A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 179

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 481  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 179

LUẬN VỀ BẤT HOÀN (Phần 6)

Hỏi: Nguyện trí là gia hạnh đạt được, hay là lìa nhiễm đạt được?
Đáp: Có lúc là gia hạnh đạt được, có lúc là lìa nhiễm đạt được.
Trong này, có người nói: Đức Phật lìa nhiễm đạt được, bởi vì đạt
được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh va ên-Độc giác do gia hạnh mà đạt
được, bởi vì gia hạnh cho nên hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Đức Phật và Độc  giác đều lìa nhiễm đạt được, bởi
vì đạt được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh văn do gia hạnh mà đạt được,
bởi vì gia hạnh cho nên hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Đức Phật-Độc giác và Thanh văn đến cứu cánh đều
lìa nhiễm đạt được, bởi vì đạt được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh văn
khác do gia hạnh mà đạt được, bởi vì gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt.
Nói như vậy là nếu quyết định có thể đạt được thì đó là lìa nhiễm
đạt được, bởi vì đạt được lúc Ta än trí hiện khởi, sau khi thực hiện gia
hạnh mới hiện rõ ở trước mắt. Đức  Phật không do gia hạnh, Độc giác
do gia hạnh bậc Hạ, Thanh văn do gi a hạnh bậc Trung hoặc là bậc
Thượng.
Nhưng có lúc Nguyện trí do gia ha ïnh của Định Biên tế mà đạt
được, bởi vì gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Nguyện trí này gia hạnh như thế nào?
Đáp: Dùng tất cả các địa và Định Biên tế làm gia hạnh, đó là lúc
người tu hành sắp khởi lên Nguyện trí này, trước hết khởi lên tâm thiện
của cõi Dục, tiếp theo từ đây không gián đoạn tiến vào Tĩnh lự thứ nhất,
tiếp theo tiến vào Tĩnh lự thứ hai, lần lượt cho đến tiến vào Phi tưởng
phi phi tưởng xứ; từ Phi tưởng phi phi tưởng xứ rời ra lại tiến vào Vô sở
hữu xứ, lần lượt cho đến tiến vào Tĩnh lự thứ nhất; từ Tĩnh lự thứ nhất
rời ra lại tiến vào Tĩnh lự thứ hai, lần lượt cho đến tiến vào Tĩnh lự thứ
482 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tư. Lúc ấy đối với tất cả Đẳng ch í của địa trên-địa dưới như vậy, xoay
vòng tiến vào-rời ra đã khiến cho hết sức điều thuận với Tĩnh lự thứ tư.
Lại đối với Tĩnh lự t hứ tư, từ phẩm Hạ tiến vào phẩm Trung, từ phẩm
Trung tiến vào phẩm Thượng, như vậy phẩm Thượng gọi là giới hạn của
Tĩnh lự thứ tư, từ đây lần lượt dẫn dắt khởi lên Nguyện trí.
Vì thế cho nên Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Các
A-la-hán bởi vì lợi ích cho người khác, cho nên đối với địa trên-địa dưới,
xoay vòng tiến vào-rời ra khiến cho mềm mại thuận theo Tĩnh lự thứ
tư, nếu lúc gia hạnh thông suốt không có ngừng trệ, thì lúc bấy giờ gọi
là gia hạnh thành tựu đầy đủ, từ đây có thể dẫn dắt Nguyện trí hiện rõ
trước mắt.”
Đại đức nói rằng: “Ở tr ong pháp không ngừng diệt đi-không
ngừng khởi lên và cùng lúc sinh kh ởi, nhận biết rõ ràng phương tiện,
nếu lúc gia hạnh thông suốt không có ngừng trệ, thì lúc bấy giờ gọi là
gia hạnh thành tựu đầy đủ, từ đây da ãn dắt khởi lên Nguyện trí hiện rõ
trước mắt.”
Hỏi: Túc trú tùy niệm trí va ø Nguyện trí duyên với quá khứ có gì
sai biệt?
Đáp: Tên gọi tức là sai biệt, đó là loại này tên gọi Túc trú tùy
niệm trí, loại này tên gọi Nguyện trí duyên với quá khứ.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí nhận biết về năm uẩn hữu lậu của
thời gian trước, Nguyện trí này nhận biết về các uẩn hữu lậu-vô lậu.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí nhận biết về năm uẩn của thời gian
trước ở cõi Dục-Sắc, Nguyện trí này nhận biết về các uẩn của ba cõi và
không hệ thuộc.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí nhận biết về cọng tướng của các uẩn,
Nguyện trí này nhận biết về tự tướng và cọng tướng của các uẩn,
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí th ì pháp này là có-pháp bên ngoài
cũng là có, Nguyện trí này chỉ riêng pháp này là có.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí thì dị sinh có-Thánh giả cũng có,
Nguyện trí này chỉ riêng Thánh giả mới có.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí thì Học-Vô học và Phi học phi vô học
đều có, Nguyện trí này chỉ riêng Vô học mới có.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí th ì trong sự nối tiếp nhau của Thời
giải thoát-Bất thời giải thoát đều có, Nguyện trí này chỉ có trong sự nối
tiếp nhau của Bất thời giải thoát.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí dựa vào bốn Tĩnh lự Căn bản, Nguyện
trí này chỉ dựa vào Tĩnh lự Căn bản thứ tư.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 483  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí bao gồm đã từng đạt được-chưa từng
đạt được, đã từng luyện tập-c hưa từng luyện tập, giống nhau-không
giống nhau; Nguyện trí này chỉ riêng chưa từng đạt được-chưa từng
luyện tập-không giống nhau.
Lại nữa, Túc trú tùy niệm trí lúc bắt đầu dẫn dắt phát khởi, chỉ
có thể từng đời từng đời một lần lượ t tùy theo niệm, sau lúc thành tựu
đầy đủ thì hoặc là từng đời từng đời một lần lượt, hoặc là vượt qua trăm
đời-ngàn đời…, tùy theo ý muốn ấy đều có thể tùy theo niệm; Nguyện trí
này lúc bắt đầu dẫn dắt phát khởi va ø lúc thành tựu đầy đủ, hoặc là lần
lượt-hoặc là vượt lên trên, như ý nguyện ấy đều nhận biết như thật.
Lại nữa, Nguyện trí này chỉ đối với cảnh đã nhận biết của Túc trú
tùy niệm trí mà chuyển, tức là có sáu sự việc thù thắng:
1. Mạnh mẽ thù thắng.
2. Tăng thượng thù thắng.
3. Vi diệu thù thắng.
4. Thanh tịnh thù thắng.
5. Sáng tỏ thù thắng.
6. Nhanh chóng thù thắng.
Huống là nhiều sự việc khác nữa ha y sao? Đó gọi là sự sai biệt
của Túc trú tùy niệm trí và Nguyện trí duyên với quá khứ.
Hỏi: Tha tâm trí và Nguyện trí duyên với hiện tại có gì sai biệt?
Đáp: Tên gọi tức là sai biệt, đó là loại này tên gọi Tha tâm trí, loại
này tên gọi Nguyện trí duyên với hiện tại.
Lại nữa, Tha tâm trí duyên với một vật làm cảnh, Nguyện trí này
duyên với một vật hoặc là nhiều vật làm cảnh.
Lại nữa, Tha tâm trí duyên với  cảnh thuộc tự tướng, Nguyện trí
này duyên với cảnh thuộc tự tướng và cọng tướng.
Lại nữa, Tha tâm trí duyên với sự nối tiếp nhau của người khác,
Nguyện trí này duyên với sự nối tiếp nhau của mình và người khác.
Lại nữa, Tha tâm trí duyên với tâm-tâm sở pháp, Nguyện trí này
duyên với năm uẩn.
Lại nữa, Tha tâm trí dựa vào bốn Tĩnh lự Căn bản, Nguyện trí này
chỉ dựa vào Tĩnh lự Căn bản thứ tư.
Lại nữa, Tha tâm trí thì pháp này là có-pháp bên ngoài cũng là có,
Nguyện trí này chỉ riêng pháp này là có.
Lại nữa, Tha tâm trí thì dị sinh có-Thánh giả cũng có, Nguyện trí
này chỉ Thánh giả mới có.
Lại nữa, Tha tâm trí thì Học-Vô học và Phi học phi vô học đều có,
484 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Nguyện trí này chỉ riêng Vô học mới có.
Lại nữa, Tha tâm trí thì trong sự nối tiếp nhau của Thời giải thoát-
Bất thời giải thoát đều có, Nguyện trí này chỉ có trong sự nối tiếp nhau
của Bất thời giải thoát.
Lại nữa, Tha tâm trí bao gồm đa õ từng đạt được-chưa từng đạt
được, đã từng luyện tập-chưa t ừng luyện tập, giống nhau-không giống
nhau; Nguyện trí này chỉ riêng chưa từng đạt được-chưa từng luyện tập-
không giống nhau.
Lại nữa, Tha tâm trí bao gồm hữu lậu-vô lậu, Nguyện trí này chỉ
riêng hữu lậu.
Lại nữa, Tha tâm trí duyên với pháp hệ thuộc cõi Dục-Sắc và pháp
không hệ thuộc làm cảnh, Nguyện trí này duyên với pháp hệ thuộc ba
cõi và pháp không hệ thuộc làm cảnh.
Lại nữa, Nguyện trí này chỉ đối với  cảnh đã nhận biết của Tha
tâm trí mà chuyển, tức là có sáu s ự việc thù thắng, đó là mạnh mẽ thù
thắng…, nói như trước. Huống là nhiều sự việc khác nữa hay sao?
Đó gọi là sự sai biệt của Tha tâm trí và Nguyện trí duyên với hiện
tại.

Hỏi: Vì sao Nguyện trí có thể nhận biết vị lai?
Đáp: Có người nói: Dùng quá khứ- hiện tại để so sánh mà nhận
biết vị lai, ví như người làm ruộng gieo hạt giống rồi, so sánh mà nhận
biết nhất định có kết quả sinh ra như vậy, trí ấy cũng như vậy.
Có người nói: Nếu như vậy thì Nguyện trí phải là trí Tỉ lượng,
không phải là trí Hiện lượng. Nên đưa ra cách nói này: Nguyện trí này
không cần phải quán xét nhân mà có thể nhận biết quả, không cần phải
quán xét quả mà có thể nhận biết nhân, vì thế cho nên trí này là trí Hiện
lượng chứ không phải là trí Tỉ lượng.
Hỏi: Vì sao Nguyện trí nhận biết về cõi Vô sắc?
Đáp: Có người nói: Bởi vì quán xét  sự sai biệt của Đẳng lưu và
hiện hành, như nhìn người đi trên đường mà biết là từ nơi nào đến.
Có người nói: Nếu như vậy thì Nguyện trí phải là trí Tỉ lượng,
không phải là trí Hiện lượng. Nên đưa ra cách nói này: Nguyện trí
này không quán xét nhân mà nhậ n biết quả, không quán xéy quả mà
nhận biết nhân, bởi vì trí này là trí Hiện lượng chứ không phải là trí Tỉ
lượng.
Nhưng Thanh văn-Độc giác bởi vì có lỗi lầm do tập khí còn sót
lại, cho nên đối với cảnh của nguyện phải gia hạnh thì mới nhận biết;
Như Lai vĩnh viễn không còn lỗi lầm của tập khí còn sót lại, cho nên đối
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 485  
www.daitangkinh.org  
với nguyện thì khởi tâm liền nhận biết.
Hỏi: Nguyện trí của Đức Thế Tôn  vì sao có thể nhận biết tâm
tướng sai biệt của tất cả hữu tình?
Đáp: Có người nói: Điều này không cần phải hỏi. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì đây là cảnh giới không thể nghĩ bàn của chư Phật.
Có người nói: Trước đây đã phân biệt  so sánh mà bây giờ có thể
nhận biết.
Có người nói: Bởi vì giữ lấy một phần của Thức đã nhận biết về
tâm tướng sai biệt của hữu tình, tư ơng tự mà nhận biết những hữu tình
khác. Như lúc thế giới hoại đi, phần nhiều hữu tình sinh đến cõi trời
Cực Quang Tịnh, ở cõi ấy lần lượt xoay vòng hỏi han về sự việc của đời
trước, sau đó dùng Túc trú tùy niệm trí mà nhận biết; Đức Phật cũng
như vậy.
Có người nói: Đức Phật dễ da øng thông hiểu đối với duyên khởi,
cho nên nhận biết.
Có người nói: Đức Ph ật tự tại đối với Nguyện trí, cho nên nhận
biết.
Có người nói: Đức Phật dễ dàng thông hiểu đối với nghiệp của
mình, cho nên nhận biết.
Có người nói: Đức Phật dễ dàng thông hiểu đối với Đẳng lưu, cho
nên nhận biết.
Có người nói: Đức Phật dễ dàng thông hiểu đối với hiện hành sai
biệt, cho nên nhận biết.
Tôn giả nói rằng: “Đức Phật đối với tâm giới của hữu tình, muốn
biết liền biết chứ không nhờ vào gia hạnh, cho nên không cần phải vặn
hỏi, bởi vì lúc bắt đầu đạt được quả vị Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề,
thì chủng loại của trí này đều đã đạt được.”
Hỏi: Vì sao phát khởi Nguyện trí như vậy?
Đáp: Bởi vì làm lợi ích cho người khác. Nghĩa là trước khi khởi lên
Nguyện trí, phải quán xét ý thích sa i biệt của các hữu tình, sau đó tùy
theo thích hợp để làm sự việc lợi ích; ví như thầy thuốc giỏi, trước phải
quan sát về tướng trạng sai biệt của người bệnh, rồi sau đó mới trao cho
thuốc uống.
Hỏi: Nguyện trí nên nói là thiện, hay là vô ký? Đáp: Hoặc là
thiện, hoặc là vô ký.
Trong này, có người nói: Nguyện trí chỉ là một, đó là thuộc về
Tĩnh lự thứ tư, chỉ là thiện.
Có người nói: Nguyện trí có hai, đó là thuộc về Tĩnh lự thứ tư và
486 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
cõi Dục, đều chỉ là thiện.
Có người nói: Nguyện trí có ba, đó là thiện của Tĩnh lự thứ tư,
thiện-vô ký của cõi Dục.
Có người nói: Nguyện trí có năm, đó là bốn Tĩnh lự và cõi Dục,
đều chỉ là thiện.
Có người nói: Nguyện trí có sáu, đó là thiện của bốn Tĩnh lự,
thiện-vô ký của cõi Dục.
Có người nói: Nguyện trí có bảy, đó là ba tĩnh lự trên chỉ là thiện,
Tĩnh lự thứ nhất và cõi Dục đều là thiện-vô ký.
Có người nói: Nguyện trí có mười, đó là bốn Tĩnh lự và cõi Dục,
đều có thiện-vô ký.
Nói như vậy thì nên biết như trước nói có sáu là thích hợp.
Hỏi: Nguyện trí chỉ thuộc về Tĩnh lự thứ tư, lại chỉ là thiện, vì sao
lại nói là thiện của bốn Tĩnh lự, thiện-vô ký của cõi Dục?
Đáp: Nguyện trí thật ra chỉ thuộc về Tĩnh lự thứ tư và chỉ là thiện,
nhưng trong này dựa vào ý sâu kín ma ø nói, bởi vì Nguyện trí và sau
Nguyện trí cùng chung duyên khởi mà nói là trí, cho nên đều gọi là
Nguyện trí.
Sự việc ấy như thế nào? Đó là Sư Du-già trước tiên dựa vào Tĩnh
lự thứ tư phát khởi Nguyện trí mà nhận biết về pháp đã nhận biết, vẫn
duyên với pháp này tiến vào Tĩnh lự thứ ba, lần lượt cho đến vẫn duyên
vào pháp này, khởi lên tâm thiện của cõi Dục; từ đây không gián đoạn
vẫn duyên vào pháp này, khởi lên tâm thiện hoặc là tâm vô ký của cõi
Dục, mà nói về pháp đã nhận biết.
Trong này, hoặc là Căn bản, hoặc là dấy khởi sau, đều nói tên gọi
là Nguyện trí, vì thế cho nên nói hoặc là thiện, hoặc là vô ký.
Thế nào là hạnh Vô tranh? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Trong đệ tử của Ta, Tỳ kheo Thiện Hiện là bậc nhất trú trong
hạnh Vô tranh.” Trong kinh tuy nói  ra điều này mà không phân biệt
rộng ra, thế nào là hạnh Vô tranh, Vô tranh gọi cho pháp nào? Kinh ấy
là nơi nương tựa căn bản của luận này, điều gì trong kinh không giải
thích, thì nay cần phải giải thích, cho nên soạn ra phần luận  này.
Hỏi: Thế nào là hạnh Vô tranh?
Đáp: Tất cả A-la-hán khéo t hông hiểu về thời gian bên trong,
nhưng bên ngoài thì không như vậy. Nếu cũng khéo thông hiểu về thời
gian bên ngoài thì gọi là hạnh Vô tranh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 487  
www.daitangkinh.org  
Thế nào là thời gian bên trong (nội thời)? Đó là phiền não vốn có
trong sự nối tiếp nhau của mình. Thế nào là thời gian bên ngoài (ngoại
thời)? Đó là phiền não vốn có trong sự nối tiếp nhau của người khác.
Ngăn chặn phiền não này thì gọi là khéo thông hiểu.
Tất cả A-la-hán đối với phiền não vốn có trong sự nối tiếp nhau
của mình, đều đã ngăn chặn và đoạn bỏ; đối với phiền não vốn có trong
sự nối tiếp nhau của người khác, thì không quyết định. Nếu cũng có thể
ngăn chặn thì gọi là hạnh Vô tranh.
Có người nói: Thời gọi là ba thời, tức là thời gian đầu ngày-thời
gian giữa ngày-thời gian cuối ngà y, ở trong ba thời gian này chế ngự
các phiền não, gọi là khéo thông hiểu. Tất cả A-la-hán đối với phiền
não thuộc ba thời gian trong sự nối tiếp nhau của mình, đều đã chế ngự
và đoạn bỏ; đối với phiền não thuộc ba thời gian trong sự nối tiếp nhau
của người khác, thì không quyết định. Nếu cũng có thể chế ngự thì gọi
là hạnh Vô tranh.
Có người nói: Thời gọi là sáu thời, tức là ngày và đêm đều có ba
thời gian đầu-giữa-cuối, ở trong sáu thời gian này chế ngự các phiền
não, gọi là khéo thông hiểu. Tất cả A- la-hán đối với phiền não thuộc
sáu thời gian trong sự nối tiếp nhau của mình, đều đã chế ngự và đoạn
bỏ; đối với phiền não thuộc sáu thời gian trong sự nối tiếp nhau của
người khác, thì không quyết định. Nếu cũng có thể chế ngự thì gọi là
hạnh Vô tranh.
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Không phải là nói không có phiền
não tranh chấp trong sự nối tiếp nh au của mình, cho nên gọi là hạnh
Vô tranh; chỉ bởi vì có thể ngăn chặn phiền não tranh chấp trong sự nối
tiếp nhau của người khác, cho nên gọi là hạnh Vô tranh. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì tranh chấp là đối với người khác mà nói, chứ không phải là
đối với chính mình.”
Hỏi: Vì sao ngăn chặn và chế ngự phiền não, gọi là khéo   thông
hiểu?
Đáp: Cần phải nhờ vào phương tiện Giác Tuệ hiện rõ trước  mắt,
thì mới có thể ngăn chặn và chế ngự phiền não của mình-của người, cho
nên gọi là khéo thông hiểu.
Hỏi: Vô tranh gọi cho pháp nào?
Đáp: Khiến cho sự nối tiếp nhau của người khác không có tạp uế
mà chuyển, nghĩa là các phiền não l uôn luôn làm thấm ướt-giây bẩn-
tạp uế. Người đạt được Vô tranh thì không làm cho phiền não trong sự
nối tiếp nhau của người khác bị thấm ướt-giây bẩn-tạp uế; tức là nghĩa
488 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
về sự xa lìa các phiền não trong sự nối tiếp nhau của người khác.
Có người nói: Văn này nên nói đối với sự nối tiếp nhau của người
khác không có gì sót lại mà chuyển, nghĩa là người đạt được Vô tranh,
như đối với phiền não trong sự nối tiếp nhau của mình đã vĩnh viễn
đoạn trừ không có gì sót lại, như vậy đối với phiền não trong sự nối
tiếp nhau của người khác cũng có thể ngăn chặn và chế ngự khiến cho
không có gì sót lại; tức là nghĩa về ngăn chặn tất cả các phiền não trong
sự nối tiếp nhau của người khác sẽ làm cho họ khởi lên.
Có người nói: Văn này nên nói đối với sự nối tiếp nhau của người
khác không có gì sai biệt mà chuyển, nghĩa là người đạt được Vô tranh,
như có thể ngăn chặn phiền não tro ng sự nối tiếp nhau của người thân
khiến cho họ không sinh khởi, như vậy cũng có thể ngăn chặn phiền
não trong sự nối tiếp nhau của kẻ oán-người bình thường, khiến cho họ
không sinh khởi; tức là nghĩa về bình đa úng ngăn chặn và chế ngự các
phiền não trong sự nối tiếp nhau của người khác.
Hỏi: Khéo thông hiểu thời gian bên ngoài và không có tạp uế mà
chuyển, có gì sai biệt? Đáp: Khéo thông hiểu thời gian bên ngoài, đó là
Tuệ; không có tạp uế mà chuyển, đó là phiền não không sinh khởi.
Lại nữa, A-la-hán ấy thực ha ønh năm loại pháp, khiến cho phiền
não trong sự nối tiếp nhau của người khác không khởi lên. Những gì là
năm pháp? Đó là:
1. Oai nghi lộ trong sáng.
2. Nói năng và im lặng hợp thời.
3. Khéo lường tính đi hay ở.
4. Phân biệt nên nhận hay không nên nhận.
5. Quán sát Bổ-đặc-già-la.
Oai nghi lộ trong sáng, nghĩa là A- la-hán ấy trước đó ngồi ở một
nơi, nếu người khác đến thì quán xét  tâm ý của họ, dùng oai nghi nào
để họ không dấy khởi phiền não? Nếu bi ết là do oai nghi này mà họ
sinh ra phiền não, thì liền rời bỏ oai nghi này trú vào oai nghi khác. Nếu
không dấy khởi phiền não thì như trước đây trú trong oai nghi ban đầu,
trú trong oai nghi khác cũng như vậy.
Nói năng và im lặng hợp thời, nghĩa là A-la-hán ấy lúc thấy người
khác đến thì quán xét tâm ý của họ, là nên trò chuyện với nhau, hay là
nên im lặng? Quán xét rồi nếu thấy trò chuyện mà dấy khởi phiền não
cho họ, thì tuy rất muốn nói nhưng vẫn im lặng. Nếu thấy bởi vì im lặng
mà họ dấy khởi phiền não, thì tuy không muốn nói mà vẫn nói chuyện
với họ. Nếu đi trên đường thấy có hai người đi đến, thì quán xét  người
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 489  
www.daitangkinh.org  
nào thích hợp để có thể nói chuyện trước? Quán xét rồi nếu thấy lúc trò
chuyện với người này mà người kia dấy khởi phiền não, thì nói chuyện
với người kia; đối với người kia cũng như vậy. Nếu cùng trò chuyện với
cả hai mà dấy khởi phiền não, thì liền im lặng; im lặng với cả hai cũng
như vậy. Nếu nói chuyện hay là im lặng đều dấy khởi phiền não, thì
tránh đường cho họ, để không dấy khởi phiền não.
Khéo lường tính đi hay ở, nghĩa là A-la-hán ấy tùy theo nơi cư trú
thì liền quán sát, mình nên ở lại hay la ø nên đi? Nếu thấy lúc ở lại mà
dấy khởi phiền não cho người khác, thì nơi cư trú tuy yên ổn, đồ vật
sinh hoạt đầy đủ dồi dào, tùy thuận  với phẩm thiện mà vẫn ra đi. Nếu
thấy bởi vì ra đi mà dấy khởi phie àn não cho người khác, thì nơi cư trú
tuy không yên ổn, đồ vật sinh hoạt không đầy đủ, không tùy thuận với
phẩm thiện mà vẫn chịu khó ở lại.
Phân biệt nên nhận hay không nên nhận, nghĩa là A-la-hán ấy
nếu có Thí chủ đem đồ vật sinh hoạt đến giúp đỡ, thì quán xét tâm ý của
họ là nhận hay không nên nhận? Quán xét rồi nếu thấy nhận mà dấy
khởi phiền não cho họ, thì tuy là đồ vật cần dùng mà vẫn không nhận.
Nếu thấy không nhận mà dấy khởi phiền não cho họ, thì tuy là đồ vật
không cần dùng mà vẫn cố ý nhận.
Quán sát Bổ-đặc-già-la, nghĩa là A-la-hán ấy bởi vì khất thực cho
nên phải đi vào thành ấp-ngõ xóm và nhà người khác, quán sát trai gái-
già trẻ trong này, đừng có ai bởi vì mình mà dấy khởi các phiền não.
Nếu biết là họ không dấy khởi thì đi vào khất thực. Nếu biết là họ dấy
khởi, thì tuy là rất đói mà vẫn không đi vào. Không có sự việc như vậy
để phân biệt, cho nên giả sử tất cả hữu tình, bởi vì thấy mình mà khởi
lên phiền não, thì mình sẽ đi đến một nơi không có hữu tình, đoạn tuyệt
ăn uống mà chết, chứ hoàn toàn không làm cho người khác bởi vì mình
mà khởi lên phiền não.
A-la-hán ấy tu tập thực hành năm loại pháp hành như vậy, thì có
thể ngăn chặn phiền não trong sự nối tiếp nhau của người khác, khiến
cho không hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Vì sao A-la-hán đã đạt được giải thoát, mà tu về pháp này để
tự trói buộc mình?
Đáp: A-la-hán ấy trước đây là chủng tánh Bồ-tát, không đành
lòng để hữu tình tạo ra điều ác chuốc  lấy khổ đau, bởi vì cứu giúp họ
cho nên luôn luôn dấy lên nghĩ rằn g: Mình từ vô thỉ đến nay cùng với
các hữu tình khởi lên ràng buộc với nhau, xoay vòng trong năm nẽo
nhận chịu những khổ đau khốc liệt, mình may mắn được thoát khỏi  thì
490 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
phải cứu giúp cho họ.
Lại dấy lên nghĩ rằng: Mình t ừ vô thỉ đến nay, có lúc làm những
thân ca nhi-vũ nữ, có lúc làm thâ n dâm nữ hèn hạ xấu xa…, trăm ngàn
chúng sinh do mình mà khởi lên phiền não, còn bởi vì điều này mà
nhận chịu đau khổ trong dòng sinh tử dằng dặc, huống gì bây giờ mình
lìa tham-sân-si làm ruộng phước c ho thế gian, họ khởi lên phiền não
với mình mà không chuốc lấy khổ đau hay sao, vì vậy bây giờ mình
không nên trở lại làm nhân duyên của phiền não! Do đó A-la-hán tuy
tự mình giải thoát mà vì hữu tì nh cho nên khởi lên thực hành về hạnh
Vô tranh.
Hỏi: Đó là ngăn chặn phiền não thuộc tự tướng của người khác,
hay là cọng tướng?
Đáp: Chỉ riêng tự tướng có thể ng ăn chặn, không phải là cọng
tướng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì phiền não thuộc cọng tướng, tùy
theo sự thích hợp của nó, cùng một lúc duyên chung với một cõi-một
địa-một xứ-một loại, một thân đã đa ït được, chấp Ngã-ngã sở, hoặc là
chấp Đoạn-Thường, hoặc gạt bỏ cho là không có, hoặc là chấp bậc
nhất, hoặc là chấp có thể thanh tịn h, hoặc là khởi lên do dự, Vô minh
không hiểu biết, tất cả hữu tình luôn luôn tùy ý khởi lên, không có
thể ngăn chặn được. Vì thế cho nên chỉ ngăn chặn phiền não thuộc tự
tướng.
Hỏi: Tự tánh của hạnh Vô tranh như thế nào, là Định hay là Tuệ?
Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu là Định thì văn này nên hiểu thế nào?
Như nói: “Khéo thông hiểu thời gian bên ngoài thì gọi là hạnh Vô tranh,
khéo thông hiểu là Tuệ.” Nếu là Tuệ th ì văn khác nói nên hiểu thế
nào? Như nói: “Cần phải luyện tập về Tĩnh Định-Vô tranh.”
Đáp: Nên nói là Tuệ.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói  là cần phải luyện tập về Tĩnh
Định-Vô tranh?
Đáp: Văn ấy nên nói là cần phải luyện tập về Tĩnh Tuệ-Vô tranh,
mà nói là cần phải luyện tập về Tĩnh Định-Vô tranh, bởi vì muốn hiển
bày đi cùng với Định cho nên gọi là Định, mà thật sự là Tuệ. Đó gọi là
tự tánh của Vô tranh. Như tự tánh, Ngã-vật… cũng như vậy.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là hạnh Vô tranh?
Đáp: Bởi vì hạnh này có thể đối trị với phiền não tranh chấp của
người khác, cho nên gọi là hạnh Vô tranh. Nhưng tranh chấp (tranh) có
ba loại:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 491  
www.daitangkinh.org  
1. Tranh chấp thuộc phiền não.
2. Tranh chấp thuộc uẩn.
3. Tranh chấp đấu đá.
Tranh chấp thuộc phiền não, đó la ø một trăm lẻ tám phiền não.
Tranh chấp thuộc uẩn, đó là cái chết. Tranh chấp đấu đá, đó là các hữu
tình xúc phạm nhục mạ lẫn nhau, lời  nói chống đối lẫn nhau. Nên biết
trong này nói đến tranh chấp thuộc phiền não, bởi vì ngăn chặn hữu tình
khởi lên phiền não.
Lại có người nói: Bởi vì hạnh này có thể làm cho mình và người
không có tranh chấp, cho nên gọi là hạnh Vô tra nh, tức là nghĩa của
khéo tu về hạnh Vô ngã. Vì thế cho nên Tôn giả Thiện Hiện đã từng
ở lúc sẩm tối, đến một ngôi chùa  gõ cửa mà đứng đợi, Tỳ kheo bên
trong cửa hỏi rằng là ai? Tôn giả Th iện Hiện bởi vì trú trong Vô tranh
trải qua thời gian dài tu về ha ïnh Vô ngã thuần thục, cho nên im lặng
không có thể trả lời rằng tôi là Thiện Hiện. Hồi lâu mới nói: Đây là do
thế gian tạm thời đặt ra tên gọi là Thiện Hiện. Vả lại, Tôn giả ấy đã
từng đi đường gặp phải trời mưa, đến tránh mưa bên cổng nhà của một
ngoại đạo, ngoại đạo ấy hỏi rằng: Nh ân giả tên gọi như thế nào? Tôn
giả Thiện Hiện bởi vì trú trong Vô tra nh trải qua thời gian dài tu về
hạnh Vô ngã thuần thục, cho nên im lặng không có thể trả lời rằng tôi
là Thiện Hiện. Đã hỏi nhiều lần, mới từ từ trả lời rằng: Đây là do thế
gian tạm thời đặt ra tên gọi là Thiện Hiện. Cho nên biết rằng khéo tu
về hạnh Vô ngã, làm cho mình và người không có tranh chấp, cho nên
gọi là hạnh Vô tranh.
Có người nói: Các Sư Du-già bởi vì trú trong hạnh này mà ở trong
cảnh có đủ yêu quý-không yêu quý, thích hợp-không thích hợp, vừa ý-
không vừa ý, có lợi-không có lợi, khổ hay vui, thảy đều không có tranh
chấp, cho nên gọi là hạnh Vô tranh.
Lại nữa, Vô tranh: Nói về Cõi, là rơi vào cõi Sắc. Có người nói:
Rơi vào cõi Dục-Sắc.
Nói như vậy thì cách nói thứ nhất là hợp lý.
Nói về Địa, là thuộc về địa Tĩnh lự thứ tư. Có người nói: Thuộc về
năm địa, đó là bốn Tĩnh lự và cõi Dục.
Nói như vậy thì cách nói thứ nhất là hợp lý.
Nói về Sở y, là dựa vào thân của cõi Dục.
Nói về Hành tướng, là hành tướng không rõ ràng.
Nói về Sở duyên, là duyên với cõi Dục, ở trong cõi Dục chỉ duyên
với phiền não. Có người nói: Duyên chung với năm uẩn của cõi Dục.
492 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Nói như vậy thì cách nói thứ nhất là hợp lý.
Nói về Niệm trú, là Pháp niệm trú. Có người nói: Bao gồm bốn
Niệm trú.
Nói như vậy thì Pháp niệm trú là hợp lý.
Nói về Trí, là Thế tục trí.
Nói về Tam-ma-địa đi cùng, không phải là đi cùng với  Tam-ma-
địa.

Nói về Căn tương ưng, là tương ưng với Xả căn.
Nói về Thời gian(thế), là rơi vào ba thời gian; duyên với vị lai.
Nói về thiện-bất thiện-vô ký, là thiện; duyên với ba át thiện. Có
người nói: Duyên chung với bất thiện-vô ký mà phần nhiều duyên với
bất thiện.
Nói về hệ thuộc ba cõi-không hệ thuộc, là hệ thuộc cõi Sắc; duyên
với hệ thuộc cõi Dục.
Nói về Học-Vô học-Phi học phi vô học, là Phi học phi vô học;
duyên với Phi học phi vô học.
Nói về do Kiến mà đoạn-do Tu mà đoạn và không đoạn, là do Tu
mà đoạn; duyên với do Tu mà đoạn. Có người nói: Duyên chung với do
Kiến-Tu mà đoạn, nhưng phần nhiều duyên với do Tu mà đoạn.
Nói về duyên với danh-duyên với nghĩa, thì chỉ duyên với nghĩa.
Nói về duyên với Tự tương tục-Tha tương tục và Phi tương tục, chỉ
duyên với Tha tương tục. Có người nói: Duyên chung với Tự-Tha tương
tục, nhưng phần nhiều duyên với Tha tương tục.
Khởi lên ở nơi nào? Nên nói là khởi lên ở cõi Dục chứ không
phải là cõi Sắc-Vô sắc. Trong cõi Dục thì chỉ có loài người, chứ không
phải là loài khác. Trong loài người thì chỉ có ba châu, chứ không phải
là châu Bắc Câu-lô. Trong ba ch âu thì người nam-người nữ đều có thể
khởi lên.
Tôn giả Chúng Thế nói rằng: “Chỉ có châu Thiệm Bộ, chỉ có
người nam có thể khởi lên.”
Nói như vậy thì cách nói thứ nhất là hợp lý.
Những Bổ-đặc-già-la nào khởi lên? Là Thánh giả chứ không phải
là dị sinh, chỉ có Vô học chứ không phải là Hữu học. Trong Vô học chỉ
có Bất thời giải thoát chứ không phải là Thời giải thoát. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì cần phải đạt được Đị nh tự tại, và trong sự nối tiếp nhau
không bị phiền não níu giữ, thì mới có thể khởi lên.
Hỏi: Đức Phật-Độc giác-Thanh văn đến cứu cánh, cũng trú trong
hạnh Vô tranh hay không? Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu các bậc ấy
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 493  
www.daitangkinh.org  
cũng trú trong hạnh Vô tranh, thì hạnh Vô tranh có thể ngăn chặn phiền
não trong sự nối tiếp nhau của người khác, vì sao vẫn còn có trăm ngàn
chúng sinh duyên vào các bậc ấy mà khởi lên phiền não? Nếu các bậc
ấy không trú trong hạnh Vô tranh, thì trong kinh nói nên hiểu thế nào?
Như nói: “Tôn giả Thiện Hiện là bậc nhất trú trong hạnh Vô tranh.” Vị
ấy căn tánh yếu kém mà hãy còn tr ú trong hạnh Vô tranh, Đức Phật-
Độc giác-Thanh văn đến cứu cánh là căn tánh thù thắng, mà các bậc ấy
vì sao không có thể trú trong hạnh Vô tranh?
Đáp: Nên nói là Đức Phật-Đ ộc giác-Thanh văn đến cứu cánh,
cũng trú trong hạnh Vô tranh.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao va ãn còn có trăm ngàn chúng sinh
duyên vào các bậc ấy mà khởi lên phiền não?
Đáp: Đức Phật và Thanh va ên đến cứu cánh, đều là thuyết pháp
giáo hóa người khác, đều đạt được Nguyện trí, quán sát hữu tình thì bây
giờ mình có thể làm cho họ không khởi lên phiền não đối với mình mà
gieo trồng căn thiện hay không? Nếu biết là có thể thì đến giáo hóa họ.
Nếu biết là họ không thể nào không khởi  lên phiền não, nhưng có thể
khiến cho họ gieo trồng căn thiện, th ì liền nghĩ rằng thà họ khởi lên
phiền não, cũng cần phải làm cho họ gieo trồng căn thiện. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì nếu họ có thể khởi lên căn thiện thù thắng chỉ bằng mảy
lông, thì có thể hủy diệt các ác ha ïnh-phiền não như núi cao. Nếu biết
cả hai đều không có thể thì phương tiện mà tránh đi, hơn hẳn gấp trăm
ngàn lần so với Thiện Hiện.
Có người nói: Đức Phật-Độc giác-Thanh văn đến cứu cánh, không
trú trong hạnh Vô tranh.
Hỏi: Vì sao Thiện Hiện có thể trú trong hạnh Vô tranh, Đức Phật
và Thanh văn đến cứu cánh là căn tánh thù thắng, mà không có thể trú
trong hạnh Vô tranh?
Đáp: Tôn giả Thiện Hiện yêu th ích tôn trọng luôn luôn tu tập ở
trong hạnh Vô tranh, Đức Phật… thì không như vậy, bởi vì không phải là
đối với hạnh Vô tranh khởi lên ý tưởng vô cùng tôn trọng, nhưng không
phải là không có thể trú trong hạnh ấy.
Nói như vậy thì Đức Phật… cũng trú trong hạnh Vô tranh, nhưng
không trú nhiều bởi vì giáo hóa hữu tì nh. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
căn tánh của các hữu tình được giáo hóa không như nhau, có loại nên
khuyên nhủ, có loại nên quở trách, có loại nên khen ngợi, sau đó tiến
vào giáo pháp, tuy họ ở các phần vị quở trách… có lúc khởi lên tham-
sân-mạn, nhưng chắc chắn nhờ vào đây mà gieo trồng các căn thiện. Vì
494 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
thế cho nên Như Lai và Xá-lợi-tử…, tuy có thể luôn luôn trú trong hạnh
Vô tranh, mà bởi vì giáo hóa  hữu tình, cho nên không trú nhiều trong
hạnh ấy.
Hỏi: Vô tranh là gia hạnh đạt được, hay là lìa nhiễm đạt được?
Đáp: Có lúc là gia hạnh đạt được, có lúc là lìa nhiễm đạt được.
Trong này, có người nói: Đức Phật lìa nhiễm đạt được, bởi vì đạt
được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh va ên-Độc giác do gia hạnh mà đạt
được, bởi vì gia hạnh cho nên hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Đức Phật và Độc  giác đều lìa nhiễm đạt được, bởi
vì đạt được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh văn do gia hạnh mà đạt được,
bởi vì gia hạnh cho nên hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Đức Phật-Độc giác và Thanh văn đến cứu cánh đều
lìa nhiễm đạt được, bởi vì đạt được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh văn
khác do gia hạnh mà đạt được, bởi vì gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt.
Nói như vậy là nếu quyết định có thể đạt được thì đó là lìa nhiễm
đạt được, bởi vì đạt được lúc Ta än trí hiện khởi, sau khi thực hiện gia
hạnh mới hiện rõ ở trước mắt. Đức  Phật không do gia hạnh, Độc giác
do gia hạnh bậc Hạ, Thanh văn do gi a hạnh bậc Trung hoặc là bậc
Thượng.
Nhưng có lúc Vô tranh do gia hạnh của Định Biên tế mà đạt được,
bởi vì gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Vô tranh này gia hạnh như thế nào?
Đáp: Dùng tất cả các địa và Định Biên tế làm gia hạnh, nói rộng
ra như trong phần Nguyện trí.
Như trong kinh nói: “Tỳ kheo Thiện Hiện tu hạnh Vô tranh, chứng
pháp tùy theo pháp.”
Hỏi: Vô tranh không có thể đoạn các phiền não, vì sao Đức Thế
Tôn đưa ra cách nói như vậy?
Đáp: Tôn giả ấy từ xưa đến nay yêu thích tu tập đối với hạnh Vô
tranh, nhờ vào hạnh này lần lượt chuyển đổi có thể khởi lên Thánh đạo,
đạo các phiền não, thành bậc A-la-hán, từ đây có thể khởi lên Vô tranh
hiện rõ trước mắt. Dựa vào ý sâu kín này cho nên đưa ra cách nói này,
không phải là nói Vô tranh có thể đoạn phiền não. Sự việc ấy như thế
nào? Từng nghe Tôn giả xưa kia nhờ vào hai duyên phát khởi Chánh
nguyện ở trong Vô tranh:
1. Nhờ vào thấy.
2. Nhờ vào nghe.
Nhờ vào thấy, đó là ở xưa kia thấy đệ tử của Đức Phật do trú trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 495  
www.daitangkinh.org  
Vô tranh, cứ mỗi khi đến thành ấp-đường đi-phố chợ, mong sao bảo vệ
hữu tình khiến cho không khởi lên phiền não.
Nhờ vào nghe, đó là ở xưa kia nghe đệ tử của Đức Phật do trú
trong Vô tranh, còn lại nói như trước. Đã thấy-nghe rồi khởi lên sự nhớ
nghĩ đúng đắn, tùy theo mà tu tập bố thí-trì giới-đa văn-tinh cần-Phạm
hạnh, tất cả đều dùng để hồi hướng cho Vô tranh: Nguyện cho con ở đời
vị lai làm đệ tử của Đức Phật luôn luôn trú trong Vô tranh, mong sao
bảo vệ hữu tình như điều đã thấy-nghe về các đệ tử của Đức Phật. Nhờ
vào nguyện lực ấy cảm được Chún g đồng phần, ở trong giáo pháp của
Đức Phật Thích-ca Mâu-ni, làm đệ t ử bậc nhất trú vào hạnh Vô tranh,
bởi vì Vô tranh cho nên rất nhanh chóng chứng được quả A-la-hán. Bởi
vì Vô tranh chắc chắn dựa vào tha ân Vô học. Dựa vào ý sâu kín này,
cho nên trong kinh nói rằng: “Tu hạnh Vô tranh, chứng pháp tùy theo
pháp.”
Hỏi: Vô tranh thực hiện công hạnh gì?
Đáp: Thực hiện công hạnh vắng la ëng, bởi vì làm vắng lặng các
phiền não của người khác.
Như nói: “Trong đệ tử của Ta thì Nhân Nho Đồng là thông tuệ
(hiệp tuệ) bậc nhất…”
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Đức Thế Tôn ghi nhận và nói năm trăm đệ tử, tất cả tùy theo năng
lực vốn có bậc nhất song song.” Nay Luận sư của bản luận này, bởi vì
muốn hiển bày về sai biệt ở trong bậc nhất song song tương tự, mà soạn
ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn ghi nhận  và nói các đệ tử là song song
bậc nhất?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Đức Thế Tôn muốn hiển bày
trong cách nói pháp khéo léo thì Thầy và đệ tử tài đức hài hòa không
có tranh chấp, không giấu kín công đức chân thật của nhau; không phải
là như ngoại đạo vì danh lợi cho nên lòng dạ chứa đầy ganh ghét, đệ tử
và Thầy nói xấu lẫn nhau.
Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn hi ển bày trong cách nói pháp khéo
léo thì đệ tử còn có công đức chân thật đáng khen ngợi-đáng ghi nhận,
huống là đối với Thầy hay sao? Trong cách nói pháp xấu ác thì Thầy
hãy còn không có công đức chân thật có thể ghi nhận, huống gì là đệ tử
hay sao?
Lại nữa, muốn hiển bày trong cách nói pháp khéo léo thì keo kiệt
496 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
bẩn thỉu vĩnh viễn đoạn bỏ, Thầy và đệ tử ca ngợi nêu cao công đức
chân thật của nhau; không phải là như ngoại đạo bởi vì có keo kiệt bẩn
thỉu, cho nên Thầy đối với đệ tử, đ ệ tử đối với Thầy, hãy còn không
muốn nghe người khác ca ngợi, huống gì là tự mình nói ra hay sao?
Lại nữa, Đức Thế Tôn hiển ba øy về những sự việc mà mình cần
làm đều đã hoàn thành, bởi vì buông bỏ gánh nặng dạy dỗ truyền trao
cho nên tự nhiên mà yên ổn.
Lại nữa, muốn hiển bày về Tỳ kheo bởi vì tu gia hạnh đúng đắn,
cho nên có nơi trở về chứ không phải là xa xăm mù mịt.
Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn la øm cho ở trong công đức đã khen
ngợi, tùy theo sự yêu thích ấy mà an trú nhiều, bởi vì sinh tâm cung kính
tôn trọng, cho nên ý mong muốn được đầy đủ.
Lại nữa, Đức Phật vì khuyến khích hàng Tỳ kheo mới học, khiến
cho sinh lòng mong mỏi ưa thích mà chịu khó tu tập.”
Đại đức nói rằng: “Do hai nhân duyên cho nên Đức Thế Tôn ghi
nhận và nói đến công đức của đệ tử:
1. Hiển bày niềm vui trú trong pháp hiện tại của mình.
2. Thương xót hữu tình ở đời sau.
Lại nữa, Đức Thế Tôn tự mình hiển bày ở trong chín mươi sáu
chúng của các ngoại đạo, thì chúng của mình là hơn hẳn.
Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn hiển ba øy Đức Phật xuất hiện ở thế
gian có lợi ích to lớn, đó là lúc Đức Phật xuất thế, mới có những cặp Bồ-
tát bậc nhất như vậy xuất hiện, chứ không phải là lúc không có Phật.
Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn khiế n cho ở trong các phần công
đức sai biệt, bởi vì ưa thích từng loại riêng biệt, hoan hỷ chịu khó tu tập
rời bỏ những sự lười nhác, cho nên mau chóng chứng được những công
đức.
Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn dùng sự đạt được của đệ tử, để chứng
minh cho những điều đã nói là chân thật.
Lại nữa, muốn ngăn chặn sự phỉ báng là trong cách nói pháp khéo
léo, không có pháp hiện chứng của bậc Thượng nhân.
Lại nữa, Đức Thế Tôn muốn ngăn chặn những người nhìn thấy
hình dung tiều tụy của các Tỳ khe o mà sinh lòng khinh mạn, hiển bày
những vị này đều có công đức thù thắng.”
Các Luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: “Bởi vì thuận theo pháp của chư
Phật. Nghĩa là pháp của hằng hà sa số Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác
xuất hiện giữa thế gian, đều ghi nh ận trong chúng đệ tử vốn có nhiều
cặp công đức bậc nhất, Đức Phật hiện tại cũng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 497  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, muốn khiến cho người thế gian yêu thích các công đức
riêng biệt, nghe mà sinh tâm hoan hỷ, bởi  vì đối với Chánh pháp của
Đức Phật, khởi tâm tôn trọng gieo trồng các căn thiện, cho nên đạt được
lợi ích to lớn.
Lại nữa, bởi vì muốn trang nghiêm cho đồ chúng của chư Phật vị
lai. Nghĩa là Đức Phật ghi nhận cho các đệ tử rồi, vô lượng hữu tình hoặc
là thấy-hoặc là nghe, đều sinh tâm hoan hỷ phát khởi Chánh nguyện,
thuận theo pháp bố thí-trì giới-đa văn-chánh cần-Phạm hạnh đã tu tập,
đều đem hồi hướng cho công đức bậc nhất: Nguyện cho con ở đời vị lai,
được tham dự vào số các bậc Chánh sĩ như vậy trong giáo pháp của Đức
Phật, để làm đồ chúng trang nghiêm của Đức Phật ấy.
Lại nữa, bởi vì muốn làm cho đệ tử đã được ghi nhận, tự mừng
cho nguyện của mình được đầy đủ. Nghĩa là năm trăm Tỳ kheo như
Nhân Nho Đồng…, đã từng ở nơi năm trăm Đức Phật quá khứ, hoặc là
thấy-hoặc là nghe Đức Phật ấy ghi  nhận về công đức của đệ tử, hoan
hỷ phát nguyện: Tùy theo pháp bố thí-trì giới-đa văn-chánh cần-Phạm
hạnh mà con vốn có, nguyện được tham dự vào số Đại đệ tử như  vậy,
ở trong Chánh pháp của Đức Phật đời vị lai. Nay nguyện đã được đầy
đủ, lại nghe Đức Phật ghi nhận, cho nên hoan hỷ vô cùng, tự mừng cho
mình hết sức may mắn.”
Có người nói như vậy: Chúng Đại đệ tử của mỗi một Như Lai, đều
ở nơi năm trăm Đức Phật qua ù khứ, phát Đại thệ nguyện trang nghiêm
mới được thành tựu.
Bởi vì các loại nhân duyên như va äy, cho nên Đức Phật ghi nhận
cho đệ tử song song bậc nhất.
Như nói: “Trong đệ tử của Ta thì Nhân Nho Đồng là thông
tuệ (hiệp tuệ) bậc nhất, như Bà-tư -ca… là nhanh nhẹn (mẫn tiệp) bậc
nhất.”
Hỏi: Hai vị này có gì sai biệt?
Đáp: Tôn giả Nhân Nho Đ ồng thì tâm thẳng thắn-tâm không
cong-tâm chất phác tăng thượng, như T ôn giả Bà-tư-ca… thì tâm thấm
nhuần-tâm mềm mỏng-tâm hòa thuận tăng thượng, vì vậy đều gọi là
bậc nhất.
Trong này, thông tuệ tức là nhanh nhẹn, nhanh nhẹn tức là thông
tuệ, mà Đức Phật đều gọi là bậc nhất, cho nên cần phải hỏi về tướng
khác nhau của điều ấy.
Tôn giả Nhân Nho Đồng thì tâm thẳng thắn-tâm không cong-tâm
chất phác tăng thượng: Tâm thẳng thắn-tâm không cong-tâm chất phác,
498 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
thì tên gọi khác nhau mà nghĩa chỉ một, như thứ tự ấy lấy loại sau để
giải thích loại trước. Hoặc tâm thẳng thắn là câu chung, tâm không cong
là câu riêng hiển bày về tâm không có nịnh hót, tâm chất phác là câu
riêng hiển bày về tâm không có dối gạt. Như con ngựa thông minh khéo
nhận biết ý của người, tuy có lúc gi ật mình va chạm mà không tổn hại
đến người; Tôn giả Nhân Nho Đồng cũng lại như vậy, bởi vì thông tuệ
cho nên khéo nhận biết ý của Đức Phật, vào lúc vặn hỏi cứ thuận theo
thẳng thắn trả lời.
Sự việc ấy như thế nào? Như trong kinh nói: “Lúc vị ấy còn tại
gia, tiền của châu báu dồi dào, thân thuộc cao quý sang trọng, luôn luôn
thờ thần Mặt trời. Vị ấy vào tuổi trưởng thành, lúc sắp lấy vợ, mời nhiều
chúng Bà-la-môn ngoại đạo, ở trong nhà mì nh thiết lễ cúng tế rầm rộ.
Đức Phật đối với sự hóa độ không bao giờ để lỡ thời cơ, sáng sớm hôm
ấy bởi vì hóa độ vị ấy cho nên khoác y-ôm bát bảo với A-nan-đà: Ông
hãy theo Ta đi vào thành khất thực! Nói rồi liền đi vào thành Thất-la-
phiệt, đến cổng nhà của Nhân Nho Đồng mà đứng lại. Phạm Chí ngoại
đạo từ xa trông thấy mắng rằng: Hôm nay ở nhà này thiết hội tốt lành
(cát tường), vật này không tốt lành vì sao lại đến đây?
Đức Phật nghe rồi liền bảo với A-nan-đà: Ông đến nói với các
hàng ngoại kia, bậc Đại Sư là điều  tốt lành nhất trong ba cõi, các ông
không muốn thấy sự việc tốt lành thì lẽ nào thành tựu, Nhân Nho Đồng
này nhất định vào hôm nay rời bỏ các ông mà xuất gia theo Ta, tất cả
phép thuật của các ông có thể làm cho trở ngại hay không?
Lúc ấy A-nan-đà vâng theo lời dạy của Đức Phật, như Sư tử chúa
không hề sợ hãi khó khăn, đi đến giữa chúng ngoại đạo như bầy hươu,
nói cho biết rằng: Như Lai khéo t hông hiểu về nhân quả, mà nói lời
chân thành chính xác với các ông ra èng: Bậc Đại Sư là điều tốt lành
nhất trong ba cõi, các ông không muốn tha áy sự việc tốt lành thì lẽ nào
thành tựu, Nhân Nho Đồng này nhất định vào hôm nay rời bỏ các ông
mà xuất gia theo Ta, tất cả phép thua ät của các ông có thể làm cho trở
ngại hay không?
Ngoại đạo nghe rồi nhìn nhau c ười mà nói rằng: Sa-môn Kiều-
đáp-ma tùy theo ý mình nói lời lừa dối, đâu có ai sắp đến lúc cầu thỉnh
chúng ta cúng tế, bà con nội ngoại tụ tập chúc mừng, mà đi theo ông ta
xuất gia hay sao, kỳ lạ thay Sa môn nói dối như vậy?
Lúc ấy có ngoại đạo tên là Ngũ Đảnh, đã từng thấy Đức Thế Tôn
ghi nhận sự việc không sai lạc, liền nói với chúng ngoại đạo rằng: Nhân
Nho Đồng này nhất định sẽ xuất gia, không sinh khởi ý nghĩ nào khác.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 179 499  
www.daitangkinh.org  
Ngoại đạo đều nói: Giả sử có điều na øy thì chúng tôi nhất định có thể
làm cho trở ngại. Liền cùng nhau ngay lập tức vỗ tay, đi quanh nhà của
Nhân Nho Đồng bảy lớp mà đứng lại.
Chốc lát mặt trời mọc lên, Nhân Nho Đồng này mặc áo mới sạch
sẽ, đến trên lầu cao thắp hương phát nguyện, quỳ lạy mặt trời.
Lúc bấy giờ Đức Thế Tôn biết thời cơ hóa độ đã đến, liền tự hóa
làm hình tướng Bà-la-môn, khoác tấm da hươu đen, dây vàng đeo trên
thân thể, tay cầm gậy vàng, từ phía mặt trời đi đến trước mặt Nhân Nho
Đồng, trải chỗ ngồi mà ngồi, Nhân N ho Đồng cúi đầu cung kính chân
thành lễ lạy.
Ngoại đạo vui mừng nói: Nhân Nho Đồng là người phước thiện,
cảm đến Đại Phạm Thiên đích thân đến dự lễ tiệc, sự việc nay đã thành
tựu, vui sướng thay lời Sa-môn đã nói không có thật!
Lúc ấy Đức Phật liền dùng hì nh tướng đã hóa hiện nói với Nhân
Nho Đồng rằng: Nay làm điều gì ma ø ồn ào náo loạn như vậy? Nhân
Nho Đồng xấu hổ ngượng ngùng cúi đầu tr ả lời rằng: Hôm nay thuận
theo pháp phàm tục, chính là sắp la áy vợ. Đức Phật hỏi đã tiêu tốn bao
nhiêu?
Trả lời rằng: Con tiêu tốn ba trăm ngàn tiền vàng. Lại hỏi đã dùng
vào việc gì? Trả lời rằng: Một trăm ngàn đưa cho vợ để mua đồ vật
trang điểm, một trăm ngàn lo liệu các thức ăn uống cho mọi người, một
trăm ngàn dùng để cúng dường các vị Bà-la-môn.
Đức Phật nói: Ông lo liệu đồ ăn thức uống-cúng dường Bà-la-môn
mà sử dụng hai trăm ngàn, sẽ đạt được  quả yêu thích thì sự việc có lẽ
thích hợp như vậy, còn lại một trăm ngàn là dùng để mua vợ chăng? Bởi
vì tâm người ấy thẳng thắn cho nên liền trả lời rằng: Dạ, dùng để mua
vợ. Đức Phật nói: Vợ ông giá trị bấy nhiêu chăng? Vả lại, tóc của vợ
ông là giá trị bao nhiêu? Nhân Nho Đồng trả lời rằng: Vật này không
có nhiều giá trị, nếu các ca nhi-vũ nữ-dâm nữ đặt mua thì giá trị khoảng
một Ca-yết-ni, hoặc là chỉ có giá  trị một nửa. Lại hỏi móng tay-chân
của vợ ông là giá trị bao nhiêu? Nhân Nho Đồng trả lời rằng: Vật này
không hề có giá trị. Đức Phật lại la àn lượt đưa ra ba mươi sáu vật trong
thân người ấy, hỏi theo từng loại một; Nhân Nho Đồng cũng theo từng
loại một mà trả lời, đều nói vật này không hề có giá trị.
Nhưng Nhân Nho Đồng đã từng ở trong giáo pháp của Phật Ca-
diếp-ba thời quá khứ, trải qua mười ngàn năm tu quán phương tiện về
thân nam, bởi vì Đức Phật hỏi riêng biệt về vật bất tịnh, cho nên phẩm
thiện đã luyện tập ở quá khứ hiện rõ trước mắt, liền điều phục được Dục
500 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tham, lìa nhiễm của cõi Dục.
Đức Thế Tôn ngay sau đó trở lại hình tướng của mình, nói về bốn
Chân đế cho Nhân Nho Đồng nghe, Nhân Nho Đồng nghe liền chứng
được quả Bất hoàn. Lúc ấy Đức Phật liền nắm tay Nhân Nho Đồng bay
vút lên giữa hư không, nói bài tụng rằng:
“Tuy rất trang nghiêm mà thực hành theo pháp,
Lặng yên hít thở cốt phải tu Phạm hạnh,
Tất cả ràng buộc của thế gian đều bỏ,
Chính là Phạm Chí, Sa-môn Tăng thanh tịnh.”
Vì vậy cho nên biết tâm của vị ấy chất phác thẳng thắn. Nếu
không như vậy thì lúc người biến  hóa hỏi, vị ấy sẽ tr ả lời rằng: Ông là
Phạm Chí, đâu cần phải biết về việc tôi lấy vợ, là phép tắc lấy vợ như
vậy, tại sao gọi là mua vợ? Bởi vì chất phác thẳng thắn, cho nên thuận
theo câu hỏi mà trả lời, phẩm thiện thành thục đạt được quả. Vì thế cho
nên Đức Thế Tôn khen ngợi Nhân Nho Đồng là thông tuệ bậc nhất.


„