người
nói: Cũng có duyên với địa khác, nhưng mà có thể duyên với định chứ
không phải là hiện khởi định.
Lời bình: Người ấy không nên đưa cách noi như vậy, đã không có
địa trên có thể duyên vào, thì làm sao có thể có duyên với định? Vì vậy
nói không có thì đối với lý là thích hợp.


„