A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 180

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 501  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 180

LUẬN VỀ BẤT HOÀN (Phần 7)

Như Tôn giả Bà-tư-ca… thì tâm thấm nhuần-tâm mềm mỏng-tâm
hòa thuận tăng thượng: Nói là Đẳng (…) tức là thâu nhiếp cả Tôn giả
Phả-lạc-ca, Tôn giả Chí-lũ-ca.
Trong này, tâm thấm nhuần-ta âm mềm mỏng-tâm hòa thuận, thì
tên gọi khác nhau mà nghĩa chỉ một, như thứ tự ấy lấy loại sau để giải
thích loại trước. Hoặc tâm thấm nhuần là câu chung, tâm mềm mỏng là
câu riêng hiển bày về tâm không có ki êu ngạo, tâm hòa thuận là câu
riêng hiển bày về tâm không có khinh mạn.
Tại sao biết được Bà-tư-ca… có những sự việc như tâm thấm
nhuần…? Từng nghe ba người ấy nghe Đức  Phật xuất thế, hỏi thăm
biết là Đức Phật ở tại thành Thất-la-phiệt, ba người theo nhau từ thành
Vương Xá đi đến thành Thất-la-phiệt . Đức Thế Tôn biết họ trải qua
nhiều lần lặp đi lặp lại thì căn thiện mới chín muồi, liền chọn lấy đường
khác từ thành Thất-la-phiệt đi đến  thành Vương Xá. Bà-tư-ca… đi đến
thành Thất-la-phiệt, nghe tin Đức Ph ật đã đi trở lại thành Vương Xá,
liền tiếp tục dẫn nhau quay lại đi đến thành Vương Xá; đến rồi nghe tin
Đức Phật đã đi đến nước Chiêm Ba , lại tiếp tục dẫn nhau đi đến nước
Chiêm Ba; đến rồi tìm hỏi nghe tin Đức  Phật đã đi đến nước Bà-la-ni-
tư, ba người lại theo nhau đi đến Bà-la-ni-tư; đến rồi được tin Đức Phật
đã đi đến thành Kiếp-tỷ-la-phiệt-sua át-đổ, lại cùng nhau đi đến thành
Kiếp-tỷ-la-phiệt-suất-đổ; đến rồi được tin Đức Phật đã đi đến thành
Phệ-xá-ly. Như vậy, Đức Thế Tôn  ở sáu thành lớn đi vòng quanh sáu
lần, Bà-tư-ca… cũng luôn luôn tìm theo Đức Phật qua lại sáu lần. Đức
Phật biết lúc căn của những người a áy chín muồi, đến tại thành Thất-
la-phiệt sẽ cùng họ gặp nhau, Đức Phật mới đi vào thành, họ từ trong
thành đi ra, bỗng nhiên từ xa trông thấy Đức Phật, hoan hỷ không   sao
502 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
kể xiết, chân chưa chạm đất đã đạt được quả Dự lưu, sau đó không lâu
thành bậc A-la-hán.
Nhưng ba người ấy, nếu không phả i là tâm thấm nhuần-mềm
mỏng-hòa thuận, thì sẽ đi đến ở một thành để chờ đợi Đức Phật, lẽ nào
có thể tìm theo Đức Phật đi khắp sáu thành lớn vòng quanh sáu lần hay
sao? Tâm ban đầu không có một niệm va át vả mệt mỏi, lúc mới trông
thấy Đức Phật liền chứng được quả Thánh, cho nên Đức Phật khen ngợi
rằng: Bà-tư-ca… là nhanh nhẹn bậc nhất.
Như nói: “Trong đệ tử của Ta thì Tiểu Lộ đối với Tâm quay về
thiện, Đại Lộ đối với Tưởng quay về thiện.”
Hỏi: Hai vị này có gì sai biệt?
Đáp: Tôn giả Tiểu Lộ phần nhiều trú vào Tâm thuận theo Tâm
quán về Niệm trú, Tôn giả Đại Lộ phần nhiều trú vào Pháp thuận theo
Pháp quán về Niệm trú.
Hỏi: Vì sao Tôn giả Tiểu Lộ phần nhiều trú vào Tâm niệm trú,
Tôn giả Đại Lộ phần nhiều trú vào Pháp niệm trú?
Đáp: Bởi vì ý thích của hai Tôn giả ấy khác nhau.
Lại nữa, Tôn giả Tiểu Lộ là người thuộc về hành Ái, vị ấy do lực
của tâm, từ vô thỉ cho đến ngày nay ở trong sinh tử nhận chịu nhiều khổ
não, nay thành bậc Vô học thường tr ách mắng tâm, vì vậy phần nhiều
trú vào Tâm niệm trú mà quán xét; T ôn giả Đại Lộ là người thuộc về
hành Kiến, vị ấy do lực của tưởng, từ vô thỉ cho đến ngày nay ở trong
sinh tử nhận chịu nhiều khổ não, nay thành bậc Vô học thường trách
mắng tưởng, vì vậy phần nhiều trú vào Pháp niệm trú mà quán xét.
Hỏi: Hai Tôn giả này vì sao đặt theo tên gọi này?
Đáp: Từng nghe trong thành Thất-la-phiệt có người phụ nữ dòng
Bà-la-môn, nhiều lần sinh con trai, sinh rồi liền chết. Người phụ nữ ấy
không bao lâu lại sinh một bé trai, lập tức khiến người đem đến bỏ ở
con đường lớn, trải qua thời gian không chết, cho nên đặt theo tên gọi
này. Người phụ nữ ấy về sau lại sinh một người con, vẫn lập tức khiến
người đem bỏ ở con đường nhỏ, cũng trải qua  thời gian không chết, vì
vậy đặt theo tên gọi này. Tôn giả Đại Lộ là người lợi căn thuộc về hành
Kiến, đến tuổi trưởng thành xuất gia theo Đức Phật, tinh tiến tu hành
thành vị A-la-hán. Tôn giả Tiểu Lộ là người độn căn thuộc về hành Ái,
thích sống ở nhà quấn quýt bảo vệ tha ân thuộc, làm cho tài sản thêm
nhiều, hướng đến địa vị cao quý giàu sang, bà con họ hàng hưng thịnh,
hưởng thụ nhiều dục lạc, về sau đều suy giảm. Như bài tụng nói:
“Tài sản tích lũy sau phải hết,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 503  
www.daitangkinh.org  
Địa vị cao sang sau phải xuống,
Thân quyến hội tụ sau phải lìa,
Thọ mạng tồn tại sau phải chết.”
Vì vậy, Tiểu Lộ về sau không lâu thì cha mẹ qua đời, tiền của
châu báu thất lạc mất mát, địa vị  cao sang lui sụt rời bỏ, thân quyến
chia lìa, hình dáng tiều tụy. Anh trai là Đại Lộ nhìn thấy mà thương xót
cho em, độ cho xuất gia, thọ Cụ túc giới, dạy cho bài tụng Câu-ca-thanh
khiến thường đọc tụng cho thuộc lòng:
“Thân-ngữ-ý đừng có gây ra,
Tất cả điều ác của thế gian,
Lìa ham muốn-nghĩ biết đúng đắn,
Không nhận chịu khổ đau vô nghĩa.”
Vị ấy vô cùng tối tăm chậm chạp, tiếp nhận bài tụng này rồi chịu
khó chịu khổ luyện tập đọc tụng suốt trong bốn tháng, người chăn trâu-
dê ở ven đường nghe đọc tụng đều thông suố t lưu loát, mà vị ấy vẫn
chưa đọc thuộc được. Qua bốn tháng mưa, Tỳ kheo khắp nơi trở về thăm
hỏi Đức Thế Tôn, cho nên đều tập trung lại với nhau. Mỗi ngày vào
sáng sớm, Tỳ kheo mới học đều đi đến nơi  Ô-ba-đà-da (thân giáo sư)
A-già-lợi-da để tiếp nhận văn từ, thưa  hỏi nghĩa lý đã quên mất. Tiểu
Lộ lúc bấy giờ cũng bắt chước người khác mà đi, sắp ra khỏi cửa phòng,
người anh liền hỏi: Em muốn đi đâu? Trả lời rằng: Em muốn đi đến nơi
Ô-ba-đà-da A-già-lợi-da để tiếp nhận văn từ, thưa hỏi nghĩa lý đã quên
mất. Người anh nói rằng: Ta chính la ø Ô-ba-đà-da của ông, mà ông lại
còn đi đến nơi nào? Nhưng Tiểu Lộ ấy, là người cần phải trách mắng
đuổi đi mới tiến vào đạo. Đại Lộ ngay  lập tức đưa tay nắm gáy người
em kéo ra ngoài phòng mắng rằng: Người ngu dốt, Ta dạy cho ông một
bài tụng trong bốn tháng trời, ngườ i chăn trâu-dê ven đường đọc tụng
đều thông suốt lưu loát, ông vẫn chưa  đọc thuộc được, mà bây giờ còn
nói là muốn đi đến nơi khác tiếp nhận văn từ, thưa hỏi nghĩa lý đã quên
mất hay sao? Tiểu Lộ đã bị anh trách mắng đuổi đi rồi, vào trong Thệ-
đa-lâm (tinh xá Kỳ Hoàn) mà đứng khóc  sụt sùi. Lúc ấy Đức Phật từ
bên ngoài đi vào Thệ-đa-lâm, trông thấy bèn hỏi nguyên do sự việc:
Đáng thương cho Tiểu Lộ, vì sao mà khóc sụt sùi? Vị ấy đem đầy đủ sự
việc trên thưa với Đức Thế Tôn, Đức Phật liền nói rằng: Con có thể đi
theo Ta, lý nào mà quên được không? Vị ấy thưa rằng: Con có thể. Lúc
bấy giờ Đức Thế Tôn liền dùng thần lực xoay chuyển chướng ngại vốn
có trong bài tụng đã học ấy, trở la ïi giảng giải cho nghe, lập tức tụng
được, hơn hẳn công lao đã sử dụng trong bốn tháng trước. Lại dùng bài
504 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tụng trừ bụi bẩn(trừ trần cấu) để pha ân biệt giảng giải mà nói với Tiểu
Lộ rằng: Hôm nay Tỳ kheo từ bên ngoài đến thì con đều có thể lau sạch
bụi bẩn vốn có trên giày dép cho họ! Tiểu Lộ vâng dạ cung kính, thực
hành như lời dạy. Đến lúc chiều muộn có một Tỳ kheo, giày dép dính
đầy bụi bẩn, Tiểu Lộ lau chùi một chiếc thì rất sạch, một chiếc thì chùi
mãi mà không có thể sạch được, liền dấy lên nghĩ rằng: Bụi bẩn là vật
bên ngoài tạm thời dính vào hãy còn không có thể chùi sạch, huống gì
bụi bẩn như tham dục-sân-si…ở bên trong suốt đời dính vào tâm thì do
đâu mà có thể làm sạch? Lúc dấy lên ý nghĩ này, thì lúc ấy quán Bất
tịnh và Trì tức niệm liền hiện rõ ở trước mắt, theo thứ tự đạt được quả
A-la-hán.
Hỏi: Tiểu Lộ vì sao tối tăm chậm chạp như vậy?
Đáp: Tôn giả Tiểu Lộ xưa kia ở trong giáo pháp của Đức Phật
Ca-diếp-ba, thọ trì đầy đủ ba Tạng của Đức Phật ấy, bởi vì keo kiệt bẩn
thỉu về giáo pháp che lấp tâm tư, không hề trao truyền văn từ-giải thích
ý nghĩa và lý lẽ cho người khác mà bỏ quên mất, do nghiệp ấy cho nên
nay mang lấy quả báo vô cùng tối tăm chậm chạp như vậy.
Có người nói: Tôn giả ấy đã từng ở tại thành Bà-la-ni-tư làm
người buôn heo, buộc miệng của năm tr ăm con heo chuyển lên trên
thuyền chở sang đến bờ bên kia, đến l úc xuống thuyền bởi vì hơi thở
không thông cho nên cả bầy heo đều đã chết, do nghiệp lực ấy mà tối
tăm chậm chạp như vậy.
Có người nói: Tôn giả ấy xưa kia trong đời khác đã từng bít chặt
cửa hang của loài thú Cù-đà, khiến cho không thoát ra được mà chết ở
trong hang, do nghiệp ấy mà tối tăm chậm chạp như vậy.
Như Đức Thế Tôn nói: “Tỳ kheo nên biết! Ta không thấy một
pháp nào xoay chuyển nhanh chó ng giống như tâm. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì tâm xoay chuyển nhanh chóng khó mà đưa ra ví dụ. Vì thế
cho nên các Thầy cần phải học để khéo léo nhận biết về tâm, khéo léo
nhận biết về sự xoay chuyển của tâm.”
Hỏi: Đã nói đến tâm xoay chuyển nhanh chóng, đó là bởi vì thời
gian hay là bởi vì sở duyên? Giả s ử như vậy thì có gì sai? Nếu bởi vì
thời gian thì tất cả các pha ùp hữu vi đều xoay chuyển nhanh chóng đối
với thời gian, nếu bởi vì sở duyên thì tất cả tâm-tâm sở pháp đều xoay
chuyển nhanh chóng đối với sở duyên, vì sao chỉ nói đến tâm?
Đáp: Cũng bởi vì thời gian-cũng bởi vì sở duyên cho nên nói là
tâm xoay chuyển nhanh chóng. Nhưng dựa vào sự nối tiếp nhau chứ
không dựa vào sát-na. Nếu dựa vào sát-na mà nói về tâm xoay chuyển
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 505  
www.daitangkinh.org  
nhanh chóng, thì lẽ ra đối với thời  gian có phần ít xoay chuyển nhanh
chóng, phần ít không xoay chuyển nha nh chóng; cũng không có xoay
chuyển nhanh chóng đối với sở duyên, bởi vì nói: Nếu pháp là sở duyên
của nó thì pháp này không có lúc nào không phải là sở duyên của nó.
Vì vậy chỉ dựa vào sự nối tiếp nhau mà nói là tâm xoay chuyển
nhanh chóng, nghĩa là tâm trong một thân có lúc là thiện, có lúc là bất
thiện, có lúc là vô ký, có lúc dựa vào mắt cho đến có lúc chỉ dựa vào ý,
có lúc duyên với sắc cho đến có lúc duyên với pháp, trong mỗi một loại
lại tiếp tục chuyển đổi.
Hỏi: Các tâm sở pháp cũng có xoay chuyển nhanh chóng như vậy,
vì sao chỉ nói đến tâm?
Đáp: Cũng cần phải nói đến tâm sở mà không nói, thì nên biết là
Đức Phật có cách nói khác, cũng là tùy duyên mà nói giản lược.
Có người nói: Trong này đưa ra ta âm cũng thâu nhiếp tâm sở, bởi
vì cùng một tụ.
Có người nói: Trong này nói đến pháp thù thắng nhất, như nói nhà
vua đến.
Có người nói: Tâm sở dựa vào tâm, bởi vì tâm cho nên gọi là tâm
sở, bởi vì tâm là mặt đất cho nên tâm  sở gọi là vốn có của mặt đất, vì
thế nói đến tâm thì cũng nói đến tâm sở.
Có người nói: Tha tâm trí chứng thông-đạo vô gián chỉ duyên với
tâm, vì thế cho nên chỉ nói đến tâm.
Có người nói: Trong này, thanh của tâm là nói chung cho tất cả
tâm và tâm sở, bởi vì nó đều có nghĩa của sự tích tụ.
Có người nói: Tâm là pháp đi trước dẫn đường cho nên chỉ nói đến
tâm, như bài tụng nói: “Ý là pháp đi trước dẫn đường…”
Có người nói: Tâm gọi là đi xa, như bài tụng nói: “Tâm đi xa chỉ
đi một mình…”
Có người nói: Tâm gọi là vua, như bài tụng nói: “Thức thứ sáu
tăng thượng là vua…”
Lại nữa, tâm gọi là nương tựa, như trong kinh nói: “Nơi hiện hành
và cảnh giới của năm căn đều khác , ý thọ dụng đầy đủ nơi hiện hành
của năm căn và cảnh giới của năm căn, bởi vì năm căn dựa vào ý.”
Lại nữa, tâm gọi chủ thành, như trong kinh nói: “Nói đến chủ
thành, tức là có giữ lấy Thức.” Bởi vì nghĩa như vậy, cho nên chỉ nói
đến tâm.
Lại có người nói: Tâm có thể phát k hởi giới thiện-giới ác, vì thế
cho nên chỉ nói đến tâm, như trong kinh nói: “Giới thiện-giới ác đều dựa
506 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
vào tâm mà khởi lên.”
Có người nói: Tâm cheo leo sinh vào nẽo ác, tâm bằng phẳng sinh
vào nẽo thiện, cho nên chỉ nói đến tâm, như trong kinh nói: “Nho đồng,
Anh vũ, Đô-đề-da-tử, bởi vì ở bên cạnh Đức Phật khởi lên tâm ác, cho
nên lúc thân hoại mạng chung, như khoảng thời gian ném vỏ sò, sẽ rơi
vào địa ngục; họ lại đối với Đức Ph ật khởi lên tâm thiện, cho nên lúc
thân hoại mạng chung, như khoảng thời  gian ném vỏ sò, sẽ sinh trong
cõi trời.”
Có người nói: Tâm là pháp bên tr ong, ở khắp tất cả mọi nơi, có
thể có sở duyên, vì thế cho nên chỉ nói đến tâm. Tâm là pháp bên trong,
bởi vì Xứ bên trong thâu nhiếp; ở khắp tất cả mọi nơi, bởi vì dưới từ
địa ngục vô gián, trên đến cõi Hữu Đảnh, khắp nơi đều có; có thể có sở
duyên, bởi vì có thể duyên với tất cả các pháp.
Có người nói: Tâm luôn luôn nối tiếp nhau, tâm sở thì không như
vậy. Lại nữa, tâm không có tăng-giảm, tâm sở thì không như vậy.
Có người nói: Lúc tâm đối với sở y-sở duyên-hành tướng như vậy
mà chuyển, thì tâm sở tùy chuyển; như nơi nào cá đực đi lại, thì cá mái
đều đi theo. Vì thế cho nên chỉ nói đến tâm.
Có người nói: Nếu tâm không điều phục-không kín đáo-không
bảo vệ-không đề phòng-không tu dưỡng, không điều hòa mềm mại thì
sẽ hủy hoại, tâm sở cũng như vậy; nếu tâm điều phục-kín đáo-bảo vệ-
đề phòng-tu dưỡng, mà điều hòa mềm ma ïi thì sẽ không hủy hoại, tâm
sở cũng như vậy. Vì thế cho nên chỉ nói đến tâm.
Lại nữa, nếu tâm không kềm chế rong ruổi tản mác theo năm
cảnh thì tâm sở cũng như vậy; nếu tâm nhờ kềm chế không rong ruổi
theo năm cảnh thì tâm sở cũng như vậy; như dùng ống tre lọc nước,
phần trên mở ra thì chảy xuống, phần trên đóng lại thì ngừng chảy. Vì
thế cho nên chỉ nói đến tâm chứ không phải là tâm sở.
Hỏi: Đức Phật ở nơi khác nói tâm giống như vượn khỉ, vì sao lại
nói tâm xoay chuyển nhanh chóng khó mà đưa ra ví dụ?
Đáp: Bởi vì không phải là tùy người-tùy lực-tùy lúc-tùy Tuệ mà
có thể đưa ra ví dụ về tâm, cho nên nói là khó đưa ra, chứ không nói là
không có ví dụ.
Không phải là tùy người, bởi vì không phải các dị sinh yếu kém về
Định hễ nghe liền suy nghĩ mà có thể đưa ra được, chỉ có Đức Phật-Độc
giác và đệ tử hàng Thánh, khéo l éo nhận biết về tự tướng-cọng tướng
của các tâm thì mới có thể đưa ra.
Không phải là tùy lực, bởi vì không phải là không tác ý-không có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 507  
www.daitangkinh.org  
thực hiện gia hạnh, cần phải do tác ý-gia hạnh thì mới có thể đưa ra.
Không phải là tùy lúc, bởi vì không phải là lúc không có Phật mà
có thể đưa ra, phải là lúc mặt trời của Phật xuất hiện ở thế gian thì mới
có thể đưa ra.
Không phải là tùy Tuệ, bởi vì không phải Tuệ thô thiển nông cạn
mà có thể đưa ra, chỉ riêng Giác Tuệ sâu xa vi tế thì mới có thể đưa
ra.
Có người nói: Nếu có ai đối với tâm khéo léo nhận biết khởi lên,
khéo léo nhận biết dừng lại, khéo léo nha än biết rời ra, khéo léo nhận
biết tăng thêm, khéo léo nhận biết giảm xuống, khéo léo nhận biết
phương tiện, khéo léo nhận biết thời gian, khéo léo nhận biết sở hành,
khéo léo nhận biết dẫn phát, thì mới có thể đưa ra ví dụ về tâm, cho nên
nói là khó đưa ra.
Có người nói: Ai có thể đưa ra ví dụ về tâm? Đó là Đức Phật. Ai
biết có thể đưa ra ví dụ về tâm? Đó chính là Đức Phật. Bởi vì hai điều
này không đi cùng, cho nên nói là khó đưa ra.
Có người nói: Ai có thể đưa ra  ví dụ về tâm? Đó là người khéo
léo nhận biết về tâm sinh diệt khô ng ngừng trong từng sát-na. Ai biết
có thể đưa ra ví dụ về tâm? Đó là người khéo léo nhận biết về tâm sinh
diệt không ngừng trong từng sát-na. Bởi vì hai điều này không đi cùng,
cho nên nói là khó đưa ra.
Có người nói: Ví dụ về tâm, hoặc  là như nhau, hoặc là tương tự.
Như nhau là như nói về tâm giống như tâm; tương tự là như nói về tâm
giống như Thọ… Hai loại này cùng thâu nhiếp ở trong tâm nhanh chóng,
vì thế cho nên trước đây nói trong này thanh của tâm là thâu nhiếp
chung tất cả tâm và tâm sở, ngoài ra lại không có như nhau và tương tự,
cho nên nói là khó đưa ra.
Có người nói: Nếu pháp có thế dụng giữ lấy cảnh như tâm thì có
thể làm ví dụ về tâm, nhưng không có pháp như vậy, cho nên nói là khó
đưa ra. Tuy trong kinh nói tâm như vượn khỉ, nhưng mà vượn khỉ rời bỏ
một cành-nắm lấy một cành, trong khoảnh khắc có trăm ngàn tâm xoay
chuyển đối với cảnh, cho nên nói là khó đưa ra.
Có người nói: Đức Thế Tôn chỉ n ói là khó đưa ra ví dụ, bởi vì
không có người chứng thực nhận biết, chứ không nói là hoàn toàn không
có ví dụ. Nghĩa là năng lực của Đức Phật có thể hóa làm cây trong một
sát-na để ví dụ cho tâm, nhưng không có ai nhận biết, cho nên nói là
khó đưa ra.
Hỏi: Tôn giả Xá-lợi-tử có thể không nhận biết chăng?
508 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Có người nói: Không nhận biết, bởi vì vô cùng nhanh
chóng.
Có người nói: Có thể nhận biết nhưng không tác ý nhận biết, bởi
vì không có tác dụng.
Hiếp Tôn giả nói: “Đức Thế Tôn nói tâm như vượn khỉ, tức là lấy
tâm để ví dụ cho tâm, bởi vì vượn khỉ leo trèo nhảy nhót đều là việc
làm của tâm.”
Hỏi: Đã nói đến khéo léo nhận biết về tâm và khéo léo nhận biết
về tâm xoay chuyển, có gì sai biệt?
Đáp: Có người nói: Không có sai biệt, khéo léo nhận biết về tâm
tức là khéo léo nhận biết về tâm xoay chuyển.
Có người nói: Cũng có sai biệt, đó là tên gọi chính là sai biệt, gọi
là khéo léo nhận biết về tâm và gọi là khéo léo nhận biết về tâm xoay
chuyển.
Lại nữa, quán xét tự tánh của ta âm gọi là khéo léo nhận biết về
tâm, quán xét hành tướng của tâm gọi là khéo léo nhận biết về tâm
xoay chuyển.
Lại nữa, quán xét về tánh sai biệ t của tâm gọi là khéo léo nhận
biết về tâm, quán xét về cảnh hiện hành của tâm gọi là khéo léo nhận
biết về tâm xoay chuyển.
Lại nữa, quán xét tự tướng của ta âm gọi là khéo léo nhận biết về
tâm, quán xét cọng tướng của tâm gọi là khéo léo nhận biết về tâm
xoay chuyển.
Có người nói: Quán về Tâm niệm trú gọi là khéo léo nhận biết
về tâm, quán về Pháp niệm trú gọi la ø khéo léo nhận biết về tâm xoay
chuyển.
Lại nữa, chỉ quán về Thức thực-Thức uẩn-Ý xứ-bảy Tâm giới thì
gọi là khéo léo nhận biết về tâm, quán chung về bốn loại Thực-năm
Uẩn-mười hai Xứ-mười tám Giới thì gọi là khéo léo nhận biết về tâm
xoay chuyển.
Có người nói: Quán xét về tâm gọi là khéo léo nhận biết về tâm,
quán xét về tâm sở gọi là khéo léo nhận biết về tâm xoay chuyển.
Có người nói: Quán xét về Thức gọi là khéo léo nhận biết về tâm,
quán xét về Thức trú gọi là khéo léo nhận biết về tâm xoay chuyển.
Hiếp Tôn giả nói: “Quán xét về tâm có tham gọi là khéo léo nhận
biết về tâm, quán xét về chuyển tâm c ó tham là tâm lìa tham gọi là
khéo léo nhận biết về tâm xoay chuyển.”
Như có tham-lìa tham, nên biết có sân-lìa sân, có si-lìa si,    phân
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 509  
www.daitangkinh.org  
tán-hời hợt, xuống thấp-lên cao, nhỏ bé-to lớn, lăng xăng-không lăng
xăng, không vắng lặng-vắng lặng, không ổn định-ổn định, không tu tập-
tu tập, không giải thoát-giải thoát, nhiễm ô-không nhiễm ô, hữu lậu-vô
lậu, ràng buộc-cởi bỏ, hệ thuộc-không hệ thuộc cũng như vậy.
Như nói: “Trong đệ tử của Ta, Xá-lợi-tử có đủ Đại Tuệ biện,
Chấp Đại Tạng đạt được Vô ngại giải.”
Hỏi: Hai vị này có gì sai biệt?
Đáp: Tôn giả Xá-lợi-tử phần nhiều trú trong Nghĩa vô ngại giải,
Tôn giả Chấp Đại Tạng phần nhiều tr ú trong bốn Vô ngại giải, vì thế
cho nên Đức Thế Tôn đều nói là bậc nhất.
Hỏi: Nếu như vậy thì Tôn giả Ch ấp Đại Tạng hơn hẳn Tôn giả
Xá-lợi-tử chăng?
Đáp: Tôn giả Xá-lợi-tử hơn hẳn, bởi vì có thể tự tại trú trong bốn
loại, nhưng rời bỏ mà trú trong một loại.
Hỏi: Vì sao Tôn giả Xá-lợi-tử phần nhiều trú trong Nghĩa, Tôn giả
Chấp Đại Tạng phần nhiều trú trong bốn loại?
Đáp: Tôn giả Xá-lợi-tử chán ngán lìa bỏ danh ngôn, yêu quý coi
trọng đối với nghĩa lý; Tôn giả Chấp Đại Tạng đối với nghĩa lý và danh
ngôn đều sinh lòng yêu quý coi trọng.
Có người nói: Tôn giả Xá-lợi-tử đối với bốn Vô ngại giải đều đạt
được tự tại, mà tùy theo  ý thích trú trong một loạ i Nghĩa vô ngại giải,
bởi vì Tôn giả ấy ở tất cả mọi l úc chỉ mong cầu đối với nghĩa lý; Tôn
giả Chấp Đại Tạng đối với bốn Vô ngại  giải đều chưa đạt được tự tại,
Đức Thế Tôn ghi nhận vị ấy đạt được Vô ngại giải, vị ấy dấy lên ý nghĩ
rằng: Đừng cho là mình đối với bốn Vô ngại giải này, tâm tiến vào-an
trú-rời ra có điều gì quên mất, không xứng đáng để ghi nhận chăng?
Vì thế cho nên đối với bốn loại xoay vòng trú nhiều trong đó. Như có
hai Tỳ kheo cùng đọc tụng Tứ A-kiệp-ma (tứ a hàm), một người thì đều
thông suốt lưu loát, một người thì si nh ra bế tắc; người thông suốt lưu
loát thì tùy theo ý thích đọc tụng một phần, người sinh ra bế tắc thì xoay
vòng tất cả bốn phần. Ở đây cũng như vậy, cho nên hai Tôn giả trú vào
nhiều-ít đều khác nhau.
Hỏi: Tự tánh của bốn Vô ngại giải là gì?
Đáp: Tự tánh là Tuệ. Vì sao biết  như vậy? Như trong luận Phẩm
Loại Túc nói: “Pháp vô ngại giả i là thế nào? Đó là Trí không thối
chuyển đối với Văn-Cú-Danh thân. Nghĩ a vô ngại giải là thế nào? Đó
là Trí không thối chuyển đối với Tha éng nghĩa. Từ vô ngại giải là thế
nào? Đó là Trí không thối chuyển đối với ngôn từ. Biện vô ngại giải là
510 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
thế nào? Đó là Trí không thối chuyển đối với sự giảng giải hợp lý không
vướng mắc, và tự tại trong Định-Tuệ.” Vì vậy cho nên biết Tuệ là tự
tánh, bởi vì Trí tức là Tuệ. Đó gọi là tự tánh của Vô ngại giải, là Ngã,
là vật, là tánh, là tướng, là bổn tánh.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Vô ngại giải?
Đáp: Thông hiểu không vướng mắc đối với cảnh đã nhận biết gọi
là Vô ngại giải, đó là Pháp vô ng ại giải đối với đối với Văn-Cú-Danh
thân, Nghĩa vô ngại giải đối với Th ắng nghĩa về Niết-bàn, Từ vô ngại
giải đối với ngôn từ của các phương, Biện vô ngại giải đối với Chánh
thuyết và đạo, dùng Trí không thối chuyển để giải thích không có gì
chướng ngại.
Có người nói: Đối với cảnh đã nhận biết đang thấy mà nhận biết
thì gọi là Vô ngại giải, như thế gian ở trong một sự việc đang thấy nói
là tôi hiểu biết không có gì ngăn ngại đối với điều này.
Có người nói: Pháp này nên gọi là Thâm mật giải, đó là bởi vì
hiểu đến nơi sâu kín của A-tỳ-đạt-ma.
Có người nói: Pháp này nên gọi là Tùy ứng giải, đó là bởi vì hễ ở
cảnh nào thì như thích hợp mà hiểu rõ.
Bốn Vô ngại giải này: Nói về Cõi, thì Pháp-Từ vô ngại giải rơi
vào cõi Dục-Sắc, Nghĩa-Biện vô ngại giải rơi vào ba cõi và không rơi
vào cõi.
Nói về Địa, thì Pháp vô ngại giải, có người nói: Thuộc về hai địa,
đó là cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất.
Có người nói: Thuộc về năm địa, đó là cõi Dục và bốn Tĩnh lự.
Có người nói: Thuộc về bảy địa, đó là cõi Dục-Vị chí-Tĩnh lự
trung gian và bốn Tĩnh lự.
Nghĩa-Biện vô ngại giải, hữu lậu thì thuộc về mười một địa, đó
là cõi Dục-Vị chí-Tĩnh lự trung gian-bốn Tĩnh lự và bốn Vô sắc; vô lậu
thì thuộc về chín địa, đó là Vị chí-Tĩnh lự trung gian-bốn Tĩnh lự và ba
Vô sắc.
Từ vô ngại giải thuộc về hai địa, đó là cõi Dục-Tĩnh lự thứ nhất.
Nói về Sở y, thì bốn Vô ngại giải đều dựa vào cõi Dục.
Nói về Hành tướng, thì Pháp-Từ vô ngại giải là hành tướng không
rõ ràng.
Nghĩa vô ngại giải, những người có ý muốn khiến cho chỉ có Niết-
bàn là Thắng nghĩa, họ nói làm bốn hành tướng của Diệt và hành tướng
không rõ ràng; những người có ý muốn khi ến cho tất cả các pháp là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 511  
www.daitangkinh.org  
Thắng nghĩa, họ nói làm mười sáu hành tướng và hành tướng không rõ
ràng.
Biện vô ngại giải, có người nói: Làm mười hai hành tướng và
hành tướng không rõ ràng.
Có người nói: Làm bốn hành tướng của Đạo và hành tướng không
rõ ràng
Nói về Sở duyên, thì Pháp vô ngại giải duyên với Văn-Cú-Danh
thân. Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
Diệt đế, hoặc có người muốn khiến cho duyên với tất cả các pháp. Từ
vô ngại giải duyên với ngôn từ. Biện vô ngại giải duyên với đạo và
thuyết giảng.
Nói về Niệm trú, thì Pháp vô ngại giải là Pháp niệm trú. Nghĩa vô
ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ có Pháp niệm trú, hoặc có
người muốn khiến cho đầy đủ bốn Niệm trú.
Từ vô ngại giải là Thân niệm trú. Biện vô ngại giải là bốn Niệm
trú.

Nói về Trí, thì Pháp-Từ vô ngại giải là Thế tục trí.
Nghĩa vô ngại giải, những người có ý muốn khiến cho chỉ có Niết-
bàn là Thắng nghĩa, có người nói: Tánh thuộc sáu trí, đó là Pháp trí-
Loại trí-Thế tục trí-Diệt trí-Tận trí-Vô sinh trí.
Có người nói: Tánh thuộc bốn trí, trừ ra Tận trí-Vô sinh trí, bởi vì
Vô ngại giải là tánh Kiến.
Những người có ý muốn khiến cho tất cả các pháp là Thắng nghĩa,
có người nói: Tánh thuộc mười trí.
Có người nói: Tánh thuộc tám trí, trừ ra Tận trí-Vô sinh trí.
Biện vô ngại giải, có người nói: Ta ùnh thuộc chín trí, trừ ra Diệt
trí.
Có người nói: Tánh thuộc bảy trí, lại trừ ra Tận trí-Vô sinh trí.
Có người nói: Tánh thuộc sáu trí, là Pháp trí-Loại trí-Thế tục  trí-
Đạo trí-Tận trí-Vô sinh trí.
Có người nói: Tánh thuộc bốn trí, lại trừ ra Tận trí-Vô sinh trí.
Nói về Tam-ma-địa đi cùng, thì Pháp-Từ vô ngại giải không phải
là đi cùng với Tam-ma-địa.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ có Vô tướng
và không phải là đi cùng với Tam- ma-địa; hoặc có người muốn khiến
cho có đủ ba Tam-ma-địa và không phải là đi cùng với Tam-ma-địa.
Biện vô ngại giải, có người nói: Không-Vô nguyện và không phải
là đi cùng với Tam-ma-địa.
512 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Có người nói: Chỉ có Vô nguyện t huộc Đạo và không phải là đi
cùng với Tam-ma-địa.
Nói về Căn tương ưng, thì nói chung là tương ưng với ba căn,
nhưng cõi Dục thì tương ưng với Hỷ-Xả căn, hai Tĩnh lự đầu tương ưng
với Hỷ căn, Tĩnh lự thứ ba tương ư ng với Lạc căn, ở địa khác thì chỉ
tương ưng với Xả căn.
Nói về Thời gian(thế), thì đều thuộ c về ba thời gian. Pháp-Biện
vô ngại giải duyên với ba thời gian. Từ vô ngại giải thì quá khứ duyên
với quá khứ, hiện tại duyên với hiện tại, vị lai sinh khởi thì duyên với vị
lai, không sinh khởi thì duyên với ba thời gian.
Có người nói: Pháp và Từ vô ngại giải giống nhau.
Có người nói: Pháp-Từ-Biện vô ngại giải, quá khứ-hiện tại duyên
với quá khứ, vị lai duyên với ba thời gian.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
tách lìa thời gian; hoặc có người muốn khiến cho duyên với ba thời gian
và tách lìa thời gian.
Nói về thiện-bất thiện-vô ký, thì đều là thiện. Pháp vô ngại giải
duyên với vô ký.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
thiện; hoặc có người muốn khiến cho duyên với ba loại.
Từ-Biện vô ngại giải duyên với ba loại.
Nói về hệ thuộc ba cõi-không hệ thuộc, thì Pháp-Từ vô ngại giải
hệ thuộc cõi Dục-Sắc. Nghĩa-Biện vô ngại giải hệ thuộc ba cõi và
không hệ thuộc.
Pháp vô ngại giải, những người co ù ý muốn khiến cho cõi Vô sắc
cũng có Văn-Cú-Danh thân, họ nói là duyên với hệ thuộc ba cõi; những
người có ý muốn khiến cho cõi Vô sắc không có Văn-Cú-Danh thân, họ
nói là duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
không hệ thuộc; hoặc có người muốn khiến cho duyên với hệ thuộc ba
cõi và không hệ thuộc.
Từ vô ngại giải duyên với hệ thuộc cõi Dục-Sắc.
Biện vô ngại giải, có người nói: Duyên với hệ thuộc ba cõi và
không hệ thuộc.
Có người nói: Duyên với hệ thuộc  cõi Dục-Sắc và không hệ
thuộc.
Nói về Học-Vô học và Phi học phi vô học, thì Pháp-Từ vô ngại
giải là Phi học phi vô học, duyên cũng như vậy.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 513  
www.daitangkinh.org  
Nghĩa-Biện vô ngại giải là Vô học và Phi học phi vô học.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
Phi học phi vô học; hoặc có người muốn khiến cho duyên với ba loại.
Biện vô ngại giải duyên với ba loại.
Nói về do Kiến mà đoạn-do Tu mà đoạn và không đoạn, thì Pháp-
Từ vô ngại giải là do Tu mà đoạn, duyên cũng như vậy.
Nghĩa-Biện vô ngại giải, hữu lậu thì do Tu mà đoạn, vô lậu thì
không đoạn.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
không đoạn; hoặc có người muốn khiến cho duyên với ba loại. Biện vô
ngại giải duyên với do Tu mà đoạn và không đoạn.
Nói về duyên với danh-duyên với nghĩa, thì Pháp vô ngại giải chỉ
duyên với danh.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
nghĩa; hoặc có người muốn khiến cho duyên chung với danh và nghĩa.
Từ-Biện vô ngại giải chỉ duyên với nghĩa.
Nói về duyên với Tự tương tục-Tha tương tục và Phi tương tục, thì
Pháp-Từ-Biện vô ngại giải duyên với Tự tương tục-Tha tương tục.
Có người nói: Chỉ duyên với Tự tương tục.
Nghĩa vô ngại giải, hoặc có người muốn khiến cho chỉ duyên với
Phi tương tục; hoặc có người muốn khiến cho duyên với ba loại.
Nói về gia hạnh đắc-lìa nhiễm đa éc, thì gồm chung gia hạnh đắc
và lìa nhiễm đắc.
Trong đó có người nói: Đức Phật lìa  nhiễm đạt được, bởi vì đạt
được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh va ên-Độc giác do gia hạnh mà đạt
được, bởi vì gia hạnh cho nên hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Đức Phật và Độc  giác đều lìa nhiễm đạt được, bởi
vì đạt được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh văn do gia hạnh mà đạt được,
bởi vì gia hạnh cho nên hiện rõ ở trước mắt.
Có người nói: Đức Phật-Độc giác và Thanh văn đến cứu cánh đều
lìa nhiễm đạt được, bởi vì đạt được lúc Tận trí hiện khởi; Thanh văn
khác do gia hạnh mà đạt được, bởi vì gia hạnh mà hiện rõ ở trước mắt.
Nói như vậy là nếu quyết định có thể đạt được thì đó là lìa nhiễm
đạt được, bởi vì đạt được lúc Ta än trí hiện khởi, sau khi thực hiện gia
hạnh mới hiện rõ ở trước mắt. Đức  Phật không do gia hạnh, Độc giác
do gia hạnh bậc Hạ, Thanh văn do gi a hạnh bậc Trung hoặc là bậc
Thượng.
Có lúc Vô ngại giải do gia hạnh mà đạt được, bởi vì gia hạnh mà
514 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Bốn Vô ngại giải gia hạnh như thế nào?
Đáp: Có người nói: Pháp vô ngại  giải lấy luyện tập về Số luận
làm gia hạnh, Nghĩa vô ngại giải lấy luyện tập về lời dạy của Đức
Phật làm gia hạnh, Từ vô ngại giả i lấy luyện tập về Thanh luận làm
gia hạnh, Biện vô ngại giải lấy luy ện tập về Nhân luận làm gia hạnh.
Đối với bốn điều này, nếu chưa khéo léo tài tình thì chắc chắn không
có thể sinh khởi Vô ngại giải.
Có người nói: Pháp-Từ vô ngại gi ải lấy luyện tập về Ngoại luận
làm gia hạnh, Nghĩa-Biện vô ngại giải lấy luyện tập về N ội luận làm
gia hạnh.
Nói như vậy thì bốn Vô ngại giải đều lấy sự luyện tập về lời dạy
của Đức Phật làm gia hạnh. Như ở trong một bài tụng, nên nói tên gọi
ấy như vậy, luyện tập về nói tên gọi như vậy, là gia hạnh của Pháp vô
ngại giải; nên hiểu ý nghĩa ấy như  vậy, luyện tập về hiểu ý nghĩa như
vậy, là gia hạnh của Nghĩa vô ngại giải; nên giải thích từ ngữ ấy như
vậy, luyện tập về giải thích từ ngữ như vậy, là gia hạnh của Từ vô ngại
giải; nên giảng nói không vướng mắc như vậy, luyện tập về giảng nói
không vướng mắc như vậy, là gia hạnh của  Biện vô ngại giải. Vì thế
cho nên bốn Vô ngại giải đều lấy sự luyện tập về lời dạy của Đức Phật
làm gia hạnh.
Hỏi: Dựa vào đâu dẫn dắt phát khởi Vô ngại giải này?
Đáp: Dựa vào Tuệ thuộc Định Biên tế của Tĩnh lự thứ tư mà dẫn
dắt phát khởi.
Hiếp Tôn giả nói: “Dựa vào Tuệ của cả bốn Tĩnh lự dẫn dắt phát
khởi.”
Hỏi: Nơi nào có thể khởi lên Vô ngại giải này?
Đáp: Chỉ ở cõi Dục có thể khởi  lên, trong cõi Dục chỉ có loài
người ở ba châu, thân nữ-thân nam đều có thể khởi lên.
Tôn giả Chúng Thế nói rằng: “Chỉ có châu Thiệm Bộ, chỉ có
người nam có thể khởi lên.”
Nói như vậy thì cách nói trước là hợp lý, bởi vì nam-nữ ở ba châu
đều có thể giữ lại thọ mạng và rời bỏ thọ mạng.
Hỏi: Những Bổ-đặc-già-la nào có thể khởi lên Vô ngại giải?
Đáp: Thánh giả chứ không phải là dị sinh. Trong hàng Thánh chỉ
có Vô học, không phải là Hữu học. Tr ong Vô học chỉ có Bất thời giải
thoát, không phải là Thời giải thoát. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì nếu như
trong sự nối tiếp nhau không bị phiền não níu giữ và đạt được Định  tự
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 515  
www.daitangkinh.org  
tại, thì có thể khởi lên. Các dị sinh và Tín thắng giải cả hai sự việc đều
không có; Kiến chí tuy đối với Định đạt được tự tại, mà trong sự nối tiếp
nhau bị phiền não níu giữ; Thời giải thoát tuy sự nối tiếp nhau không bị
phiền não níu giữ, mà đối với Định không đạt được tự tại; vì thế cho nên
đều không có thể phát khởi. Chỉ có Bất thời giải thoát đối với Định đạt
được tự tại, và trong sự nối tiếp nhau không bị phiền não níu giữ, cho
nên có thể khởi lên.
Hỏi: Bốn Vô ngại giải theo thứ  tự như thế nào, là như giảng nói
mà khởi lên, hay là không phải như vậy?
Đáp: Có người nói: Như thuyết mà khởi lên. Như trong kinh trước
tiên nói về Nghĩa vô ngại giải vì thế cho nên khởi lên trước, cho đến
sau cùng nói về Biện vô ngại giải vì thế cho nên khởi lên sau. Nghĩa là
Sư Du-già bởi vì biết nghĩa cho nên  trước khởi lên Nghĩa vô ngại giải;
tuy đã biết nghĩa mà đối với các tên gọi chưa khéo sắp xếp, vì thế cho
nên tiếp theo khởi lên Pháp vô ngại giải; tuy đối với các tên gọi đã khéo
sắp xếp mà đối với ngôn từ chưa có thể giải thích rành mạch, vì thế cho
nên tiếp theo khởi lên Từ vô ngại giải; tuy đối với ngôn từ đã có thể giải
thích rành mạch mà chưa có thể giảng giải hợp lý không vướng mắc, vì
thế cho nên sau cùng khởi lên Biện vô ngại giải.
Có người nói: Như thuyết mà khởi lên. Như trong A-tỳ-đạt-ma
trước tiên nói về Pháp vô ngại giả i vì thế cho nên khởi lên trước, cho
đến sau cùng nói về Biện vô ngại giải, vì thế cho nên khởi lên sau. Ng-
hĩa là Sư Du-già bởi vì biết các tên  gọi sắp xếp theo thứ tự, vì thế cho
nên trước tiên khởi lên Pháp vô ngại giải; tuy biết các tên gọi sắp xếp
theo thứ tự mà chưa hiểu rõ về nghĩa đã giải thích, vì thế cho nên tiếp
theo khởi lên Nghĩa vô ngại giải; hai loại sau nói như trước.
Có người nói: Không như thuyết mà khởi lên, nghĩa là trước tiên
khởi lên Từ, tiếp theo khởi lên Pháp, tiếp theo khởi lên Nghĩa, sau cùng
khởi lên Biện. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  hành giả ấy trước phải hiểu
rõ ràng về ngôn từ của thế tục, tiếp theo biết các tên gọi dựa vào ngôn
từ, tiếp theo biết nghĩa lý dựa vào các tên gọi, bi ết ba sự việc này rồi
mới có thể giảng giải hợp lý không vướng mắc, vì thế cho nên Từ có thể
dẫn dắt Pháp, Pháp có thể dẫn dắt Nghĩa, Nghĩa có thể dẫn dắt Biện.
Hỏi: Bốn Vô ngại giải theo từng loại một mà đạt được hay là
không phải như vậy?
Đáp: Nếu đạt được cùng lúc th ì chắc chắn đạt được đầy đủ bốn
loại, như bốn Thánh chủng cùng lúc mà đạt được, tùy theo sự yêu thích
lần lượt hiện rõ trước mắt.
516 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Độc giác-Thanh văn đến cứu cánh đạt được Vô ngại giải hay
không? Nếu đạt được thì trí không có t hối chuyển gọi là Vô ngại giải,
do trí này mà nhận biết sẽ không sai lầm, vì sao Tôn giả Đại Mục-kiền-
liên ghi nhận người ta sinh con trai mà sau lại sinh con gái, ghi nhận trời
sẽ mưa mà cuối cùng lại không mưa, ghi nhận quân của thành Vương
Xá sẽ thắng mà lại bị quân của thành Phệ-xá-ly đánh bại? Độc giác vì
sao không có thể thuyết pháp? Bài tụng đã nói lại hiểu thế nào?
“Chỉ riêng Đức Phật xưng Vô học,
Là người đạt được Vô ngại giải,
Đến bờ bên kia của công đức,
Vĩnh viễn không có những sai lầm.”
Nếu không đạt được thì tại sao trong kinh nói: “Trong đệ tử của
Ta, Ma-ha Câu-sắt-si-la đạt được Vô ngại giải .” Tôn giả ấy căn tánh
yếu kém mà Đức Phật còn nói đạt được, Đại Mục-kiền-liên căn tánh
mạnh hơn so với vị ấy, vì sao không đạt được?
Đáp: Nên nói Độc giác-Thanh văn đến cứu  cánh cũng đạt được
Vô ngại giải.
Hỏi: Trí không có thối chuyển gọi là Vô ngại giải, vì sao Tôn giả
Đại Mục-kiền-liên đã ghi nhận lại có sai lầm?
Đáp: Trí của vị ấy không có thối chuyển ở trong cảnh đã quán
thuộc phần của mình, chứ không phải là ở trong cảnh không quán thuộc
phần khác, cho nên không có gì sai. N hư vị ấy đã ghi nhận, trước thật
sự là con trai sau chuyển làm con gái, lúc ấy trời cũng mưa nhưng vua
A-tố-lạc La-hỗ-la đón lấy đưa vào biển lớn; còn hai nước lúc sắp đánh
nhau, thì trước đó Dược-xoa Hộ Quốc đánh nhau với Dược-xoa ở thành
Vương Xá, đầu thắng-sau bại, người  trong nước cũng như vậy, chứ
không phải là ban đầu không thắng. Nhưng Tôn giả ấy ở trong các sự
việc như ghi nhận về sinh con trai… này, chỉ quán xét phần vị trước mà
không quán xét phần vị sau, nếu như quán xét phần vị sau thì sự ghi
nhận cũng không có gì sai lầm.
Hỏi: Nếu Độc giác cũng đạt được  Vô ngại giải, thì vì sao không
có thể thuyết pháp cho người khác?
Đáp: Bởi vì họ yêu quý vắng lặng-thích ở một mình, sợ hãi ồn ào
tạp loạn-chán ngán tụ tập đông đúc, thấy rõ công đức của xa lìa-lỗi lầm
của ồn náo, tâm rời bỏ đồ chúng lẽ nào có thể thuyết pháp hay sao?
Có người nói: Tất cả Độc giác đều là hành thuộc Xa-ma-tha, phải
là hành thuộc Tỳ-bát-xá-na thì mới có thể thuyết pháp.
Có người nói: Bởi vì tất cả Độc giác không thích sắp xếp   Danh-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 517  
www.daitangkinh.org  
Cú-Văn thân.
Có người nói: Họ quán xét kỹ càng giả sử mình thuyết pháp, mà
người ấy sẽ có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh, đạt được quả-lìa nhiễm
và không còn phiền não thì mình cũng nên nói, nhưng không có thể như
vậy, mình đâu có thể uổng phí công sức như vậy? Vì thế cho nên không
nói.
Có người nói: Tất cả Độc giác có năng lực suy tính kỹ càng, thế
gian chỉ có hai loại đã được giáo hóa:
1. Do Đức Phật giáo hóa.
2. Do Thanh văn giáo hóa.
Không có hữu tình nào do Độc giác giáo hóa, cho nên không
thuyết pháp.
Có người nói: Nói đến thuyết pháp thì nhờ vào hai nhân duyên:
1. Do Lực mà dẫn dắt phát khởi.
2. Do thuận theo người khác dạy bảo.
Độc giác không có Lực, không th uận theo người khác dạy bảo.
Lại nữa:
1. Vô úy dẫn dắt phát khởi.
2. Do thuận theo người khác dạy bảo.
Độc giác không có Vô úy, không thuận theo người khác dạy bảo.
Lại nữa:
1. Đại Bi dẫn dắt phát khởi.
2. Do thuận theo người khác dạy bảo.
Độc giác không có Đại Bi, không thuận theo người khác dạy bảo,
vì thế cho nên họ không có thể thuyết pháp.
Hỏi: Thuyết pháp là do có đủ tất cả pháp của Phật, vì sao chỉ nói
đến Lực-Vô úy-Đại Bi chứ không phải là những pháp khác?
Đáp: Lực có thể thành lập vững vàng về luận thuyết của mình, Vô
úy có thể phá bỏ luận thuyết của người khác, Đại Bi có thể khởi lên ý
muốn thuyết pháp, lại không cần đến pha ùp nào khác, cho nên chỉ nói
đến những pháp này.
Có người nói: Độc giác ấy dấy lên  tư duy như vậy: Người có thể
thuyết pháp, đó là bậc Pháp Vương và con của bậc Pháp Vương, mình
không phải là Pháp Vương cũng không phải là con của bậc Pháp Vương,
sao có thể thuyết pháp? Vì thế cho nên không thuyết pháp.
Có người nói: Độc giác ấy dấy le ân ý nghĩ như vậy: Mình từ xưa
đến nay không hề luyện tập học hỏi các sự việc về thuyết pháp. Vì thế
cho nên không thuyết pháp.
518 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Có người nói: Nếu tự mình giác ngộ mà đối với ba loại sự việc
điều phục đúng đắn, đạt được khéo léo ta øi tình thì mới có thể thuyết
pháp, Độc giác thì không như vậy.
Có người nói: Tự mình giác ngộ mà có đủ Nhất thiết trí-Nhất
thiết chủng trí thì mới có thể thuyết pháp, Độc giác thì không như  vậy
.
Có người nói: Nói đến thuyết giảng về Chánh pháp thì đều vì phá
Ngã, lúc Độc giác xuất thế bởi vì chúng sinh chấp Ngã kiên cố khó phá
bỏ, cho nên không thuyết pháp.
Có người nói: Người tự mình giác ngộ thì tâm ở lúc thuyết pháp
chắc chắn dựa vào Niết-bàn, nếu lúc Độc giác khởi tâm hướng đến Niết-
bàn, thì Sát-na thứ hai liền tiến vào tịch diệt, bởi vì rất thích giải thoát;
Như Lai thì không như vậy, tuy ưa thích giải thoát mà vì Đại Bi-Đại Xả
đã duy trì, cho nên có thể an trú lâu dài để thuyết pháp.
Có người nói: Tự mình giác ngộ mà có thể thành tựu về pháp
không có quên mất thì mới có thể t huyết pháp, Độc giác nếu ở trong
rừng vắng lặng trống trải thì có thể dùng Vô ngại giải để sắp xếp về
Danh-Cú-Văn thân như Uẩn-Giới-Xứ…, nếu lúc đi vào thôn làng thực
hành khất thực thì sự sắp xếp trước đây có lúc quên mất, lúc ấy dấy lên
nghĩ rằng: Mình đã không đạt được pháp không có quên mất, thì đâu
cần  phải  thuyết   pháp?   Vì   thế   cho   nên   không   thuyết   pháp.
Có người nói: Pháp của chủng tánh Độc giác thuận theo như vậy,
tuy đạt được Vô ngại giải mà không thích thuyết pháp, muốn làm lợi
ích thì chỉ có hiện bày thần thông, hoặc là chỉ truyền trao tám giới Trai
cho người khác.
Hỏi: Nếu Thanh văn-Độc giác cũng đạt được Vô ngại giải, thì bài
tụng đã nói lại hiểu thế nào?
Đáp: Bởi vì chỉ riêng Đức Phậ t đã đạt được cứu cánh-viên mãn-
thù thắng-tự tại không có gì sai lầm, cho nên nói như vậy, không phải là
nói Nhị thừa đều không thành tựu. Nếu không như vậy thì Nhị thừa lẽ
ra cũng không đạt được Vô học, bởi vì bài tụng nói chỉ riêng Đức Phật
xưng Vô học.
Có Sư khác nói: Tất cả Thanh văn-Độc giác không đạt được bốn
Vô ngại giải.
Hỏi: Vì sao trong kinh nói: “Trong đệ tử của Ta, Ma-ha Câu-sắt-
si-la đạt được Vô ngại giải.” Căn tánh vị ấy không phải là hơn hẳn mà
Đức Phật còn nói đạt được, Độc  giác-Thanh văn đến cứu cánh thì căn
tánh mạnh hơn so với vị ấy, vì sao nói là tất cả không đạt được?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 180 519  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Đó là đã nói đến đạt được là căn thiện tương tự Vô ngại giải
mà không phải là chân thật. Bởi vì Tôn giả ấy ở trong sinh tử dằng dặc,
yêu thích pháp này mà tinh tiến chịu khó tu tập, Đức Phật thuận theo ý
đó cho nên nói là đạt được pháp ấy; các vị khác tuy đạt được căn thiện
tương tự với pháp này, mà không phải là rất yêu thích tinh tiến chịu khó
tu tập, cho nên không nói là đạt được pháp ấy.
Hỏi: Vì sao tất cả Nhị thừa không đạt được Vô ngại giải?
Đáp: Trí không có thối chuyển gọi là Vô ngại giải, trí của Thanh
văn-Độc giác có thối chuyển đối với  các cảnh giới, bởi vì đã ghi nhận
và nói ra có sai lầm, cho nên không phải là Vô ngại giải.
Nói như vậy thì cách nói trước là hợp lý, bởi vì trí của Thanh văn-
Độc giác không có thối chuyển ở trong cảnh thuộc phần của mình.
Trong này, Nguyện trí thâu nhiếp Nguyện trí-Biên tế trí-Vô tranh
trí-bốn Vô ngại giải.
Như Nguyện trí, nên biết Nghĩa vô ngại giải cũng như vậy.
Biên tế trí không thâu nhiếp Từ vô nga ïi giải, còn lại nói như
Nguyện trí.
Vô tranh trí thâu nhiếp Vô tranh trí-Nguyện trí-Biên tế trí.
Nghĩa vô ngại giải không thâu nhiếp Pháp-Từ-Biện vô ngại giải.
Như Vô tranh, nên biết Pháp-Từ-Biện vô ngại giải cũng như vậy.
Như sự thích hợp của mỗi loại đều nói thâu nhiếp chính mình, trừ
ra Vô tranh-Từ vô ngại giải, và không thâu nhiếp Biên tế trí, bởi vì bảy
loại này đều dựa vào Định Biên tế mà đạt được, do lực của Định Biên
tế mà dẫn dắt phát khởi. Thể của Tĩnh lự Biên tế có sáu loại, đó là bảy
loại trừ ra Từ vô ngại giải, bởi vì phẩm cao nhất của Tĩnh lự thứ tư gọi
là Biên tế.
Có Sư khác nói: Phẩm cao nhất của bốn Tĩnh lự đều gọi là Biên
tế. Vì thế cho nên vị ấy nói Tĩnh lự Biên tế có đủ bảy loại-bảy trí thâu
nhiếp lẫn nhau, cũng có sai biệt dựa  theo trên nên biết. Nhưng có thể
dẫn dắt phát khởi, chỉ là Biên tế c ủa Tĩnh lự thứ tư chứ không phải là
pháp nào khác.


„
520 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA