A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 181

Việt dịch

QUYỂN 181

LUẬN VỀ BẤT HOÀN (Phần 8)

Như nói: “Trong đệ tử của Ta, Đại Ca-diếp-ba ít muốn-vui đủ-đầy
đủ hạnh Đầu-đà (đổ đa), Bạc-cử-la ít bệnh-tiết kiệm-đầy đủ giới hạnh
thanh tịnh.”
Hỏi: Hai vị này có gì sai biệt?
Đáp: Tôn giả Đại Ca-diếp-ba có được đồ ăn thức uống hoặc dở-
hoặc ngon, đều lần lượt mà ăn c hứ không hề chọn lựa, giống như con
ngựa hay tùy theo thức ăn có được mà ăn; Tôn giả Bạc-cử-la có được đồ
ăn thức uống hoặc dở-hoặc ngon, chọn bỏ loại ngon mà ăn loại dở.
Hỏi: Vì sao Tôn giả Đại Ca-d iếp-ba thì ngon dở đều ăn, mà Tôn
giả Bạc-cử-la bỏ ngon-ăn dở?
Đáp: Tôn giả Đại Ca-diếp-ba có đủ niềm vui vi diệu trú trong
pháp của Sa-môn, có đủ niềm vui vi diệu cho nên khôn g bỏ thức ăn
ngon, trú trong pháp của Sa-môn cho nên không bỏ thức ăn dở, chỉ tùy
theo có được lần lượt mà ăn. Tôn giả Bạc-cử-la có đủ niềm vui thô thiển
trú trong pháp của Sa-môn, có đủ niềm vui thô thiển cho nên chọn bỏ
thức ăn ngon, trú trong pháp của Sa-môn cho nên chọn ăn thức ăn dở.
Lại nữa, Tôn giả Đại Ca-diếp-ba, hiểu biết rộng-phước lớn, dễ có
được áo quần-ăn uống-đồ nằm-thuốc th ang và các vật dụng sinh hoạt,
nhưng không tiếp nhận trước công đức Đa àu-đà mà có thể phụng hành.
Vị ấy do hai duyên thật là khó làm, đó là dễ có được lợi dưỡng, không
tiếp nhận công đức Đầu-đà mà có thể phụng hành. Tôn giả Bạc-cử-la,
không phải là hiểu biết rộng-phước lớn, khó có được áo quần-ăn uống-
đồ nằm-thuốc thang và các vật  dụng sinh hoạt, nhưng tiếp nhận trước
công đức Đầu-đà mà cũng có thể phụng hành. Tỳ kheo ít hiểu biết mà
tiếp nhận công đức Đầu-đà, ở tron g sự tùy chuyển này không phải là
khó. Vị ấy do hai duyên không phải là khó làm, đó là khó có được  lợi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 521  
www.daitangkinh.org  
dưỡng, tiếp nhận trước công đức Đầu-đà thuận theo mà phụng hành.
Có người đối với văn này đưa ra cách tụng trái ngược nhau, đó
là Tôn giả Đại Ca-diếp-ba, hiểu bi ết rộng-phước lớn, dễ có được áo
quần-ăn uống-đồ nằm-thuốc thang và các vật dụng sinh hoạt, tiếp nhận
trước công đức Đầu-đà thuận theo mà phụng hành. Tôn giả Bạc-cử-la,
không phải là hiểu biết rộng-phước lớn, khó có được áo quần-ăn uống-
đồ nằm-thuốc thang và các vật dụng sinh hoạt, không tiếp nhận trước
công đức Đầu-đà này thuận theo mà phụng hành. Tỳ kheo ít hiểu biết
không tiếp nhận công đức Đầu-đà, ở trong sự tùy chuyển này không
phải là khó. Vị ấy do hai duyên kh ông phải là khó làm, đó là khó có
được lợi dưỡng, không tiếp nhận trước công đức Đầu-đà thuận theo mà
phụng hành. Đây là hiển bày về Đại Ca-diếp-ba do ba sự việc cho nên
hơn hẳn, đó là có đủ niềm vui vi diệu, dễ có được lợi dưỡng, tiếp nhận
phụng hành công đức Đầu-đà.
Hỏi: Vì sao Tôn giả Bạc-cử-l a chọn bỏ thức ăn ngon mà lại ăn
thức ăn dở?
Đáp: Bởi vì sức mạnh của ý thích, ý thích của hữu tình không
giống nhau, tùy theo ý thích của mì nh mà ăn, không cần phải vặn hỏi
về lý do của điều ấy.
Có người nói: Đồ ăn thức uống ngon lành tuyệt vời, phải dùng
nhiều công sức để làm thành, không muốn nhọc nhằn tốn kém, vì thế
cho nên không ăn.
Có người nói: Đồ ăn thức uống ngon lành tuy ệt vời, tăng trưởng
tâm lý tham ái, phần nhiều từ đây ma ø khởi lên tranh chấp, vì thế cho
nên không ăn.
Có người nói: Đồ ăn thức uống ngon lành chính là nhà giàu vốn
có, bởi vì làm lợi ích cho nhà nghèo, cho nên không ăn.
Có người nói: Thức ăn ngon lành chắc chắn bởi vì giết hại nhiều
mạng sống, lấy máu thịt của nhiều thân mạng mà làm thành, bởi vì
thương xót hữu tình ấy, cho nên không ăn.
Có người nói: Thức ăn ngon lành phần nhiều sinh ra các loại lỗi
lầm tai họa, vì vậy không ăn.
Hỏi: Như đã nói Tôn giả Bạc-c ử-la chọn bỏ thức ăn ngon, là ban
đầu đã không nhận, hay là nhận rồi vứt bỏ? Giả sử như vậy thì có gì sai?
Nếu ban đầu đã không nhận, thì làm sa o gọi là người thực hành hạnh
Đầu-đà khất thực theo thứ tự mà nhận? Nếu nhận rồi vứt bỏ, thì làm sao
không tổn hoại đồ vật cúng dường của thí chủ?
Đáp: Nên nói là ban đầu đã không nhận.
522 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Nếu như vậy thì làm sao gọi là người thực hành hạnh Đầu-đà
khất thực theo thứ tự mà nhận? Đa ùp: Tôn giả ấy đạt được Nguyện trí
và Thiên nhãn, lúc sắp khất thực, trước tiên quán xét ngõ xóm-thành
ấp nào, ở phương nào chỉ có thức ăn dở, biết rồi liền đi đến khất thực
theo thứ tự.
Như trong kinh nói: “Có bốn Thánh chủng:
1. Thánh chủng dựa vào niềm vui biết đủ tùy theo ăn uống đã có
được.

được.
được.

2. Thánh chủng dựa vào niềm vui biết đủ tùy theo áo quần đã có

3. Thánh chủng dựa vào niềm vui biết đủ tùy theo đồ nằm đã  có

4. Thánh chủng dựa vào có-không có vui với Đoạn-vui với Tu.”
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn nói ra kinh này?
Đáp: Bởi vì an lập về sản nghiệp và việc làm cho các đệ tử. Đó là
ba loại trước an lập về sản nghiệp, loại thứ tư an lập về việc làm.
Ba loại trước an lập về sản nghiệp, đó là rời bỏ bốn loại nghiệp,
thực hành một loại nghiệp.
Rời bỏ bốn loại nghiệp:
1. Lấy ruộng đất làm sự nghiệp.
2. Lấy buôn bán làm sự nghiệp.
3. Lấy thuê mướn làm sự nghiệp.
4. Lấy tự tại làm sự nghiệp.
Đối với những loại này đều rời bỏ.
Thực hành một loại nghiệp, đó là chỉ lấy khất thực làm sự nghiệp.
Có người nói: Bởi vì hiển bày rõ ràng về nghiệp cung cấp không
hết và những việc cần làm.
Lại nữa, bởi vì hiển bày rõ ràng về nghiệp cung cấp không có tội
và những việc cần làm.
Lại nữa, bởi vì hiển bày rõ ràng về nghiệp cung cấp không có tổn
hại và những việc cần làm.
Lại nữa, bởi vì hiển bày rõ ràng về nghiệp cung cấp không giống
như ngoại đạo và những việc cần làm.
Trong này, nghiệp cung cấp là ba loại trước, việc cần làm là loại
thứ tư.
Có người nói: Bởi vì hiển bày r õ ràng về đạo và tư lương của
đạo.
Trong này, ba loại trước là hiển bày về tư lương của đạo, một loại
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 523  
www.daitangkinh.org  
sau là hiển bày về đạo.
Như đạo và tư lương của đạo, như vậy Sa-môn và tư lương của
Sa-môn, Bà-la-môn và tư lương của Bà-la-môn, Phạm hạnh và tư lương
của Phạm hạnh, nên biết cũng như vậy.
Bởi vì những nghĩa này, cho nên Đức  Phật thuyết ra kinh Thánh
Chủng này.
Hỏi: Tự tánh của Thánh chủng là thế nào?
Đáp: Đều lấy căn thiện không tham để làm tự tánh.
Có người nói: Ba loại trước là căn thiện không tham, một loại sau
là Tinh tiến.
Nói như vậy thì cách nói trước là hợp lý, bởi vì đều đối trị với
tham.
Hỏi: Nếu như vậy thì dựa vào nghĩa đâu khác nhau mà nói là bốn
Thánh chủng?
Đáp: Bởi vì đối trị với bốn loại Ái, đó là đối với niềm vui biết đủ
về áo quần đối trị với Ái về áo qu ần, đối với niềm vui biết đủ về ăn
uống đối trị với Ái về ăn uống, đối với niềm vui biết đủ về đồ nằm đối
trị với Ái về đồ nằm, vui với Đoạn-vui với Tu đối trị với Ái về có-không
có.
Vì vậy cho nên nói đều là tánh không tham. Nếu bao gồm Tương
ưng-Tùy chuyển, thì cõi Dục-Sắc là tánh thuộc năm uẩn, cõi Vô sắc là
tánh thuộc bốn uẩn. Đây là tự tánh của Thánh chủng, là Ngã, là vật, là
tánh, là tướng, là bổn tánh.
Đã nói về tự tánh, nay sẽ nói đến nguyên cớ.
Hỏi: Vì sao gọi là Thánh chủng?
Đáp: Có người nói: Cũng là Thánh-cũng là chủng cho nên gọi
là Thánh chủng, đó là thiện cho nê n gọi là Thánh, vô lậu cho nên gọi
là Thánh; tức là từ đây có thể si nh ra các pháp công đức nối tiếp nhau
không dứt đoạn, cho nên gọi là Thánh chủng.
Có người nói: Chủng tử của Thá nh, cho nên gọi là Thánh chủng;
Thánh nghĩa là tất cả pháp thiện không có trái ngược, bốn loại này có
thể sinh ra mà nối tiếp nhau cho nên gọi là chủng.
Có người nói: Pháp này hiện hành ở trong sự nối tiếp nhau của
Thánh giả, làm cho nó không đoạn dứt, cho nên gọi là Thánh chủng.
Có người nói: Pháp này có thể đa ït được ở trong sự nối tiếp nhau
của Thánh giả, khiến cho nó không đoạn dứt, cho nên gọi là Thánh
chủng.
Có người nói: Thánh là quả đáng yêu-đáng mừng-đáng vui-vừa ý,
524 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
pháp này có thể sinh ra quả ấy nối tiếp nhau không đoạn dứt, cho nên
gọi là Thánh chủng. Đây là dựa vào quả Đẳng lưu mà nói.
Có người nói: Thánh là dị thục đáng yêu-đáng mừng-đáng vui-
vừa ý, pháp này có thể dẫn đến dị thục ấy nối tiếp nhau không đoạn dứt,
cho nên gọi là Thánh chủng. Đây là dựa vào quả Dị thục mà nói.
Có người nói: Thánh giả tức là Phật-Độc giác-Thanh văn, các bậc
ấy từ pháp này sinh ra nối tiếp nhau không đoạn dứt, cho nên gọi là
Thánh chủng.
Có người nói: Chánh pháp gọi la ø Thánh, pháp này có thể duy trì
khiến cho nối tiếp nhau lâu dài, cho nên gọi là Thánh chủng. Vì vậy
Chánh pháp tồn tại ở thế gian tr ải qua ngàn năm mà không diệt mất,
đều là do năng lực của Thánh chủng; như đòn tay-rui mè duy trì mái
nhà khiến cho không rời rã hư hoại, do những duyên này cho nên gọi là
Thánh chủng.
Thánh chủng: Nói về Cõi, thì đều rơi vào ba cõi và không rơi vào
cõi.
Hỏi: Cõi Sắc không có ăn uống, c õi Vô sắc không có ba loại
trước, làm sao ba cõi đều có đủ bốn loại?
Đáp: Ở cõi ấy tuy không có a ên uống… mà có công đức của niềm
vui biết đủ thuộc cõi ấy.
Có người nói: Bởi vì cõi dưới có đủ bốn loại, cho nên lần lượt
chuyển tiếp dẫn dắt sinh lên cõi trên cũng có đủ bốn loại.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Cõi trên tuy không có
ăn uống… mà có pháp đối trị với các loại ấy, nhưng đối trị có bốn loại,
đó là đối trị về đoạn bỏ, đối trị về chán ngán hư hoại, đối trị về nắm giữ,
đối trị về phần xa. Cõi Sắc đối với ăn uống… có đủ bốn loại đối trị, cõi
Dục có ba loại ngoại trừ đối trị về đoạn bỏ, cõi Vô sắc có hai loại đó là
đối trị về nắm giữ và phần xa.”
Tôn giả Giác Thiên nói rằng: “Như tuy không có áo quần-ăn
uống… thuộc về vô lậu mà có Thánh chủng vô lậu, như vậy tuy không
có ăn uống… của cõi Sắc-Vô sắc mà có Thánh chủng của cõi ấy.”
Đại đức nói rằng: “Không chú ý đến đồ vật cung cấp cho thân hãy
còn gọi là người trú trong Thánh chủng, huống gì người ấy cũng không
chú ý đến thân mà cho là không có Thánh chủng sao?”
Nói về Địa, hữu lậu thì thuộc về mười một địa, vô lậu thì thuộc
về chín địa.
Nói về Sở y, đều dựa vào ba cõi.
Nói về Hành tướng, đều làm mười sáu hành tướng và hành tướng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 525  
www.daitangkinh.org  
khác.
Nói về Sở duyên, đều duyên với tất cả các pháp.
Nói về Niệm trú, đều là bốn Niệm trú.
Nói về Trí, đều là tám trí, hoặc là mười trí.
Nói về Tam-ma-địa đi cùng, đều đi cùng với ba Tam-ma-địa   và
không phải là đi cùng.
Nói về Căn tương ưng, nói chung đều tương ưng với ba căn, đó là
Lạc-Hỷ-Xả căn.
Nói về Thời gian (thế), đều rơi vào ba thời gian; duyên với ba thời
gian và tách lìa thời gian.
Nói về thiện-bất thiện-vô ký, đều là thiện; duyên với ba loại.
Nói về hệ thuộc ba cõi-không hệ t huộc, đều hệ thuộc ba cõi và
không hệ thuộc; duyên cũng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi Thiết nói nên hiểu thế nào? Như
nói: “Bốn Thánh chủng đều không bị phiền não làm cho nhiễm ô, làm
cho lẫn tạp.”
Đáp: Đó là ngăn chặn tương ưng với phiền não chứ không ngăn
chặn hữu lậu, cho nên không có lỗi.
Nói về Học-Vô học-Phi học phi vô học, đều bao gồm ba loại;
duyên với ba loại.
Nói về do Kiến mà đoạn-do Tu mà đoạn và không đoạn, đều do
Tu mà đoạn và không đoạn; duyên với ba loại.
Nói về duyên với danh-duyên với nghĩa, đều duyên với danh-
nghĩa.
Nói về duyên với Tự tương tục-Tha  tương tục và Phi tương tục,
đều duyên với ba loại.
Nói về gia hạnh đắc-lìa nhiễm đắc-s inh đắc, là gia hạnh đắc-lìa
nhiễm đắc chứ không phải là sinh đắc.
Có người nói: Cũng là sinh đắc.
Nói như vậy thì cách nói trước là hợp lý. Nếu th iện do sinh mà
có được cũng là Thánh chủng, thì kiến mối ruồi muỗi…cũng thành tựu
Thánh chủng hay sao? Vì t hế cho nên Thánh chủng không thuộc về
thiện do sinh mà có được.
Hỏi: Thánh chủng là do Văn-là do Tư hay là do Tu mà thành?
Đáp: Thâu nhiếp bao gồm cả ba loại.
Hỏi: Là thuộc về Ý địa, hay là thuộc về năm Thức? Đáp: Chỉ
thuộc về Ý địa chứ không phải là năm Thức.
Có người nói: Cũng bao gồm năm Thức.
526 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lời bình: Không nên đưa ra cách nói ấy. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì thiện trong năm Thức chỉ là do sinh mà có được.
Hỏi: Nếu là thiện thuộc về gi a hạnh, thì Tĩnh lự-Vô lượng-Vô
sắc-Giải thoát-Thắng xứ-Biến xứ… mà ngoại đạo đã đạt được, cũng là
Thánh chủng chăng?
Đáp: Đó không phải là Thánh chủng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
nếu mừng vui hướng đến giải thoát mà chán ngán rời xa sinh tử, thì căn
thiện ấy là Thánh chủng; sự vui mừng của ngoại đạo đều là sinh tử, cho
nên căn thiện ấy không gọi là Thánh chủng.
Lại nữa, đối với quả báo và quả báo vốn có sinh niềm vui biết đủ,
thì gọi là Thánh chủng; căn thiện của ngoại đạo cùng với điều này trái
ngược nhau, cho nên không phải là Thánh chủng, bởi vì ngoại đạo Ngũ
Đảnh… cũng cầu sinh lên cõi trời hưởng thụ dục lạc.
Lại nữa, Thánh chủng đều là căn thiện thuộc phẩm xuất gia, căn
thiện của ngoại đạo đều là căn thiện thuộc phẩm tại gia, cho nên không
phải là Thánh chủng.
Hỏi: Ít ham muốn-vui biết đủ đều đối trị với tham, lấy không tham
làm tánh, vì sao vui biết đủ lập làm Thánh chủng chứ không phải là ít
ham muốn?
Đáp: Tên gọi của ít ham muốn có lỗi lầm, có tăng thêm; vui biết
đủ thì không như vậy. Có lỗi lầm là bởi vì chỉ nói ít ham muốn chứ
không nói là không có ham muốn. Có tăng thêm là bởi vì đối với thật sự
không có ham muốn mà gọi là ít ham muốn. Ở trong vui biết đủ không
có sự việc như vậy, cho nên lập làm Thánh chủng.
Có người nói: Ít ham muốn đối với sự việc chưa đạt được ở vị
lai mà chuyển, vui biết đủ đối với sự việc đã đạt được ở hiện tại mà
chuyển. Không giữ lấy một đồng tiền (Ca- lũ-sa-bát-noa) ở hiện tại là
khó, chứ không phải là đối với vị lai; địa vị Chuyển Luân Vương bởi vì
khó mà vui biết đủ, cho nên lập làm Thánh chủng.
Có người nói: Bởi vì khác với ngoại đạo, cho nên không nói ít
ham muốn là Thánh chủng. Nếu nói ít ham muốn là Thánh chủng, thì
các hàng ngoại đạo sẽ dấy lên nói rằng: Chúng tôi thật sự là người trú
trong Thánh chủng. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì các ông hãy còn mặc
áo cũ rách mà chúng tôi trần truồng không có áo, các ông hãy còn khất
thực để tự nuôi sống mình mà chúng tôi phần nhiều tự nhịn đói không
ăn, các ông hãy còn ngồi dưới tán cây mà chúng tôi hoặc là thường đưa
tay-co chân để đứng, vì thế cho nên c húng tôi thật sự gọi là người trú
trong Thánh chủng. Bởi vì ngăn chặn điều ấy, cho nên chỉ nói vui  biết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 527  
www.daitangkinh.org  
đủ làm Thánh chủng, ngoại đạo không vui biết đủ đối với quả báo và
quả báo vốn có.
Hỏi: Ít ham muốn và vui biết đủ có gì sai biệt?
Đáp: Có người nói: Ít ham muốn chỉ thuộc về Ý địa, vui biết đủ
bao gồm sáu Thức thân.
Có người nói: Ít ham muốn chỉ riêng ở cõi Dục, vui biết đủ bao
gồm ở cõi Dục-Sắc.
Có người nói: Ít ham muốn chỉ riêng ở cõi Dục-Sắc, vui biết đủ
bao gồm ở ba cõi.
Có người nói: Ít ham muốn rơi vào ba cõi, vui biết đủ hệ thuộc ba
cõi và không hệ thuộc.
Nói như vậy thì ít ham muốn và vui biết đủ đều bao gồm hệ thuộc
ba cõi và không hệ thuộc.
Hỏi: Nếu như vậy thì đâu sai biệt?
Đáp: Ít ham muốn đối với sự việc chưa đạt được ở vị lai mà chuyển,
vui biết đủ đối với sự việc đã đạt được ở hiện tại mà chuyển. Đó gọi là
sai biệt.
Hỏi: Bệnh duyên-thuốc thang mà sinh niềm vui biết đủ, vì sao
không nói là Thánh chủng?
Đáp: Cũng cần phải nói là Thánh chủng mà không nói, thì nên
biết là có khác.
Có người nói: Đã thâu nhiếp ở trong phần trước đã nói, đó là bệnh
duyên-thuốc thang có hai loại: 1-Có thể ăn; 2-Không có thể ăn. Có thể
ăn, là thâu nhiếp trong ăn uống. Không có thể ăn, là thâu nhiếp trong
áo quần-đồ nằm.
Có người nói: Bởi vì muốn lợi ích cho Tỳ kheo bệnh tật, cho nên
không nói vui biết đủ đối với thuốc thang là Thánh chủng. Nghĩa là có
Tỳ kheo tuy thân thể có bệnh tật, mà bởi vì ít làm việc cho nên không
mong cầu thuốc thang chữa trị, nếu Đ ức Phật thiết lập loại này làm
Thánh chủng, thì vị ấy giữ lấy bệnh tật không có thể chịu khó tu tập gia
hạnh của Thánh đạo, bởi vì làm lợi ích cho vị ấy, khiến chịu khó tu đạo,
cho nên không nói loại ấy làm Thánh chủng.
Có người nói: Nếu lúc thọ dụng có thể sinh tâm buông lung, thì
vui biết đủ đối với đi ều ấy lập làm Tha ùnh chủng; bệnh duyên-thuốc
thang đối với lúc thọ dụng, chỉ có thể trừ bệnh chứ không tăng thêm
buông lung, vì thế cho nên không nói.
Có người nói: Nếu thọ dụng ở tất cả mọi nơi, tất cả mọi người, tất
cả mọi lúc, thì vui biết đủ đối với điều ấy lập làm Thánh chủng;  bệnh
528 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
duyên-thuốc thang không phải là có sự thọ dụng tất cả như vậy, cho nên
vui biết đủ đối với điều ấy không lập làm Thánh chủng.
Vì vậy Tôn giả Bạc-cử-la nói: “Tôi xuất gia ở trong Phật pháp hơn
tám mươi năm, không hề nhớ thân mình có bệnh tật gì thậm chí là đau
đầu, cũng không nhớ thọ dụng thuốc thang bởi vì bệnh duyên thậm chí
là quả Ha-lê-đát-kê. Người sinh ở cõi Dục còn như vậy, huống gì sinh ở
cõi Sắc-Vô sắc hay sao?”
Hỏi: Vì sao luật nghi Biệt giả i thoát chỉ riêng Vô biểu lập làm
Thánh chủng chứ không phải là Biểu?
Đáp: Trước đây nói nối tiếp nha u không đoạn dứt gọi là Thánh
chủng, Biểu không phải là nối tiếp nhau không đoạn dứt, vì thế cho nên
không nói.
Có người nói: Vô biểu có thể đi cùng với Thánh đạo, cho nên lập
làm Thánh chủng; Biểu không đi cùng với Thánh đạo, vì thế cho nên
không nói.
Người xuất gia có bốn Thánh chủng, người tại gia cũng có bốn
Thánh chủng.
Nhưng người xuất gia, bởi vì ha i nhân duyên cho nên gọi là có
Thánh chủng:
1. Bởi vì ý thích.
2. Bởi vì thọ dụng.
Những người tại gia, bởi vì một nhân duyên cho nên gọi là có
Thánh chủng, đó là bởi vì ý thích chứ không phải là bởi vì thọ dụng.
Như Thiên Đế Thích ở nơi chỗ ngồi bằng hoa tuyệt diệu, có mười hai
Na-dữu-đa Thiên nữ hầu hạ vây qua nh, dùng sáu vạn loại âm nhạc để
tự mình vui đùa tùy thích, đối với bốn Thánh chủng luôn luôn có ý thích
mà không có thọ dụng; các Quốc vương như Tần-tỳ-sa-la…, các Trưởng
giả như Tô-đạt-đa…, cũng như vậy.
Hỏi: Vì có mỗi một loại Tha ùnh chủng thì gọi là người trú trong
Thánh chủng chăng?
Đáp: Không phải như vậy, cần phải có đủ bốn loại thì mới gọi là
người trú trong Thánh chủng. Nhưng lúc đạt được một Thánh chủng, thì
chắc chắn đạt được đầy đủ bốn loại; như Vô ngại giải đạt được một loại,
thì chắc chắn có đủ bốn loại.
Chư Phật quá khứ đều khen ngợi về y cũ rách (phấn tảo) mà không
cho phép mặc, nay Đức Phật Thích-ca cũng khen ngợi về y cũ rách mà
lại cho phép mặc.
Hỏi: Vì sao như vậy?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 529  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì thời quá khứ, tâm tham của con người không nhiều,
cho nên tuy có được áo quần trị giá trăm ngàn đồng tiền, mà tâm nhiễm
trước không bằng người thời nay nhiễm trước đối với áo quần bình
thường.
Có người nói: Bởi vì thời ấy mọi người dồi dào về tiền của châu
báu, cho nên các hàng Tỳ kheo mong cầu áo quần trị giá trăm ngàn
đồng tiền, còn dễ dàng hơn thời nay cầu áo quần cũ rách.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Thời quá khứ, ý thích của con người
rộng lớn, thấy các Tỳ kheo cất giữ va ät dụng sinh hoạt tuyệt vời bậc
nhất, thì sinh tâm hoan hỷ tin tưởng cung kính; thời bây giờ, ý thích của
con người nhỏ hẹp, nếu thấy Tỳ kheo cấ t giữ vật dụng sinh hoạt thô
thiển xấu xí, thì mới sinh tâm hoan hỷ tin tưởng cung kính.”
Tôn giả Giác Thiên nói rằng: “Thời xưa kia, thân thể con người
mịn màng mềm mại, nếu sử dụng đồ vật thô thiển xấu xí thì không có
thể tự nhiên tồn tại; thời bây giờ, thân thể con người kệch cỡm cứng cỏi,
tuy sử dụng đồ vật thô thiển xấu xí mà có thể tự nhiên tồn tại.”
Đại đức nói rằng: “Chư Phật quá khứ khen ngợi về y cũ rách, nên
biết chính là cũng cho phép sử dụng. Nếu không như vậy thì tại sao khen
ngợi? Bởi vì chư Phật không lấy sự việc không có mà nói cho có.”
Như Đức Thế Tôn nói: “Y cũ rách thì ít-dễ có được-không có
tội.”

tội?
Hỏi: Thế nào là ít? Thế nào là dễ có được? Thế nào là không có
Đáp: Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Bởi vì ít dụng công mà làm
được, không phải là nhiều người sử dụng, cho nên gọi là ít; tùy theo
mọi lúc-mọi nơi đều có thể có được, cho nên gọi là dễ có được; bởi vì
Đức Phật đã cho phép, bởi vì ngươ øi trí sử dụng, cho nên gọi là không
có tội.”
Đại đức nói rằng: “Ít giá trị cho nên gọi là ít; không mong cầu từ
người khác, cho nên gọi là dễ có được; không có thâu nhiếp tiếp nhận,
cho nên gọi là không có tội.”
Bởi vì hai nhân duyên, cho nên Đức Phật nói vui biết đủ đối với
áo quần là Thánh chủng:
1. Bởi vì quở trách không vui biết đủ đối với áo quần, như   Nan-
đà…

ba…

2. Bởi vì khen ngợi vui biết đủ đối với áo quần, như Đại Ca-diếp-
Bởi vì hai nhân duyên, cho nên Đức Phật nói vui biết đủ đối  với
530 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
ăn uống là Thánh chủng:
1. Bởi vì quở trách không vui biết đủ đối với ăn uống, như Bà-đà-
lê…
2. Bởi vì khen ngợi vui biết đủ đối với ăn uống, như Bạc-cử-la…
Bởi vì hai nhân duyên, cho nên Đức Phật nói vui biết đủ đối  với
đồ nằm là Thánh chủng:
1. Bởi vì quở trách không vui biết đủ đối với đồ nằm, như Tỳ kheo
Ngu Vương…, như trong kinh nói: “Tỳ kheo Ngu Vương thưa với Đức
Phật rằng: Chỉ mong Đức Thế T ôn nhìn cho giường ghế của con thô
thiển xấu xí như vậy!”.
2. Bởi vì khen ngợi vui biết đủ đối với đồ nằm, như Hiệt-lệ-phiệt-
đa…
Bởi vì hai nhân duyên, cho nên Đức Phật nói vui với Đoạn-vui với
Tu là Thánh chủng:
1. Bởi vì quở trách lười nhác, như Xiển-đà…
2. Bởi vì khen ngợi tinh tiến, như Thất-lộ-noa…
Do bốn nhân duyên mà biết đó là B ổ-đặc-già-la an trú trong
Thánh chủng:
1. Không thích nghe người khác nói đến có được lợi dưỡng.
2. Không thích gần gũi với người tham thức ăn ngon.
3. Đồ vật sinh hoạt đã cất giữ ít mà thanh tịnh, không sinh tâm
nhiễm trước.
4. Đối với những lợi dưỡng có được và không có được, không sinh
tâm yêu-ghét.
Như Đức Thế Tôn nói: “Bốn Thá nh chủng này là sự nhận biết
thù thắng nhất, là sự nhận biết về chủng tánh, là sự nhận biết đáng vui
thích, là pháp không có tạp nhiễm, không co ù thể quở trách. Tất cả thế
gian hoặc là Sa-môn, hoặc là Bà-la-môn, hoặc là trời, hoặc là ma, hoặc
là Phạm, hoặc là thế gian khác, không có ai có thể như pháp nói về lỗi
của Thánh chủng ấy.”
Hỏi: Thế nào gọi là sự nhận biết thù thắng nhất?
Đáp: Có người nói: Bởi vì bốn Thánh chủng này có thể dẫn dắt thù
thắng nhất, đạt được quả thù thắng nhất, hướng đến nơi thù thắng nhất,
tùy thuận thù thắng nhất, cho nên gọi là thù thắng nhất; do Đức Phật đã
thi thiết, do Đức Phật đã nhận biết, cho nên gọi là sự nhận biết.
Có người nói: Đức Phật nói năm trăm Thanh văn đều có pháp thù
thắng nhất, bốn loại này rơi vào trong pháp thù thắng nhất ấy, cho nên
gọi là thù thắng nhất; Đức Phật nhận biết bốn loại này là niềm vui biết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 531  
www.daitangkinh.org  
đủ chân thật, cho nên gọi là sự nhận biết.
Có người nói: Đức Phật và đệ tử gọi là những bậc thù thắng nhất,
sự khen ngợi rõ ràng của những bậc ấy gọi là sự nhận biết thù thắng
nhất.
Có người nói: Đức Phật nhận biết  bốn loại này là kho báu thù
thắng, có thể khiến cho trú vào đó thì thỏa mãn được ý mong cầu, cho
nên gọi là sự nhận biết thù thắng nhất. Nghĩa là các hữu tình phần
nhiều không thỏa mãn được ý mong cầu mà chết, chỉ có trú trong Thánh
chủng thì không có ai không thỏa mãn được ý mong cầu mà chết.
Có người nói: Đức Phật nhận biết bốn loại này là kho tàng vô tận,
giúp cho những người trí sử dụng không hề vơi cạn. Nghĩa là trú trong
pháp này thì không cần phải mong cầu nhiều và tích tụ nhiều, cũng
không có khóa cửa-cài then-canh giữ, tùy ý sử dụng suốt đời không hề
có vơi cạn; như Chuyển Luân Vương làm vua cai quản bốn châu thế
giới, tiền của châu báu đã sử dụng có thể mau chóng vơi cạn, sử dụng
bốn loại này mà không hề có vơi cạn.
Hỏi: Thế nào gọi là sự nhận biết về chủng tánh?
Đáp: Hằng hà sa số chư Phật và đệ tử của Phật đều từ pháp này
sinh ra, cho nên gọi là chủng tánh; người trí đã hiểu rõ về pháp này, cho
nên gọi là nhận biết.
Có người nói: Chủng tánh là nghĩa của năng lực duy trì, nghĩa là
có năng lực giữ vững Thánh giáo khiến cho lâu dài không diệt mất, cho
nên gọi là chủng tánh; là do Đức Phật đã hiểu rõ, cho nên gọi là nhận
biết.
Hỏi: Thế nào gọi là sự nhận biết đáng vui thích?
Đáp: Bốn loại này là niềm vui thích của người trí, là sự nhận biết
của người trí, cho nên gọi là sự nhận biết đáng vui thích.
Có người nói: Đức Phật nhận biết bốn loại này đều có năng lực
hỗ trợ cho vui với Đoạn-vui với Tu, c ho nên gọi là sự nhận biết đáng
vui thích.
Có người nói: Đức Phật nhận biết bốn loại này là ở trong ngày
đêm suốt sáu thời, người trí tùy th eo sự yêu thích an trú mà không hề
lười nhác mệt mỏi, cho nên gọi là sự nhận biết đáng vui thích.
Có người nói: Đức Phật nhận biết bốn loại này là niềm vui an trú
lâu dài của người tu hành, nghĩa là từ đêm khuya hôm nay ngồi xếp
bằng tròn, an trú trong đó cho đến buổi sáng hôm sau, duyên khác làm
cho mất đi thì mới từ trong đó đứng dậy.
Hỏi: Thế nào gọi là pháp không có tạp nhiễm?
532 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Bởi vì bốn Thánh chủng này không bị phiền não-ác nghiệp
làm cho lẫn tạp.
Hỏi: Thế nào gọi là không có thể quở trách?
Đáp: Nếu trú trong bốn loại này, thì luôn luôn được khen ngợi là
người trú trong Chánh pháp, chứ chưa hề bị quở trách. Cũng chính vì
vậy cho nên tất cả thế gian hoặc là Sa-môn, hoặc là Bà-la-môn, hoặc
là trời, hoặc là ma, hoặc là Phạm, hoặc là thế gian khác, không có ai có
thể như pháp nói về lỗi của Thánh chủng ấy.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói  như vậy: “Đức Phật nhận biết
bốn loại này có thể tiến vào Thánh thai, cho nên gọi là sự nhận biết thù
thắng nhất. Tất cả Thánh giả đều từ pháp này sinh ra, cho nên gọi là sự
nhận biết về chủng tánh. Là niềm vui ngày đêm của người tu hành, cho
nên gọi là sự nhận biết đáng vui thích. Xa lìa bốn loại sự nghiệp của thế
gian, cho nên gọi là pháp không có tạp nhiễm, bốn loại sự nghiệp đó
là ruộng đất-buôn bán-thuê mướn-tự tại . Tất cả công đức nhờ vào đây
mà đầy đủ, cho nên gọi là không có thể quở trách. Đối với mình-đối với
người đều không có sự tổn hại, cho nên tất cả thế gian hoặc là Sa-môn,
hoặc là Bà-la-môn, hoặc là trời, hoặc là ma, hoặc là Phạm, hoặc là thế
gian khác, không có ai có thể như pha ùp nói về lỗi của Thánh chủng
ấy.”
Như Đức Thế Tôn ở trong kinh nói bài kệ rằng:
“Các hữu tình điều phục yêu-ghét,
Thường xuyên ở bên cạnh đồ nằm,
Luôn luôn an trú không buông lung,
Loại bỏ hết tùy miên Hữu tham.”
Hỏi: Trong bài kệ này là phân rõ về nghĩa gì?
Đáp: Yêu gọi là tham ái, ghét gọi là tắng nhuế. Đệ tử hàng Thánh
của Đức Phật, nếu điều phục được hai loại này, thì ở bên cạnh đồ nằm,
an trú không buông lung, vẫn có thể vĩnh viễn loại bỏ hết tùy miên Hữu
tham.
Lại nữa, nếu ở trong Tỳ-nại-da Chánh pháp, thuận theo tâm đắm
vào yêu thích (vị trước) đối với pháp có được mà chuyển, thì gọi là Ái;
tâm lo buồn đối với pháp chưa có được mà chuyển thì gọi là Tắng. Đệ
tử hàng Thánh của Đức Phật không yêu thích đối với pháp đã có được,
không lo buồn đối với pháp chưa có được, cho nên có thể điều phục cả
hai loại. Bởi vì điều phục cả hai loại, cho nên ở bên cạnh đồ nằm, an trú
không buông lung, thì có thể vĩnh viễn loại bỏ hết tùy miên Hữu tham.
Lại nữa, nếu đối với áo quần-ăn uống tuyệt vời bậc nhất mà tham
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 533  
www.daitangkinh.org  
lam mong cầu thì gọi là Ái, nếu đối với áo quần-ăn uống thô thiển xấu
xí mà ghét bỏ chê bai thì gọi là Tắng. Đệ tử hàng Thánh của Đức Phật
có thể điều phục cả hai loại. Câu này hiển bày rõ ràng về Thánh chủng
vui biết đủ đối với áo quần-ăn uố ng, câu thứ hai hiển bày rõ ràng về
Thánh chủng vui biết đủ đối với đồ  nằm, hai câu sau hiển bày rõ ràng
về Thánh chủng vui với Đoạn-vui với Tu.
Hỏi: Vui với Đoạn-vui với Tu có gì sai biệt?
Đáp: Vui với Đoạn là đoạn bỏ ph iền não, vui với Tu là tu tập
Thánh đạo.
Lại nữa, đạo vô gián gọi là vui với Đoạn, đạo giải thoát gọi là vui
với Tu.
Lại nữa, Kiến đạo gọi là vui với Đo ạn, Tu đạo gọi là vui với Tu.
Như Kiến đạo-Tu đạo, như vậy Kiến địa-Tu địa, Vị tri đương tri căn-Dĩ
tri căn, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, vui với Đoạn là hiển bày về các Nhẫn, vui với Tu là hiển
bày về các Trí. Đó gọi là sự sai biệt giữa vui với Đoạn-vui với Tu.
Như nói: “Này Đại Danh, Học tr ú nhiều trong năm Cái từ từ
đoạn...”
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Đức Phật bảo với Đại Danh: Học trú nhiều trong năm Cái từ từ
đoạn.” Trong kinh tuy nói ra điều này mà không phân biệt thế nào là
Học, thế nào là Học trú nhiều trong năm Cái từ từ đoạn? Kinh ấy là nơi
nương tựa căn bản của luận này, điều gì trong kinh chưa giải thích, thì
nay cần phải giải thích, cho nên soạn ra phần luận này.
Như nói: “Này Đại Danh, Học tr ú nhiều trong năm Cái từ từ
đoạn.”
Hỏi: Trong này thế nào là Học?
Đáp: Dự lưu, hoặc là Nhất lai.
Hỏi: Thế nào là Học trú nhiều trong năm Cái từ từ đoạn?
Đáp: Từ từ đoạn, từ từ lìa, từ từ điều phục, từ từ rời bỏ.
Hỏi: Vì sao trong này không nói Tùy tín hành-Tùy pháp hành gọi
là Học trú nhiều trong năm Cái từ từ đoạn?
Đáp: Cần phải nói mà không nói, thì nên biết là nghĩa này có
khác.
Có người nói: Tùy tín hành-Tùy pháp hành có người trú trong năm
Cái đã đoạn, có người trú trong năm Cái từ từ đoạn, bởi vì không nhất
định cho nên không nói; Dự lưu-Nhất lai thì không như vậy, quyết định
534 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
chỉ có trú trong năm Cái từ từ đoạn, vì vậy nói đến.
Có người nói: Nếu trong thân ấy phiền não của năm Cái có thể
hiện hành mà từ từ đoạn, thì trong này nói đến; Tùy tín hành-Tùy pháp
hành thì tâm thiện hữu lậu-tâm vô phú vô ký hãy còn không có thể hiện
hành, huống gì là phiền não? Vì thế cho nên không nói đến.
Hỏi: Trong thân Dự lưu-Nhất lai thì Cái nghi đã đoạn, Ác tác tuy
chưa đoạn mà lại không hiện hành, vì sao nói là Học trú nhiều trong
năm Cái từ từ đoạn, mà lại nói là có thể hiện hành?
Đáp: Văn trước nên đưa ra cách nói này: Học trú nhiều trong các
Cái từ từ đoạn. Không nên nói là năm, mà nói là năm bởi vì sự việc có
năm, đó là Tham dục-Sân nhuế-Thụy miên-Hôn trầm-Trạo cử.
Có người nói: Trước đoạn-nay đoạn, nói chung là đoạn năm loại;
như nói đoạn năm kiết thuận phần dưới đạt được quả Bất hoàn. Trú
nhiều, đó là thường xuyên trú vào.
Hỏi: Đoạn-lìa-điều phục-rời bỏ, có gì sai biệt?
Đáp: Có người nói: Không có gì sai biệt, bởi vì cùng hiển bày về
đoạn.
Có người nói: Cũng có sai biệt, đó là đoạn dứt sự ràng buộc ấy
cho nên gọi là đoạn, lìa bỏ sự mang lấy ấy cho nên gọi là lìa, khiến cho
không hiện hành cho nên gọi là điều phục, chán ngán trái với điều ấy
cho nên gọi là rời bỏ.
Lại nữa, dựa vào đạo vô gián nói là đoạn, dựa vào đạo giải thoát
nói là lìa, hai loại này dựa vào vĩnh viễn đoạn mà nói; dựa vào gia hạnh
gần nói là điều phục, dựa vào gia hạnh xa nói là rời bỏ, hai loại này dựa
vào tạm thời đoạn mà nói.
Lại nữa, dựa vào đạo vô gián nói là đoạn, dựa vào đạo giải thoát
nói là lìa, hai loại này dựa vào chính thức đoạn mà nói; dựa vào đạo gia
hạnh nói là điều phục, dựa vào đạo thắng tiến nói là rời bỏ, hai loại này
dựa vào hỗ trợ đoạn mà nói.
Lại nữa, đoạn là dựa vào đối trị về đoạn dứt mà nói, lìa là dựa vào
đối trị về duy trì mà nói, điều phục là dựa vào đối trị về phần xa mà nói,
rời bỏ là dựa vào đối trị về chán ngán hư hoại mà nói. Đó gọi là sự sai
biệt của đoạn-lìa-điều phục-rời bỏ.
Như nói: “Tỳ kheo bởi vì San-độ-sa đối với Pháp cho nên San-
độ-sa đối với Tỳ-nại-da, bởi vì San-độ-sa đối với Tỳ-nại-da cho nên
San-độ-sa đối với Pháp…” Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong   kinh
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 535  
www.daitangkinh.org  
nói: “Vị lai có các Tỳ kheo không tu Thân giới-Tâm tuệ, họ không tu
Thân giới-Tâm tuệ là bởi vì Sa n-độ-sa đối với Pháp...” Trong kinh tuy
nói ra điều này mà không phân biệt, thế nào là Pháp, thế nào là Tỳ-nại-
da, thế nào là bởi vì San-độ-sa đối với Pháp? Cho đến nói rộng ra. Kinh
ấy là nơi nương tựa căn bản của luận này, điều gì trong kinh không giải
thích, thì nay cần phải giải thích, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là Pháp?
Đáp: Tám chi Thánh đạo.
Hỏi: Thế nào là Tỳ-nại-da?
Đáp: Diệt tham-sân-si.
Hỏi: Thế nào là bởi vì San-độ-sa đối với Pháp cho nên San-độ-sa
đối với Tỳ-nại-da, bởi vì San-độ-sa đối với Tỳ-nại-da cho nên San-độ-
sa đối với Pháp?
Đáp: Nếu lúc không tu tập đối với tám chi Thánh đạo, thì lúc ấy
không có thể tác chứng đối với diệt  tham-sân-si; nếu lúc không tác
chứng đối với diệt tham-sân-si, thì lúc ấy không có thể tu tập đối với
tám chi Thánh đạo. Bởi vì nhân duyên này, cho nên đưa ra cách nói
này.
Trong này, chữ San-độ-sa, có người nói là hiển bày về vui biết đủ,
có người nói là hiển bày về sự hủy hoại.
Nếu nói là hiển bày về vui biết đủ, thì đó là nói: Thế nào là bởi vì
San-độ-sa đối với Pháp cho nên San-độ-sa đối với Tỳ-nại-da? Đó là bởi
vì sinh ra niềm vui biết đủ đối với Kiến đạo, cho nên sẽ không có thể
tu tập đối với Tu đạo; nếu lúc không tu tập đối với Tu đạo thì không có
thể tác chứng đối với đoạn phiền não do Tu mà đoạn. Như vậy, bởi vì
San-độ-sa đối với Pháp cho nên San-độ-sa đối với Tỳ-nại-da. Thế nào
là bởi vì San-độ-sa đối với Tỳ-nại-da cho nên San-độ-sa đối với Pháp?
Đó là bởi vì sinh ra niềm vui bi ết đủ đối với đoạn phiền não do Kiến
mà đoạn, cho nên sẽ không có thể tác chứng đối với đoạn phiền não do
Tu mà đoạn; nếu lúc không tác chứng đối với đoạn phiền não do Tu mà
đoạn, thì không có thể tu tập đối với Tu đạo. Như vậy, bởi vì San-độ-sa
đối với Tỳ-nại-da cho nên San-độ-sa đối với Pháp.
Nếu nói là hiển bày về sựu hủy hoại, thì đó là nói: Bởi vì hủy hoại
Thánh đạo, cho nên không có thể tác chứng đối với diệt tham-sân-si, vì
vậy nói là bởi vì San-độ-sa đối với Pháp cho nên San-độ-sa đối với Tỳ-
nại-da. Bởi vì hủy hoại về diệt tham-sân-si, cho nên sẽ không có thể tu
tập đối với Thánh đạo, vì vậy nói là bởi vì San-độ-sa đối với Tỳ-nại-da
cho nên San-độ-sa đối với Pháp.
536 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Thánh đạo và Diệt không có sai lầm, không có thể hủy hoại,
làm sao nói là hủy hoại Thánh đạo và Diệt?
Đáp: Hủy hoại sự nối tiếp nhau c ủa pháp ấy mà nói là hủy hoại
pháp ấy, không phải là tự Thể của pháp ấy thật sự có thể hủy hoại, ng-
hĩa là do phiền não hiện rõ ở trước mắt mà hủy hoại sự nối tiếp nhau, do
hủy hoại sự nối tiếp nhau mà khiến Thánh đạo chuyển ra xa, do Thánh
đạo chuyển ra xa cho nên không có thể tác chứng đối với diệt tham-sân-
si, vì vậy nói là hủy hoại.
Như trong kinh nói: “Đây là Pháp, đây là Tỳ-nại-da, đây là lời
dạy của bậc Đại Sư.”
Hỏi: Ba pháp này có gì sai biệt?
Đáp: Pháp gọi là tám chi Thánh đạo, Tỳ-nại-da gọi là diệt tham-
sân-si, lời dạy của bậc Đại Sư gọi là lời của Đức Phật.
Có người nói: Pháp gọi là tạng A-tỳ-đạt-ma, Tỳ-nại-da gọi là tạng
Tỳ-nại-da, lời dạy của bậc Đại Sư gọi là tạng Tố-đát-lãm. Đó gọi là sự
sai biệt của ba pháp này.
Như nói: “Pháp tùy pháp hành…” Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Pháp tùy pháp hành.” Trong kinh tuy nói ra điều này mà không
phân biệt thế nào là pháp, thế nào là tùy pháp, thế nào là pháp tùy pháp
hành? Kinh là nơi nương tựa căn ba ûn của luận này, điều gì trong kinh
không giải thích, thì nay cần phải giải thích, cho nên soạn ra phần luận
này.
Hỏi: Thế nào là pháp?
Đáp: Tịch diệt Niết-bàn.
Hỏi: Thế nào là tùy pháp?
Đáp: Tám chi Thánh đạo.
Hỏi: Thế nào là pháp tùy pháp hành?
Đáp: Nếu ở trong pháp này thuận theo nghĩa mà thực hành, đó gọi
là vì cầu Niết-bàn mà tu tập ta ùm chi Thánh đạo, cho nên gọi là pháp
tùy pháp hành; là có thể an trú trong pháp này, thì gọi là pháp tùy pháp
hành.
Hỏi: Vì sao chỉ riêng Niết-bàn gọi là pháp, tám chi Thánh đạo gọi
là tùy pháp?
Đáp: Bởi vì Niết-bàn là pháp thù thắng ở trong các pháp, sinh-
già-bệnh-chết không có thể xâm nhập, cho nên chỉ riêng Niết-bàn được
gọi là pháp; tám chi Thánh đạo tiếp theo pháp ấy, thuận theo pháp ấy,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 181 537  
www.daitangkinh.org  
như Quốc vương với Đại thần, cho nên gọi là tùy pháp.
Vì vậy trong kinh nói: “Niết-bàn là pháp thù thắng nhất trong tất
cả các pháp, Thánh đạo thù thắng nhất trong pháp hữu vi.”
Nhưng trong kinh Xá-lợi-tử Tán Học nói rằng: “Pháp của Tỳ kheo
là tùy pháp, đó gọi là Ly hệ.” Trong kinh ấy nói Thánh đạo gọi là pháp,
Niết-bàn gọi là tùy pháp, bởi vì trước phái đạt được Thánh đạo, sau mới
chứng Niết-bàn. Kinh trước dựa vào sự hơn-kém theo thứ tự hiển bày
về pháp-tùy pháp, kinh sau dựa vào sự chứng đắc theo thứ tự hiển bày
về pháp-tùy pháp.
Lại nữa, Biệt giải thoát gọi là pháp, luật nghi Biệt giải thoát gọi là
tùy pháp. Nếu ở trong pháp này thuận theo nghĩa mà thực hành thì gọi
là pháp tùy pháp hành, đó là bởi vì cầu Biệt giải thoát cho nên thọ luật
nghi Biệt giải thoát, đạt được rồi thuận theo bảo vệ không hề có hủy
phạm thì gọi là pháp tùy pháp hành, có thể an trú trong pháp này thì gọi
là pháp tùy pháp hành.
Lại nữa, Thân luật nghi-Ngữ luật nghi-Mạng thanh tịnh gọi là
pháp, thọ pháp này gọi là tùy pháp. Nếu ở trong pháp này thuận theo
nghĩa mà thực hành thì gọi là pháp tùy pháp hành, đó là bởi vì cầu Thân
luật nghi-Ngữ luật nghi-Mạng thanh tịnh cho nên thọ, và thọ rồi thuận
theo bảo vệ thì gọi là pháp tùy pháp hành, có thể an trú trong pháp này
thì gọi là pháp tùy pháp hành.
Hỏi: Thân luật nghi-Ngữ luật nghi-Mạng thanh tịnh tức là do luật
nghi Biệt giải thoát thâu nhiếp, vì sao còn nói lại?
Đáp: Trước là nói không phân biệt, nay là nói phân biệt; trước là
nói tổng quát, nay là nói riêng biệt.
Có người nói: Trước là do luật nghi thâu nhiếp, do hành diệu
thâu nhiếp, không phải là do rời xa luật nghi thâu nhiếp; nay là do luật
nghi thâu nhiếp, do hành diệu thâu nhiếp, cũng do rời xa luật nghi thâu
nhiếp.
Có người nói: Trước hiển bày rõ ràng về thụ động phát khởi, nay
hiển bày rõ ràng về chủ động phát khởi; trước vì bảo vệ thụ động phát
khởi cho nên bảo vệ chủ động phát khởi, nay vì bảo vệ chủ động phát
khởi cho nên bảo vệ thụ động phát khởi.
Có người nói: Trước vì bảo vệ đối với quả cho nên thuận theo bảo
vệ đối với nhân, nay vì bảo vệ đối với nhân cho nên thuận theo bảo vệ
đối với quả. Như nhân-quả, chủ động tạo tác-thụ động tạo tác cũng như
vậy.
Trong này, Biểu của giới Biệt giải thoát và Vô biểu của niệm đầu
538 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tiên, là Thi-la, là luật nghi, là hành diệu, là Bát-la-để-mộc-xoa, là luật
nghi của Bát-la-để-mộc-xoa, là nghiệp, là nghiệp đạo; sau Vô biểu này
là Thi-la, là luật nghi, là hành diệu, là luật nghi của Bát-la-để-mộc-xoa,
không phải là Bát-la-để-mộc-xoa, bởi vì  không phải là giải thoát đầu
tiên, là nghiệp chứ không phải là nghi ệp đạo, bởi vì Tư đến cuối cùng
không chuyển ở nơi này.
Như nói: “Này Tỳ kheo, nay Ta sẽ nói về Bát-la-để-mộc-xoa, các
Thầy lắng nghe kỹ càng!”
Hỏi: Trong này, pháp gì gọi là Bát-la-để-mộc-xoa, là Thi-la, hay
là lời nói của người thuyết giới? Nếu là Thi-la thì pháp ấy không có thể
nói, vì sao nói là Ta sẽ nói về Bát -la-để-mộc-xoa? Nếu là lời nói của
người thuyết giới, thì lúc ấy hoặc là tâm thiện mà nói, hoặc là tâm bất
thiện-vô ký mà nói, trong Tỳ-nại -da nói nên hiểu thế nào? Như nói:
“Bát-la-để-mộc-xoa là pháp đi trước-đứng đầu-cao nhất trong các pháp
thiện.”
Đáp: Có người nói: Là Thi-la.
Hỏi: Thi-la là pháp không có thể nói, vì sao nói là Ta sẽ nói?
Đáp: Dựa vào nhân lần lượt chuyển đổi, cho nên gọi là nói; như
pháp của con cháu, đó là lời nói có thể phát khởi tên gọi, tên gọi có thể
hiển bày ý nghĩa. Có người nói: Là lời nói của người thuyết giới.
Hỏi: Lúc ấy hoặc là tâm thiện mà nói, hoặc là tâm bất thiện-vô
ký mà nói, vì sao nói là pháp đi trước-đứng đầu-cao nhất trong các pháp
thiện?
Đáp: Đó là Tỳ-nại-da dựa vào nhân không ngăn ngại, cho nên
đưa ra cách nói này, nghĩa là người thuyết giới thuận theo tâm nào mà
nói, nếu người nghe có thể tu hành như lời nói, thì đều có thể làm nhân
không có ngăn ngại cho tất cả công đức ấy, cho nên nói Bát-la-để-mộc-
xoa là pháp đi trước-đứng đầu-cao nhất trong các pháp thiện.


„