A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 19

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 329  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 19

LUẬN VỀ TRÍ (Phần 11)

Tà kiến của cõi Dục do kiến Khổ - Tập mà đoạn, có thể duyên với
Khổ - Tập của ba cõi mà không phải  là cùng nên lúc, nghĩa là sát-na
khác duyên với cõi Dục, sát-na khác duyên với cõi Sắc - Vô sắc.
Hỏi: Vì sao không duyên với ba cõi trong nên sát-na, hoặc là Khổ
- hoặc là Tập?
Đáp: Tà kiến ấy duyên với cõi Dục cũng là tùy tăng, mà duyên
với cõi Sắc - Vô sắc thì không tùy tăng.
Hỏi: Vì sao tà kiến ấy duyên với cõi Dục cũng tùy tăng, nhưng
duyên với cõi Sắc - Vô sắc thì không tùy tăng?
Đáp: Bởi vì cõi Dục là nơi tùy tăng của nó, cõi Sắc -Vô sắc không
phải là nơi tùy tăng của nó. Lại nữa, cõi Dục là nhà ở của nó, cõi Sắc -
Vô sắc không phải là nhà ở của nó. Lại nữa, cõi Dục có quả đẳng lưu-dị
thục của nó, cõi Sắc-Vô sắc không có quả đăng lưu-dị thục của nó. Lại
nữa, cõi Dục có quả biến hành thuộc  năm Bộ của nó, c õi Sắc-Vô sắc
không có quả biến hành thuộc năm bộ của nó. Lại nữa, cõi Dục không
có pháp đối trị tận cùng với nó.
Lại nữa, nếu tà kiến ấy duyên với ba cõi ngay trong nên sát-
na, hoặc là Khổ-hoặc là Tập, thì làm sao mà duyên được. Bởi vì nếu
duyên với cõi Dục thì tùy tăng, duyên với cõi Sắc-Vô sắc cũng như vậy
chăng? Hay là như duyên với cõi Sắc-Vô sắc là không tùy tăng, duyên
với cõi Dục cũng như vậy chăng? Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu như
duyên với cõi Dục thì tùy tăng, duyên với cõi Sắc-Vô sắc cũng như
vậy thì Giới (cõi) phải tạp loạn. N ếu như duyên với cõi Sắc-Vô sắc là
không tùy tăng, duyên với cõi Dục cũng như vậy thì không hợp lý, bởi
vì không có phiền não nào duyên với pha ùp của cõi mình mà không có
đầy đủ hai tùy tăng là sở duyên và tương ưng, cho nên với pháp của địa
330 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
mình thì nhất định phải có đủ s ở duyên và tương ưng. Nếu ngay trong
nên sát-na duyên với ba cõi hoặc là Khổ-hoặc là Tập, đối với cảnh sở
duyên có loại là tùy tăng-có loại không tùy tăng, thì cũng phải đối với
pháp tương ưng có loại là tùy tăng-có loại không tùy tăng, vậy thì trái
với lý của nhân này mà cũng làm hỏng pháp tương ưng, đừng có sai lầm
này! Vì vậy duyên với cõi mình và c õi khác theo thời gian khác nhau,
đối với lý khéo được thành lập. Như va äy, tà kiến của tĩnh lự thứ nhất
do kiến Khổ-Tập mà đoạn, có thể duyên với Khổ-Tập của tám địa mà
không phải là cùng nên lúc, nghĩa là sát-na khác duyên với tĩnh lự thứ
nhất, sát-na khác duyên với bảy địa trên; như vậy cho đến tà kiến của
Vô sở hữu xứ do kiến Khổ-Tập ma ø đoạn, có thể duyên với Khổ-Tập
của hai địa mà không phải là cùng nên lúc, nghĩa là sát-na khác duyên
với địa mình, sát-na khác duyên với địa trên. Tà kiến của Phi tưởng phi
phi tưởng xứ do kiến Khổ-Tập mà đoa ïn chỉ duyên với K hổ-Tập của
địa mình. Tà kiến của cõi Dục do kiến Diệt mà đoạn chỉ duyên với các
hành Diệt của cõi Dục.
Hỏi: Vì sao tà kiến của cõi Dục do kiến Khổ-Tập mà đoạn có thể
duyê với Khổ-Tập của ba cõi, nhưng tà kiến do kiến Diệt mà đoạn của
cõi Dục chỉ có thể duyên với các hành diệt của cõi Dục?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: ” Nếu như pháp của cõi Dục do ái mà
đắm trước thân kiến rồi chấp làm Ngã và Ngã sở, thì các pháp diệt này
phải là sở duyên của tà kiến do kiến Diệt mà đoạn thuộc cõi Dục, chứ
không phải là phịền não của nó có thể duyên với cõi khác”. Ở đây cũng
như vậy. Có người nói: Khổ-Tập là pháp hữu vi, địa mình và địa khác
lần lược chuyển tiếp dẫn dắt nhau, cho nên tà kiến ấy có thể duyên với
địa khác; Diệt đế là vô vi, địa mình và địa khác không có nghĩa dẫn dắt
nhau, cho nên tà kiến ấy không duyên với địa khác. Như vậy, tà kiến do
kiến Diệt mà đoạn của tĩnh lự thứ nhất, chỉ duyên với các hành diệt của
tĩnh lự thứ nhất; cho đến tà kiến do kiến Diệt mà đoạn của Phi tưởng phi
phi tưởng xứ. Tà kiến do kiến Đạo mà đoạn của cõi Dục, chỉ duyên với
các hành đối trị của cõi Dục.
Hỏi: Vì sao tà kiến do kiến Khổ-Tập mà đoạn của cõi Dục có thể
duyên vối Khổ-Tập của ba cõi, nhưng tà kiến do kiến Đạo mà đoạn của
cõi Dục chỉ có thể duyên với các hành đối trị của cõi Dục?
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “ Nếu như pháp của cõi Dục do ái mà đắm
trước thân kiến rồi chấp làm Ngã va ø Ngã sở, thì pháp đối trị này phải
là sở duyên của tà kiến do kiến Đạo mà đoạn thuộc cõi Dục, chứ không
phải là phiền  não của nó có thể duyên với cõi khác”. Ở đây cũng như
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 331  
www.daitangkinh.org  
vậy. Có người nói: Sở duyên của ta ø kiến do kiến Khổ-Tập mà đoạn
thuộc cõi Dục, bởi vì không phải là đối trị cho nên có thể duyên với địa
khác; sở duyên của tà kiến do kiến Đa ïo mà đoạn thuộc cõi Dục, bởi
vì chính là đối trị cho nên không có thể duyên với pháp đối trị của địa
khác. Trong này có người nói: Tà ki ến do kiến Đạo mà đoạn của cõi
Dục, chỉ duyên với phẩm Đạo của Pháp trí và Vị chí định, bởi vì chỉ có
nơi ấy là pháp đối trị để đoạn tà kiến này.
Lời bình: Cần phải đưa ra cách nói như vậy: Bởi vì có thể duyên
với phẩm Đạo của pháp trí thuộc sáu địa có chủng loại như nhau, đều
là pháp đối trị hủy hoại của cõi Dục. Như vậy, tà kiến do kiến Đạo mà
đoạn của tĩnh lự thứ nhất, có thể duyên với phẩm Đạo của loại trí thuộc
chín địa, cho đến tà kiến do kiến Đạo mà đoạn của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, có thể duyên với phẩm Đạo của loại trí thuộc chín địa.
Hỏi: Vì sao tà kiến do kiến Diệt  mà đoạn chỉ có thể duyên với
các hành diệt của địa mình, nhưng tà kiến do kiến Đạo mà đoạn lại có
thể duyên với phẩm Đạo của pháp trí thuộc sáu địa, hoặc là duyên với
phẩm Đạo của Loại trí thuộc chín địa?
Đáp: Bởi vì hành diệt của đị a mình và địa khác không phải là
nhân lần lược chuyển tiếp, mà Thánh đạo của nhiều địa làm nhân cho
nhau.
Hỏi: Nếu như vậy thì phẩm Đạo của pháp trí và Loại trí cũng làm
nhân cho nhau, vì sao tà kiến do kiến Đạo mà đoạn không duyên với
tất cả?
Đáp: Có người nói: Tà kiến do ki ến Đạo mà đoạn cũng có thể
duyên với toàn bộ phẩm Đạo của pháp tr í và Loại trí, bởi vì làm nhân
cho nhau, vì vậy phẩm Đạo của pháp trí cũng có thể đối trị tà kiến của
hai cõi trên.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói như vậy. Bởi vì
phẩm Đaọ của Loại trí không phải là pháp đối trị với pháp của cõi Dục,
phẩm đạo của pháp trí đối với hai c õi trên tuy là đối trị mà không phải
là bắt đầu cũng không phải là hoàn toa øn; vả lại, bởi vì phẩm Đạo của
pháp trí và Loại trí khác nhau về chủng loại. Có người nói: Phẩm Đạo
của Loại trí thuộc chín địa là pháp đối trị đoạn của tám địa trên, tức là
tà kiến sở duyên do kiến Đạo mà đo ạn của địa ấy chứ không phải là
Đạo của địa khác.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cá ch nói như vậy, bởi vì
pháp có thể đối trị với nhiều loại; vả lại, phẩm Đạo của loại trí lần lượt
chuyển tiếp làm nhân vì vốn có chủng loại giống nhau.
332 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Trong nên sát-na, tùy miên không có thể duyên với khắp tất
cả, cũng không có lý nào tùy tăng khắp nơi, tại sao gọi là biến hành ?
Đáp: Dựa vào chủng loại của nó nối tiếp nhau mà nói cho nên
không có gì sai lầm, nhưng tùy miên biến hành đối với nhân biến hành
thì cần làm thành bốn câu Phật phân biệt:
1. Có lúc là tùy miên biến hành mà không phải là nhân biến hành,
nghĩa là tùy miên biến hành của vị lai.
2. Có lúc là nhân biến hành mà không phải là tùy miên biến hành,
nghĩa là tùy miên biến hành của quá khứ và hiện tại tương ưng với pháp
câu hữu.
3. Có lúc là tùy miên biến hành cũng là nhân biến hành, nghĩa là
tùy miên biến hành của quá khứ và hiện tại.
4. Có lúc không phải là tùy mi ên biến hành cũng không phải là
nhân biến hành; nếu không dựa vào chủng loại của nó mà nói, thì cần
phải nói là trừ những tướng trước; nếu dựa vào ngay chủng loại của nó
mà nói, thì nên nói là tùy miên biến hành của vị lai tương ưng với pháp
câu hữu.
Hỏi: Tất cả pháp nhiễm ô đều lấy pháp do kiến mà đoạn làm nhân
chăng? Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu như tất cả pháp nhiễm ô đều
lấy pháp do kiến mà đoạn làm nhân, thì chưa đoạn cũng làm nhân-đã
đoạn cũng làm nhân, đã đoạn và chưa đoa ïn có gì sai biệt? Vả lại, nếu
như vậy thì tại sao pháp nhiễm ô do tu mà đoạn của Thánh giả, có lúc
dấy khởi-có lúc không dấy khởi? Không dấy khởi, nghĩa là không có sự
ràng buộc của ái-các loại mạn và sân hận; dấy khởi thì nghĩa là những
tham-sân-mạn và vô minh còn lại. Lại nữa, nếu như vậy thì luận Thức
Thân nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “ Có thể có pháp bất thiện,
chỉ lấy bất thiện làm nhân chăng?
Đáp: Có nghĩa là lúc Thánh giả lui sụt sự lìa dục nhiễm, Tư nhiễm
ô bắt đầu hiện rõ trước mắt”. Nếu tất cả pháp nhiễm ô, đều không lấy
pháp do kiến mà đoạn làm nhân, thì lu ận phẩm Loại Túc phải thông
hiểu thế nào? Như nói: “ Thế nào la ø pháp do kiến mà đoạn làm nhân?
Nghĩa là tất cả pháp nhiễm ô, và dị  thục của pháp do kiến mà đoạn”.
Lại nữa, nếu như vậy thì trái với luận ấy nói: ” Thế nào là pháp vô ký
làm nhân? Nghĩa là pháp hữu vi vô ký, va ø tất cả pháp bất thiện. “Lại
nữa, nếu như vậy thì lại trái với luận ấy nói: ” Hoặc có khổ đế lấy Hữu
thân kiến làm nhân, chứ không phải la ø làm nhân cho H ữu thân kiến,
nghĩa là trừ ra pháp quá khứ và hiện tại do kiến khổ mà đoạn, nói rộng
cho đến trừ ra Hữu thân kiến vị lai và pháp tương ưng với nó, cùng với
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 333  
www.daitangkinh.org  
sinh-lão-trú-vô thường, còn lại các Khổ đế ô nhiễm… “Vả lại, nếu như
vậy thì luận Thức Thân nói nên tho âng hiểu thế nào? Như nói: ” Nhãn
thức bất thiện, cho đến ý thức bất thiện, đều lấy bất thiện và vô ký làm
nhân”.
Đáp: Cần phải đưa ra cách nói như vậy: Tất cả pháp nhiễm ô, đều
lấy pháp do kiến mà đoạn làm nhân.
Hỏi: Nếu như vậy thì chưa đoạn và đã đoạn đều có thể làm nhân,
có gì sai biệt?
Đáp: Tên gọi chính là sự sai bi ệt, nghĩa là phần vị chưa đoạn
về trước gọi là nhân chưa đoạn, phần vị đã đoạn về sau gọi là nhân
đã đoạn. Lại nữa, phần vị trước chưa  bị pháp đối trị làm cho hư hoại,
phần vị sau tuy cũng làm nhân, mà đa õ bị pháp đối trị làm cho hư hoại.
Lại nữa, phần vị trước từ trong t ự thân có thể chướng ngại đến Thánh
đạo, phần vị sau tuy cũng làm nhân, mà từ trong tự thân không chướng
ngại đến Thánh đạo. Lại nữa, phần vị trước từ trong tự thân , có thể dấy
khỏi như có được lửa khói, phần vị sau tuy cũng làm nhân, mà từ trong
tự thân không còn có thể dấy khởi như có được lửa khói. Lại nữa, phần
vị trước từ trong tự thân, làm nên sự việc nhàm chán và sự việc dơ bẩn
đáng quở trách, phần vị sau tuy cũ ng làm nhân, mà từ trong tự thân
không còn có thể làm nên sự việc nha øm chán và sự việc dơ bẩn đáng
quở trách. Lại nữa, phần vị trước từ trong tự thân, có thể làm những việc
cần phải làm, phần vị sau tuy cũng làm nhân, mà từ trong tự thân không
còn có thể làm những việc cần phải làm. Lại nữa, phần vị trước từ trong
tự thân, có thể làm sự việc của nhân đồng loại và nhân biến hành, phần
vị sau tuy cũng làm nhân, mà từ trong tự thân không còn có thể làm sự
việc của nhân đồng loại và nhân bi ến hành. Lại nữa, phần vị trước từ
trong tự thân, có thể làm nên quả đẳng lưu và quả dị thục, phần vị sau
tuy cũng làm nhân, mà từ trong tự thân không còn có thể làm nên quả
đẳng lưu và quả dị thục. Lại nữa, phần vị trước từ trong tự thân, có thể
dẫn đến quả và thành tựu quả, phần vị sau tuy cũng làm nhân, mà từ
trong tự thân không còn có thể dẫn đến quả và thành tựu quả. Đó gọi là
sự sai biệt của chưa đoạn và đã đoạn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao pha ùp ô nhiễm do tu mà đoạn của
Thánh giả, có loại dấy khởi-có loại không dấy khởi?
Đáp: Pháp do kiến mà đoạn cùng  với pháp do tu mà đoạn, có
lúc làm nhân gần nối tiếp nhau, c ó lúc làm nhân xa không nối tiếp
nhau. Nếu cùng với pháp do tu mà đoạn làm nhân gần nối tiếp nhau, thì
Thánh giả không dấy khởi. Nếu cùng với pháp do tu mà đoạn làm nhân
334 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
xa không nối tiếp nhau, thì Thánh giả hãy còn dấy khởi. Lại nữa, nếu
đã đạt được Phi trạch diệt của  nó, thì Thánh giả không dấy khởi; nếu
chưa đạt được Phi trạch diệt của nó, thì Thánh giả hãy còn dấy khởi. Lại
nữa, pháp do tu mà đoạn dấy khởi ch ắc chắn dựa vào tánh dị sinh, thì
Thánh giả không dấy khởi; nếu như không nhất định, thì Thánh giả hãy
còn dấy khởi. Lại nữa, pháp do tu mà đoạn dấy khởi chắc chắn có thể
chướng ngại đến tánh Thánh, thì Thánh giả không dấy khởi; nếu không
như vậy, thì Thánh giả hãy còn dấy khởi.
Hỏi: Vì sao Thánh giả không dấy khỏi, vì không còn có  ai
chăng?
Đáp: Bởi vì pháp ấy do đoạn kiến mà nuôi lớn, tiếp theo sau đoạn
kiến thì nó hiện rõ trước mắt, tất ca û đoạn kiến của Thánh giả đã đoạn
cho nên pháp ấy không dấy khởi.
Hỏi: Vì sao Thánh giả không dấy khởi các loại mạn?
Đáp: Bởi vì pháp ấy do thân kiến mà nuối lớn, tiếp theo sau thân
kiến thì nó hiện rõ trước mắt, tất ca û thân kiến của Th ánh giả đã đoạn
cho nên thân kiến ấy không dấy khởi.
Hỏi: Vì sao Thánh giả không dấy khởi phiền não của sân hân?
Đáp: Bởi vì pháp ấy là do tà kiến mà nuôi lớn, tiếp theo sau tà
kiến thì nó hiện rõ trước mắt, tất cả tà kiến của Thánh giả đã đoạn cho
nên pháp ấy không dấy khởi.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thức  thân nói nên thông hiểu thế
nào? Như nói: “ Có thể có Pháp ba át thiện, chỉ lấy bất thiện làm nhân
chăng?
Đáp: Có, cho nên nói rộng ra”.
Đáp: Bởi vì luận ấy dựa vào nhân chưa đoạ n mà nói cho nên
không trái ngược nhau. Nghĩa là pháp ấy bắt đầu dấy khởi Tu bất thiện
có hai loại nhân:
1. Đã đoạn.
2. Chưa đoạn.
Luận ấy chỉ dựa vào nhân chưa đo ạn mà nói. Lại nữa, luận ấy
dựa vào nhân bất thiện mà nói cho nên không trái ngược nhau. Nghĩa là
pháp  ấy bắt đầu dấy khỏi Tư bất thiện có hai loại nhân:
1. Bất thiện.
2. Vô ký.
Luận ấy chỉ dựa vào nhân bất thiện mà nói. Lại nữa, luận ấy dựa
vào nhân của Bộ mình mà nói cho nên không trái ngược nhau. Nghĩa là
pháp ấy bắt đầu dấy khỏi Tư  bất thiện có hai loại nhân:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 335  
www.daitangkinh.org  
1. Bộ của mình.
2. Bộ khác.
Luận ấy chỉ dựa vào nhân của Bộ mình mà nói. Lại nữa, luận
ấy dựa vào nhân không phải là biế n hành mà nói cho nên không trái
ngược nhau. Nghiã là pháp ấy bắt đầu dấy khỏi Tư bất thiện có hai loại
nhân:
1. Biến hành.
2. Không phải là biến hành .
Luận ấy chỉ dựa vào nhân không phải  là biến hành mà nói. Lại
nữa, luận ấy dựa vào nhân bất cọng mà nói cho nên không trái ngược
nhau. Nghĩa là pháp ấy bắt đầu dấy khỏi Tư bất thiện có hai loại nhân:
1. Cọng.
2. Bất cọng.
Luận ấy chỉ dựa vào nhân bất cọng mà nói.
Hỏi: Thánh giả trước lúc chưa lìa dục nhiễm, Tư nhiễn ô kia cũng
lấy bất thiện làm nhân, tại sao luận ấy nói sau lúc sui sụt?
Đáp: Lúc bấy giờ Tư trước kia không thành tựu mà nay được thành
tựu, trước kia không có ràng buộc mà nay có ràng buộc, trước kia chết
mà nay sinh, cho nên chỉ nói đến điều ấy.
Hỏi: Về sau dấy khỏi Tư nhiễm ô cũng lấy bất thiện làm nhân, tại
sao luận ấy chỉ nói là bắt đầu dấy khởi?
Đáp: Lúc bấy giờ pháp ấy trước  đã được gián đoạn mà nay nối
tiếp, trước không có tác dụng mà nay có tác dụng, trước kia chết mà nay
sinh, cho nên chỉ nói đến điều ấy. Có người đưa ra cách nói này: Tất cả
pháp  nhiễm ô, cũng không lấy pháp do kiến mà đoạn làm nhân.
Hỏi: Nếu như vậy thì phẩm Loại Túc và luận Thức Thân nói phải
thông hiểu thế nào?
Đáp: Luận ấy nói về tướng chung, nếu nói tách biệt thì cần phải
nói như vậy: Có sắc nhiễm ô lấy pháp do kiến mà đoạn để làm nhân,
chứ không phải là tất cả sắc nhiễm ô; cho đến có Thức nhiễm ô, lấy
pháp do kiến mà đoạn để làm nhân, chứ không phải là tất cả Thức
nhiễm ô.
Lời bình: Người ấy không nên nói như va äy, bởi vì luận ấy nói
tất cả pháp nhiễm ô đều lấy pháp do kiến mà đoạn để làm nhân, tất cả
pháp bất thiên đều lấy vô ký làm nhân, còn lại những khổ đế nhiễm ô
khác đều lấy Hữu thân kiến làm nhân, sáu Thức bất thiện đều lấy bất
thiện và vô ký làm nhân; cách nói trước là hợp lý.
Tôn giả Thiết-ma-đạt-đa phân biệt về pháp nhiễm ô có khác. Tôn
336 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
giả đưa ra cách nói như vậy: Có pháp do kiến Khổ mà đoạn, chỉ lấy
pháp do kiến Khổ mà đoạn để làm nhân; có pháp do kiến Khổ mà đoạn,
chỉ lấy pháp do kiến Tập mà đoạn để làm nhân; không có hai loại làm
nhân, pháp do kiến Tập mà đoạn c ũng như vậy, thật ra thì không có
điều này nhưng phân biệt cho nên nói vậy. Giả sử Thánh giả hiện quán
Khổ rồi nhưng chưa hiện quán Tập, từ Thánh đạo dấy khỏi pháp do kiến
Tập mà đoạn chỉ lấy pháp do kiến tập mà đoạn để làm nhân, thì có thể
dấy khỏi và hiện rõ trước mắt; pháp do kiến Tập mà đoạn lấy pháp do
kiến khổ mà đoạn để làm nhân, thì không dấy khỏi và không hiện rõ
trước mắt, bởi vì nhân đã đoạn. Có pháp do kiến Diệt mà đoạn chỉ lấy
pháp do kiến Diệt mà đoạn để làm nhân, có pháp do kiến Diệt mà đoạn
chỉ lấy pháp do kiến Khổ mà đoạn để làm nhân, có pháp do kiến Diệt
mà đoạn chỉ lấy pháp do kiến Tập mà đoạn để làm nhân, có pháp do
kiến Diệt mà đoạn chỉ lấy pháp do kiến Khổ-Tập mà đoạn để làm nhân;
không có ba loại làm nhân, pháp nh iễm ô do kiến Đạo mà đoạn-do tu
mà đoạn cũng như vậy, thật ra th ì không có điều này nhưng phân biệt
cho nên nói như vậy. Giả sử Thánh giả hịện quán Diệt rồi nhưng chưa
hiện quán đạo, từ Thánh đạo dấy khỏi pháp do kiến Đạo mà đoạn chỉ
lấy pháp do kiến Đạo mà đoạn để làm nhân, thì có thể dấy khỏi và hiện
rõ trước mắt; pháp do kiến Đạo mà đoạn chỉ lấy pháp do kiến Khổ-Tập
mà đoạn để làm nhân, thì không dấy khỏi và không hiện rõ trước mắt,
bởi vì nhân đã đoạn. Như vậy, Thánh giả ở trong tu đạo, pháp nhiễm ô
do tu mà đoạn chỉ lấy pháp do tu mà đoạn để làm nhân, thì có thể dấy
khỏi và hiện rõ trước mắt; pháp nhi ễm ô do tu mà đoạn chỉ lấy pháp
do kiến Khổ-Tập mà đoạn để la øm nhân, thì không dấy khởi và không
hiện rõ trước mắt, bởi vì nhân đã đoạn. Nhưng lúc các Thánh giả lìa dục
nhiễm, pháp nhiễm ô của cõi Dục do tu mà đoạn, hoặc chỉ lấy pháp do
tu mà đoạn để làm nhân, hoặc chỉ lấy pháp do kiến Khổ-Tập mà đoạn
để làm nhân, hợp lai làm nên tập hợp với chín phẩm dần dần đoạn trừ.
Sau đó vào lúc lui sụt thì pháp nhiễm ô của cõi Dục do tu mà đoạn, chỉ
lấy pháp do tu mà đoạn để làm nhân, thì vẫn thành tựu; chỉ lấy pháp do
kiến mà đoạn để làm nhân, thì không tha ønh tựu, bởi vì nhân đã đoạn.
Vả lại, vào lúc bấy giờ chỉ lấy pháp do tu mà đoạn để làm nhân, trong
pháp nhiễm ô do tu mà đoạn thì vị lai vẫn thành tựu, quá khứ thì không
thành tựu, bởi vì sau đó không có thể dấy khỏi rõ ràng trước mắt.
Lời bình: Vị ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, làm sao cùng
chung nên pháp đối trị mà đoạn trừ phiền não, sau đó vào lúc lui sụt thì
có loại thành tựu-có loại không thành tựu? Vả lại, không có thể  thông
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 337  
www.daitangkinh.org  
hiểu về cách giải thích của luận Phẩm Loại Túc và luận Thức Thân, do
đó như cách giải thích ở trước là thích hợp.
Hỏi: Ái đối với các Giới-các Địa-các Bộ đều cách tuyệt như nhau,
tại sao tùy miên biến hành có thể tùy tăng đối với Bộ khác chứ không
phải là Giới khác và Địa khác?
Đáp: tùy miên biến hành đối với pháp của Bộ khác, có quả đẳng
lưu hoặc là quả dị thục, cho nên có t hể tùy tăng; đối với Giới khác và
Địa khác không có quả đẳng lưu và quả dị thục, cho nên không tùy tăng.
Lại nữa, Địa mình và Bộ khác thô-tế tương tự cho nên có thể tùy tăng,
Địa trên vi tế hơn cho nên không thể tùy tăng.
Hỏi: Dị thục biến hành cùng với dị thục không biến hành có lần
lược chuyển tiếp làm nhân hay không?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Dị thục biến hành làm nhân
cho dị thục không biến hành, dị thục không biến hành cũng không làm
nhân cho dị thục biến hành; như tùy miên biến hành làm nhân cho tùy
miên không biến hành, tùy miên không biến hành của Bộ khác không
có thể làm nhân cho tùy miên biến hành, dị thục cũng như vậy.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cá ch nói như vậy, bởi vì
pháp tùy miên sai khác, pháp dị thục sai khác, tùy miên có năm Bộ mà
dị thục chỉ riêng do tu mà đoạn. Cần phải đưa ra cách nói như vậy: Dị
thục biến hành làm nhân cho dị thục  biến hành, cũng làm nhân cho dị
thục không biến hành; dị thục không bi ến hành làm nhân cho dị thục
không biến hành, cũng làm nhân cho dị thục biến hành, bởi vì Địa giống
nhau-Bộ giống nhau và tánh loại như nhau.
Hỏi: Nhân biến hành lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Tất cả tùy miên biến hành của quá khứ và hiện tại, cùng với
các pháp câu hữu tương ứng với nó. Đã nói về tự tánh, cho nên nay sẽ
nói.
Hỏi: Vì sao gọi là nhân biến hành, biến hành là có nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa làm nhân khắp nơi là nghĩa của biến hành. Lại   nữa,
nghĩa có thể duyên với khắp nơi là nghĩa của biến hành. Lại nữa, nghĩa
tùy tăng khắp nơi là nghĩa của bi ến hành. Nhân biến hành này chỉ có
quả đẳng lưu nối thông với hai đời quá khứ và hiện tại.
Thế nào là nhân dị thục? Cho đến nói rộng ra…
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác mà biểu hiện rõ ràng
chánh lý. Nghĩa là hoặc có người ch ấp: Lìa Tư không có nhân dị thục,
lìa Thọ không có quả dị thục; như phái Thí Dụ. Vì ngăn chặn cái  chấp
338 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ấy mà biểu hiện nhân dị thục và quả dị thục đều nối thông cả năm uẩn.
Hoặc lại có người chấp: Chỉ riêng tâm - tâm sở có nhân dị thục và quả
dị thục; như phái Đại Chúng Bộ. Vì ngăn chặn cái chấp ấy mà biểu hiện
nhân quả này, cũng nối thông với các sắc bất tương ưng hành. Hoặc lại
có người chấp: Chỉ riêng tâm - tâm sở vả các sắc pháp, có nhân dị thục
và quả dị thục. Vì ngăn chặn cái  chấp ấy mà biểu hiện nhân này mà
cũng nối thông với bất tương ưng hành. Ho ặc lại có người chấp: Các
nhân dị thục cần phải rời bỏ tự Th ể thì quả ấy mới thành thục. Họ đưa
ra cách nói như vậy: Các nhân dị thục cần phải tiến vào quá khứ mới
mang lại quả của nó, quá khứ đã diệt cho nên không có tự thể. Vì ngăn
chặn cái chấp ấy mà biểu hiện nhân dị thục đến phần vị dị thục vẫn còn
có thật Thể. Hoặc lại có người cha áp: Các nhân quả- dị thục nếu chưa
thuần thục thì Thể của nó luôn luôn có, quả ấy thần thục rồi thì Thể của
nó hủy hoại. Như Ẩm Quang Bộ, họ đưa ra cách nói như vậy: Giống
như hạt giống, nếu mầm chưa mọc ra thì Thể của nó luôn luôn có, mầm
mọc lên rồi liền hủy hoại, các nhân dị thục cũng lại như vậy. Vì ngăn
chặn cái chấp ấy mà biểu hiện nhân dị thuc, tuy quả đã thuần thục mà
Thể của nó vẫn có. Hoặc lại có người  chấp: Thiện-ác đã tạo ra không
có quả khổ-vui; như các ngoại đạo. Vì ngăn chặn cái chấp ấy mà biểu
hiện nghiệp thiện-ác có quả khổ-vui. Vì những lí do như vậy, cho nên
soạn ra luận này.
Hỏi: Thế nào là nhân dị thục?
Đáp: Các tâm-tâm sở pháp, tiếp nha än sắc dị thục của tâm-tâm
sở pháp và tâm bất tương ưng hành. Tâm-tâm sở pháp này làm nhân
dị thục cho dị thục của nó. Trong này, các tâm-tâm sở pháp, nghĩa là
tất cả tâm-tâm sở pháp bất thiện-thiện hữu lậu. Ở đây nói là cũng thâu
nhiếp tùy chuyển sắc của nó, bởi vì bất tương ưng hành cùng chung nên
quả với tâm-tâm sở. Dị thục sắc, nghĩa là sắc uẩn, tức là sắc-hương-vị-
xúc của năm căn như nhãn… Tâm thì gọi  là Thức uẩn, tức là sáu thức
thư nhãn… Tâm sở pháp, nghĩa là ba uẩn, tức là Thọ-Tưởng-Tư… Tâm
bất tương ưng hành, nghĩa là Hành uẩn, tức là mạng căn-chúng đồng
phân… Đây là biểu hiện nhân dị thục va ø quả dị thục đều nối thông cả
năm uẩn.
Lại nữa, các nghiệp thân-ngữ, tiếp nhận sắc dị thục của tâm-tâm
sở pháp và tâm bất tương ưng hành, nghiệp thân- ngữ này làm nhân dị
thục cho dị thục của nó.
Hỏi: Tùy tâm chuyển nghiệp thân-ngữ, vốn cùng nên quả với tâm,
như trước đã nói. Trong này lại nói đến nghiệp thân-ngữ, là nói đến
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 339  
www.daitangkinh.org  
pháp nào?
Đáp: Thiện-bất thiên biểu cùng dựa vào biểu nghiệp mà phát sinh
vô biểu nghiệp, không tùy tâm chuyển hai nghiệp thân-ngữ, bởi vì hai
nghiệp này chắc chắn có năng lực dẫn đến quả dị thục. Có người nói:
Trong này nói đến thân-ngữ biểu và sa ùt-na này đã phát sinh vô biểu,
bởi vì cùng chung nên quả. Cách nói  ấy không hợp lý, bởi vì biểu
nghiệp của thân- ngữ và vô biểu cùng l úc phát sinh, vô biểu của thân-
ngử không phải là nên Giới như nhau, nó không làm nhân câu hữu cho
nhau. Có người nói: Biểu nghiệp c ùng dựa vào biểu nghiệp mà phát
sinh vô biểu của thân-ngữ, tuy không phải là cùng nên quả nhưng chắc
chắn cùng lúc tiếp nhân quả dị thục, bởi vì cùng nên tâm dấy khơi.
Cách nói ấy không hợp lý, bởi vì lần lượt chuyển tiếp hướng về với
nhau không phải là nhân câu hữu, thì làm sao nói chắc chắn là cùng
chung nên sát-na tiếp nhận quả dị thục? Nhưng biểu và vô biểu lần lượt
chuyển tiếp không làm nhân câu hữu, cho nên quả dị thục khác nhau. Ở
trong biểu nghiệp có bảy chi đều khác nhau, mỗi môt chi dẫn đến quả dị
thục khác nhau, mỗi nên chi đều có nhiều cực vi, mỗi môt cực vi có ba
đời khác nhau, ở trong mỗi nên đời có nhiều sát-na, mỗi nên sát-na có
quả dị thục sai khác, bởi vì không phải là nhân câu hữu; vô biểu nghiệp
cũng như vậy. Tùy tâm chuyển bảy chi vô biểu có thể lần lượt chuyển
tiếp làm nhân câu hữu bởi vì cùng chung quả dị thục, như trước đã nói.
Trong này nói đến biểu nghiệp và vô biểu nghiệp, thì cũng thâu nhiếp
tùy chuyển sinh… của nó, bởi vì cu øng chung nên quả mà tiếp nhân dị
thục, như trước nên biết.
Lại nữa, các tâm bất tương ưng ha ønh tiếp nhận sắc dị thục của
tâm-tâm sở pháp và tâm bất t ương ưng hành, tâm bất tương ưng hành
này làm nhân dị thục cho dị thục của nó, đó gọi là nhân dị thục.
Hỏi: Các tâm-tâm sở, biểu nghiệp-vô biểu nghiệp, tùy chuyển
sinh…, như trước đã nói, bởi vì cùng chung nên quả; nay lại nói đến bất
tương ưng hành nào?
Đáp: Nay nói đến đạt được định V ô tưởng-định Diệt tận, tất cả
pháp hữu lậu thiện-bất thiện và các tướng tùy chuyển sinh… của nó, bởi
vì trước đây chưa nói đến.
Hỏi: Định Vô tưởng tiếp nhận quả dị thục nào?
Đáp: Có người nói: Định Vô tưởng tiếp nhận quả dị thục của Vô
tưởng và sắc; dị thục chúng đồng phần của mạn căn ấy, là quả nghiệp
của tâm Hữu thuộc tĩnh lự thứ tư, dị t hục của các ẩn c òn lại của nó là
quả chung. Có người nói: Định Vô tưởng tiếp nhận quả dị thục của Vô
340 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
tưởng và sắc, dị thục của mạng căn ấy chính là quả nghiệp của tâm Hữu
thuộc tĩnh lự thứ tư, dị thục của các uẩn còn lại của nó là quả chung. Có
người nói: Định Vô tưởng tiềp nhận quả dị thục của Vô tưởng và sắc, dị
thục của các uẩn còn lại của nó là quả chung. Có người nói: Định Vô
tuởng chỉ tiếp nhận quả dị thục của Vô tưởng, dị thục của các uẩn còn
lại của nó là quả chung.
Hỏi: Nếu mạng căn cũng là quả dị thuc chứ không phải là nghiệp,
thì luận Phẩm Loại Túc nói phải  thông hiểu thế nào? Như nói: “ Nên
pháp là dị thục của nghiệp mà không phải là nghiệp, đó gọi là mạng
căn”.
Đáp: Tất cả mạng căn chỉ là dị thuc, tất cả dị thục do nghiệp mà
hiện bày. Dựa vào ý sâu xa này cho nên đưua ra cách nói như vậy, mà
thật ra thì mạng căn cũng không phải là nghiệp cảm. Lại nữa, luận ấy
dựa vào thế tục mà nói chứ không dựa vào thắng nghĩa, nghĩa là các
thế gian trông thấy người thọ mạng ngắn ngủi thì nói là người này gây
ra nghiệp chết yểu, trông thấy người thọ mạng dài lâu thì nói người này
gieo nghiệp sống lâu. Có người nói: Cõi trời Vô tưởng lúc không có tâm
cũng tiếp nhận quả nghiệp của tâm Hữu thuộc tĩnh lự thứ tư, lúc tâm
phát sinh cũng tiếp nhận quả của Định Vô tưởng.
Hỏi: Nếu lúc không có tâm cũng tiếp nhận quả của tâm Hữu, lúc
tâm phát sinh cũng tiếp nhận quả của không có tâm, thì làm sao nhân-
quả không điên đảo được?
Đáp: Như nghiệp có sắc cũng ti ếp nhận quả của không có sắc,
nghiệp không có sắc cũng tiếp nhận qua û của có sắc , mà không có sai
lầm điên đảo về nhân- quả; ở đây cũng như vậy. Tôn giả Thiết-ma-
đạt-đa nói rằng: “Định Vô tưởng tiếp nhận quả dị thục của Vô tưởng và
chúng đồng phân, dị thục của mạng ca ên và sắc ấy, là quả nghiệp của
tâm Hữu thuộc tĩnh lự thứ tư, tâm-tâm sở ấy và tâm bất tương ưng hành
còn lại, đều không phải là dị thục.”
Lời bình: Tôn giả kia không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì
dị thục chúng đồng phân là quả của nghiệp, tâm-tâm sở ấy và tâm bất
tương ưng hành còn lại cũng có dị thục này. Vì vậy Tôn giả Phật-đà-đề-
bà nói: “ Định Vô tưởng tiếp nhận quả dị thục của Vô tưởng, mạng căn
chúng đồng phân ấy, là quả nghiệp của tâm Hữu thuộc tĩnh lự thứ tư, dị
thục của các uẩn còn lại của nó là quả chung”.
Lời bình: Tôn giả ấy không đưa cách nói như vậy, bởi vì năm căn
như nhãn… là quả của nghiệp. Nên đưa ra cách nói như vậy: Dị thục của
Vô tưởng chỉ là quả của Định Vô tưởng, mạng căn chúng đồng phần ấy
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 341  
www.daitangkinh.org  
và dị thục của năm sắc can, chỉ là quả nghiệp của tâm Hữu thuộc tĩnh
lự thứ tư, dị thục của các uẩn còn lại của nó là quả chung.
Hỏi: Định Diệt tận tiếp nhận quả dị thục nào?
Đáp: Tiếp nhận quả dị thục của  bốn uẩn thuộc Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, trừ ra mạng căn chúng đồng pha àn, bởi vì dó chỉ là quả ng-
hiệp.
Hỏi: Các Đắc (nên trong bốn loại bất tương ưng pháp) tiếp nhận
quả dị thục nào?
Đáp: Các Đắc tiếp nhận quả dị thục của sắc-tâm-tâm sở pháp và
tâm bất tương ưng hành; sắc thì gọi là sắc-hương-vị-súc, chứ không phải
là năm sắc căn, bởi vì quả nghiệp c ủa nó; tâm-tâm sở pháp thì gọi là
khổ thọ-lạc thọ và bất khổ bất lạc thọ, cùng pháp tương ưng với nó; tâm
bất tương ưng hành thì gọi là các Đắc về sinh-lão-trú và vô thường.
Tôn giả Tăng-già-phiệt-tô nói rằng: “Đắc cũng có thể tiếp nhận
năm căn như nhãn… và quả dị thục  của mạng căn chúng đồng phần”.
Tôn giả đưa ra cách nói như vậy: “Tuy mỗi nên Đắc không có năng lực
dẫn dắt các chúng đồng phần, nhưng nhiều Đắc tụ tập thì có thể dẫn dắt
chúng đồng phần. Nhưng mà chúng đồng phần chỉ cảm được thân nhu
độn chậm chạp, như những loài giun đất… do Đắc mà cảm sắc của chín
xứ, trừ ra Thanh. Tâm-tâm sở pháp bao gồm bất tương ưng hành của ba
tập hợp về thọ, nghĩa là chúng đồng phần của mạng căn và các Đắc về
sinh-trú-dị-diệt”.
Lời bình: Tôn giả kia không nên đưua ra cách nói như vậy, bởi
vì các Đắc hướng về với nhau chứ không phải là nhân câu hữu, giả sử
tập trung rất nhiều mà lại có lợi ích gì, bởi vì không phải là cùng nên
quả cho nên không có thể cùng nhau dẫn dắt các chúng đồng phần. Tôn
giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Đắc không có thể dẫn dắt các
chúng đồng phần . Lúc cácnghiệp dẫn dắt các chúng đồng phần của
Đắc thì đối với căn xứu như nhãn…, chỉ có thể cảm nhận về sắc-hương-
vị-súc của Đắc”.
Lời bình: Tôn giả ấy không nên đưa cách nói như vậy, đừng nói là
Đắc của cõi vô sắc không có quả dị t hục, vì vậy nên biết cách nói thứ
nhất là hợp lý.
Hỏi: Trong luận Phẩm Loại Túc nói: “Thế nào là nhân dị thục?
Nghĩa là tất cả pháp hữu lậu thiện và bất thiện”. Cùng với nhân dị thục
mà luận này đã nói , có gì sai biệt?
Đáp: Luận này là không liễu nghĩa,  luận kia là liễu nghĩa; luận
này có ý khác, luận kia không có ý khác; luận này có nhân khác,  luận
342 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
kia không có nhân khác; lu ận này dựa vào thế t ục, luận kia dựa vào
thắng nghĩa; luận này có ẩn hiện rõ ràng, luận kia không có ẩn hiện
rõ ràng. Lại nữa, luận này nói về nha ân dị thục đã sinh, luận kia nói về
nhân dị thục đã sinh-chưa sinh; lua än này nói về nhân dị  thục của Dữ
quả(dẫn đến quả), luận kia nói về nhân dị thục của Dữ quả và chưa Dữ
quả. Lại nữa, luận này nói về quả của nghiệp mới, luận kia nói về quả
của nghiệp cũ và mới. Lại nữa, lua än này nói về nhân dị thục của quá
khứ, luận kia nói về nhân dị thục của  ba đời. Lại nữa, luận này nói về
nhân dị thục đang Dữ quả, luân kia noío về nhân dị thục đã-đang và sẽ
Dữ quả. Đây gọi là sự sai biệt giữa luân này và luận kia.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ nói về nhân dị thục đang Dữ quả?
Đáp: Bởi vì đang Dữ quả thì tướng của nó hiện bày. Lại nữa, bởi
vì quả ấy hiện rõ trước mắt mà thi thiết các hửu tình ở năm nẻo. Lại
nữa, bởi vì lúc bấy giờ nhân na øy có tác dụng cuối cùng cho nên dùng
quan hệ đang Dữ quả, để biểu hiện rõ ràng về nhân sẽ Dữ quả và đã
Dữ quả. Bởi vì thích ứng đối với nghĩa, cho nên trong này chỉ nói đến
nhân đang Dữ quả.
Lại nữa, trong cõi Dục có nhân dị thục của bốn uẩn đạt được nên
quả, quả đó là thiện-bất thiện, tâm-tâm sở pháp và dị thục sinh… của nó;
có nhân dị thục của hai uẩn đạt  được nên quả, đó là thân nghiệp-ngữ
nghiệp thiện-bất thiện và dị thục sinh… của nó; có nhân dị thục của nên
uẩn đạt được nên quả, đó là Đắc và dị thục sinh… của nó. Trong cõi sắc
có nhân dị thục của năm uẩn đạt  được nên quả, đó là tùy chuyển sắc-
tâm-tâm sở pháp và dị thục sinh của nó; có nhân dị thục của bốn uẩn đạt
được nên quả, đó là không có tùy chuyển sắc thiện-tâm-tâm sở pháp và
dị thục sinh… của nó, có nhân dị t hục của hai uẩn đạt được nên quả, đó
là thân-ngữ biểu thiện và dị thục sinh… của nó; có nhân dị thục của nên
uẩn đạt được nên quả, đó là Đắc của định Vô tưởng và dị thục sinh… của
nó. Trong cõi vô sắc có nhân dị thục của bốn uẩn đạt được nên quả, đó
là tâm-tâm sở pháp thiển và những dị thục sinh của nó; có nhân dị thục
của nên uẩn đạt được nên quả, đó là Đắc của định Diệt tận và những dị
thục sinh của nó. Lại nữa, có nghiệp chỉ tiếp nhậndị thục của nên xứ, đó
là Đắc thuộc nghiệp của mạng căn chúng đồng phần, nghiệp đó chỉ tiếp
nhận dị thụccủa pháp xứ; có nghiệp chỉ tiếp nhận dị thục của hai xứ, đó
là Đắc thuộc nghiệp của Ý xứ, nghiệp ấy chỉ tiếp nhận dị thục của Ý xứ
vá pháp xứ; Đắt thuộc nghi ệp của Xúc xứ cũng tiếp nhận dị thục của
hai Xứ, đó là Xúc xứ và Pháp xứ; Đắc thuộc nghiệp của Thân xứ tiếp
nhận dị thục của ba Xứ, đó là Thân xứ - Xúc xứ và Pháp xứ; Đắc thuộc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 343  
www.daitangkinh.org  
nghiệp của Sắc - Hương - Vị xứ cũng như vậy, đều tiếp nhận dị thục của
Tự xứ - Xúc xứ và pháp xứ; Đắc thuộc nghiệp của Nhãn xứ tiếp nhận
dị thục của bốn Xứ, đó là nhãn xứ - Thân xứ - Xúc xứ và Pháp xứ; Đắc
thuộc nghiệp của Nhĩ - Tỷ - Thiệt  xứ cũng như vậy, nghĩa là đều tiếp
nhận dị thục của Tự xứ - Thân xứ - Xúc xứ và Pháp xứ.
Có Sư khác nói: Tất cả đại chủng đều sinh ra sắc - thanh, các sắc
của cõi Dục không tách rời hương - vị . Vị ấy đưa ra cách nói như vậy:
Đắc thuộc nghiệp của Nhãn xứ tiếp nha än dị thục của bảy xứ, đó là dị
thục của Nhãn xứ - Thân xứ và dị t hục của Sắc - H ương - Vị - Xúc -
Pháp xứ; Đắc thuộc nghiệp của Nhĩ - Tỷ - Thiệt xứ cũng như vậy, nghĩa
là đều tiếp nhận dị thục của Tự xứ - Thân xứ và dị thục của Sắc - Hương
- Vị - Xúc - Pháp xứ; Đắc thuộc nghi ệp của Thân xứ tiếp nhận dị thục
của sáu Xứ, nghĩa là dị thục của Thân xứ và dị thục của Sắc - Hương
- Vị - Xúc - Pháp xứ; Đắc thuộc nghi ệp của Hương - Vị - Xúc xứ cũng
như vậy, nghĩa là đều tiếp nhận dị thục của Sắc - Hương - Vị - Xúc -
Pháp xứ.
Như vậy đã nó đều là Đắc nhất định, Đắc không nhất định thì số
đó không xác định được. Nhưng mà có nghiệp có thể tiếp nhận dị thục
của tám Xứ, có nghiệp có thể tiếp nhận dị thục của chín Xứ, có nghiệp
có thể tiếp nhận dị thục của mười Xứ, có nghiệp có thể tiếp nhận dị thục
của mười nên Xứ, tất cả đều trừ ra Thanh xứ.
Hỏi: Vì sao có nghiệp có thể tiếp  nhận dị thục của nhiều Xứ, có
nghiệp có thể tiếp nhận dị thục của nên ít Xứ?
Đáp: Nếu nghiệp có các loại c ông năng đạt được các loại quả,
thì tiếp nhận dị thục của nhiều Xứ; nếu nghiệp không có các loại công
năng không đạt được các loại quả, thì ti ếp nhận dị thục của nên ít Xứ.
Như hạt giống bên ngoài có các loại công năng thì có được các loại quả,
như cây lúa - cây mía - cây nho - ngó sen…; không có các loại công năng
thì không có được các loại quả, như hạt  cây Tố - chước - ca, Đa - la…
Nghĩa là trong đầm có loại cỏ tên la ø Tố - chước - ca, nên hạt mọc lên
nên cây mà lại cao mấy thước, phía trên có nên ít lá, hình dáng cây ấy
như cái tán; có loài cây Đa - la cao hơn nên trăm khuỷu tay, phía trên
cũng thưa ít lá, hình dáng cây ấy như cái tán, thân cây thẳng tuy cao mà
trái hạt rất ít. Nghiệp cũng như vậy, nhưng mà nghiệp của nên đời có
được quả của ba đời, chứ không có nghi ệp của ba đời mà có được quả
của nên đời; nghiệp của nên sát-na có được quả của nhiều sát-na, chứ
không có nghiệp của nhiều sát-na mà c ó được quả của nên sát-na; bởi
vì quả của các nghiệp thiện - bất thiện là vô ký, như nhân không giảm
344 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
mà quả được sinh ra.
Hỏi: Đối với tạo nghiệp thì trước tiên là tạo nghiệp dẫn dắt chúng
đồng phần, hay là trước tiên tạo nghiệp đầy đủ chúng đồng phần?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Trước tiên tạo nghiệp dẫn
dắt, sau đó tạo nghiệp đầy đủ, nếu tr ước tiên không dẫn dắt thì về sau
không có gì đầy đủ được. Giống như thợ vẽ, trước tiên đưa ra vị trí mô
phỏng, sau đó tô điểm thêm nhiều màu sắc; ở đây cũng như vậy. Có Sư
khác nói: Trước tiên tạo nghiệp đầy đủ, sau đó tạo nghiệp dẫn dắt, như
Bồ - tát trước tiên trải qua ba vô số kiếp đạo nghiệp đầy đủ rồi, sau đó
ở trong trăm đại kiếp mới tạo nghiệp dẫn dắt. Nói như vậy thì đây là
sự việc không nhất định, hoặc có Bồ - tát trước tiên tạo nghiệp dẫn dắt,
sau đó tạo nghiệp đầy đủ; hoặc có B ồ - tát trước tiên tạo nghiệp đầy
đủ, sau đó tạo nghiệp dẫn dắt, tùy theo ý thích của người tạo nghiệp mà
phát khởi.
Lại nữa, có ba loại tiếp nhận nghiệp dị thục:
1. Tiếp nhận nghiệp thuận theo pháp hiện tại.
2. Tiếp nhận nghiệp thuận theo đời sau.
3. Tiếp nhận nghiệp thuận theo đời tiếp sau.
Tiếp nhận nghiệp thuận theo pháp hiện tại, nếu nghiệp của đời
này tạo tác tăng trưởng, thì ngay đời này tiếp nhận quả dị thục, chứ
không phải là ở đời khác. Tiếp nhận nghiệp thuận theo đời sau, nếu
nghiệp của đời này tạo tác tăng trưởng, thì vào đời sau sẽ tiếp nhận quả
dị thục, chứ không phải là ở đời khác. Tiếp nhận nghiệp thuận theo đời
tiếp sau, nếu nghiệp của đời này tạo tác tăng trưởng, thì vào đời thứ ba
hoặc là đời thứ tư về sau, như thứ t ự mà tiếp nhận quả dị thục. Nhưng
nói đến thanh âm của Dị thục thì nghĩa co nhiều loại. Có nơi nói Đẳng
lưu gọi là dị thục, như nói Thọ là dị thục của chi ái. Có nơi nói Trưởng
dưỡng gọi là dị thục, như nói đồ ăn t hức uống và các loại thuốc thang
chữa bệnh có được, là dị thục của niềm vui. Có nơi nói sự việc trong
giấc mơ gọi là dị thục, như nói mộng thấy những điều như vậy - như vậy,
là dị thục của chủng loại. Có nơi nói giàu có tiết kiệm gọi là dị thục, như
nói ngôi so nằm ở lộ trình này, sẽ có dị thục của sự giàu có tiết kiệm
như vậy. Có nơi nói Phạm vương gọi là dị thục, như nói Đại Tiên ta còn
chưa đi xem ánh sáng này có dị thục như thế nào? Có nơi nói dị thục gọi
là dị thục, như trong này nói quả dị t hục của Sắc… gọi là dị thục. Thục
có hai loại:
1. Đồng loại.
2. Dị hoặc.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 345  
www.daitangkinh.org  
Đồng loại thục, tức là quả Đẳng lưu, nghĩa là thiện sinh ra thiện,
bất thiện sinh ra bất thiện, vô ký sinh ra vô ký. Dị loại thục, tức là quả
dị thục, nghĩa là thiện - bất thiện sinh ra quả vô ký, quả vô ký này sinh
ra từ nhân khác loại của thiện và bất thiện cho nên gọi là dị thục.
Hỏi: Nếu khác loại mà thục gọi là quả dị thục, thì tại sao tên gọi
của nẽo ác không phải là thục?
Đáp: Nơi ấy cũng là dị thục, nhưng bởi vì thấp kém cho nên nói
không phải là thuần thục; như có những vật thuộc thôn xóm - thành ấp
thấp kém thì gọi là không phải thôn xóm - thành ấp… Lại nữa, bởi vì quá
thuần thục cho nên gọi là không ph ải thục, như thợ gốm vụng về nung
đốt các loại đồ sành sứ, tốn nhiều rơm cỏ - củi khô mà đồ vật đều cháy
rụi, không dùng để trao đổi gì được, c ũng gọi là không phải thục. Nẽo
ác cũng như vậy, bởi vì quả khổ đau quá nhiều cho nên gọi là không
phải thục. Lại nữa, ở những nẽo ấy không có dị thục của thiện cho nên
gọi là không phải thục.
Hỏi: Nẽo súc sinh và nẽo quỷ cũng tiếp nhận quả thiện, tại sao
nẽo ác đều gọi là không phải thục?
Đáp: Bởi vì nơi ấy ít quả th iện cho nên cũng gọi  là không có,
như sông ít nước cũng gọi là không có nước. Lại nữa, nẽo ác kia tuy có
thiện, nhưng không có thể tu pháp thiện  tốt đẹp khác, cho nên gọi là
không phải thục; vì như nhà nông thu hoạch mùa màng rất ít cũng gọi là
không phải thục, mà thật ra nẽo ác cũng có quả dị thục.
Hỏi: Tại sao pháp hữu lậu thiện và bất thiện có quả dị thục, nhưng
pháp vô lậu ký thì không có quả dị thục?
Đáp: Bởi vì các duyên của tự tánh có ba loại thiếu – đủ không
giống nhau, như hạt giống bên ngoài. Ví như hạt giống rắn chắc đặt vào
giữa thửa ruộng tốt, dùng phân bón phủ lên và nước tưới thấm, đầy đủ
sức mạnh của nhân duyên thì sẽ na åy mầm. Như vậy, tự tánh của pháp
hữu lậu thiện và bất thiện rất rắn chắc, đặt vào giữa thửa ruộng hữu
lậu, tưới thấm bằng nước Ái, che phủ bằng những kiết khác, đầy đủ sức
mạnh của nhân duyên thì mầm hữu lậu mọc lên. Ví như hạt giống rắn
chắc đưa vào trong kho lẫm, thiếu duyên của nước - phân thì không thể
nào nẩy mầm được. Như vậy, Thể của  pháp hữu vi vô lậu thiện tuy là
rắn chắc, nhưng thiếu nước Ái và những kiên khác tưới thấm thì mầm
hữu lậu không mọc lên được. Ví như hạt giống hư hoại tuy đặt vào thửa
ruộng tốt, dùng phân bón phủ lên và nước tưới thấm, nhưng thiếu sức
mạnh của nhân thì không thể nào na åy mầm được. Như vậy, các pháp
hữu vi vô ký, tuy dùng nước Ái và những kiến khác che phủ tưới thấm,
346 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
mà thể yếu kém thì mầm hữu lậu không mọc lên được.
Hỏi: Lại vì duyên cơ nào ma ø các pháp hữu vô lậu không có quả
dị thục?
Đáp: Bởi vì không phải là ruộng đất-không phải là đồ dùng, cho
đến nói rộng ra. Lại nữa, nếu pháp có năng lực khiến cho sinh-lão-
bệnh-tử của các cõi-các nẽo luôn luôn nối tiếp nhau, thì có quả đi thục;
pháp vô lậu có năng lực khiến cho sinh-lão-bệnh-tử của các cõi-các
nẽo đoạn dứt tất cả, cho nên không c ó quả dị thục. Lại nữa, nếu pháp
có năng lực khiến cho các cõi-cá c nẽo dần dần tăng trưởng thì có quả
dị thục; pháp vô lậu có năng lực khiến cho các cõi-các nẽo dần dần tổn
giảm, cho nên không có quả dị thục. Lại nữa, nếu pháp là khổ thì sinh-
lão-bệnh-tử của các cõi thế gian hướng về hành tập mà có quả dị thục;
pháp vô lậu là khổ thì sinh-lão-bệnh-tử của các cõi thế gian hướng về
hành diệt, cho nên không có quả dị thục . Lại nữa, nếu pháp là sự việc
của thân kiến, là sự việc của điên đảo, là sự việc của tham ái, là sự việc
của tùy miên, có cấu nhiễm-có độc hại-có uế trược, thuận theo Khổ-
Tập để rơi vào ba cõi thì có quả dị thục; các pháp vô lậu không giống
như thế, cho nên không có quả dị thục. Lại nữa, nếu pháp vô lậu có dị
thục, thì vì nhân tốt đẹp mà được quả thấp kém; nhân là pháp hữu vi
vô lậu thiện, quả là pháp vô ký hữu lậu. Lại nữa, nếu pháp vô lậu có dị
thục, thì vì Thánh đạo làm cho có sự nối tiếp nhau, Thánh đạo nối tiếp
quả báo thì trái ngược với  lý. Lại nữa, nếu pháp vô lậu có dị thục, thì
nơi nào sẽ tiếp nhận? Nếu ở cõi Dục thì không hợp lý, bởi vì pháp vô
lậu không hệ tuộc cõi Dục, như nghiệp của cõi sắc và vô sắc. Nếu ở cõi
sắc cũng không hợp lý, bởi vì pháp vô lậu không hệ thuộc cõi sắc, như
nghiệp của cõi Dục và vô sắc. Nếu ở cõi vô sắc thì cũng không hợp lý,
bởi vì pháp vô lậu không hệ thuộc cõi Vô sắc, như nghiệp của cõi Dục
và cõi Sắc. Nếu ở ngoài ba cõi  thì cũng không hợp lý, bởi vì ngoài ba
cõi không có nơi nào khác nữa. Lại nữa, Thánh đạo vô lậu đối trị  với
dị thục và nhân dị thụ c, nếu còn có thể cảm đến quả dị thục, thì còn
cần phải đối trị; mà đối trị dị thục này vốn là vô lậu, lại còn cảm đến dị
thục; vì đối trị dị thục ấy lại phải tu Thánh đạo, ngay Thánh đạo ấy lại
cảm đến dị thục. Như vậy lần lượt chuyển tiếp thì trở thành vô cùng tận,
vậy thì sẽ không có giải thoát xuất  ly, đừng phát sinh sai lầm này! Vì
vậy, pháp vô lậu không có quả dị t hục. Lại nữa, nếu pháp vô lậu cảm
đến dị thục, thì sẽ hoàn toàn không đạt được Niết-bàn, Thánh giả không
cần phải chịu khó siêng năng tu tập, thì dẫn đến pháp luân chuyển trong
sinh tử. Vì vậy, pháp vô lậu không có quả dị thục.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 19 347  
www.daitangkinh.org  

thục?
Hỏi: Lại vì duyên cớ nào mà các pháp vô ký không có quả dị

Đáp: Bởi vì không phải là ruộng đất-không phải là đồ dùng,  cho
đến nói rộng ra. Lại nữa, nếu pháp vô ký có quả dị thục, thì quả dị thục
này là chính là vô ký, hay là thiện-ba át thiện? Nếu như là vô ký, thì tại
sao gọi là dị thục chứ không phải là dị loại thục? Nếu là thiện-bất thiện
thì cũng không phải là dị thục, bởi vì quả dị thục là vô ký. Lại nữa, nếu
pháp vô ký có dị thục, thì quả dị thục này la vô ký cho nên phải có dị
thục, ngay nơi dị thục ấy lại cần phải tự nó cảm đến quả dị thục khác.
Như vậy, lần lượt chuyển tiếp thì trở thành vô cùng tận, vậy thì sẽ
không có giải thoát xuất ly, đừng phát sinh sai lầm này! Vì vậy pháp vô
ký không có quả dị thục. Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên
chỉ riêng các pháp hữu lậu thiện-bất thiện là nhân dị thục.


„
348 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA