A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 183

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 555  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 183

LUẬN VỀ BẤT HOÀN (Phần 10)

Chuyển Pháp luân rồi, Địa thầ n xướng lên âm thanh, lần lượt
chuyển tiếp đến khắp mọi nơi…
Hỏi: Trong pháp hội cũng có nhiều Thiên thần khác phát ra âm
thanh báo tin cho nhau, vì sao chỉ nói là Địa thần xướng lên âm thanh?
Đáp: Bởi vì lúc ấy Địa thần phát ra âm thanh đầu tiên.
Hỏi: Vì sao Địa thần phát ra âm thanh đầu tiên?
Đáp: Bởi vì Địa thần ở rất gần Đức Phật.
Lại nữa, bởi vì Địa thần luôn luôn đi theo Đức Phật mà làm người
bảo vệ. Nghĩa là từ lúc Bồ-tát tiến vào thai-mới sinh ra-vượt thành xuất
gia và tu khổ hạnh, cho đến lúc thành Phật chuyển Pháp luân, Địa thần
luôn luôn đi theo bảo vệ khiến cho không có gì trở ngại, nay thấy Như
Lai chuyển Pháp luân rồi, hoan hỷ phấn khởi tự mừng cho công lao của
mình đã làm từ trước đến nay, bây giờ có được kết quả trọn vẹn, cho
nên xướng lên thông báo đầu tiên.
Lại nữa, lúc ấy pháp hội tuy có nhiều Thiên thần khác, mà bởi vì
tánh của Địa thần vội vàng nôn nóng, cho nên xướng lên đầu tiên; như
trong chúng bây giờ, người có tánh vội vàng nôn nóng thì vui nhiều mà
nói to lên, Địa thần cũng như vậy.
Lại nữa, tánh của Địa thần nhiều vui mừng, thấy sự việc hiếm có
này trong lòng rất hoan hỷ, cho nên phát ra âm thanh đầu tiên.
Lại nữa, bởi vì đây là pháp gần-xa theo thứ tự. Nghĩa là Địa thần
xướng lên đầu tiên, tiếp theo là thần Hư không, tiếp theo là trời Tứ Đại
Vương Chúng, như vậy lần lượt chuyển tiếp trong chốc lát âm thanh lên
đến cõi Phạm Thế.
Hỏi: Âm thanh là tánh thuộc sát-na, nếu sinh ra ở nơi này thì chắc
chắn diệt đi ở nơi này, làm sao có thể nói là lên đến cõi Phạm Thế?
556 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Bởi vì dựa vào nghĩa lần lượt chuyển tiếp, cho nên đưa ra
cách nói này. Nghĩa là Địa tha àn xướng lên rồi, thần Hư không xướng
lên, lần lượt chuyển tiếp đến khắp mọi  nơi, cho đến Phạm Thiên; như
pháp thắp ngọn đèn lần lượt chuyển tiếp rộng ra.
Có người nói: Lúc chuyển Pháp luân thì vô lượng chư Thiên đều
đến tụ hội, đã nghe pháp rồi đều trở về trú xứ của mình, thông báo rộng
ra trong Bộ chúng của mình, cho nên nói là âm thanh lần lượt chuyển
tiếp lên đến cõi Phạm Thế.
Có người nói: Lúc ấy phát ra âm thanh cũng không có quyết định,
trước-sau chỉ là người nói thuật lại theo thứ tự, pháp thuận theo như vậy
cho nên đưa ra cách nói này: Địa thần xướng lên đầu tiên…, cho đến nói
rộng ra.
Như trong kinh nói: “Lúc Chuyển Luân Vương xuất thế, danh
tiếng lên đến cõi trời Tha Hóa Tự Tạ i; lúc Đức Phật vì Kiều-trận-na…
mà chuyển Pháp luân, danh tiếng lên đến cõi Phạm Thế; lúc Đức Phật
đạt được quả vị Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, danh tiếng lên đến cõi
trời Sắc Cứu Cánh.”
Hỏi: Vì sao có ba loại sai biệt như vậy?
Đáp: Lúc Chuyển Luân Vương xua át thế, dùng mười pháp thiện
dạy dỗ hữu tình, pháp này ch ắc chắn nhận lấy quả dị thục ở trong trời
cõi Dục, chư Thiên sáu tầng trời cõi Dục đều sinh lòng hoan hỷ, quyến
thuộc của chúng ta không bao lâu s ẽ thêm nhiều. Vì thế cho nên lúc
Luân Vương xuất thế, danh tiếng lên đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại. Lúc
Phạm Thiên Vương thỉnh cầu Đức Phậ t chuyển Pháp luân, chư Thiên
nghe Đức Phật chuyển Pháp luân thì rất vui mừng tùy hỷ. Vì thế cho
nên lúc chuyển Pháp luân, danh tiếng lên đến cõi Phạm Thế. Trời Tịnh
Cư giác ngộ Bồ-tát khiến cho vượt thành xuất gia cầu trí Vô thượng, họ
nghe Bồ-tát đạt được quả vị V ô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, trong lòng
rất vui mừng. Vì thế cho nên lúc mới thành Phật, danh tiếng lên đến cõi
trời Sắc Cứu Cánh.
Lại nữa, Chuyển Luân Vương là n gười thọ dục, cho nên lúc xuất
thế danh tiếng xa nhất đến cõi Dục, chứ không đến địa lìa dục. Lúc Đức
Phật chuyển Pháp luân, ở trong một chúng hội có cao thấp-hơn kém, sự
việc này chỉ đến cõi Phạm Thế, vì thế cho nên lúc chuyển Pháp luân,
danh tiếng lên đến cõi Phạm Thiên. Ch ỉ có danh tiếng của Như Lai là
cao xa, không có nơi nào không đến được, vì thế cho nên lúc Đức Phật
đạt được quả vị Vô thượng Bồ- đề, danh tiếng truyền khắp tất cả mọi
nơi, cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh. Giả sử hữu tình cõi Hữu Đảnh   có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 557  
www.daitangkinh.org  
Nhĩ thức thì danh tiếng cũng lên đến cõi ấy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
Như Lai tu về nghiệp danh tiếng từ thưở lâu xa.
Lại nữa, các loài hữu tình tạo tác tăng trưởng về nghiệp danh tiếng
to lớn có bậc Thượng-Trung-Hạ, ba äc Hạ thì như Chuyển Luân Vương,
bậc Trung thì như Kiều-trận-na…, bậc Thượng thì đó là Đức Phật. Vì thế
cho nên đối với danh tiếng ấy có xa-có gần.
Lại nữa, các loài hữu tình tạo tác tăng trưởng về nghiệp tôn quý
thanh tịnh có bậc Thượng-Trung-Hạ, bậc Hạ thì như Chuyển Luân
Vương, bậc Trung thì như Kiều-trận- na…, bậc Thượng thì đó là Đức
Phật. Vì thế cho nên danh tiếng đến nơi có xa-có gần.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Các loài hữu tình cung kính-ca ngợi
đối với cha mẹ-thầy dạy, Sa-môn, Bà-la -môn, Đức Phật, Độc giác, và
đệ tử của Đức Phật, nghiệp tha ân-ngữ-ý có bậc Thượng-Trung-Hạ, bậc
Hạ thì như Chuyển Luân Vương, bậc Trung thì như Kiều-trận-na…, bậc
Thượng thì đó là Đức Phật. Vì thế cho nên danh tiếng truyền đến ba nơi
không giống nhau.”
Hỏi: Địa trên cũng có âm thanh, vì sao lúc chuyển Pháp luân thì
âm thanh chỉ đến cõi Phạm Thế?
Đáp: Bởi vì nghiệp Biểu của ngữ thì âm thanh chỉ đến cõi ấy.
Lại nữa, hành của ngôn ngữ chỉ đến địa ấy, hành của ngôn ngữ đó
gọi là Tầm-Tứ.
Lại nữa, bởi vì ngay cả địa ấy có thể có Nhĩ thức, chứ không phải
là địa trên.
Có người nói: Chỉ đến cõi Phạm Thế, bởi vì có thể khởi lên đầy đủ
ngữ của thiện-nhiễm ô-vô phú vô ký có âm thanh biểu hiện, chứ không
phải là địa trên.
Lại nữa, chỉ đến cõi Phạm Thế, bởi vì có thể khởi lên đầy đủ Nhĩ
thức của thiện-nhiễm ô-vô phú vô ký hiện rõ trước mắt, chứ không phải
là địa trên.
Có người nói: Nếu nơi nào có chún g sinh sai biệt, thì lúc chuyển
Pháp luân sẽ có âm thanh đến nơi ấy.
Lại nữa, nếu nơi nào làm phạm vi c ủa ba ngàn thế giới, thì âm
thanh truyền đến nơi ấy.
Có người nói: Cõi Phạm Thế là nơi tôn trọng của hữu tình thế
gian, vì thế cho nên lúc chuyển Pháp luân thì âm thanh chỉ đến nơi ấy.
Lại có người nói: Chư Thiên ở địa trên cũng gọi là Phạm, vì thế
cho nên lúc chuyển Pháp luân thì âm thanh truyền đến cõi Phạm Thế,
chứ không chỉ đến địa Tĩnh lự thứ nhất.
558 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Hỏi: Pháp của Đức Phật đã nói ra đều gọi là Pháp luân chăng?
Đáp: Không phải như vậy, chỉ c ó pháp khiến cho tiến vào Kiến
đạo, mới gọi là Pháp luân.
Hỏi: Nếu như vậy thì nhiều người nghe Đức Phật nói pháp tiến
vào Kiến đạo, vì sao không gọi là Pháp luân?
Đáp: Tất cả những người ấy tuy đều là Pháp luân, mà người đầu
tiên và người cuối cùng đạt được sự hiểu biết chính xác, mới nói là Pháp
luân, đầu tiên đó là Kiều-trận-na…, cuối cùng đó là Tô-bạt-đà-la.
Hỏi: Nơi chuyển Pháp luân của tất  cả chư Phật là nhất định hay
không nhất định? Nếu nhất định thì B ổn sự của Phật Nhiên Đăng nên
hiểu thế nào? Như nói: “Đức Phật Nhiên Đăng chuyển Pháp luân ở núi
Hát-lợi-đa-la thuộc thành Đăng Quang…” Nếu không nhất định thì bài
tụng mà Đạt-ma-tô-bộ-để đã nói nên hiểu thế nào? Như nói:
“Nên nghĩ đến chư Phật quá khứ,
Cũng lần đầu chuyển vận Diệu pháp,
Trong rừng Thí Lộc-nơi Tiên luận,
Ở tại cung điện Ca-thi này.”
Đáp: Có người nói: Nên nói nơi chuyển Pháp luân là nhất định.
Hỏi: Nếu như vậy thì Bổn sự của Phật Nhiên Đăng nên hiểu  thế
nào?
Đáp: Điều này không cần phải thông hiểu. Nguyên cớ thế   nào?
Bởi vì điều này không phải là trong T ố-đát-lãm, Tỳ-nại-da, A-tỳ-đạt-
ma đã nói, chỉ là truyện nói ra, mà các truyện đã nói thì có lúc đúng-có
lúc không đúng. Nếu nhất định phải thông hiểu, thì nên biết thành Đăng
Quang thời quá khứ chính là nước Bà-la-ni-tư bây giờ, núi Hát-lợi-đa-la
thời quá khứ chính là Lộc Uyển của người Tiên bây giờ.
Hoặc đưa ra cách nói này: Nơi ch uyển Pháp luân của tất cả chư
Phật là nhất định, đó là nói có bốn nơi nhất định, hai nơi không nhất
định. Bốn nơi nhất định, đó là nơi cội cây Bồ-đề, nơi chuyển Pháp luân,
nơi từ trên cõi trời đi xuống, nơi hi ện bày nhiều sự thần biến. Hai nơi
không nhất định, đó là nơi Đức Phật đản sinh và nơi nhập Niết-bàn.
Hỏi: Vì sao biết được nơi cội cây Bồ-đề là nhất định?
Đáp: Từng nghe thời quá khứ có vị Chuyển Luân Vương, dẫn theo
bốn đội quân bay giữa hư không mà vượt qua, đến phía trên cội cây Bồ-
đề thì vòng xe báu liền dừng lại, muốn tiến về phía trước không được,
nhà vua liền hoảng sợ dấy lên su y nghĩ rằng: Nay mình mong rằng
không phải là mất đi ngôi vua, hoặc là tính mạng gặp tai họa gì chăng?
Lúc ấy vị thần cây Bồ-đề liền thưa với nhà vua rằng: Đại Vương đừng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 559  
www.daitangkinh.org  
sợ hãi, không mất đi ngôi vua, cũng không có tai họa gì đến tính mạng,
Đại Vương không thấy phía dưới là cội cây Bồ-đề chăng, trong này có
tòa Kim cang, tất cả Bồ-tát đều chứng được quả vị Vô thượng Chánh
đẳng Bồ-đề ở tại tòa Kim cang này, Đại Vương muốn đi qua thì hãy
tránh nơi này theo đường khác mà đi . Lúc ấy nhà vua liền hạ xuống,
dùng các loại cúng dường cội cây Bồ-đề rồi theo đường khác mà đi. Bởi
vì sự việc này, cho nên biết nơi cội cây Bồ-đề là nhất định. Nơi chuyển
Pháp luân là nhất định, thì như trước  đã dẫn bài tụng của Pháp Thiện
Hiện.

định?
Hỏi: Lại vì sao biết được nơi từ trên cõi trời đi xuống là nhất

Đáp: Từng nghe sau khi Đức Phật diệt độ, nơi này có sự cố    khó
khăn xảy ra, các hàng Tỳ kheo đều cùng nhau bỏ đi, ngoại đạo dị học
đến ở trong đó. Thời gian sau các Tỳ kheo đến đòi lại ch ỗ ấy, nói với
ngoại đạo rằng: Đây là nơi mà bậc Thầy của chúng tôi từ trên cõi trời
đi xuống, hãy mau chóng tránh đi nơi khác. Các ngoại đạo nói rằng:
Đây là nơi mà chúng tôi thường cư trú. Vì vậy hai chúng nhiều phen
khởi lên tranh chấp, hàng Trưởng giả-cư sĩ-các quan chức… ở gần trong
thành đến giải quyết sự tranh chấp ấy, mà không thể nào giải quyết
được, ngay cả nhà vua tự mình giả i quyết tranh chấp cũng không thể
nào phân định. Lúc ấy các Tỳ kheo nói với ngoại đạo rằng: Nay sẽ cùng
với các ông đưa ra lời nói chân tha ønh, phải thuộc về ai thì sẽ có điềm
lành xuất hiện. Ngoại đạo nói đún g như vậy. Họ liền cầu thỉnh trước
mà không có gì linh nghiệm. Tỳ kheo liền tie áp tục đưa ra lời nói chân
thành: Nơi này nếu là nơi tất cả Như Lai đi lên cõi trời Tam Thập Tam
vì Từ mẫu thuyết pháp trải qua ba tháng rồi đi xuống, thì sẽ có điềm
lành xuất hiện! Lúc ấy trên trụ đá lớn ở trú xứ ấy có con sư tử bằng đá
lập tức gầm lên, ngoại đạo kinh hãi liền bỏ đi, từ miệng của sư tử lại
nhả ra các vòng hoa quý báu, quấn quanh trụ đá, phủ kín khắp nơi. Lúc
ấy mọi người nhìn thấy đều ca ngợi là điều chưa từng có, thế là các Tỳ
kheo trở về cùng nhau cư trú. Vì vậy cho nên biết nơi Đức Phật từ trên
cõi trời đi xuống là nhất định.
Hỏi: Lại vì sao biết được nơi hiện bày nhiều sự thần biến l a ø
nhất định?
Đáp: Từng nghe ngoại đạo bị Đức Phật truy tìm, ở khắp sáu thành
lớn không có nơi nào ẩn náu, liền cùng nhau tụ tập thỉnh cầu thi đấu
thần lực với Như Lai, Đức Phật đều không đồng ý. Sau đến thành Thất-
la-phiệt-tất-để mới bắt đầu đồng ý để hiện bày thần biến, vô lượng
560 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
ngoại đạo quay về xuất gia theo Đức Phật. Vì vậy cho nên biết nơi hiện
bày nhiều sự thần biến là nhất định.
Có người nói: Nơi chư Phật chuyển Pháp luân là không nhất định.
Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì nếu Ốt-đạt-lạc-ca-hạt-la-ma-tử và Át-la-đồ-ca-la-ma không
mạng chung, thì lẽ nào Đức Phật rời bỏ nước Ma-kiệt-đà để đi đến nước
Bà-la-ni-tư hay sao? Cho nên biết là chỉ tùy theo người thích hợp để
nghe pháp đầu tiên ở nơi nào thì ở nơi ấy mà chuyển Pháp luân.
Hỏi: Nếu như vậy thì bài tụng của Pháp Thiện Hiện nên hiểu thế
nào?
Đáp: Điều này không cần phải thông hiểu. Nguyên cớ thế   nào?
Bởi vì điều này không phải là trong T ố-đát-lãm, Tỳ-nại-da, A-tỳ-đạt-
ma đã nói, chỉ là văn tụng, mà làm ra văn tụng thì có lúc tăng thêm, có
lúc giảm bớt. Nếu nhất định muốn thông hiểu thì quá khứ cũng từng có
Đức Phật lần đầu chuyển Pháp luân ở tại nơi này, chứ không phải là nói
tất cả, cho nên không phải là quyết định.
Hoặc đưa ra cách nói này: Nơ i chuyển Pháp luân là không nhất
định, đó là nói có ba nơi nhất định, ba nơi không nhất định. Ba nơi nhất
định, đó là nơi cội cây Bồ-đề, nơi từ trên cõi trời đi xuống, nơi hiện bày
nhiều sự thần biến. Ba nơi không nhất định, đó là nơi Đức Phật đản sinh,
nơi chuyển Pháp luân, và nơi nhập Niết-bàn.
Như đã nói Đức Phật ở trong rừng Thí Lộc, nơi luận bàn của người
Tiên, ở nước Bà-la-ni-tư, vì Kiều-trận-na… mà chuyển Pháp luân Chánh
giáo.
Hỏi: Vì sao gọi là Bà-la-ni-tư?
Đáp: Đây là tên gọi của dòng sông, Vương thành xây dựng cách
đó không xa, vì thế cho nên thành này cũng gọi là Bà-la-ni-tư.
Hỏi: Vì sao gọi là nơi luận bàn của người Tiên?
Đáp: Nếu đưa ra cách nói này: Chư Phật nhất định chuyển Pháp
luân ở tại nơi này, thì lúc ấy nói đến chư Phật là người Tiên thù thắng
nhất, đều lần đầu chuyển Pháp luân ở tại nơi này, cho nên gọi là nơi
luận bàn của người Tiên.
Nếu đưa ra cách nói này: Chư Phật không phải là nhất định chuyển
Pháp luân ở tại nơi này, thì lúc ấy nên nói là trú xứ của người Tiên. Ng-
hĩa là lúc Đức Phật xuất thế, thì có vị Đại Tiên Phật và Tiên chúng-đệ
tử hàng Thánh cư trú; lúc Đức Phật không xuất thế, thì có Độc giác Tiên
cư trú. Nếu lúc không có Độc giác xuất thế, thì có Tiên đầy đủ năm
Thông thế tục cư trú. Bởi vì nơi này luôn luôn có các vị Tiên đã cư trú-
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 561  
www.daitangkinh.org  
đang cư trú-sẽ cư trú, cho nên gọi là nơi luận bàn của người Tiên.
Có người nói: Nên nói là nơi người Tiên rơi xuống, xưa kia có
năm trăm người Tiên bay đi giữa hư không, đến nơi này gặp phải nhân
duyên lui sụt, cùng lúc mà rơi xuống.
Hỏi: Vì sao gọi là rừng Thí Lộc?
Đáp: Bởi vì khu rừng này luôn luôn có các loài hươu nai đi lại cư
trú, cho nên gọi là rừng hươu (Lộc La âm). Xưa có vị Quốc Vương tên
gọi Phạm-đạt-đa, lấy khu rừng này để giúp đỡ bầy hươu, cho nên gọi là
rừng Thí Lộc. Như Trưởng giả Yết-lan-đạc-ca, ở trong vườn Trúc Lâm
thuộc thành Vương Xá, đào một cái hồ để giúp cho loài chim Yết-lan-
đạc-ca, khiến cho loài chim ấy đi lại đùa vui, vì vậy gọi là hồ Thí Yết-
lan-đạc-ca. Rừng này cũng như vậy, cho nên gọi là rừng Thí Lộc.
Hỏi: Thế nào là Chánh pháp?
Đáp: Căn-Lực-Giác chi-Đạo chi vô lậu.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như bài tụng nói:
“Hết thảy chư Phật trong ba đời,
Có thể phá tan mọi khổ đau,
Chư Phật đều tôn trọng Chánh pháp,
Luôn luôn an trú trong pháp tánh.”
Lại trong kinh nói: “Có hai Bổ-đặc -già-la có thể trú trì Chánh
pháp, đó là người thuyết giảng và người  thực hành.” Trong Tỳ-nại-da
nói: “Chánh pháp của Ta sẽ tồn tại một ngàn năm, hoặc là vượt qua số
này, bởi vì độ người nữ xuất gia, cho nên đã giảm bớt năm trăm năm.”
Đức Thế Tôn nói về Chánh pháp ở khắp mọi nơi, mà không phân biệt
thế nào là Chánh pháp. Kinh là nơi nương tựa căn bản của luận này,
điều gì trong kinh chưa giải thích, th ì nay cần phải giải thích, cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Căn-Lực-Đạo chi hữu lậu là Chánh pháp hay không phải là
Chánh pháp? Nếu là Chánh pháp th ì vì sao trong này không nói? Nếu
không phải là Chánh pháp thì vì sao vô lậu là Chánh pháp mà hữu lậu
lại không phải là Chánh pháp?
Đáp: Có người nói: Hữu lậu cũng là Chánh pháp.
Hỏi: Vì sao trong này không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này
có khác.
Lại nữa, Căn… hữu lậu là gia hạnh của vô lậu, nếu nói về Căn bản
thì đã thâu nhiếp gia hạnh, cho nên không nói riêng biệt.
562 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lại nữa, Căn… hữu lậu là gia hạnh của vô lậu, cho nên cũng gọi là
vô lậu, bởi vì đã thâu nhiếp ở trong phần trước đã nói.
Có người nói: Căn… hữu lậu không phải là Chánh pháp.
Hỏi: Vì sao vô lậu là Chánh pháp mà hữu lậu lại không phải là
Chánh pháp?
Đáp: Bởi vì pháp hữu lậu có lỗi lầm tai họa, phải là pháp không
có lỗi lầm tai họa thì mới gọi là Chánh pháp.
Lại nữa, pháp là thanh tịnh-là đáng được ca ngợi, thì gọi là Chánh
pháp; bởi vì pháp hữu lậu ngược lại với điều này, cho nên không phải
là Chánh pháp.
Lại nữa, Chánh pháp là pháp có năng lực vĩnh viễn thoát khỏi sinh
tử-được nhập Niết-bàn, pháp hữu lậu thì không như vậy, cho nên không
gọi là Chánh pháp.
Hỏi: Niệm trú-Chánh đoạn-Thần túc cũng là Chánh pháp hay
không phải là Chánh pháp? Nếu là Chánh pháp thì vì sao trong này
không nói? Nếu không phải là Chánh pháp thì vì sao Căn-Lực-Giác chi-
Đạo chi là Chánh pháp, mà Niệm trú… lại không phải là Chánh pháp?
Đáp: Niệm trú… cũng là Chánh pháp.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao trong này không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này
có khác.
Lại nữa, nếu nói đến Căn… thì tùy thuận đối với văn này, Niệm
trú… không phải là thuận với văn này, vì thế cho nên không nói.
Lại nữa, Niệm trú-Chánh đoạn-Thần túc cũng thâu nhiếp ở trong
phần trước đã nói, nghĩa là bốn Niệm tr ú tức là do Tuệ căn-Tuệ lực-
Trạch pháp giác chi-Chánh kiến thâu nhiếp, bốn Chánh đoạn tức là do
Tinh tiến căn-Tinh tiến lực-Tinh tiến giác chi-Chánh cần thâu nhiếp,
bốn Thần túc tức là do Định căn- Định lực-Định giác chi-Chánh định
thâu nhiếp.
Hỏi: Đến đâu thì nên nói là Chánh pháp còn trú?
Đáp: Nếu lúc người thực hành giáo pháp còn trú.
Hỏi: Đến đâu thì nên nói là Chánh pháp diệt mất?
Đáp: Nếu lúc người thực hành giáo pháp diệt mất.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này? Đáp: Bởi vì muốn phân biệt
nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh nói : “Này Ca-diếp-ba! Nên biết
rằng pháp và Tỳ-nại-da mà Như Lai đã giác ngộ-đã nói ra, không phải
là do Địa giới-Thủy giới-Hỏa giới-Phong giới mà có thể diệt mất, nhưng
có một loại Bổ-đặc-già-la sẽ xuất hiện ở thế gian, ham muốn  ác-hành
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 563  
www.daitangkinh.org  
động ác, thành tựu pháp ác, không pha ûi pháp nói là pháp, pháp nói là
không phải pháp, không phải Tỳ-nại-da nói  là Tỳ-nại-da, đối với Tỳ-
nại-da nói là không phải Tỳ-nại-da, loại ấy có thể diệt mất Chánh pháp
mà Ta đã tích tập trải qua ba Vô số kiếp làm cho không có gì sót lại.”
Trong kinh tuy nói ra điều này mà không phân biệt đến đâu thì nên nói
là Chánh pháp còn trú, đến đâu thì nên nói là Chánh pháp diệt mất.
Kinh ấy là nơi nương tựa căn bản của luận này, điều gì trong kinh không
giải thích, thì nay cần phải giải thích, cho nên soạn ra phần luận này.
Trong này có hai loại Chánh pháp:
1. Chánh pháp thuộc thế tục.
2. Chánh pháp thuộc thắng nghĩa.
Chánh pháp thuộc thế tục, đó là Danh-Cú-Văn thân, tức là Tố-
đát-lãm, Tỳ-nại-da và A-tỳ-đạt-ma. Chánh pháp thuộc thắng nghĩa, đó
là Thánh đạo, tức là Căn-Lực-Giác chi-Đạo chi vô lậu.
Người thực hành giáo pháp cũng có hai loại:
1. Duy trì giáo pháp.
2. Duy trì chứng pháp. Duy trì gia ùo pháp, đó là đọc tụng-giảng
giải về Tố-đát-lãm… Duy trì chứng pháp, đó là có năng lực tu chứng
Thánh đạo vô lậu. Nếu người duy trì giáo pháp nối tiếp nhau không diệt
mất, thì có thể khiến cho Chánh pháp thuộc thế tục tồn tại lâu dài. Nếu
người duy trì chứng pháp nối tiếp nhau không diệt mất, thì có thể khiến
cho Chánh pháp thuộc thắng nghĩa tồn tại lâu dài, nếu lúc người ấy mất
đi thì Chánh pháp sẽ diệt mất. Vì vậy trong kinh nói: “Chánh pháp của
Ta không nhờ vào tường vách-cột trụ… mà tồn tại, chỉ nhờ vào hữu tình
thực hành giáo pháp nối tiếp nhau mà tồn tại.”
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn không quyết  định nói về thời gian tồn
tại của pháp?
Đáp: Bởi vì muốn hiển bày về Chánh pháp tùy theo người thực
hành giáo pháp tồn tại lâu hay mau. Nghĩa là người thực hành, nếu thực
hành Chánh hạnh luôn luôn như lúc Đức  Phật còn tại thế, và như lúc
Đức Phật diệt độ chưa lâu, thì Chánh pháp của Đức Phật thường trú giữa
thế gian chứ không có diệt mất; nếu không có người thực hành Chánh
pháp như vậy, thì Chánh pháp ấy sẽ nhanh chóng diệt mất.
Như Đức Phật bảo với A-nan-đà: “Ở trong pháp và Tỳ-nại-da mà
Ta đã nói, nếu như không độ người nữ xuất gia, thì Chánh pháp của Ta
sẽ tồn tại một ngàn năm, hoặc la ø vượt qua số này, bởi vì độ người nữ
xuất gia, cho nên khiến Chánh pháp của Ta giảm bớt năm trăm năm.”
Hỏi: Nếu Chánh pháp tồn tại va ãn đủ một ngàn năm, thì tại sao
564 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đức Thế Tôn nói ra như vậy?
Đáp: Đây là dựa vào ý sâu kín về giải thoát kiên cố mà nói. Nghĩa
là nếu không độ người nữ xuất gia thì sẽ trải qua ngàn năm giải thoát
kiên cố, mà nay sau năm trăm năm chỉ có Giới-Văn-Đẳng trì kiên cố
chứ không phải là giải thoát, đều là sai lầm do độ người nữ xuất gia mà
thôi.
Có Sư khác nói: Đây là dựa va øo ý sâu kín nếu không thực hành
tám pháp tôn trọng(bát kính pháp) mà nói. Nghĩa la ø nếu độ người nữ
xuất gia mà không khiến cho thực ha ønh tám pháp tôn trọng thì Chánh
pháp của Đức Phật sẽ giảm bớt năm trăm năm tồn tại, bởi vì Đức Phật
khiến họ thực hành tám pháp tôn trọng, cho nên Chánh pháp tồn tại
giữa thế gian còn đủ một ngàn năm.
Hỏi: Chánh pháp của Như Lai diệt như thế nào?
Đáp: Lúc Chánh pháp của Như La i sắp diệt thì châu Thiệm Bộ
này sẽ có ba vị vua xuất thế, một vị vua có pháp, hai vị vua không có
pháp.
Vị vua có pháp thì sinh ở phí a Đông, uy đức-nha ân từ, điều phục
năm vùng Ấn Độ.
Hai vị vua không có pháp thì sinh ở trong vùng Đạt-tự Miệt-lệ-xa,
tánh đều ngang bướng, chê bai ghét bỏ Phật pháp, qua lại với nhau hợp
sức xâm lấn. Từ phía Tây xâm ch iếm dần dần tiến vào Ấn Độ chuyển
đến phía Đông, chí hướng gây ra suy tổn nặng nề cho Phật pháp, hễ đến
nơi nào thì phá hủy chùa tháp, giết hại chúng Tỳ kheo, người đa văn-trì
giới không có ai tránh được, đốt hết kinh điển không còn sót lại gì.
Lúc ấy vị vua ở phía Đông nghe tin hai vua vùng Đạt-tự Miệt-lệ-
xa ấy, xâm chiếm Ấn Độ dần da àn đến phía Đông, liền dẫn đầu binh
lính giao chiến với nhau. Quân đội của hai vua kia lập tức rút chạy tán
loạn, bắt được hai vua đều đem giết chết . Lập tức sai sứ giả đi khắp
mọi nơi, kêu gọi tất cả Sa-môn Thích tử, mời tất cả tập trung ở trong đất
nước của Ta, Ta sẽ luôn luôn cung cấp dâng cúng áo quần-ăn uống-đồ
nằm-thuốc thang, và những vật dụng cần thiết khác, khiến cho không
có thiếu thốn. Thế là tất cả Tỳ kheo vốn có trong châu Thiệm Bộ đều
đến tập trung ở đất nước Kiều-hưởng- di. Lúc ấy nhà vua ngày ngày
thiết hội cúng dường đủ loại. Như ng các Tỳ kheo do có được nhiều lợi
dưỡng, và do có nhiều người trước đây vì mạng sống mà xuất gia, không
có thể tinh tiến chịu khó đọc tụng kinh điển, không thích ở một mình
vắng lặng để tư duy, ban ngày thì tụ tập bàn tán về chuyện thế gian ồn
ào náo loạn, ban đêm thì mệt mỏi lười nhác say mê ngủ nghỉ, không hề
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 565  
www.daitangkinh.org  
có sự thức tỉnh quán sát, vì vậy đối với tất cả những lời khuyên nhủ chỉ
dạy của Đức Phật, thảy đều gạt bỏ mà không thực hành.
Lúc này trong châu Thiệm Bộ có hai người thực hành giáo pháp,
một người là A-la-hán tên gọi Tô-lạt-đa, một người là Tam tạng tên gọi
Thất-sử-ca, cũng gọi là Bàn Chu, mà làm người đứng đầu chúng. Ngay
vào ngày hôm ấy Chánh pháp sắp diệt, vào buổi sáng năm trăm Cư sĩ-
Trưởng giả trong thành Kiều-hưởng-di do nhà vua làm người đứng đầu,
cùng lúc xây dựng năm trăm ngôi chùa, bởi vì trước đó nghe tin Chánh
pháp sắp diệt, cho nên đưa tay đề nghị rằng: Lúc Đức Phật nhập Niết-
bàn đem giáo pháp gởi gắm cho hai Bộ đệ tử, một là hàng tại gia, hai là
hàng xuất gia, đừng nói là bây giờ do đệ tử tại gia, không có khả năng
cung cấp giúp cho những người xuất gia, khiến thiếu hụt cho nên Chánh
pháp diệt mất, chỉ bởi vì hàng đệ tử xuất gia không có Chánh hạnh cho
nên khiến Chánh pháp diệt đi.
Có người nói: Như pháp tiếp đãi khách bạn, lúc đầu và về sau đều
lo liệu đầy đủ chu đáo; như vậy Chánh pháp lúc bắt đầu xuất hiện và về
sau sắp diệt đi, đều làm cho đầy đủ mọi duyên cung cấp cúng dường.
Có người nói: Họ dấy lên nghĩ ra èng ngay cả Phật pháp chưa diệt
đi thì ở thế gian hãy còn có vô lượng phước điền, nếu Phật pháp diệt đi
thì ở thế gian chỉ có hữu lượng phước điền, chúng ta may mắn nhờ Phật
pháp chưa diệt đi, nên cùng nhau kịp thời làm những việc cần làm.
Có người nói: Đức Phật Thích-ca lúc còn làm Bồ-tát thấy chư Phật
quá khứ, hoặc bởi vì duyên cung cấp thiếu hụt, hoặc bởi vì gặp phải
dịch bệnh, khiến cho Chánh pháp diệt đi, lập tức phát nguyện: Nguyện
cho tôi thành Phật đừng bởi vì điều này làm cho giáo pháp diệt hết! Vì
vậy tuy giáo pháp diệt đi mà duyên cung cấp đầy đủ, trú xứ tăng thêm
nhiều.
Đêm ấy, trong chùa làm lễ Bố-tát (bố sái tha), vô lượng Tỳ kheo
đều cùng nhau tụ tập, lúc ấy người Duyệt chúng thỉnh cầu người đứng
đầu chúng là Tam tạng Thất-sử-ca, vì chúng mà nói về Bát-la-để-mộc-
xoa. Tam tạng nhận lời mà muốn nói tóm lược. Lúc ấy A-la-hán Tô-lạt-
đa từ chỗ ngồi mà đứng dậy, trệch áo bày vai phải, đảnh lễ Tam tạng,
chắp tay thưa rằng: Chỉ mong Thượng tọa vì chúng mà nói rộng ra. Tam
tạng trả lời rằng: Ở trong chúng này ai có thể thực hành đầy đủ Bát-
la-để-mộc-xoa mà yêu cầu tôi nói rộng ra? A-la-hán nói rằng: Như lúc
Đức Phật còn tại thế, các hàng Tỳ kheo đã thực hành đến giới hạn cuối
cùng đối với các Học xứ, tôi đều c ó thể thực hành, nếu như vậy gọi là
người có thể thực hành đầy đủ thì mong hãy nói rộng ra cho!
566 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
CHƯƠNG VII: ĐỊNH UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Năm: LUẬN VỀ NHẤT HÀNH
LUẬN VỀ NHẤT HÀNH (Phần 1)
Ba Tam-ma-địa, đó là Không-Vô nguyện-Vô tướng. Cho đến nói
rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Có ba Tam-ma-địa, đó là Không-Vô nguyện-Vô tướng.” Trong
kinh tuy nói ra điều này mà không phân biệt, nếu thành tựu Không thì
đó là Vô nguyện chăng? Cho đến nói rộng ra. Kinh ấy là nơi nương tựa
căn bản của luận này, điều gì tr ong kinh không giải thích, thì nay cần
phải giải thích, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại nữa, bởi vì ngăn chặn ga ït bỏ về không có tánh của không
thành tựu, nói về tánh của thành t ựu chỉ là giả có, muốn hiển bày về
tánh của thành tựu-không thành tựu đều là có thật, cho nên soạn ra phần
luận này.
Lại nữa, bởi vì ngăn chặn gạt  bỏ về không có hai đời quá khứ-vị
lai, chấp hiện tại là pháp Vô vi, hi ển bày là có hai đời quá khứ-vị lai,
hiện tại là pháp hữu vi, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Nếu thành tựu Không thì đó là Vô nguyện chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Giả sử thành tựu Vô nguyện thì đó là Không chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Bởi vì hai Tam-ma-địa này cùng lúc đạt được,
bởi vì cùng chung đối trị.
Cùng lúc đạt được, đó là nếu dựa vào Tam-ma-địa Không, tiến
vào Chánh tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong bốn tâm thì cũng đạt
được Vô nguyện; nếu dựa vào Tam-ma-địa Vô nguyện, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong bốn tâm thì cũng đạt được Không;
và ở trong Tu đạo-đạo Vô học, nếu đạt được một loại thì chắc chắn có
đủ hai loại.
Cùng chung đối trị, đó là hai loại ấy đều có thể đối trị phiền não
do kiến Khổ mà đoạn và do Tu mà đoạn; tuy đối với kiến Đạo lúc Hiện
quán về Tập trong bốn tâm, Hiện quán về Đạo trong ba tâm, đạt được
Vô nguyện chứ không phải là Không, mà trước đây đối với không thành
tựu, lúc đạt được thành tựu thì chắc chắn đạt được cả hai, bởi vì luôn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 567  
www.daitangkinh.org  
luôn cùng thành tựu.
Hỏi: Nếu thành tựu Không thì đó là Vô tướng chăng?
Đáp: Nếu đạt được.
Trong này, đạt được đó là đã đạt được, tức là Diệt pháp trí nhẫn
đã sinh, từ đây về sau luôn luôn thành tựu Vô tướng.
Hỏi: Giả sử thành tựu Vô tướng thì đó là Không chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Bởi vì lúc th ành tựu Vô tướng thì chắc chắn
trước đó phải đạt được Không.
Hỏi: Nếu thành tựu Vô nguyện thì đó là Vô tướng chăng?
Đáp: Nếu đạt được.
Hỏi: Giả sử thành tựu Vô tướng thì đó là Vô nguyện chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Câu này nói như lấy Không đối với Vô
tướng.
Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì đó là vị lai chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam- ma-địa Không, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ tro ng ba tâm, Hiện quán về Tập-Diệt
đều trong bốn tâm, Hiện quán về Đạo trong ba tâm, và đạt được quả Dự
lưu cho đến quả A-la-hán, nếu Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí,
A-la-hán Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, lúc ấy Tam-ma-địa
Không đã khởi-diệt không mất.
Hỏi: Giả sử thành tựu Không vị lai thì đó là quá khứ chăng?
Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu; nếu chưa hẳn đã diệt,
giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, đây là nói đến các
phần vị đã nói ngay ở trước . Nếu chưa hẳn đã diệt, giả sử đã diệt mà
mất thì không thành tựu, đây là nó i nếu dựa vào Tam-ma-địa Không,
tiến vào Chánh tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong một tâm; nếu dựa
vào Tam-ma-địa Vô nguyện, tiến va øo Chánh tánh ly sinh, Hiện quán
về Khổ-Tập-Diệt đều trong bốn tâm, Hiện quán về Đạo trong ba tâm,
và đạt được quả Dự lưu cho đến quả A-la-hán, nếu Tín thắng giải luyện
căn làm Kiến chí, A-la-hán Thời gi ải thoát luyện căn làm Bất động,
Tam-ma-địa Không chưa hẳn đã khởi-diệt, đã khởi-diệt thì do đạt được
quả-chuyển căn cho nên mất.
Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì đó là hiện tại chăng?
Đáp: Nếu hiện rõ ở trước mắt, đó là không khởi lên Vô  nguyện,
568 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
hoặc là Vô tướng, hoặc là tâm hữu lậu, cũng  không phải là không có
tâm, cho nên nói là nếu hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam-ma -địa Không, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong ba tâm, và đạt được quả Dự lưu
cho đến quả A-la-hán, nếu Tín thắng gi ải luyện căn làm Kiến chí, A-
la-hán Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, Tam-ma-địa Không đã
khởi-diệt không mất, và hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Giả sử thành tựu Không hiện tại thì đó là quá khứ chăng?
Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu; nếu chưa hẳn đã diệt,
giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, đây là nói đến các
phần vị đã nói ngay ở trước . Nếu chưa hẳn đã diệt, giả sử đã diệt mà
mất thì không thành tựu, đây là nó i nếu dựa vào Tam-ma-địa Không,
tiến vào Chánh tánh ly sinh, Hiện qua ùn về Khổ trong một tâm, và đạt
được quả Dự lưu cho đến quả A-la -hán, nếu Tín thắng giải luyện căn
làm Kiến chí, A-la-hán Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, Tam-
ma-địa Không hiện rõ ở trước mắt mà chưa hẳn đã diệt, trước đã diệt thì
do đạt được quả-chuyển căn cho nên mất.
Hỏi: Nếu thành tựu Không vị lai thì đó là hiện tại chăng?
Đáp: Nếu hiện rõ ở trước ma ét, đó là không khởi lên Vô nguyện,
hoặc là Vô tướng, hoặc  là tâm hữu lậu, cũng không phải là không có
tâm, cho nên nói là nếu hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam-ma -địa Không, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong bốn tâm, và đạt được quả Dự lưu
cho đến quả A-la-hán, nếu Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí, A-la-
hán Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, Tam-ma-địa Không hiện
rõ ở trước mắt.
Hỏi: Giả sử thành tựu Không hiện tại thì đó là vị lai chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói đến các phần vị đã nói ngay ở trước.
Hỏi: Nếu thành tựu Không quá khứ thì đó là vị lai-hiện tại
chăng?
Đáp: Vị lai thì thành tựu, hiện tại nếu hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 183 569  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam-ma -địa Không, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong ba tâm, và đạt được quả Dự lưu
cho đến quả A-la-hán, nếu Tín thắng gi ải luyện căn làm Kiến chí, A-
la-hán Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, Tam-ma-địa Không đã
khởi-diệt không mất, cũng hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Giả sử thành tựu Không vị lai-hiện tại thì đó là quá khứ
chăng?
Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu; nếu chưa hẳn đã diệt,
giả sử đã diệt mà mất thì không thành tựu.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Nếu đã diệt không mất thì thành tựu, đây là nói đến các
phần vị đã nói ngay ở trước . Nếu chưa hẳn đã diệt, giả sử đã diệt mà
mất thì không thành tựu, nói như câu hiện tại đối với quá khứ ở trước.
Hỏi: Nếu thành tựu Không vị la i thì đó là quá khứ-hiện tại
chăng?
Đáp: Có lúc thành tựu Không vị lai mà không phải là quá khứ-
hiện tại, có lúc cùng với quá khứ mà không phải là hiện tại, có lúc cùng
với hiện tại mà không phải là quá khứ, có lúc cùng với quá khứ-hiện
tại.
Thành tựu Không vị lai mà không phải là quá khứ-hiện tại, đó là
đã đạt được Không chưa hẳn đã diệt, giả sử đã diệt mà mất chứ không
hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam-ma-địa Vô nguyện, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ-Tập-Diệt đều trong bốn tâm, Hiện quán
về Đạo trong ba tâm, và đạt được quả Dự lưu cho đến quả A-la-hán,
nếu Tín thắng giải luyện căn làm Ki ến chí, nếu A-la-hán Thời giải
thoát luyện căn làm Bất động, Ta m-ma-địa Không chưa hẳn đã khởi-
diệt, trước đã khởi-diệt thì do đa ït được quả-chuyển căn cho nên mất,
cũng không hiện rõ ở trước  mắt.
Cùng với quá khứ mà không phải là hiện tại, đó là Không đã diệt
không mất, không hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam-ma -địa Không, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ-Tập-Diệt đều trong bốn tâm, Hiện quán
về Đạo trong ba tâm, và đạt được qua û Dự lưu cho đến quả A-la-hán,
nếu Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí, nếu A-la-hán Thời giải thoát
luyện căn làm Bất động, Tam-ma-địa Không đã khởi-diệt không  mất,
570 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
không hiện rõ ở trước mắt.
Cùng với hiện tại mà không phải là quá khứ, đó là Không hiện rõ
ở trước mắt, chưa hẳn đã diệt, giả sử đã diệt mà mất.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam-ma -địa Không, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong một tâm, và đạt được quả Dự lưu
cho đến quả A-la-hán, nếu Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí, A-la-
hán Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, Tam-ma-địa Không chưa
hẳn đã khởi-diệt, trước đã khởi-diệt thì do đạt được quả-chuyển căn cho
nên mất mà hiện rõ ở trước mắt.
Cùng với quá khứ-hiện tại, đó là Không đã diệt không mất, hiện
rõ ở trước mắt.
Hỏi: Đây là nói đến phần vị nào?
Đáp: Đây là nói dựa vào Tam-ma -địa Không, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong ba tâm, và đạt được quả Dự lưu
cho đến quả A-la-hán, nếu Tín thắng gi ải luyện căn làm Kiến chí, A-
la-hán Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, Tam-ma-địa Không đã
khởi-diệt không mất, cũng hiện rõ ở trước mắt.
Hỏi: Giả sử thành tựu Không quá khứ-hiện tại thì đó là vị lai
chăng?
Đáp: Đúng như vậy. Đây là nói đến các phần vị đã nói ngay ở
trước, bởi vì đối với thành tựu quá khứ-hiện tại thì chắc chắn thành tựu
vị lai.
Hỏi: Nếu thành tựu Không hiện tại thì đó là quá khứ-vị lai
chăng?
Đáp: Vị lai thì thành tựu, quá khứ nếu đã diệt không mất thì thành
tựu; nếu chưa hẳn đã diệt, giử sử đã diệt mà mất thì không thành tựu.
Vị lai thì thành tựu, nói như câu hiện tại đối với vị lai ở trước.
Quá khứ nếu đã diệt không mất…, nói như câu hiện tại đối với quá
khứ ở trước.
Hỏi: Giả sử thành tựu Không qua ù khứ-vị lai thì đó là hiện tại
chăng?
Đáp: Hiện tại nếu hiện rõ ở trước mắt, câu này nói như câu vị lai
đối với hiện tại ở trước, sai biệt la ø trong câu này chắc chắn thành tựu
quá khứ.
Như Không trải qua làm sáu câu, nên biết Vô nguyện-Vô tướng
cũng như vậy, tùy theo sự thích hợp toàn bộ nên biết!

„