A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 185

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 589  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 185

LUẬN VỀ NHẤT HÀNH (Phần 3)

Nếu tu Không thì đó là Vô nguyện chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì ngăn chặn sự gạt bỏ không có hai đời quá khứ-vị lai,
và ý nói không có tu thuộc vị lai, muốn hiển bày là có hai đời quá khứ-
vị lai, cũng có tu thuộc vị lai, cho nên soạn ra phần luận này.
Tu có bốn loại:
1. Tu đạt được.
2. Tu luyện tập.
3. Tu đối trị.
4. Tu loại bỏ.
Trong này dựa vào hai loại tu mà soạn luận, đó là tu đạt được và
tu luyện tập.
Hỏi: Nếu tu Không thì lúc ấy tu Vô nguyện chăng? Giả sử tu Vô
nguyện thì lúc ấy tu Không chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc tu Không mà không phải la ø tu Vô nguyện, đó là đã đạt
được Không hiện rõ ở trước mắt. Bởi vì đây là pháp mà Đức Phật hoặc
là Độc giác-Thanh văn dùng làm nơi an trú trong niềm vui của pháp
hiện tại, cho nên khởi lên đã đạt được Tam-ma-địa Không hiện rõ ở
trước mắt. Lúc bấy giờ thế lực của pháp ấy hãy còn không bằng sát-na
không gián đoạn thuộc chủng loại của mình, huống gì có thể tu công
đức vị lai nào khác, nhưng mà phần vị hiện rõ trước mắt tức là tu luyện
tập.
2. Có lúc tu Vô nguyện mà không phải là tu Không, đó là đã đạt
được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt, nếu chưa đạt được Vô nguyện
hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không.
590 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đã đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không,
đó là trong Kiến đạo thì Hiện quán về Tập trong bốn tâm, Hiện quán về
Đạo trong ba tâm. Bởi vì trong Kiến đạo là đối trị quyết định và đều là
đối trị không giống nhau, cho nên không khác với tu về Đế.
3. Có lúc tu cả hai loại, đó là chưa đạt được Không hiện rõ ở trước
mắt, nếu chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt thì tu Không,
nếu chưa đạt được Vô tướng và chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước
mắt thì tu Không-Vô nguyện.
Chưa đạt được Không hiện rõ ở trước mắt, đó là dựa vào Tam-
ma-địa Không, tiến vào Chánh ta ùnh ly sinh, Hiện quán về Khổ trong
bốn tâm.
Nếu dựa vào Tam-ma-địa Không, lìa nhiễm của cõi Dục cho đến
nhiễm của Vô sở hữu xứ, hoặc là dùng Không làm gia hạnh, thì lúc ấy
là tất cả đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát; và lìa nhiễm của Phi tưởng phi
phi tưởng xứ, trừ ra đạo giải thoát cuối cùng.
Nếu dựa vào Tam-ma-địa Không, Tín thắng giải luyện căn làm
Kiến chí, hoặc là dùng Không làm gia hạnh, thì lúc ấy là đạo gia hạnh-
vô gián-giải thoát; và Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, trừ ra
đạo giải thoát cuối cùng.
Nếu dựa vào Tam-ma-địa Không, tu xen lẫn Tĩnh lự trong tâm
đầu và tâm sau.
Nếu dựa vào Tam-ma-địa Không, khởi lên Niệm trú-Vô sắc-Giải
thoát, Nghĩa-Biện vô ngại giải; c ó người nói: Chỉ riêng Nghĩa vô ngại
giải.
Những lúc như vậy, chưa đạt được Không hiện rõ ở trước mắt thì
cũng tu Vô nguyện.
Chưa đạt được Vô nguyện hiện r õ ở trước mắt thì tu Không, đó
là dựa vào Tam-ma-địa Vô nguyện, ti ến vào Chánh tánh ly sinh, Hiện
quán về Khổ trong bốn tâm, lúc Đạo loại trí hiện khởi.
Nếu dựa vào Vô nguyện, lìa nhiễm c ủa cõi Dục cho đến nhiễm
của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, hoặc là Vô nguyện làm gia hạnh, thì lúc
ấy là tất cả đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát.
Nếu dựa vào Vô nguyện, Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí,
Thời giải thoát luyện căn làm Bất động, hoặc là Vô nguyện làm gia
hạnh, thì lúc ấy là tất cả đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát.
Nếu dựa vào Vô nguyện, tu xen lẫn Tĩnh lự trong tâm đầu và tâm
sau.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 591  
www.daitangkinh.org  
Nếu khởi lên Tha tâm trí thông vô lậu.
Nếu dựa vào Vô nguyện, khởi lên Ni ệm trú-Vô sắc-Giải thoát,
Nghĩa-Biện vô ngại giải.
Những lúc như vậy, chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt
thì cũng tu Không.
Chưa đạt được Vô tướng hiện r õ ở trước mắt thì tu Không-Vô
nguyện, trong Kiến đạo không có, ở trong Tu đạo-đạo Vô học.
Nếu dựa vào Vô tướng, lìa nhiễm của cõi Dục cho đến nhiễm của
Vô sở hữu xứ, hoặc là Vô tướng làm gia hạnh, thì lúc ấy là tất cả đạo
gia hạnh-vô gián-giải thoát; và lìa  nhiễm của Phi t ưởng phi phi tưởng
xứ, trừ ra đạo giải thoát cuối cùng.
Nếu dựa vào Vô tướng, Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí,
hoặc là Vô tướng làm gia hạnh, thì lúc  ấy là tất cả  đạo gia hạnh-vô
gián-giải thoát; và Thời giải thoa ùt luyện căn làm Bất động, trừ ra đạo
giải thoát cuối cùng.
Nếu dựa vào Vô tướng, tu xen lẫn Tĩnh lự trong tâm đầu và   tâm
sau.
Nếu dựa vào Vô tướng, khởi lên Niệm trú-Vô sắc-Giải thoát,
Nghĩa vô ngại giải.
Những lúc như vậy, chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt
thì tu Không-Vô nguyện.
Chưa đạt được Thế tục trí hiện ro õ ở trước mắt th ì tu Không-Vô
nguyện, đó là Thánh giả dùng đạo thế tục  lìa nhiễm của cõi Dục cho
đến nhiễm của Vô sở hữu xứ, hoặc là đạo thế tục làm gia hạnh, thì lúc
ấy là tất cả đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát; và lìa nhiễm của Phi tưởng
phi phi tưởng xứ, và Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí, Thời giải
thoát luyện căn làm Bất động, dùng đạo thế tục làm gia hạnh, thì lúc ấy
là đạo gia hạnh.
Tu xen lẫn Tĩnh lự trong tâm trung  gian, dẫn dắt phát khởi năm
Thông, là các đạo gia hạnh-năm đạo vô gián-hai đạo giải thoát; và Tha
tâm trí thông hữu lậu, là đạo giải thoát.
Khởi lên Vô lượng-Giải thoát thế tục-Thắng xứ-Biến xứ, quán
Bất tịnh-Trì tức niệm, Niệm trú thế tục, bảy Xứ thiện-ba Nghĩa quán,
Vô ngại giải thế tục, Vô tranh- Nguyện trí-Biên t ế trí, Không Không,
Vô nguyện Vô nguyện, Vô tướng Vô tướng, tiến vào Định Diệt tận,
Tưởng-Tâm vi tế.
Những lúc như vậy, chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt
thì tu Không-Vô nguyện.
592 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
4. Có lúc không tu cả hai loại, đó là đã đạt được Vô tướng hiện rõ
ở trước mắt, nếu chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt thì không
tu Không-Vô nguyện, nếu đã đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt,
nếu chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không-
Vô nguyện, tất cả dị sinh-tâm nhi ễm ô-tâm vô ký, ở trong Định Vô
tưởng-Định Diệt tận, sinh cõi trời Vô Tưởng.
Đã đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không-
Vô nguyện, đó là trong Kiến đạo, Hiện quán về Diệt trong bốn tâm;
không tu Không-Vô nguyện, giải thích như trước.
Đã đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không-
Vô nguyện, đó là Thánh giả dùng Tuệ do Văn-Tư mà thành, tiến vào
Định Diệt tận, tâm Vi vi.
Tất cả dị sinh, đó là trong này đã nói đến ba Tam-ma-địa chỉ riêng
vô lậu, bởi vì dị sinh đều không có cho nên không có nghĩa của tu.
Tâm nhiễm ô, đó là bởi vì tâm nhiễm ô là tánh thuận phần lui sụt,
tâm tương ưng với nặng nề lười nhác; pha ûi là tánh thuận phần thắng
tiến, tâm tương ưng với nhẹ nhàng tinh tiến thì mới có thể tu được.
Tâm vô ký, đó là bởi vì tâm vô ký không vững chắc, không tồn
tại, không thật sự, yếu kém như hạt giống mục ruỗng; phải là tâm vững
chắc-tồn tại-thật sự-mạnh mẽ, thì mới có thể tu được.
Ở trong Định Vô tưởng-Định Diệt tận, đó là bởi vì hai Định ấy
không có tâm, phải là phần vị có tâm thì mới có thể tu được.
Sinh cõi trời Vô Tưởng, có người nó i: Sinh ở cõi trời ấy ở tất cả
mọi lúc, không khởi lên tâm thiện.
Có người nói: Sinh cõi trời ấy tuy khởi lên tâm thiện mà không
phải là nơi nương tựa của tu.
Tuy trước đã ngăn chặn tất cả dị sinh, mà còn ngăn chặn Định Vô
tưởng và cõi trời Vô tưởng, bởi vì cõi trời ấy là nơi mà thế tục tôn sùng,
cho nên ngỡ rằng là có tu.
Những lúc như vậy, không tu Không và Vô nguyện.
Hỏi: Nếu tu Không thì l úc ấy tu Vô tướng chăng? Giả sử tu Vô
tướng thì lúc ấy tu Không chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc tu Không mà không phải la ø tu Vô tướng, đó là đã đạt
được Không hiện rõ ở trước mắt, nếu chưa đạt được Không hiện rõ ở
trước mắt thì không tu Vô tướng, nếu chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 593  
www.daitangkinh.org  
ở trước mắt thì tu Không chứ không phải là Vô tướng.
Đã đạt được Không hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Không hiện rõ ở trước mắt thì không tu Vô tướng,
đó là dựa vào Tam-ma-địa Không, tiến vào Chánh tánh ly sinh, Hiện
quán về Khổ trong bốn tâm.
Chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt thì tu Không chứ
không phải là Vô tướng, đó là dựa vào Vô nguyện, tiến vào Chánh tánh
ly sinh, Hiện quán về Khổ trong bốn tâm.
2. Có lúc tu Vô tướng mà không phải  là tu Không, đó là đã đạt
được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt, nếu chưa đạt được Vô tướng hiện rõ
ở trước mắt thì không tu Không.
Đã đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không,
đó là trong Kiến đạo thì Hiện quán về Diệt trong bốn tâm.
3. Có lúc tu cả hai loại, đó là chưa đạt được Không hiện rõ ở trước
mắt thì tu Vô tướng, nếu chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt thì
tu Không, nếu chưa đạt được Vô nguyện va ø chưa đạt được Thế tục trí
hiện rõ ở trước mắt thì tu Không-Vô tướng.
Chưa đạt được Không hiện rõ ở trư ớc mắt thì tu Vô tướng, đó là
dựa vào Tam-ma-địa Không, lìa nhiễm của cõi Dục cho đến nhiễm của
Vô sở hữu xứ, nói rộng ra như gồm tu Vô nguyện ở trước.
Chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt th ì tu Không, đó là
dựa vào Tam-ma-địa Vô tướng, lìa nhi ễm của cõi Dục cho đến nhiễm
của Vô sở hữu xứ, hoặc là Vô tướng la øm gia hạnh, thì lúc ấy là tất cả
đạo gia hạnh-vô gián-giải thoát; và lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, trừ ra đạo giải thoát cuối cùng.
Nếu dựa vào Vô tướng, Tín thắng giải luyện căn làm Kiến chí,
dùng Vô tướng làm gia hạnh, thì lúc a áy là đạo gia hạnh-vô gián-giải
thoát; và Thời giải thoát luyện căn la øm Bất động, trừ ra đạo giải thoát
cuối cùng.
Nếu dựa vào Vô tướng, tu xen lẫn Tĩnh lự trong tâm đầu và   tâm
sau.
Nếu dựa vào Vô tướng, khởi lên Niệm trú-Vô sắc-Giải thoát,
Nghĩa vô ngại giải.
Những lúc như vậy, chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt
thì cũng tu Không.
Chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt thì tu Không-Vô
tướng, đó là lúc Đạo loại trí.
594 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Nếu dựa vào Tam-ma-địa Vô nguyện, lìa nhiễm của cõi Dục cho
đến nhiễm của Phi tưởng phi phi  tưởng xứ, nói rộng ra như gồm tu
Không ở trước.
Chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt thì tu Không-Vô
tướng, đó là Thánh giả dùng đạo thế tục lìa nhiễm của cõi Dục cho đến
nhiễm của Vô sở hữu xứ, nói rộng ra như gồm tu Không-Vô nguyện ở
trước.
4. Có lúc không tu cả hai loại, đó là đã đạt được Vô nguyện hiện
rõ ở trước mắt, nếu chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt thì
không tu Không-Vô tướng, nếu đã đạt được  Thế tục trí hiện rõ ở trước
mắt, nếu chưa đạt được Thế tục tr í hiện rõ ở trước mắt thì không tu
Không-Vô tướng, tất cả dị sinh-ta âm nhiễm ô-tâm vô ký, ở trong Định
Vô tưởng-Định Diệt tận, sinh cõi trời Vô Tưởng.
Đã đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không-
Vô tướng, đó là trong Kiến đạo, Hiện quán về Tập trong bốn tâm, Hiện
quán về Đạo trong ba tâm.
Đã đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt thì không tu Không-
Vô tướng, đó là Thánh giả dùng T uệ do Văn-Tư mà thành, tiến vào
Định Diệt tận, tâm Vi vi.
Tất cả dị sinh cho đến sinh cõi trời Vô tưởng, giải thích như
trước.
Hỏi: Nếu tu Vô nguyện thì lúc ấy tu Vô tướng chăng? Giả sử tu Vô
tướng thì lúc ấy tu Vô nguyện chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc tu Vô nguyện mà không phải là Vô tướng, đó là đã đạt
được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt, nếu chưa đạt được Vô nguyện
hiện rõ ở trước mắt và chưa đạt được Không hiện rõ ở trước mắt thì
không tu Vô tướng.
Đã đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở trước mắt thì không tu Vô
tướng, đó là dựa vào Tam-ma-địa Vô nguyện, tiến vào Chánh tánh ly
sinh, Hiện quán về Khổ trong bốn ta âm, Hiện quán về Tập trong bốn
tâm, Hiện quán về Đạo trong ba tâm.
Chưa đạt được Không hiện rõ ở trước mắt thì không tu Vô tướng,
đó là dựa vào Tam-ma-địa Không, tiến vào Chánh tánh ly sinh, Hiện
quán về Khổ trong bốn tâm.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 595  
www.daitangkinh.org  
2. Có lúc tu Vô tướng mà không phải là Vô nguyện, đó là đã đạt
được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt, nếu chưa đạt được Vô tướng hiện rõ
ở trước mắt thì không tu Vô nguyện.
Đã đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt, giải thích như trước.
Chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước mắt thì không tu Vô
nguyện, đó là trong Kiến đạo, Hiện quán về Diệt trong bốn tâm.
3. Có lúc tu cả hai loại, đó là chưa đạt được Vô nguyện hiện rõ ở
trước mắt thì tu Vô tướng, nếu chưa đạt được Vô tướng hiện rõ ở trước
mắt thì tu Vô nguyện, nếu chưa đạt được Không và chưa đạt được Thế
tục trí hiện rõ ở trước mắt thì tu Vô nguyện-Vô tướng. Câu này tùy theo
sự thích hợp, giải thích rộng ra như trước.
4. Có lúc không tu cả hai loại, đó là đã đạt được Không và đã đạt
được Thế tục trí hiện rõ ở trước mắt, nếu chưa đạt được Thế tục trí hiện
rõ ở trước mắt thì không tu Vô nguyện-Vô tướng, tất cả dị sinh-tâm
nhiễm ô-tâm vô ký, ở trong Định Vô tưởng-Định Diệt tận, sinh cõi trời
Vô Tưởng. Câu này cũng tùy theo sự thích hợp, giải thích rộng ra như
trước.
Có thể có kiết do Không mà đoạn chứ không phải là Vô nguyện-
Vô tướng chăng? Cho đến nói rộng ra.
Có hai loại quyết định:
1. Đối trị quyết định.
2. Tác dụng quyết định.
Trong này, dựa vào đối trị quyết định mà soạn luận chứ không
phải là tác dụng quyết định. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không có đạo lý
về hai Tam-ma-địa có tác dụng cùng lúc, huống gì có ba?
Hỏi: Có thể có kiết do Không mà đoạn chứ không phải là Vô
nguyện-Vô tướng chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có c hủng loại của kiết chỉ là do
Không mà đối trị như vậy.
Hỏi: Có thể có kiết do Vô nguyện mà đoạn chứ không phải là
Không-Vô tướng chăng?
Đáp: Có, đó là Vô nguyện đoạn kiết do kiến Tập-kiến Đạo mà
đoạn, bởi vì kiết ấy chỉ là do Vô nguyện mà đối trị.
Hỏi: Có thể có kiết do Vô tướng mà đoạn chứ không phải là
Không-Vô nguyện chăng?
Đáp: Có, đó là Vô tướng đoạn ki ết do kiến Diệt mà đoạn, bởi vì
kiết ấy chỉ là do Vô tướng mà đối trị.
Hỏi: Có thể có kiết do Không-Vô nguyện mà đoạn chứ không
596 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
phải là Vô tướng chăng?
Đáp: Có, đó là Không-Vô nguyện đoạn kiết do kiến Khổ mà
đoạn, bởi vì kiết ấy chỉ là do Không-Vô nguyện mà đối  trị.
Hỏi: Có thể có kiết do Không-Vô tướng mà đoạn chứ không phải
là Vô nguyện chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có c hủng loại của kiết chỉ là do
Không-Vô tướng mà đối trị chứ không phải là Vô nguyện như vậy.
Hỏi: Có thể có kiết do V ô nguyện-Vô tướng mà đoạn chứ không
phải là Không chăng?
Đáp: Không có, bởi vì không có chủng loại của kiết chỉ là do Vô
nguyện-Vô tướng mà đối trị chứ không phải là Không như vậy.
Hỏi: Có thể có kiết do Không-Vô nguyện-Vô tướng mà đoạn
chăng?
Đáp: Có, đó là Không-Vô nguyện-Vô tướng đoạn kiết do Tu mà
đoạn của Học thấy dấu tích, tức là kiết do Tu mà đoạn của ba cõi thuộc
phần vị Thánh giả, bởi vì kiết ấy là do ba Tam-ma-địa mà đối trị.
Hỏi: Có thể có kiết không phải là do Không-Vô nguyện-Vô tướng
mà đoạn, nhưng là đã đoạn chăng?
Đáp: Có, đó là kiết đã đoạn của dị sinh, tức là kiết do Kiến-Tu
mà đoạn của các dị sinh cõi Dục cho đến Vô sở hữu xứ, bởi vì là kiết do
đạo thế tục mà đối trị.
Hỏi: Kiết ấy lẽ nào không phải là do Không-Vô nguyện-Vô tướng
mà đối trị hay sao?
Đáp: Là do Không-Vô nguyện-Vô tướng mà đối trị, nhưng ở
Thánh giả chứ không phải là dị sinh, bởi vì kiết ấy ở dị sinh cho nên nói
không phải là do Không-Vô nguyện-Vô tướng mà đoạn.
Có người nói: Trước dựa vào đối trị quyết định mà soạn luận, nay
dựa vào tác dụng quyết định để soạn luận, bởi vì trong sự nối tiếp nhau
của dị sinh thì ba Tam-ma-địa chắc chắn không có tác dụng, cho nên nói
kiết ấy không phải là do Không-Vô nguyện-Vô tướng mà đoạn.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong sự nối tiếp nhau của Thánh giả từ cõi
Dục cho đến Vô sở hữu xứ, kiết do Tu mà đoạn cũng do đạo thế tục mà
đoạn, vì sao chỉ nói là do Không-Vô nguyện-Vô tướng mà đoạn?
Đáp: Văn trước nên nói kiết ấy c ũng là do đạo thế tục mà đoạn,
nhưng không nói đến là có ý gì vậy? Nên biết rằng đạo vô lậu do Thánh
giả mà hiển bày cho nên không nói đến đạo thế tục, dị sinh không có
đạo vô lậu cho nên dựa vào đạo thế t ục mà nói, vì vậy trước đây nói
không có lỗi.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 597  
www.daitangkinh.org  

ra.
Thế nào là tác ý tiến vào Chánh tánh lý sinh? Cho đến nói   rộng

Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày
về nghĩa lý của mình. Đó là hoặc có người nói: Ba Tam-ma-địa tùy theo
một loại đều có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh. Nay ngăn chặn ý đó để
hiển bày chỉ có hai Tam-ma-địa tùy theo một loại có thể tiến vào, mà
không phải là Vô tướng, cho nên soạn ra phần luận này.
Hoặc lại có người nói: Chỉ riêng Tam-ma-địa Vô tướng có thể tiến
vào Chánh tánh ly sinh. Như cách nói của Bộ phái Đạt-ma-cúc-đa, họ
nói dùng Tam-ma-địa Vô tướng đối với Niết-bàn khởi lên tác ý vắng
lặng tiến vào Chánh tánh ly sinh. Bởi vì ngăn chặn ý chấp ấy để hiển
bày chỉ riêng Tam-ma-địa Vô tướng không có thể tiến vào Chánh tánh
ly sinh, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là tác ý tiến vào Chánh tánh ly sinh?
Đáp: Hoặc là Vô thường, hoặc là Khổ, hoặc là Không, hoặc là Vô
ngã. Bởi vì đây là ngăn chặn ý chấp ba Tam-ma-địa và chỉ riêng Vô
tướng có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh.
Trong này, tác ý về Vô thường-Khổ tương ưng với Tam-ma-địa Vô
nguyện, tác ý về Không-Vô ngã tương ưng với Tam-ma-địa Không.
Hỏi: Vì sao chỉ có hành tướng này tiến vào Chánh tánh ly sinh chứ
không phải là hành tướng nào khác?
Đáp: Tiến vào Chánh tánh ly sinh có hai loại:
1. Hành thuộc Ái.
2. Hành thuộc Kiến.
Hành thuộc Ái thì tiến vào nhờ Vô nguyện, hành thuộc Kiến thì
tiến vào nhờ Không. Bồ-tát tuy là hành thuộc Ái mà có thể dựa vào
Không để tiến vào Chánh tánh ly sinh.
Hành thuộc Ái lại có hai loại, đó là tăng thêm Ngã mạn, tăng
thêm lười nhác. Tăng thêm Ngã mạn thì dùng hành tướng Vô thường để
tiến vào, tăng thêm lười nhác thì dùng hành tướng Khổ để tiến vào.
Hành thuộc Kiến cũng có hai loại, đó là tăng thêm Ngã kiến, tăng
thêm Ngã sở kiến. Tăng thêm Ngã kiến thì dùng hành tướng Vô ngã
để tiến vào, tăng thêm Ngã sở kiến thì dùng hành tướng Không để tiến
vào. Vì thế cho nên chỉ đưa ra bốn hành tướng này.
Hỏi: Bốn hành tướng này tương ưng với pháp ở phần vị nào?
Đáp: Có người nói: Tương ưng với Thế đệ nhất pháp, bởi vì nói
tiến vào Chánh tánh ly sinh.
598 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Có người nói: Tương ưng với Khổ pháp trí nhẫn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao nói là tiến vào (nhập)?
Đáp: Đây là nói đã tiến vào gọi là tiến vào, đối với gần mà nói
theo thanh xa; như nói Đại Vương từ nơi nào đến, đó là đối với đã đến
gọi là đến, ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Lúc bấy giờ cũng có tâm s ở pháp khác, vì sa o chỉ nói đến
tác ý?
Đáp: Bởi vì chỉ riêng tác ý mới có thể dẫn dắt phát khởi tâm-tâm
sở.
Có người nói: Bởi vì tác ý là tùy thuận nhất đối với tiến vào Chánh
tánh ly sinh.
Tư duy về hành hệ thuộc nơi nào để tiến vào Chánh tánh ly sinh?
Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Cần phải ngăn chặn cách nói của Tôn giả Đạt-ma-đát-la-đa
cho rằng cùng lúc tư duy về hành của ba cõi để tiến vào Chánh tánh ly
sinh, và bởi vì ngăn chặn ý nói tư duy về Niết-bàn để tiến vào Chánh
tánh ly sinh, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Tư duy về hành hệ thuộc nơi nào để tiến vào Chánh tánh ly
sinh?
Đáp: Hệ thuộc cõi Dục, bởi vì đây là ngăn cha ën hai ý chấp như
trước.
Hỏi: Vì sao chỉ tư duy về hành hệ thuộc cõi Dục để tiến vào Chánh
tánh ly sinh?
Đáp: Bởi vì khổ của cõi Dục biểu hiện thô thi ển, đang thấy, dễ
dàng quán sát.
Có người nói: Bởi vì khổ của cõi Dục là sự nối tiếp nhau của nơi
ấy đang thành tựu.
Có người nói: Bởi vì hành hệ thuo äc cõi Dục có đủ ba loại khổ,
là vì A-tỳ-đạt-ma nói quán về các hành thuộc ba loại khổ mà tiến vào
Chánh tánh ly sinh, chứ không phải là như phái Thí Dụ chỉ nói quán về
các hành thuộc hành khổ mà tiến vào Chánh tánh ly sinh.
Trong này, các hành không vừa ý gọi là Khổ khổ, các hành vừa ý
gọi là Hoại khổ, các hành thuận theo buông xả gọi là Hành khổ.
Có người nói: Bởi vì khổ của cõi Dục đang là sự bức não vô cùng
chán ngán đối với người tu hành, cho nên trước phải quán sát điều ấy
để tiến vào Chánh tánh ly sinh.
Hỏi: Niết-bàn cũng là sự vui mừng vô cùng, vì sao không quán sát
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 599  
www.daitangkinh.org  
điều ấy để tiến vào Chánh tánh ly sinh?
Đáp: Tâm của các loài hữu tình chán ngán đối với khổ đau mạnh
hơn chứ không phải là mừng vui đối với Niết-bàn. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì đang bị bức bách phiền muộn, không hiện thấy rõ ràng, như các
hữu tình không có ai không sợ kho å đau nhưng có người không ham vui
sướng.
Hỏi: Sau khi duyên với Nhẫn thuộc  Đế nào thì có thể tiến vào
Chánh tánh ly sinh?
Đáp: Có người nói: Duyên với Đạo đế.
Nói như vậy thì duyên với Khổ đế. Nói rộng ra như phẩm thú nhất
trong chương Tạp Uẩn.
Hỏi: Tận trí nên nói là Niệm trú đối với Thân thuận theo Thân
quán sát chăng? Cho đến nên nói là Niệm trú đối với Pháp thuận theo
Pháp quán sát chăng?
Đáp: Tận trí nên nói hoặc là Niệm trú đối với Thân thuận theo
Thân quán sát, hoặc là Niệm trú đối với Thọ-hoặc là đối với Tâm-hoặc
là đối với Pháp thuận theo Pháp quán sát. Như Tận trí, Vô sinh trí cũng
như vậy.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì làm cho người nghi ngờ có được quyết định. Đó là có
người sinh lòng nghi ngờ như vậy: Tận trí-Vô sinh trí bởi vì không phải
là tánh thuộc Kiến, cho nên lẽ ra cu õng không phải là tánh thuộc Niệm
trú? Nay cần phải quyết định trì nh bày về hai trí này, tuy không phải
là tánh thuộc Kiến, mà chính là Niệm trú, cho nên soạn ra phần luận
này.
Lại nữa, trong chương Kiến Uẩn ph ân biệt về Niệm trú thuộc tự
tánh của Kiến, trong chương Định Uẩn này phân biệt về Niệm trú thuộc
tự tánh không phải là Kiến, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại nữa, trong địa gia hạnh nói tu Niệm trú, bởi vì có Nhân này,
đó là địa Vô học không có Niệm trú. Nay muốn trình bày trong địa Vô
học có Niệm trú, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại nữa, trong kinh nói Tận trí-Vô sinh trí, duyên với sinh và thân
đời sau làm cảnh, bởi vì có Nhân này, đó là hai trí ấy chỉ duyên với sinh
và đời sau. Nay muốn hiển bày hai trí ấy duyên với tất cả các pháp, chỉ
trừ ra Hư không và Phi trạch diệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại nữa, có người chấp Tận trí-Vô sinh trí chỉ duyên chung với
năm uẩn. Nay ngăn chặn ý chấp ấy để hiển bày Tận trí-Vô sinh trí, hoặc
là duyên chung với năm uẩn, hoặc là duyên riêng biệt, cho nên soạn ra
600 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
phần luận này.
Tận trí nên nói hoặc là Niệm trú đối với Thân thuận theo Thân
quán sát, đó là duyên với Sắc uẩn; hoặc là Niệm trú đối với Thọ thuận
theo Thọ quán sát, đó là duyên với Thọ uẩn; hoặc là Niệm trú đối với
Tâm thuận theo Tâm quán sát, đó là duyên với Thức uẩn; hoặc là Niệm
trú đối với Pháp thuận theo Pháp quán sát, đó là duyên với Tưởng uẩn-
Hành uẩn và Trạch diệt. Đây là nói về Pháp niệm trú duyên không xen
tạp.
Nếu Pháp niệm trú duyên xen tạp, th ì đối với năm uẩn, hoặc là
hai loại duyên với hai loại, hoặc là ba loại duyên với ba  loại, hoặc là
bốn loại duyên với bốn loại, hoặc là năm loại duyên chung với nhau.
Hai loại duyên với hai loại, đó là Sắc duyên Thọ, Sắc duyên
Tưởng, Sắc duyên Hành, Sắc du yên Thức, Thọ duyên Tưởng, Thọ
duyên Hành, Thọ duyên Thức, Tưởng duyên Hành, Tưởng duyên Thức,
Hành duyên Thức.
Ba loại duyên với ba loại, đó là Sắc-Thọ-Tưởng duyên nhau, Sắc-
Thọ-Hành duyên nhau, Sắc-Thọ-T hức duyên nhau, Sắc-Tưởng-Thức
duyên nhau, Sắc-Hành-Thức duyên nhau, Thọ-Tưởng-Hành duyên
nhau, Thọ-Tưởng-Thức duyên nhau, Thọ-Hành-Thức duyên nhau,
Tưởng-Hành-Thức duyên nhau.
Bốn loại duyên với bốn loại,  đó là Sắc-Thọ-Tưởng-Hành duyên
nhau, Sắc-Thọ-Tưởng-Thức duyên nhau, Sắc-Thọ-Hành-Thức duyên
nhau, Sắc-Tưởng-Hành-Thức duyên nhau, Thọ-Tưởng-Hành-Thức
duyên nhau.
Năm loại duyên chung với nhau, đó là Sắc-Thọ-Tưởng-Hành-
Thức, tất cả duyên chung với nhau.
Trạch diệt-Vô vi ấy nếu là Pháp niệm trú hữu lậu, thì cũng duyên
kết hợp với pháp khác như Sắc… Tr ong này đã nói đều là vô lậu, cho
nên chỉ là duyên không xen tạp.
Hỏi: Các niềm vui (lạc) vô lậu của Tĩnh lự thứ nhất, các niềm vui
của Khinh an đẳng giác chi, hai loại này có gì sai biệt?
Đáp: Không có sai biệt.
Hỏi: Các niềm vui vô lậu của Tĩnh  lự thứ hai, các niềm vui của
Khinh an đẳng giác chi, hai loại này có gì sai biệt?
Đáp: Không có sai biệt.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì ngăn chặn ý nói là hai Tĩnh lự đầu có Lạc căn vô lậu,
hiển bày về hai địa ấy không có Lạc căn vô lậu, cho nên soạn ra  phần
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 601  
www.daitangkinh.org  
luận này.
Nếu có thì không nên trả lời rằng hai loại này không có sai biệt.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì  niềm vui của Khinh an đẳng giác chi, lấy
Khinh an trong pháp Đại thiện địa làm tự tánh; Lạc căn vô lậu lấy Thọ
trong pháp Đại địa làm tự tánh. Lại nữa, niềm vui của Khinh an đẳng
giác chi thuộc về Hành uẩn, Lạc căn vô lậu thuộc về Thọ uẩn, như vậy
hai niềm vui sẽ có sai biệt, mà nói  là không có sai biệt, cho nên biết
niềm vui vô lậu của hai địa ấy tức là niềm vui Khinh an. Vì thế cho nên
Lạc căn vô lậu không phải là địa ấy vốn có.
Nếu từ Đẳng trì rời ra (xuất) thì đó là sở duyên chăng? Cho đến
nói rộng ra.
Rời ra có năm loại:
1. Địa.
2. Hành tướng.
3. Sở duyên.
4. Tâm khác loại.
5. Sát na.
Trong này, chỉ dựa vào hai loại rời ra mà soạn luận, đó là địa và
sở duyên.
Hỏi: Nếu từ Đẳng trì rời ra thì đó là sở duyên chăng? Giả sử từ sở
duyên rời ra thì đó là Đẳng trì chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc từ Đẳng trì rời ra mà không phải là sở duyên, đó là như
có một người tư duy về tướng này tiến vào Tĩnh lự thứ nhất, người ấy lại
tư duy về tướng này tiến vào Tĩnh lự thứ hai.
Trong này, sở duyên dùng thanh c ủa Tướng mà nói. Như duyên
với Sắc uẩn, Tĩnh lự thứ nhất Đẳng vô gián duyên với Sắc uẩn, Tĩnh lự
thứ hai hiện rõ ở trước mắt; duyên với uẩn khác cũng như vậy. Đó gọi
là từ Đẳng trì rời ra mà không phải là sở duyên.
Hỏi: Tĩnh lự thứ hai cũng là Đẳng trì, vì sao nói là rời ra?
Đáp: Bởi vì địa khác nhau, vì t hế cho nên trước đây nói dựa vào
hai loại rời ra mà soạn luận, đó là địa và sở duyên.
2. Có lúc từ sở duyên rời ra mà không phải là Đẳng trì, đó là như
có một người tư duy về tướng này tiến vào Tĩnh lự thứ nhất, người ấy
không rời ra Tĩnh lự thứ nhất, lại tư duy về tướng khác.
Như duyên với Sắc uẩn, Tĩnh lự thứ nhất Đẳng vô gián duyên với
Thọ uẩn, Tĩnh lự thứ nhất hiện rõ ở trước mắt; duyên với uẩn khác cũng
như vậy. Đó gọi là từ sở duyên rời ra mà không phải là Đẳng trì.
602 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
3. Có lúc từ Đẳng trì rời ra mà cũng là sở duyên, đó là như có một
người tư duy về tướng này tiến vào Tĩnh lự thứ nhất, người ấy tư duy về
tướng khác tiến vào Tĩnh lự thứ hai.
Như duyên với Sắc uẩn, Tĩnh lự thứ nhất Đẳng vô gián duyên với
Thọ uẩn, Tĩnh lự thứ hai hiện rõ ở trước mắt; duyên với uẩn khác cũng
như vậy. Đó gọi là từ Đẳng trì rời ra mà cũng là sở duyên.
4. Có lúc không phải là từ Đẳng trì rời ra mà cũng không phải là
sở duyên, đó là như có một người tư duy về tướng này tiến vào Tĩnh lự
thứ nhất, an trú trải qua thời gian dài.
Như duyên với Sắc uẩn, Tĩnh lự thứ nhất chuyển đổi nối tiếp nhau
trải qua thời gian dài hiện rõ trước mắt; duyên với uẩn khác cũng như
vậy.
Như uẩn, không phải là uẩn cũng như vậy. Như Tĩnh lự thứ nhất,
cho đến Vô sở hữu xứ cũng như vậy.
Lại có nghĩa khác, hỏi: Nếu từ Đẳng trì rời ra thì đó là hành tướng
chăng? Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc từ Đẳng trì rời ra mà không phải là hành tướng, đó là như
có một người dùng hành tướng này tiến vào Tĩnh lự thứ nhất, người ấy
lại dùng hành tướng này tiến vào Tĩnh lự thứ hai.
Như hành tướng Vô thường của Tĩnh lự thứ nhất Đẳng vô gián,
hành tướng Vô thường của Tĩnh lự thứ hai hiện rõ ở trước mắt; hành
tướng khác cũng như vậy.
2. Có lúc từ hành tướng rời ra mà không phải là Đẳng trì, đó là như
có một người dùng hành tướng này tiến vào Tĩnh lự thứ nhất, người ấy
không rời ra Tĩnh lự thứ nhất, lại dấy lên hành tướng khác.
Như hành tướng Vô thường của Tĩnh lự thứ nhất Đẳng vô gián,
hành tướng Khổ của Tĩnh lự thứ nhấ t hiện rõ ở trước mắt; hành tướng
khác cũng như vậy.
3. Có lúc từ Đẳng trì rời ra ma ø cũng là hành tướng, đó là như có
một người dùng hành tướng này tiến va øo Tĩnh lự thứ nhất, dùng hành
tướng khác tiến vào Tĩnh lự thứ hai.
Như hành tướng Vô thường của Tĩnh lự thứ nhất Đẳng vô gián,
hành tướng Khổ của Tĩnh lự thứ hai hiện rõ ở trước mắt; hành tướng
khác cũng như vậy.
4. Có lúc không phải là từ Đẳng trì rời ra mà cũng không phải là
hành tướng, đó là như có một người dùng hành tướng này tiến vào Tĩnh
lự thứ nhất, an trú trải qua thời gian dài.
Như hành tướng Vô thường của Tĩnh lự thứ nhất, chuyển đổi  nối
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 603  
www.daitangkinh.org  
tiếp nhau trải qua thời gian dài hiện rõ trước mắt; hành tướng khác cũng
như vậy.
Như Tĩnh lự thứ nhất, cho đến Vô sở hữu xứ cũng như vậy.
Lại có nghĩa khác, hỏi: Nếu từ hành tướng rời ra thì đó là sở duyên
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc từ hành tướng rời ra mà không phải là sở duyên, đó là
như có một người dùng hành tướng này tư duy về tướng này, người ấy
không rời bỏ hành tướng này, lại dấy lên hành tướng khác.
Như duyên với Sắc uẩn, hành t ướng Vô thường Đẳng vô gián
duyên với Sắc uẩn, hành tướng Khổ hiện rõ ở trước mắt; duyên với uẩn
khác-hành tướng khác cũng như vậy.
2. Có lúc từ sở duyên rời ra ma ø không phải là hành tướng, đó là
như có một người dùng hành tướng này tư duy về tướng này, người ấy
vẫn dùng hành tướng này lại tư duy về tướng khác.
Như duyên với Sắc uẩn, hành t ướng Vô thường Đẳng vô gián
duyên với Thọ uẩn, hành tướng Vô thường hiện rõ ở trước mắt; duyên
với uẩn khác-hành tướng khác cũng như vậy.
3. Có lúc từ hành tướng rời ra mà cũng là sở duyên, đó là như có
một người dùng hành tướng này tư duy về tướng này, lại dùng hành
tướng khác tư duy về tướng khác.
Như duyên với Sắc uẩn, hành tướng Vô thường Đẳng vô gián
duyên với Thọ uẩn, hành tướng Khổ hiện rõ ở trước mắt; duyên với uẩn
khác-hành tướng khác cũng như vậy.
4. Có lúc không phải là từ hành tướng rời ra mà cũng không phải
là sở duyên, đó là như có một người  dùng hành tướng này tư duy về
tướng này, an trú trải qua thời gian dài.
Như duyên với Sắc uẩn, hành t ướng Vô thường chuyển đổi nối
tiếp nhau trải qua thời gian dài hiện rõ trước mắt; duyên với uẩn khác-
hành tướng khác cũng như vậy.
Như uẩn, không phải là uẩn cũng như vậy.
Như nói: “Tỳ kheo cho đến Định về Tưởng có thể thông hiểu tôn
chỉ của bậc Thánh.”
Hỏi: Đệ tử của Đức Thế Tôn sinh đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
ở đó dựa vào Định nào đạt được quả A-la-hán?
Đáp: Vô sở hữu xứ.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định.
604 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Như trong kinh nói: “Có bảy nơi dựa vào Định, Ta nói dựa vào đó có thể
trừ hết các lậu, đó là Tĩnh lự thứ nhất cho đến Vô sở hữu xứ.” Lại trong
kinh nói: “Tỳ kheo cho đến Định về T ưởng có thể thông hiểu tôn chỉ
của bậc Thánh. Định về Tưởng, đó là bốn Tĩnh lự và ba Vô sắc; có thể
thông hiểu tôn chỉ của bậc Thánh, đó là có thể khởi lên trí-đoạn phiền
não, tu đạo-trừ hết lậu.” Hoặc có người sinh lòng nghi ngờ như vậy: Phi
tưởng phi phi tưởng xứ đã không có Thánh đạo, nếu đệ tử của Đức Thế
Tôn sinh đến cõi ấy, thì dựa vào đâu có thể trừ hết các lậu, sẽ không có
ai đạt được quả A-la-hán, không nhờ vào Thánh đạo của chủng loại ấy
chăng? Bởi vì làm cho mối nghi này được quyết định, cho nên nói là họ
dựa vào Vô sở hữu xứ đạt được quả A-la-hán.
Lại nữa, bởi vì ngăn chặn Luận giả Phân Biệt nói là đến cõi Hữu
Đảnh có A-la-hán. Vị ấy nói đệ tử của Đức Thế Tôn sinh đến Phi tưởng
phi phi tưởng xứ, vào lúc mạng chung thì phiền não-nghiệp-mạng, cả ba
sự việc cùng lúc trừ hết, đạt được quả A-la-hán không nhờ vào Thánh
đạo. Bởi vì ngăn chặn ý ấy, hiển bày về trừ hết chứ không phải là
cùng lúc, nhất định phải nhờ vào Thánh đạo, cho nên soạn ra phần luận
này.
Hỏi: Vì sao chỉ nói là dựa vào  Vô sở hữu xứ, chứ không phải là
nơi khác?
Đáp: Bởi vì nơi này gần gũi nhất với cõi Hữu Đảnh.
Hỏi: Sinh ở các địa dưới cũng có gần gũi với vô lậu của địa dưới,
vì sao không nói dựa vào đó trừ hết lậu, mà chỉ nói là sinh ở cõi Hữu
Đảnh?
Đáp: Trong các địa dưới có phiền não của địa mình, cho nên Thánh
đạo của địa trên có thể dễ dàng hiện rõ trước mắt, chứ không phải là ở
địa dưới. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì pháp thiện hệ thuộc địa dưới đều
đã rời bỏ, cho nên Thánh đạo khó khởi lên, vì vậy không có người nào
khởi lên hiện rõ trước mắt; sinh ở cõi Hữu Đảnh thì không như vậy,
địa mình không có Thánh đạo, lại không có địa trên có thể nương tựa,
không thể nào không do Thánh đạo mà có thể trừ hết lậu. Vì thế cho
nên địa dưới tuy khó mà lại khởi lên. Nhưng Thánh đạo ấy do lực của
nhân mạnh mẽ chứ không phải là lực của gia hạnh, tạm thời khởi lên
hiện rõ trước mắt đoạn phiền não còn lại, đạt được quả A-la-hán rồi, giả
sử trú trong thọ lượng trải qua tám vạn kiếp, rốt cuộc không dấy khởi trở
lại, bởi vì không có tác dụng.
Như nói: “Tôn giả Đại Mục-kiền-liên nói: Này các vị, tôi tự nhớ
lại lúc trú trong Định của Vô sở hữu xứ, nghe bên hồ Mạn-đà-chỉ-ni có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 185 605  
www.daitangkinh.org  
tiếng gầm rống của rất nhiều voi chúa.”
Hỏi: Tôn giả ấy là đang còn Định mà nghe, hay là rời khỏi Định?
Đáp: Rời khỏi Định mà nghe, không phải là đang còn Định.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì làm cho người nghi ngờ có được quyết định. Như trong
Tỳ-nại-da nói: “Tôn giả Đại Mục-kiền-liên nói với các Tỳ kheo rằng:
Này các vị, tôi tự nhớ lại lúc ở núi Thứu Phon g trú trong Định của Vô
sở hữu xứ, nghe bên hồ Mạn-đà-chỉ-ni có tiếng gầm rống của rất nhiều
voi chúa. Lúc ấy các Tỳ kheo cùng nói với nhau rằng: Nay Đại Mục-
kiền-liên này tự nói mình đạt được  pháp hơn người, chắc chắn không
có điều này, cần phải cùng nhau chỉ trích. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
người trú trong Tĩnh lự thứ nhất hãy còn không nghe tiếng, huống gì trú
trong Định của Vô sở hữu xứ? Liền đem việc này thưa với Đức Phật.
Lúc ấy Đức Phật bảo rằng: Các ông không nên chỉ trích Đại Mục-kiền-
liên. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Đại Mục-kiền-liên như Tưởng mà nói.”
Trong Tỳ-nại-da tuy nói ra điều na øy mà không phân biệt, vì vậy hoặc
có người nghi ngờ: Tôn giả ấy đang còn trong Định mà nghe tiếng. Bởi
vì muốn làm cho mối nghi này được quyết định, hiển bày về Tôn giả ấy
rời khỏi Định mà nghe tiếng, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Các Thanh văn khác cũng biết đang còn trong Định thì không
nghe tiếng, cho nên hãy còn không c ó ai nói đến điều này, huống gì
Đại Mục-kiền-liên là Thanh văn thù thắng nhất, vì sao ở giữa chúng Tỳ
kheo nói ra điều không nên nói?
Đáp: Có người nói: Điều này không nhất định phải thông hiểu.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đây la ø Tỳ-nại-da ngụy tạo, nghĩa là sau
khi Đức Phật diệt độ có người đưa Tố-đát-lãm ngụy tạo vào trong Tố-
đát-lãm, đưa Tỳ-nại-da ngụy tạo vào trong Tỳ-nại-da, đưa A-tỳ-đạt-ma
ngụy tạo vào trong A-tỳ-đạt-ma, cá c văn cú ngụy tạo không cần phải
giải thích thông suốt.
Có người nói: Biển Định rất sa âu, Thanh văn như Thỏ không đến
được đáy biển, chỉ có Đức Phật mới có năng lực thấu hiểu tận cùng, cho
nên Tôn giả ấy tuy nói ra điều này mà cũng không có lỗi gì.
Hỏi: Tôn giả ấy lẽ nào không biết đang còn trong Định thì không
nghe tiếng hay sao, vì sao nói ra lời nói như vậy?
Đáp: Tôn giả ấy tự tại đối với Định, tiến vào-rời ra vô cùng nhanh
chóng, tuy rời khỏi Định mà nghe nhưng dấy lên Tưởng là trong Định.
Nghĩa là Tôn giả ấy trước đó từ tâm thiện của cõi Dục tiến vào Tĩnh lự
thứ nhất, từ Tĩnh lự thứ nhất tiến vào Tĩnh lự thứ hai, như vậy cho  đến
606 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
tiến vào Vô sở hữu xứ. Từ Vô sở hữu xứ rời ra lại tiến vào Thức xứ, như
vậy cho đến tiến vào Tĩnh lự thứ nhất, từ đây tâm thiện của cõi Dục
hiện rõ trước mắt, nghe tiếng của voi chúa không khởi lên phân biệt.
Lại vẫn từ tâm thiện của cõi Dục tiến vào Tĩnh lự thứ nhất, từ Tĩnh lự
thứ nhất tiến vào Tĩnh lự thứ hai,  như vậy cho đến tiến vào Vô sở hữu
xứ. Từ Vô sở hữu xứ rời ra lại ti ến vào Thức xứ, như vậy cho đến tiến
vào Tĩnh lự thứ nhất, từ đây tâm thiện của cõi Dục hiện rõ trước mắt,
không phân biệt tường tận liền nói ra điều này: “Tôi tự nhớ lại lúc trú
trong Định của Vô sở hữu xứ, nghe bên hồ Mạn-đà-chỉ-ni có tiếng gầm
rống của rất nhiều voi chúa.” Lúc ấy chỉ khởi lên phân biệt nhận biết
đối với hai tâm, đó là tâm ban đầu tiến vào Định và tâm sau khi rời khỏi
Định, đối với sự nối tiếp của các  tâm trung gian ấy, không phân biệt
tường tận cho nên nói ra điều này, cũng không có lỗi gì.


„