A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 186

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 607  
www.daitangkinh.org  


A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA LUẬN

QUYỂN 186

LUẬN VỀ NHẤT HÀNH (Phần 4)

Các hữu tình là Bất định thì tất cả hữu tình ấy, không phải là thông
tuệ hướng đến Vô minh chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn phân biệt nghĩ a lý trong kinh. Như trong kinh
nói: “Các loại hữu tình, có loại là Đị nh, có loại là Bất định, có loại
thông tuệ hướng đến Minh, có loại không phải là thông tuệ hướng đến
Vô minh.” Trong kinh tuy nói ra điều này mà không phân biệt về tướng
thâu nhiếp sai biệt. Kinh ấy là nơi nương tựa căn bản của luận này, điều
gì trong kinh không nói, thì nay đều cần phải nói, cho nên soạn ra phần
luận này.
Hỏi: Các hữu tình là Bất định thì tất cả hữu tình ấy, không phải là
thông tuệ hướng đến Vô minh chăng?
Đáp: Các hữu tình Bất định thì tất cả hữu tình ấy, không phải là
thông tuệ hướng đến Vô minh.
Có hữu tình không phải là thông tuệ hướng đến Vô minh, mà
không phải là Bất định, đó là Tà định.
Hỏi: Các hữu tình là Định thì ta át cả hữu tình ấy, là thông tuệ
hướng đến Minh chăng?
Đáp: Các hữu tình thông tuệ hướng  đến Minh, thì tất cả hữu tình
ấy là Định.
Có hữu tình là Định mà hữu tình ấy, không phải là thông tuệ hướng
đến Minh, đó là Tà định.
Trong này, không phải là thông tuệ, đó là dị sinh ngu dốt, bởi vì
không có Thánh tuệ; thông tuệ, đó là cá c Thánh giả, bởi vì có Thánh
tuệ. Vì sao biết như vậy? Bởi vì trong kinh nói.
Như trong kinh nói: “Đức Phật bảo với Tỳ kheo: Ý ông nghĩ   thế
608 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
nào? Các hữu tình nhận biết như th ật đối với Khổ thánh đế, nhận biết
như thật đối với Khổ-Tập thánh đế, nhận biết như thật đối với Khổ-Diệt
thánh đế, nhận biết như thật đối với hành hướng đến Khổ-Diệt thánh
đế, hoặc có hữu tình đối với những điều này không nhận biết như thật,
trong này nói loại nào là thông tuệ? Tỳ kheo thưa với Đức Phật: Như
con hiểu về nghĩa Đức Phật đã nói, thì các hữu tình nhận biết như thật
đối với Khổ thánh đế, cho đến nhận biết như thật đối với hành hướng
đến Khổ-Diệt thánh đế thì gọi là người thông tuệ, chứ không phải là
không nhận biết như thật.” Vì vậy cho nên biết Thánh giả là thông tuệ,
dị sinh không phải là thông tuệ.
Thông tuệ thì hướng đến Minh, bởi vì là sở y của Minh; không
phải là thông tuệ thì hướng đến Vô minh, bởi vì là sở y của Vô minh.
Các hữu tình là Bất định thì tất cả hữu tình ấy, không phải là thông
tuệ hướng đến Vô minh, nghĩa là các hữu tình Bất định thì chắc chắn là
dị sinh, bởi vì tất cả dị sinh đều thuộc về không phải là thông tuệ hướng
đến Vô minh.
Có hữu tình không phải là thông tuệ hướng đến Vô minh, mà
không phải là Bất định, đó là Tà định, nghĩa là các hữu tình Tà định
cũng chắc chắn là dị sinh, bởi vì hữu tình ấy xác định thuộc về tánh Tà,
cho nên không gọi là Bất định.
Các hữu tình thông tuệ hướng đến Minh, thì tất cả hữu tình ấy là
Định, đó là các Thánh giả, bởi vì xác định thuộc về tánh Chánh, cho
nên gọi là Định.
Hỏi: Các hữu tình là Bất định th ì tất cả hữu tình ấy không thành
tựu Đẳng giác chi chăng?
Đáp: Các hữu tình là Bất định thì tất cả hữu tình ấy không thành
tựu Đẳng giác chi.
Có hữu tình không thành tựu Đẳng giác chi mà không phải là Bất
định, đó là Tà định, bởi vì là dị sinh, bởi vì xác định thuộc về tánh Tà.
Hỏi: Các hữu tình là Định thì tất  cả hữu tình ấy thành tựu Đẳng
giác chi chăng?
Đáp: Các hữu tình thành tựu Đẳng giác chi, thì tất cả hữu tình ấy
là Định.
Có hữu tình là Định mà không thành tựu Đẳng giác chi, đó là Tà
định. Giải thích như trước.
Có ba tụ:
1. Tụ xác định là tánh Tà.
2. Tụ xác định là tánh Chánh.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 609  
www.daitangkinh.org  
3. Tụ không xác định.
Tụ xác định là tánh Tà, đó là thành tựu năm nghiệp vô gián. Tụ
xác định là tánh Chánh, đó là thành  tựu pháp Học-Vô  học. Tụ không
xác định, đó là chỉ thành tựu những pháp hữu lậu khác và Vô vi. Đó gọi
là tự tánh của ba tụ.
Nói về Cõi, tụ xác định là tánh Ta ø thuộc về phần ít của một cõi,
đó là cõi Dục; tụ xác định là tánh Chánh thuộc về phần ít của ba cõi, tụ
không xác định cũng như vậy.
Nói về Nẽo, tụ xác định là tánh Tà thuộc về phần ít của một nẽo,
đó là nẽo người; tụ xác định là tánh Chánh thuộc về phần ít của hai nẽo,
đó là nẽo người và trời; tụ không xác  định thuộc về toàn phần của ba
nẽo, đó là địa ngục-bàng sinh-ngạ quỷ, phần ít của hai nẽo, đó là nẽo
người và trời.
Nói về Sinh, tụ xác định là tánh Tà thuộc về phần ít của một sinh
loại, đó là Thai sinh; tụ xác định là tánh Chánh thuộc về phần ít của hai
sinh loại, đó là Thai sinh và Hóa sinh; tụ không xác định thuộc về toàn
phần của hai sinh loại, đó là Noã n sinh và Thấp sinh, phần ít của hai
sinh loại, đó là Thai sinh và Hóa sinh.
Có người nói: Tụ xác định là tánh Tà thuộc về phần ít của ba sinh
loại, đó là trừ ra Hóa sinh; tụ xa ùc định là tánh Chánh thuộc về phần ít
của bốn sinh loại, tụ không xác định cũng như vậy.
Nói về Xứ, có người nói: Tụ xác định là tánh Tà thuộc về phần ít
của ba Xứ; tụ xác định là tánh Chánh thuộc về toàn phần của năm Xứ,
phần ít của hai mươi bốn Xứ; tụ không xác định thuộc về toàn phần của
năm Xứ, phần ít của hai mươi bốn Xứ.
Nói như vậy thì các Hành có bốn mươi Xứ, tụ không xác định
thuộc về toàn phần của mười một Xứ, phần ít của hai mươi bốn Xứ.
Phái Thí Dụ nói: Từ địa ngục vô gián cho đến cõi Hữu Đảnh đều
có ba tụ. Họ nói pháp nhập Niết-bàn gọi là tụ xác định là tánh Chánh,
pháp không nhập Niết-bàn gọi là t ụ xác định là tánh Tà, không quyết
định thì gọi là tụ không xác định.
Lời bình: Như cách nói trước là hợp lý.
Đây là dựa vào luận Tập Dị M ôn mà nói. Nếu dựa vào luận Thi
Thiết mà nói thì Tụ xác định là tánh Tà, đó là năm nghiệp vô gián, nếu
Nhân ấy-Quả ấy-Đẳng lưu ấy-Dị thục  ấy, và Bổ-đặc-già-la thành tựu
pháp ấy. Tụ xác định là tánh Chánh, đó là pháp Học-Vô học, nếu Nhân
ấy-Quả ấy-Đẳng lưu ấy, và Bổ-đặc-già-la thành tựu pháp ấy. Tụ không
xác định, đó là những pháp khác, nếu Nhân ấy-Quả ấy-Đẳng lưu ấy-Dị
610 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
thục ấy, và Bổ-đặc-già-la thành tựu pháp ấy. Đó gọi là tự tánh của ba
tụ.
Nói về Cõi thì nói như trước.
Nói về Nẽo, tụ xác định là tánh Tà thuộc về phần ít của hai nẽo,
đó là địa ngục và người; tụ xác định là tánh Chánh cũng thuộc về phần
ít của hai nẽo, đó là người và trời ; tụ không xác định thuộc về toàn
phần của hai nẽo, đó là bàng sinh-ngạ quỷ, phần ít của ba nẽo, đó là địa
ngục-người và trời.
Nói về Sinh, tụ xác định là tánh Tà thuộc về phần ít của hai sinh
loại, đó là Thai sinh và Hóa sinh; tụ xác định là tánh Chánh thuộc về
phần ít của bốn sinh loại; tụ không xác định cũng như vậy.
Xứ đã phân biệt, như thích hợp nên biết.
Trong Tỳ-nại-da nói: “Đức Thế Tôn ở dưới cội cây Bồ-đề, kiến
lập tất cả hữu tình làm ba tụ, đó là đến bấy nhiêu gọi là Tà định tụ, đến
bấy nhiêu gọi là Chánh định tụ, đến bấy nhiêu gọi là Bất định tụ.”
Hỏi: Là dựa vào phạm vi của hữu tình mà kiến lập, hay là dựa vào
phạm vi của pháp mà kiến lập? Nếu dựa vào hữu tình, thì vì sao không
phải là đạt được giới hạn của biển rộng hữu tình? Nếu dựa vào pháp,
thì Thanh văn cũng có thể kiến lập như vậy, Phật và Thanh văn có gì
không giống nhau?
Đáp: Có người nói: Dựa vào hữu tình mà kiến lập.
Hỏi: Nếu như vậy thì vì sao không pha ûi là đạt được giới hạn của
biển rộng hữu tình?
Đáp: Đức Phật đạt được giới  hạn của biển rộng hữu tình cũng
không có lỗi gì, nhưng mà đạt được tướng chung chứ không phải là
tướng riêng, nghĩa là tất cả hữu tình không ra ngoài bốn sinh loại như
vậy mà đạt được.
Có người nói: Dựa vào pháp mà kiến lập.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thanh văn cũng có thể kiến lập như vậy,
Phật và Thanh văn có gì không giống nhau?
Đáp: Thanh văn nhờ vào Đức Phật mà nghe biết, Đức Phật không
có Thầy mà tự mình có thể kiến lập, đây là điều không giống nhau.
Có người nói: Nếu ba ngàn thế giới và từ một ngàn năm đến nay
thì dựa vào hữu tình mà kiến lập, nếu thế giới khác và thời gian khác thì
dựa vào pháp mà kiến lập.
Hỏi: Nếu Đức Phật ở dưới cội cây Bồ-đề đã kiến lập hữu tình làm
ba tụ, thì tại sao lại nói là ngày đêm sáu thời dùng Phật nhãn quán xét
thế gian?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 611  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Trước đó tuy kiến lập ba tụ mà chưa quán xét về phần vị sai
biệt, loại nào ở lúc nào từ Tà định tụ tiến vào Bất định tụ, loại nào ở
lúc nào từ Bất định tụ tiến vào Tà định tụ hoặc là Chánh định tụ, muốn
biết về điều này cho nên tiếp tục dùng Phật nhãn để quán sát suốt ngày
đêm.
Có người nói: Bởi vì muốn hiển bày Đức Phật ở trong tất cả mọi
lúc luôn luôn thích tư duy về việc làm lợi ích cho người khác.
Có người nói: Bởi vì muốn hiển bày về lòng Đại Bi của Đức Thế
Tôn xông ướp trong tâm không hề mỏi mệt.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Có các hữu tình thường xuyên từ thế
giới khác sinh đến cõi này, bởi vì  trước đó chưa kiến lập, cho nên nay
dùng Phật nhãn quán xét trở lại để kiến lập.”
Tôn giả Giác Thiên nói rằng: “Đức Phật lấy pháp làm Thầy, bởi
vì cần phải cung kính phụng sự đối với pháp, cho nên ngày đêm sáu thời
dùng Phật nhãn để quán sát thế gian.”
Tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Đức Phật muốn hiển bày về những
việc làm tỉ mỉ chính xác của mì nh, cho nên tuy kiến lập mà vẫn quán
sát.”
Hỏi: Các hữu tình thành tựu Đẳng giác chi thì hữu tình ấy thành
tựu pháp vô lậu chăng?
Đáp: Các hữu tình thành tựu Đa úng giác chi thì hữu tình ấy thành
tựu pháp vô lậu, bởi vì Đẳng giác chi là vô lậu.
Có hữu tình thành tựu pháp vô lậu mà không phải là Đẳng giác
chi, đó là các dị sinh, bởi vì các dị sinh đều thành tựu Phi trạch diệt, cho
nên tùy theo lìa nhiễm thuộc phẩm nào cũng thành tựu Trạch diệt.
Hỏi: Các hữu tình không thành t ựu Đẳng giác chi thì hữu tình ấy
không thành tựu pháp vô lậu chăng?
Đáp: Không có hữu tình nào không thành tựu pháp vô lậu, bởi vì
chắc chắn thánh tựu Phi trạch diệt.
Có hữu tình không thành tựu Đẳng giác chi, đó là các dị sinh, bởi
vì các dị sinh chắc chắn không thành tựu pháp hữu vi vô lậu.
Hỏi: Các hữu tình đạt được Đẳng giác chi thì hữu tình ấy đạt được
pháp vô lậu chăng?
Đáp: Các hữu tình đạt được Đẳng giác chi thì hữu tình ấy đạt được
pháp vô lậu.
Có hữu tình đạt pháp vô lậu mà không phải là Đẳng giác chi, đó
là các dị sinh.
Hỏi: Đẳng giác chi nói là đạt được thì điều này có thể như vậy, bởi
612 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
vì lúc tiến vào Chánh tánh ly sinh th ì chưa từng đạt được mà đạt được;
pháp vô lậu làm sao nói là đạt đượ c, bởi vì không có hữu tình nào từ
trước đến nay không thành tựu Phi trạch diệt?
Đáp: Có người nói: Văn này chỉ cần nói là đạt được Đẳng giác chi,
chứ không cần nói là đạt được pháp vô lậu.
Có người nói: Trong này, pháp vô lậu có hai phẩm, một là Giác
chi, hai là Trạch diệt. Lúc tiến vào Chánh tánh ly sinh thì đạt được Giác
chi, tùy theo lúc lìa nhiễm thuộc phẩm nào đạt được Trạch diệt, dị sinh
đối với nhiễm do Kiến-Tu mà đoạn c ủa tám địa, t ùy theo lìa nhiễm
thuộc phẩm nào đều đạt được Trạch diệt, cho nên đưa ra cách nói này.
Có người nói: Trong này, pháp vô lậu có ba phẩm, một là Giác
chi, hai là Trạch diệt, ba là Phi trạch diệt. Lúc tiến vào Chánh tánh ly
sinh thì đạt được Giác chi, tùy theo  lúc lìa nhiễm thuộc phẩm nào đạt
được Trạch diệt, tùy theo ở lúc nào đạt được Phi trạch diệt.
Hỏi: Lẽ nào không phải dị sinh vốn  đều thành tựu Phi trạch diệt,
vì sao nói là đạt được?
Đáp: Tuy vốn là thành tựu mà dựa vào trong phần vị thắng tiến
cũng có thể nói đạt được; bởi vì nh ư hoặc là dùng bố thí, hoặc là dùng
trì giới, hoặc là dùng nghe biết, hoa ëc là dùng tư duy, hoặc là quán Bất
tịnh-Trì tức niệm, hoặc là dùng Noãn-Đảnh-Nhẫn-Thế đệ nhất pháp…,
khiến cho pháp của các nẽo ác đạt được Phi trạch diệt.
Lại nữa, nếu dùng chủng loại mà nói thì không nên nói là đạt
được, nếu dùng sự việc sai biệt mà nói thì cũng có thể nói là đạt được,
bởi vì trong từng sát-na tùy theo n hững sự việc ấy mà đạt được khác
nhau.
Hỏi: Các hữu tình rời bỏ Đẳng giác chi thì hữu tình ấy rời bỏ pháp
vô lậu chăng?
Đáp: Không có hoàn toàn rời bỏ Đẳng giác chi, cũng không có
hoàn toàn rời bỏ pháp vô lậu, bởi vì chắc chắn không có Thánh giả trở
lại làm dị sinh, cũng không có hữu tình nào không thành tựu Phi trạch
diệt, nhưng không phải là không có nghĩa rời bỏ tùy theo từng phần, cho
nên nói là không có hoàn toàn rời bỏ.
Hỏi: Các hữu tình lui sụt Đẳng giác chi thì hữu tình ấy lui sụt pháp
vô lậu chăng?
Đáp: Không có hoàn toàn lui s ụt Đẳng giác chi, cũng không có
hoàn toàn lui sụt pháp vô lậu, nghĩa giải thích như trước.
Lại nữa, vì ngăn chặn Bộ phái Ma-ha Tăng-kỳ nói là quả Dự lưu
có lui sụt, và ngăn chặn phái Thí Dụ không chấp nhận có pháp Phi trạch
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 613  
www.daitangkinh.org  
diệt, cho nên đưa ra cách nói này: Không có hoàn toàn rời bỏ-hoàn toàn
lui sụt Đẳng giác chi và pháp vô lậu.
Các pháp chưa đoạn thì pháp ấy chưa biết khắp chăng? Cho đến
nói rộng ra.
Trong này, dựa vào hai loại biết khắp mà soạn luận:
1. Trí biết khắp.
2. Đoạn biết khắp.
Ở trong Trí biết khắp, có người nói: Chỉ là trí vô lậu
Có người nói: Bao gồm trí hữu lậu-vô lậu.
Những người nói chỉ là trí vô lậu, đó nói lúc Hiện quán về Khổ,
đối với năm pháp đã đoạn, do trí biết khắp cho nên gọi là biết khắp; đối
với pháp do kiến Khổ mà đoạn, do đoạn biết khắp cho nên gọi là đoạn.
Lúc Hiện quán về Tập cũng như vậy, sai biệt là nói về Đế của mình.
Lúc Hiện quán về Diệt, đối với Diệt đế, do trí biết khắp cho nên
gọi là biết khắp; đối với pháp do kiến Diệt mà đoạn, do đoạn biết khắp
cho nên gọi là đoạn. Lúc Hiện qua ùn về Đạo cũng như vậy, sai biệt là
nói về Đế của mình.
Trong Tu đạo, tùy theo khởi lên trí nào, đối với pháp tùy theo sở
duyên nào, do trí biết khắp cho nên gọi là biết khắp; đối với pháp tùy
theo sở đoạn nào, do đoạn biết kha ép cho nên gọi là đoạn. Đây gọi là
Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Hỏi: Các pháp chưa đoạn thì pháp ấy chưa biết khắp chăng?
Đáp: Các pháp chưa biết khắp thì pháp ấy chưa đoạn, bởi vì cần
phải nhờ vào trí nhận biết thì mới có thể đoạn.
Có pháp chưa đoạn mà không phải la ø chưa biết khắp, đó là Khổ
trí biết khắp bởi vì đã biết biết khắp, không phải là đoạn biết khắp bởi
vì đã đoạn. Đây là nói Khổ trí đã sinh mà Tập trí chưa sinh, đối với bốn
pháp đã đoạn do trí biết khắp bởi vì  đã biết khắp, không phải là đoạn
biết khắp bởi vì đã đoạn; Tập trí đa õ sinh mà Diệt trí chưa sinh, đối với
ba pháp đã đoạn; Diệt trí đã sinh mà Đạo trí chưa sinh, đối với hai pháp
đã đoạn; Đạo trí đã sinh mà chưa lìa nhiễm do Tu mà đoạn, đối với một
pháp đã đoạn do trí biết khắp bởi vì  đã biết khắp, không phải là đoạn
biết khắp bởi vì đã đoạn. Ngay lúc ấy đã lìa nhiễm của cõi Dục mà chưa
lìa nhiễm của địa trên, đối với pháp do Tu mà đoạn của cõi Sắc-Vô sắc;
đã lìa nhiễm của cõi Sắc mà chưa lìa nhiễm của cõi trên, đối với pháp
do Tu mà đoạn của cõi Vô sắc, do trí biết khắp bởi vì đã biết khắp,
không phải là đoạn biết khắp bởi vì đã đoạn.
Hỏi: Các pháp đã đoạn thì pháp ấy đã biết khắp chăng?
614 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Các pháp đã đoạn thì pháp ấy đã biết khắp, đó là Khổ trí đã
sinh mà Tập trí chưa sinh, đối với một pháp đã đoạn do trí biết khắp bởi
vì đã biết khắp, đoạn biết khắp bởi vì đã đoạn; Tập trí đã sinh mà Diệt
trí chưa sinh, đối với hai pháp đã đoạn; Diệt trí đã sinh mà Đạo trí chưa
sinh, đối với ba pháp đã đoạn; Đạo trí đã sinh mà chưa lìa nhiễm do Tu
mà đoạn, đối với bốn pháp đã đoạn do trí biết khắp bởi vì đã biết khắp,
đoạn biết khắp bởi vì đã đoạn. Ngay lúc ấy đã lìa nhi ễm của cõi Dục
mà chưa lìa nhiễm của địa trên, đối với pháp do Kiến mà đoạn của ba
cõi, và do Tu mà đoạn của cõi Dục; đã lìa nhiễm của cõi Sắc mà chưa
lìa nhiễm của cõi trên, đối với pha ùp do Kiến mà đoạn của ba cõi, và
pháp do Tu mà đoạn của cõi Dục-Sắc; Tận trí đã sinh, đối với pháp do
Kiến-Tu mà đoạn của ba cõi, do trí biết khắp bởi vì đã biết khắp, đoạn
biết khắp bởi vì đã đoạn.
Có pháp đã biết khắp mà không phải là đã đoạn, đó là Khổ trí biết
khắp bởi vì đã biết khắp, không phải là đoạn biết khắp bởi vì đã đoạn.
Đây là nói Khổ trí đã sinh mà Tập trí chưa sinh, đối với bốn pháp đã
đoạn…, nói rộng ra như trên.
Những người nói trí biết khắp ba o gồm trí hữu lậu-vô lậu, đó là
nói đến phần vị căn thiện thuận phần quyết trạch, đối với năm pháp đã
đoạn, do trí biết khắp cho nên gọi là biết khắp; không phải là đoạn biết
khắp cho nên gọi là đoạn. Phần vị Kiến đạo-Tu đạo, nói như trước.
Hỏi: Lẽ nào không phải trong phần vị Niệm trú, đối với tất cả các
pháp đã gọi là biết khắp hay sao?
Đáp: Tuy cũng gọi là biết kha ép mà không phải la ø thắng tiến.
Trong này nói đến thắng tiến, là n ếu hành tướng cùng với Thánh đạo
giống nhau thì gọi là thắng tiến.
Có người nói: Nếu Tuệ do Văn mà thành-do Tư mà thành-do Tu
mà thành, nếu Noãn-Đảnh-Nhẫn-Thế đệ nhất pháp, thì đối với sự hữu
lậu bởi vì biết khắp về tự tướng-cọng tướng, cho nên đều gọi là trí biết
khắp. Đây gọi là Tỳ-bà-sa tóm lược ở nơi này.
Hỏi: Các pháp chưa đoạn thì pháp ấy chưa biết khắp chăng?
Đáp: Các pháp chưa biết khắp thì pháp ấy chưa đoạn, bởi vì trước
phải đối với pháp ấy đạt được trí biết khắp, sau mới đối với pháp ấy
đoạn biết khắp.
Có pháp chưa đoạn mà không phải la ø chưa biết khắp, đó là Khổ
trí biết khắp bởi vì đã biết khắp, không phải là đoạn biết khắp bởi vì đã
đoạn. Đây là nói đến phần vị căn thiện thuận phần quyết trạch đã sinh
mà Kiến đạo chưa sinh, đối với năm pháp đã đoạn, do trí biết khắp bởi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 615  
www.daitangkinh.org  
vì đã biết khắp, không phải là đoạn bi ết khắp bởi vì đã đoạn, còn lại
nói rộng ra như trên.
Hỏi: Các pháp đã đoạn thì pháp ấy đã biết khắp chăng?
Đáp: Các pháp đã đoạn thì pha ùp ấy đã biết khắp, câu này giải
thích như trước.
Có pháp đã biết khắp mà không phải là đã đoạn, đó là Khổ trí biết
khắp bởi vì đã biết khắp, không phải là đoạn biết khắp bởi vì đã đoạn.
Đây là nói đến phần vị căn thiện t huận phần quyết trạch đã sinh…, nói
rộng ra như trên.
Dị sinh tuy có đoạn mà không phải là đoạn biết khắp, vì thế cho
nên không nói đến. Bởi vì không phải là do trí biết khắp mà chứng, trí
biết khắp chỉ là hành tướng Thánh.
Các hữu tình ở đời này mắt không nhìn thấy sắc, người ấy dựa vào
pháp nào dẫn dắt phát khởi Thiên nhãn? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn làm cho người  nghi ngờ có được quyết định.
Như trong luận Thi Thiết nói: “Tử sinh trí chứng thông là gia hạnh như
thế nào, làm sao dẫn dắt phát khởi Tử sinh trí chứng thông? Đó là người
bắt đầu sự nghiệp tu tập, đối với Ta m-ma-địa thế tục, đã khéo léo tu
tập, khéo léo đạt được tự tại, khiến cho khởi lên hiện rõ trước mắt. Bởi
vì muốn dẫn dắt phát khởi Thi ên nhãn thông, cho nên trước tiên giữ
lấy tướng khuôn mặt trong gương sáng, hoặc là các tướng ánh sáng
của mặt trời-mặt trăng-tinh tú-c ỏ thuốc-đèn đuốc-ngọc ma ni, hoặc là
tướng rừng rực bốc lên của đống lửa lớn đốt cháy các thành ấp lan rộng
ra nhiều Du-thiện-na. Giữ lấy tướng này rồi, nhờ vào lực tác ý tưởng
tượng, ở giai đoạn không nhìn thấy có thể khởi lên ánh sáng, thắng giải
nối tiếp nhau dẫn dắt phát khởi Thi ên nhãn. Có lúc ngay nơi Nhãn xứ
bình thường vốn có đại chủng sở tạo của cõi Sắc, Thiên nhãn thanh tịnh
khởi lên có thể nhìn thấy các sắc như đẹp-như xa áu…” Hoặc có người
sinh lòng nghi ngờ như vậy: Các hữu tình ở đời này mắt không nhìn thấy
sắc, người ấy sẽ không có thể dẫn dắt phát khởi Thiên nhãn chăng? Bởi
vì muốn làm cho mối nghi này được quyết định, hiển bày tuy ở đời này
mắt không nhìn thấy sắc mà người a áy cũng có thể dẫn dắt phát khởi
Thiên nhãn, cho nên soạn ra phần luận này.
Lại trong luận Thi Thiết nói: “Thiên nhĩ trí chứng thông là gia
hạnh như thế nào, làm sao dẫn dắt phát khởi Thiên nhĩ trí chứng thông?
Đó là người bắt đầu sự nghiệp tu ta äp, đối với Tam-ma-địa thế tục, đã
khéo léo tu tập, khéo léo đạt được tự tại, khiến cho khởi lên hiện rõ
616 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
trước mắt. Bởi vì muốn dẫn dắt phát khởi Thiên nhĩ thông, cho nên
trước tiên giữ lấy âm thanh của voi- ngựa-xe cộ, hoặc là các âm thanh
như chuông-trống-tù và-tiêu-địch-ca nga âm-tán tụng, hoặc là âm thanh
do tập hợp của bốn Đại va chạm lẫn nhau mà phát ra. Cố gắng giữ lấy
tướng của các âm thanh này rồi, nhờ vào lực tác ý tưởng tượng, vào lúc
lìa xa tai nghe có thể khởi lên các âm thanh, thắng giải nối tiếp nhau
dẫn dắt phát khởi Thiên nhĩ. Có lúc ngay nơi Nhĩ xứ bình thường vốn có
đại chủng sở tạo của cõi Sắc, Thiên nhĩ thanh tịnh khởi lên có thể nghe
được các âm thanh của loài người hoa ëc là loài Phi nhân…” Vì vậy lại
có người sinh lòng nghi ngờ như vậy: Các hữu tình ở đời này tai không
nghe được âm thanh, người ấy sẽ không có thể dẫn dắt phát khởi Thiên
nhĩ chăng? Bởi vì muốn làm c ho mối nghi này được quyết định, hiển
bày tuy ở đời này tai không nghe được âm thanh mà người ấy cũng có
thể dẫn dắt phát khởi Thiên nhĩ, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Các hữu tình ở đời này mắt không nhìn thấy sắc, người ấy
dựa vào pháp nào dẫn dắt phát khởi Thiên nhãn?
Đáp: Như có một người đạt được  tự tánh sinh niệm, trước đây
trong đời khác mắt đã từng nhìn thấy sắc, người ấy dựa vào đây cho nên
dẫn dắt phát khởi Thiên nhãn.
Hỏi: Các hữu tình ở đời này tai không nghe được âm thanh, người
ấy dựa vào pháp nào dẫn dắt phát khởi Thiên nhĩ?
Đáp: Như có một người đạt được  tự tánh sinh niệm, trước đây
trong đời khác tai đã từng nghe âm thanh, người ấy dựa vào đây cho nên
dẫn dắt phát khởi Thiên nhĩ.
Hỏi: Các hữu tình đạt được Túc trú tùy niệm trí, cũng có thể dẫn
dắt phát khởi Thiên nhãn-Thiên nhĩ, vì sao trong này không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này
có khác.
Có người nói: Nếu đối với người sinh ra mù khởi lên Thiên nhãn,
người sinh ra điếc khởi lên Thiên nhĩ, cả hai có thể dẫn dắt phát khởi
thì trong này nói đến; Túc trú tùy niệm trí, chỉ có thể dẫn dắt phát khởi
Thiên nhãn thuộc loại ấy chứ không pha ûi là Thiên nhĩ. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì những người sinh ra điếc không có Túc trú tùy niệm trí, bởi
vì trí này sinh khởi chủ yếu là nhờ vào người khác chỉ dạy, vì vậy không
nói đến.
Hỏi: Vì sao Thiên nhãn chỉ có ở bốn Tĩnh lự Căn bản chứ không
phải là địa Cận phần?
Đáp: Bởi vì không phải là r uộng đất của nó, không phải là đồ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 617  
www.daitangkinh.org  
đựng của nó, cho đến nói rộng ra.
Lại nữa, nếu địa có Tam-ma-địa là sở y của Thông thì có Thiên
nhãn, địa Cận phần không có Tam-ma-địa  là sở y của Thông cho nên
không có Thiên nhãn.
Lại nữa, nếu địa có Tam-ma-địa do Chi thâu nhiếp thì có Thiên
nhãn, địa Cận phần thì không như vậy.
Có người nói: Nếu địa có vui thích thần thông mà hành đạo (lạc
thông hành đạo) thì có Thiên nhãn, địa Cận phần thì không như vậy.
Như vậy, Thiên nhãn hoặc nói là chỉ có một, đó là Thiên nhãn.
Hoặc nói là hai, đó là đã từng đạt được-chưa từng đạt được.
Hoặc nói là ba, đó là Hạ-Trung-Thượng.
Hoặc nói là bốn, đó là quả thuộc bốn Tĩnh lự.
Hoặc nói là sáu, đó là Hạ-Trung-Thượng đều có đã từng đạt được-
chưa từng đạt được.
Hoặc nói là tám, đó là quả thuộc  bốn Tĩnh lự đều có đã từng đạt
được-chưa từng đạt được.
Hoặc nói là chín, đó là Hạ Hạ cho đến Thượng Thượng.
Hoặc nói là mười hai, đó là quả thuộc bốn Tĩnh lự đều có Hạ-
Trung-Thượng.
Hoặc nói là mười tám, đó là Hạ Hạ cho đến Thượng Thượng đều
có đã từng đạt được-chưa từng đạt được.
Hoặc nói là hai mươi bốn, đó là quả thuộc bốn Tĩnh lự đều có sáu
loại ở trước.
Hoặc nói là ba mươi hai, đó là mười sáu loại do sinh đạt được, và
mười sáu loại do tu đạt được.
Có người nói: Quả thuộc bốn Tĩnh lự đều có Hạ-Trung-Thượng là
mười hai, lại đều có quả thuộc về năm phẩm tu xen lẫn Tĩnh lự là hai
mươi, thì gọi là ba mươi hai.
Hoặc nói là ba mươi sáu, đó là quả thuộc bốn Tĩnh lự đều có Hạ
Hạ cho đến Thượng Thượng.
Hoặc nói là bảy mươi hai, đó là bốn Tĩnh lự đều có mười tám loại
ở trước.
Nếu dùng sự nối tiếp nhau và sát-n a thì có vô lượng, nay chỉ nói
chung về một Thiên nhãn; như Thiên nhãn, Thiên nhĩ cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao có Thiên nhãn-Thiên nhĩ không Đồng phần hiện rõ ở
trước mắt, mà không có Thiên tỷ- thiệt-thân không Đồng phần hiện rõ
ở trước mắt?
Đáp: Nhãn căn-Nhĩ căn giữ lấy cảnh không đến, bởi vì muốn thấy
618 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
xa-nghe xa cho nên khởi lên Thiên  nhãn-Thiên nhĩ không Đồng phần
hiện rõ trước mắt, Tỷ-Thiệt-Th ân căn chỉ giữ lấy cảnh đến, đối với
không Đồng phần không có tác dụng riêng biệt, cho nên không khởi lên
hiện rõ trước mắt.
Có người nói: Nếu khởi lên Tỷ căn-Thiệt căn không Đồng phần
hiện rõ ở trước mắt, thì bị thế gian  giễu cợt: Vì sao người này lại có
hai mũi-hai lưỡi? Nếu có Thân căn không Đồng phần hiện rõ ở trước
mắt, thì thế gian cũng giễu cợt: Vì sao người này có hai thân như người
sinh đôi vậy? Vì thế cho nên Tỷ-Thiệt-Thân căn không có không Đồng
phần.
Lại nữa, Thiên nhãn bên trái- bên phải thì phẩm loại mạnh-yếu
chắc chắn giống nhau, nghĩa là k hông phải bên trái yếu-bên phải
mạnh…
Lại nữa, lúc hiện rõ trước mắt  chắc chắn đều đầy đủ, không có
đui-không có chột cũng không có rối loạn và Bỉ đồng phần. Còn lại nói
rộng ra như trong phẩm luận về Xúc ở chương Căn Uẩn.
Hỏi: Vì sao lúc dị sinh lui sụt  thì tăng thêm kiế t do Kiến-Tu mà
đoạn, lúc đệ tử của Đức Thế Tôn lui sụt thì chỉ tăng t hêm kiết do Tu
mà đoạn?
Đáp: Bởi vì dị sinh dùng đạo này để đoạn kiết do Kiến mà đoạn,
vẫn dùng đạo này để đoạn kiết do Tu mà đoạn, cho nên lúc họ lui sụt thì
hai kiết đều tăng thêm; đệ tử của Đức Thế Tôn dùng đạo này để đoạn
kiết do Kiến mà đoạn, họ đối với đạo này nhất định không lui sụt, dùng
đạo khác để đoạn kiết do Tu mà đoa ïn, họ đối với đạo kh ác có lúc lui
sụt-có lúc không lui sụt. Giả sử đệ  tử của Đức Thế Tôn dùng đạo này
để đoạn kiết do Kiến mà đoạn, vẫn  dùng đạo này để đoạn kiết do Tu
mà đoạn thì họ cũng không có lui sụt.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì ngăn chặn ý gạt bỏ không có tánh lui sụt, hiển bày
thật có lui sụt, cho nên soạn ra phần luận này. Trong này, các pháp đạt
được (chư đắc) dùng tên gọi tăng thêm (tăng ích) mà nói đến sự tích tập
sinh ra, cho nên có nơi nói đạt được gọi là gần sinh ra (cận sinh), bởi vì
gần sinh ra pháp ấy. Như luận Thi Thiết nói: “Dị sinh khởi lên tùy miên
Dục tham thì có năm pháp khởi lên:
1. Tùy miên Dục tham.
2. Tùy miên Dục tham gần sinh ra.
3. Tùy miên Vô minh.
4. Tùy miên Vô minh gần sinh ra.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 619  
www.daitangkinh.org  
5. Trạo cử.”
Trong này, dị sinh dùng đạo này để đoạn kiết do Kiến mà đoạn,
vẫn dùng đạo này để đoạn kiết do Tu mà đoạn, đó là dùng đạo thuộc
chín phẩm để cùng lúc đoạn kiết do Kiến-Tu mà đoạn, cho nên lúc họ
lui sụt thì hai kiết đạt được cùng l úc khởi lên. Đệ tử của Đức Thế Tôn
dùng đạo này để đoạn kiết do Kiến mà đoạn, đó là dùng đạo thuộc
một phẩm để đoạn kiết do Kiến mà đoạn, họ đối với đạo này nhất định
không lui sụt; dùng đạo khác để đoạn kiết do Tu mà đoạn, đó là dùng
đạo thuộc chín phẩm để đoạn kiết do Tu mà đoạn, họ đối với đạo khác
có lúc lui sụt-có lúc không lui sụt. Giả sử đệ tử của Đức Thế Tôn dùng
đạo này để đoạn kiết do Kiến mà đoạn, vẫn dùng đạo này để đoạn kiết
do Tu mà đoạn thì họ cũng không có lui sụt, đó là giả sử dùng đạo thuộc
một phẩm để cùng lúc đoạn kiết do Kiến-Tu mà đoạn thì họ cũng không
có lui sụt, bởi vì đệ tử của Đức Thế Tôn chắc chắn không lui sụt đối với
kiết do Kiến mà đoạn, cho nên không có thể cùng lúc đoạn mà lui sụt
khác nhau. Vả lại, đệ tử của Đức Phật trước đây là dị sinh thì dùng đạo
thuộc chín phẩm để cùng lúc đoạn kiết do Kiến-Tu mà đoạn, nay cũng
không lui sụt bởi vì hai đạo đã trấn giữ.
Lại nữa, dị sinh dùng Tu đạo để cu øng lúc đoạn kiết do Kiến-Tu
mà đoạn, cho nên lúc họ lui sụt thì hai kiết đạt được cùng lúc khởi lên;
đệ tử của Đức Thế Tôn dùng Kiến đạo để đoạn kiết do Kiến mà đoạn,
họ đối với đạo này chắc chắn không lu i sụt, dùng Tu đạo để đoạn kiết
do Tu mà đoạn, họ đối với đạo này có lúc lui sụt-có lúc không lui sụt.
Phần còn lại nói như trước.
Lại nữa, dị sinh dùng Trí để cùng lúc đoạn kiết do Kiến-Tu mà
đoạn, cho nên lúc họ lui sụt thì hai kiết đạt được cùng lúc khởi lên; đệ
tử của Đức Thế Tôn dùng Nhẫn để đoạn kiết do Kiến mà đoạn, họ đối
với đạo này chắc ch ắn không lui sụt, dùng Trí để đoạn kiết do Tu mà
đoạn, họ đối với đạo này có lúc lui sụt-có lúc không lui sụt. Phần còn
lại nói như trước.
Lại nữa, dị sinh không quán về Đế để cùng lúc đoạn kiết do Kiến-
Tu mà đoạn, cho nên lúc họ lui sụt th ì hai kiết đạt được cùng lúc khởi
lên; đệ tử của Đức Thế Tôn quán về Đế để đoạn kiết do Kiến mà đoạn,
họ đối với đạo này chắc chắn không lui sụt, hoặc là quán về Đế-hoặc là
không quán về Đế để đoạn kiết do Tu mà đoạn, họ đối với đạo này có
lúc lui sụt-có lúc không lui sụt. Phần còn lại nói như trước.
Lại nữa, dị sinh dùng đạo khởi l ên-không khởi lên để cùng lúc
đoạn kiết do Kiến-Tu mà đoạn, cho nên lúc họ lui sụt thì hai kiết đạt
620 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
được cùng lúc khởi lên; đệ tử c ủa Đức Thế Tôn dùng đạo không khởi
lên để đoạn kiết do Kiến mà đoạn, họ đối với đạo này chắc chắn không
lui sụt, dùng đạo khởi lên-không khởi lên để đoạn kiết do Tu mà đoạn,
họ đối với đạo này có lúc lui sụt-có lúc không lui sụt. Phần còn lại nói
như trước.
Lại nữa, dị sinh dùng đạo không mạnh mẽ sắc bén để cùng lúc
đoạn kiết do Kiến-Tu mà đoạn, cho nên l úc họ lui sụt th ì hai kiết đạt
được cùng lúc khởi lên; đệ tử của Đức Thế Tôn dùng đạo mạnh mẽ sắc
bén để đoạn kiết do Kiến mà đoạn, họ đối với đạo này chắc chắn không
lui sụt, dùng đạo không mạnh mẽ sắc bén để đoạn kiết do Tu mà đoạn,
họ đối với đạo này có lúc lui sụt-có lúc không lui sụt. Phần còn lại nói
như trước.
Có người nói: Dị sinh dùng đạo hữu lậu để cùng lúc đoạn kiết do
Kiến-Tu mà đoạn, cho nên lúc họ lui sụt thì hai kiết đạt được cùng lúc
khởi lên; đệ tử của Đức Thế Tôn dùng đạo vô lậu để đoạn kiết do Kiến
mà đoạn, họ đối với đạo này chắ c chắn không lui sụt, dùng đạo hữu
lậu-vô lậu để đoạn kiết do Tu mà đoạn, họ đối với đạo này có lúc lui
sụt-có lúc không lui sụt. Nhưng đó là nói dùng đạo vô lậu để đoạn thì
quyết định là không lui sụt.
Hỏi: Nếu như vậy thì lẽ ra không có ai lui sụt quả A-la-hán, bởi vì
kiết của cõi Hữu Đảnh chỉ do đạo vô lậu mà đoạn?
Đáp: Nếu A-la-hán trước đây dùng đạo hữu lậu để đoạn kiết do
Tu mà đoạn của tám địa dưới, thì họ có thể có lui sụt, bởi vì Căn bản
không vững chắc. Nếu trước đây dùng đạo vô lậu để đoạn kiết do Tu
mà đoạn của tám địa dưới, thì họ chắc chắn không lui sụt, bởi vì Căn
bản vững chắc.
Hỏi: Vì sao không có ai lui sụt Kiến đạo?
Đáp: Bởi vì Căn bản vững chắc. Thế nào là Căn bản? Đó là người
cầu giải thoát vốn có hoặc là bố thí, hoặc là trì giới, hoặc là tu tập, hoặc
là quản lý sự việc của Phật-Pháp -Tăng, hoặc là chu cấp chăm sóc cho
người già-người bệnh, hoặc là đọc tụng Thánh giáo giải thích rõ ràng
cho người khác tác ý đúng như lý, hoặc là tu về quán Bất tịnh-Trì tức
niệm-Niệm trú, ba Nghĩa quán-bảy X ứ thiện, Noãn-Đảnh-Nhẫn-Thế
đệ nhất pháp, như vậy đều gọi là Căn bản của Kiến đạo.
Có người nói: Kiến đạo mạnh mẽ sắc bén nhanh nhạy có thể dùng
đạo thuộc một phẩm để đoạn trừ kiết  thuộc chín phẩm, vì thế cho nên
không lui sụt.
Có người nói: Kiến đạo chỉ có một sát-na Nhẫn-Trí hiện rõ trước
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 621  
www.daitangkinh.org  
mắt, vì thế cho nên không lui sụt.
Có người nói: Nếu Kiến đạo có lui sụt thì Phạm hạnh đã tu không
có thể bảo đảm tin tưởng, bởi vì lui sụt Kiến đạo cho nên làm dị sinh.
Hỏi: Đã nói Thánh giả dùng đạo khác để đoạn kiết do Tu mà
đoạn, họ đối với đạo khác có lúc lui sụt-có lúc không lui sụt, thì ai lui
sụt-ai không lui sụt?
Đáp: Thời giải thoát thì lui sụt, Bất động pháp thì không lui sụt.
Lại nữa, người độn căn thì lui sụt, người lợi căn thì không lui sụt.
Lại nữa, lực của nhân bên trong đo ạn thì không lui sụt, lực của
duyên bên ngoài đoạn thì lui sụt.
Có người nói: Quán Bất tịnh làm gia hạnh để đoạn thì lui sụt, Trì
tức niệm làm gia hạnh để đoạn thì không lui sụt.
Có người nói: Nếu dùng đạo thế tục để đoạn kiết do Tu mà đoạn
của tám địa dưới thì có lui sụt, nếu dùng đạo xuất thế để đoạn thì không
lui sụt; ví như lầu đài, nền móng không an toàn thì có thể sụp đổ, vững
chắc thì không như vậy.
Hỏi: Vì sao ba quả trên có lui sụt chứ không phải là quả Dự lưu?
Đáp: Kiết do Tu mà đoạn, dựa vào sự việc có mà khởi lên, đó là
có tướng Tịnh, có tướng Bất tịnh, lúc ấy do tác ý phi lý quán về tướng
Tịnh, liền lui sụt đối với Tưởng về Bất tịnh; kiết do Kiến mà đoạn, dựa
vào sự việc không có mà khởi lên, không có một pháp nào là Ngã-Ngã
sở, có thể làm cho quán ấy lui sụt đối với Kiến về Vô ngã.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Muốn ngăn chặn Bộ phái Ma-ha Tăng-kỳ nói là quả Dự lưu
có lui sụt, hiển bày về quả Dự lưu quyết định không có lui sụt, cho nên
soạn ra phần luận này.
Kiết do Tu mà đoạn, dựa vào sự việc có mà khởi lên, đó là do
chấp lấy lông-tóc-móng-răng… không phải là không có phần ít tướng
Tịnh của thế gian, nếu lúc tác ý ph i lý tư duy điều này thì sẽ lui sụt
Tưởng về Bất tịnh đã tu, khởi lên kiết do Tu mà đoạn mà trước đây đã
đoạn; kiết do Kiến mà đoạn, dựa vào sự việc không có mà khởi lên, đó
là do chấp lấy tướng của Ngã-Nga õ sở hoàn toàn không có. Như trong
kinh nói: “Pháp không có tác dụng cũng không có hữu tình, mạng sống-
nuôi dưỡng, Bổ-đặc-già-la, tạo tác -nhận lấy, chỉ là tập hợp trong các
hành không có Ngã, như dùng nắm tay trống rỗng gạt gẫm các trẻ thơ,
người trí hiểu rõ ràng như trông thấy bàn tay xòe ra, cho nên thấy Vô
ngã rồi nhất định không có lui sụt.” Vì  vậy không có ai lui sụt mất đi
quả Dự lưu.
622 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Lúc lui sụt ba quả trên, các Căn -Lực-Giác chi-Đạo chi vô lậu đã
đạt được…, cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì ngăn chặn Tôn giả Thiết-ma-đạt-đa nói rằng: “Lúc lui
sụt quả A-la-hán, chỉ đạt được pháp Học mà trước đây đã rời bỏ thuộc
vị lai, chứ không đạt được thuộc quá  khứ. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
lúc ấy hoàn toàn không hiện rõ trước mắt.” Nay muốn hiển bày lúc lui
sụt quả A-la-hán, đạt được pháp Học mà trước đây đã rời bỏ thuộc quá
khứ-vị lai, quá khứ tuy không có thể hiện rõ trước mắt mà có thể thành
tựu. Bởi vì nhân duyên này, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Lúc lui sụt ba quả trên, các Căn-Lực-Giác chi-Đạo chi vô lậu
đã đạt được, nên nói đã từng đạt được mà đạt được (tằng đắc đắc), hay
là chưa từng đạt được mà đạt được?
Đáp: Nên nói là đã từng đạt được mà đạt được, đó là trước đây đạt
được quả thì rời bỏ, cho nên nay lui sụt thì trở lại đạt được, bởi vì các
Thánh đạo chưa từng đạt được chỉ đạt được vào lúc thắng tiến.
Lúc ở cõi Vô sắc chết đi-sinh ở cõi Dục, thì các Uẩn-Giới-Xứ đã
đạt được…, cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Cũng bởi vì ngăn chặn Tôn giả Thiết-ma-đạt-đa nói rằng:
“Lúc ở cõi Vô sắc chết đi-sinh ở cõi Dục, chỉ đạt được pháp mà trước
đây đã rời bỏ thuộc vị lai, c hứ không đạt được thuộc quá khứ. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì lúc ấy hoa øn toàn không hiện rõ trước mắt.” Nay
muốn hiển bày lúc ở cõi Vô sắc chết  đi-sinh ở cõi Dục, đạt được pháp
mà trước đây đã rời bỏ thuộc quá khứ-vị lai, cho nên soạn ra phần luận
này.
Nếu không như vậy, thì từ cõi Vô sắc chết đi-sinh ở cõi Dục, lúc
bắt đầu tiến vào thai (kiết sinh), ch ỉ cần thành tựu sinh tử của hai đời,
nhưng không có hữu tình nào chỉ thành t ựu sinh tử của hai đời, bởi vì
quyết định thành tựu pháp hữu lậu của ba đời.
Hỏi: Lúc ở cõi Vô sắc chết đi -sinh ở cõi Dục, thì các Uẩn-Giới-
Xứ, căn thiện-bất thiện-vô ký, kiết-phược-tùy miên-tùy phiền não-triền
đã đạt được, nên nói là đã từng đạt được mà đạt được, hay là chưa từng
đạt được mà đạt được?
Đáp: Nên nói là pháp thiện-nhiễ m ô đã từng đạt được mà đạt
được, pháp dị thục chưa từng đạt được mà đạt được.
Pháp thiện-nhiễm ô đã từng đạt được mà đạt được, thiện đó là bốn
uẩn thiện do sinh đạt được.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 623  
www.daitangkinh.org  
Có người nói: Cũng đạt được bốn uẩn do luyện tập thành thục về
Văn-Tư mà thành.
Các pháp thiện này trước đây do vượt qua cõi-địa cho nên rời bỏ,
nay trở lại cõi-địa cho nên đạt được. Nhiễm ô, đó là bốn uẩn bất thiện-
hữu phú vô ký, pháp nhiễm ô này trước đây do lìa nhiễm cho nên rời bỏ,
nay trở lại cõi-địa cho nên đạt được.
Hỏi: Bốn uẩn thuộc Oai nghi lộ-Công xảo xứ luyện tập thành thục
thì cũng sẽ đạt được, vì sao không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến thì nên biết là nghĩa này có
khác.
Có người nói: Trong pháp vô phú vô ký thì phần nhiều không đạt
được, đó là toàn phần của Dị thục sinh-Thông quả và phần ít của pháp
khác, cho nên tuy đạt được ít mà cũng không nói đến.
Có Sư khác nói: Luyện tập thành thục cũng không đạt được, bởi
vì yếu kém.
Pháp dị thục chưa từng đạt được mà đạt được, đó là từ vô thỉ đến
nay chưa từng đạt được, bởi vì chỉ thành tựu hiện tại.
Hỏi: Nuôi lớn các uẩn cũng chưa từng đạt được mà đạt được, vì
sao không nói?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến thì nên biết là nghĩa này có
khác.
Lại nữa, nếu nói đến dị thục thì nên biết là cũng đã nói đến nuôi
lớn, bởi vì nuôi lớn phòng hộ cho dị  thục, như người tiếp theo người,
như tường tiếp theo tường, nhất định pha ûi theo nhau, cho nên lúc bấy
giờ cũng có pháp Đẳng lưu chưa từng đạt được mà đạt được; như tánh dị
sinh… bởi vì phần ít cho nên không nói đến.
Hỏi: Lúc ở cõi Vô sắc chết đi-sinh ở cõi Sắc thì các Uẩn-Giới-Xứ,
căn thiện-vô ký, kiết-phược-tùy miên-tùy phiền não-triền đã đạt được,
nên nói là đã từng đạt được mà đạt được, hay là chưa từng đạt được mà
đạt được?
Đáp: Nên nói là pháp thiện-nhiễ m ô đã từng đạt được mà đạt
được, pháp dị thục chưa từng đạt được mà đạt được.
Pháp thiện-nhiễm ô đã từng đạt được mà đạt được, thiện đó là bốn
uẩn thiện do sinh đạt được, năm uẩn thiện do gia hạnh. Các pháp thiện
này trước đây do vượt qua cõi-địa cho nên rời bỏ, nay trở lại cõi-địa cho
nên đạt được. Nhiễm ô, đó là bốn uẩn hữu phú vô ký, pháp nhiễm ô này
trước đây do lìa nhiễm cho nên rời bỏ, nay trở lại cõi-địa cho nên đạt
được. Trong pháp vô phú vô ký thì bốn uẩn Thông quả cũng đã từng đạt
624 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
được mà được, bởi vì phần ít cho nên không nói. Nuôi lớn và Đẳng lưu,
giải thích như trước.
Lúc ở cõi Sắc chết đi-sinh va øo cõi Dục thì ca ùc Uẩn-Giới-Xứ…đã
đạt được, nói như lúc ở cõi Vô sắc chết đi-sinh ở cõi Dục, trong câu này
giải thích cũng như trước nên biết!
Hỏi: Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, l úc dẫn dắt phát khởi Thần cảnh
thông đạo, lúc ấy đi xa nhất là đến nơi nào?
Đáp: Cho đến cõi Phạm Thế.
Hỏi: Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, l úc dẫn dắt phát khởi Thiên nhĩ
thông đạo, lúc ấy nghe xa nhất là âm thanh hệ thuộc nơi nào?
Đáp: Cho đến cõi Phạm Thế.
Hỏi: Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc dẫn dắt phát khởi Tha tâm
thông đạo, lúc ấy biết xa nhất là tâm-tâm sở pháp hệ thuộc nơi nào?
Đáp: Cho đến cõi Phạm Thế.
Hỏi: Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc  dẫn dắt phát khởi Túc trú tùy
niệm thông đạo, lúc ấy nhớ xa nhất la ø sự việc ở đời trước hệ thuộc nơi
nào?
Đáp: Cho đến cõi Phạm Thế.
Hỏi: Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc dẫn dắt phát khởi Thiên nhãn
thông đạo, lúc ấy thấy xa nhất là cảnh sắc hệ thuộc nơi nào?
Đáp: Cho đến cõi Phạm Thế.
Như dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, cho đến dựa vào Tĩnh lự thứ tư, đều
tùy theo nơi chốn của mình nói rộng ra cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì muốn làm cho người  nghi ngờ có được quyết định.
Như trong Tố-đát-lãm và Tỳ-nại-d a nói: “Đầy đủ thần thông thì thân
tự tại di chuyển cho đến cõi Phạm Thế.” Hoặc có người sinh lòng nghi
ngờ như vậy: Thần thông tự tại chỉ đến cõi Phạm Thế chứ không phải
là địa trên? Bởi vì muốn làm cho mối nghi này được quyết định, nói là
cho đến dựa vào Tĩnh lự thứ tư mà khởi  lên thần thông, thân tự tại di
chuyển cho đến cõi Quảng Quả hoặc là cõi trời Sắc Cứu Cánh, cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong Tố-đát-lãm và Tỳ-nại-da nói nên hiểu
thế nào?
Đáp: Nếu nơi nào có Thân biểu của địa mình thì Đức Thế Tôn nói
đến, Tĩnh lự thứ hai trở lên không có Thân biểu của địa mình, vì vậy
không nói đến.
Có người nói: Trong đó Đức Phật nói đến lúc đầu đã đạt được địa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 625  
www.daitangkinh.org  
trên chứ không phải là lần đầu đạt được.
Có người nói: Nói cõi Phạm Thế là thâu nhiếp bốn Tĩnh lự, bởi vì
đều có Chi đã thâu nhiếp tiếp nhận Tam-ma-địa thanh tịnh.
Hỏi: Ngay cả Tĩnh lự thứ nhất bởi vì có Ngữ biểu, cho nên dựa vào
Tĩnh lự thứ nhất phát khởi Thiên nhĩ nghe được âm thanh của địa ấy; địa
trên đã không có Ngữ biểu, dựa vào Tĩnh lự thứ hai… dẫn dắt phát khởi
Thiên nhĩ thì nghe được những thanh nào?
Đáp: Như người sinh ở Tĩnh lự thứ nhất, dựa vào nghiệp của Ngữ
biểu cùng khởi tâm phát ra ngữ; nh ư vậy người sinh ở ba Tĩnh lự trên,
cũng dựa vào nghiệp của Ngữ biểu t huộc Tĩnh lự thứ nhất cùng khởi
tâm phát ra ngữ, chính là Thiên nhĩ của địa ấy đã nghe.
Có người nói: Địa trên tuy không c ó thanh của Ngữ biểu mà có
thanh khác, là địa ấy đã nghe, cho nên không có gì sai.
Hỏi: Nếu sinh ở cõi Dục, dựa vào Tĩnh lự thứ nhất phát khởi Thiên
nhĩ thông, thì có thể nghe thanh thuộc Ngữ biểu của chư Thiên ở ba Tĩnh
lự trên hay không?
Đáp: Có người nói không nghe, bởi vì  nơi chốn cách xa, hoặc là
bởi vì vi tế.
Có người nói: Nếu tác ý cao nhất thì cũng có thể nghe, bởi vì đều
là pháp của địa giống nhau.
Hỏi: Dựa theo Tĩnh lự nào phát khởi Thần cảnh thông có thể đi
đến nơi nào?
Đáp: Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất phát khởi thì có thể đi đến cõi
Phạm Thế, cho đến dựa vào Tĩnh lự thứ tư phát khởi thì có thể đi đến
cõi Quảng Quả hoặc là cõi trời  Sắc Cứu Cánh. Thanh văn không tác ý
thì chiều ngang xa nhất là Tiểu thiên thế giới, tác ý thì xa nhất là Trung
thiên thế giới; Độc giác không tác ý thì xa nhất là Trung thiên thế giới,
tác ý thì xa nhất là Đại thiên thế giới; Đức Phật không tác ý thì xa nhất
là Đại thiên thế giới, tác ý thì có thể xa nhất là vô biên thế giới.
Như Thần cảnh thông, bốn Thông còn lại cũng như vậy. Giải thích
rộng về sáu Thông như trong chương Đại Chủng Uẩn.
Hỏi: Nếu đối với Khổ tư duy về Khổ, đạt được quả A-la-hán, thì
lúc ấy tư duy về Khổ hệ thuộc nơi nào?
Đáp: Khổ hệ thuộc cõi Vô sắc. Đây là tùy theo cõi mà nói chung.
Nếu tùy theo địa thì nên nói là Khổ hệ thuộc Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, tức là Khổ loại trí.
Hỏi: Nếu đối với Tập tư duy về Tập, đạt được quả A-la-hán, thì
lúc ấy tư duy về Tập hệ thuộc nơi nào?
626 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Đáp: Tập hệ thuộc cõi Vô sắc. Đây cũng là tùy theo cõi mà nói
chung. Nếu tùy theo địa thì nên nói la ø Tập hệ thuộc Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, tức là Tập loại trí.
Hỏi: Nếu đối với Diệt tư duy về Diệt, đạt được quả A-la-hán, thì
lúc ấy tư duy về Diệt các hành hệ thuộc nơi nào?
Đáp: Hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc,
Diệt các hành tức là Diệt pháp trí-Diệt loại trí.
Hỏi: Nếu đối với Đạo tư duy về Đạo, đạt được quả A-la-hán, thì
lúc ấy tư duy về Đạo có thể đoạn các hành hệ thuộc nơi nào?
Đáp: Hoặc là hệ thuộc cõi Dục, hoặc là hệ thuộc cõi Sắc-Vô sắc,
Đạo có thể đoạn các hành tức là Đạo pháp trí-Đạo loại trí.
Như vậy, sáu trí đều có bốn hành  tướng làm đạo vô gián, đoạn
phiền não thuộc phẩm Hạ Hạ của Ph i tưởng phi phi tưởng xứ, đi cùng
với Tam-ma-địa Kim cang dụ. Tam-ma -địa Kim cang dụ này có thể
chứng được quả A-la-hán, nói rộng ra như phẩm thú ba trong chương
Tạp Uẩn.
Lìa nhiễm do Tu mà đoạn của c õi Sắc-Vô sắc đều dùng sáu trí
làm đạo vô gián, đó là bốn Loại trí va ø Diệt-Đạo pháp trí. Đây là nói
về đạo vô lậu. Nếu như đạo hữu lậu thì chỉ có Thế tục trí, bởi vì trí ấy
không có khắp nơi, cho nên không phải là ở đây nói đến.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián thuộc Khổ loại
trí, có lúc chỉ duyên với Khổ của địa mình, có lúc chỉ duyên với Khổ của
Tĩnh lự thứ hai, cho đến có lúc chỉ duyên với Khổ của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, không có kết hợp duyên với ha i địa cho đến duyên với tám
địa, bởi vì thô-tế khác biệt, bởi vì pháp đoạn của địa khác nhau. Như
Khổ loại trí, Tập loại trí cũng như vậy.
Lúc khởi lên đạo vô gián thuộc Diệt loại trí, có lúc chỉ duyên với
Diệt các hành của địa mình, có lúc  chỉ duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ hai, cho đến có lúc  chỉ duyên với Diệt các hành của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ, có lúc kết hợp duyên với hai địa cho đến duyên
với tám địa, bởi vì vi diệu như nhau, bởi vì đều trái với nhiễm.
Lúc khởi lên đạo vô gián thuộc  Đạo loại trí, đều duyên với đạo
thuộc phẩm Loại trí của chín địa, bởi vì làm nhân lẫn nhau, bởi vì chủng
loại như nhau.
Lúc khởi lên đạo vô gián thuộc Diệt pháp trí, chỉ duyên với Diệt
các hành của cõi Dục.
Lúc khởi lên đạo vô gián thuộc Đạo pháp trí, đều duyên với đạo
thuộc phẩm Pháp trí của sáu địa.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 627  
www.daitangkinh.org  
Như dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, cho đến dựa vào Vô sở hữu xứ cũng
như vậy. Sai biệt là dựa vào ba Vô sắc không có hai Pháp trí và không
duyên với Diệt của địa dưới. Trong này, tất cả các địa không duyên với
Khổ-Tập của địa dưới, bởi vì đã lìa nhiễm của địa dưới, cho nên khởi
lên không có tác dụng.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ nhất, Khổ-Tập loại trí chỉ duyên với Khổ-Tập của Tĩnh lự
thứ nhất.
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất, có lúc duyên với Diệt các hành của hai Tĩnh lự đầu, có lúc duyên
với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với
Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất -thứ hai-thứ ba-thứ tư, có lúc duyên
với Diệt các hành của  Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các hành của
Không vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất
cho đến Diệt các hành của Thức vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các
hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các hành của Vô sở hữu xứ, có
lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các hành
của Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Đạo loại trí duyên chung với đạo thuộc phẩm Loại trí của chín
địa.


địa.

Diệt pháp trí chỉ duyên với Diệt các hành của cõi Dục.
Đạo pháp trí duyên chung với đạo thuộc phẩm Pháp trí của sáu

Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ hai, Khổ-Tập loại trí chỉ duyên với Khổ-Tập của Tĩnh lự
thứ hai.
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất, có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai, có lúc
duyên với Diệt các hành của hai Tĩnh lự đầu, có lúc duyên với Diệt
các hành của Tĩnh lự thứ hai-thứ ba , có lúc duyên với Diệt các hành
của Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ hai-thứ ba-thứ tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh
lự thứ nhất-thứ hai-thứ ba-thứ tư, c ó lúc duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ hai cho đến Diệt các hành của Không vô biên xứ, có lúc
duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các hành
của Không vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
hai cho đến Diệt các hành của Thức vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt
các hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các hành của Thức vô biên
628 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai cho đến Diệt các
hành của Vô sở hữu xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất cho đến Diệt các hành của Vô sở hữu xứ, có lúc duyên với Diệt các
hành của Tĩnh lự thứ hai cho đến Di ệt các hành của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến
Diệt các hành của Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Đạo loại trí và Diệt-Đạo pháp trí, nói như trước.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ ba, Khổ-Tập loại trí chỉ duyên với Khổ-Tập của Tĩnh lự thứ
ba.
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất, có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai, có lúc chỉ
duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ ba, có lúc duyên với Diệt các
hành của hai Tĩnh lự đầu, có lúc d uyên với Diệt các hành của Tĩnh lự
thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt  các hành của Tĩnh lự thứ ba-thứ
tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai-thứ ba,
có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai-thứ ba-thứ tư, có lúc
duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ ba-thứ tư và Không vô biên xứ,
có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất-thứ hai-thứ ba-thứ
tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai cho đến Diệt các
hành của Không vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh
lự thứ ba cho đến Diệt các hành của Thức vô biên xứ, có lúc duyên với
Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất  cho đến Diệt các hành của Không
vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai cho đến
Diệt các hành của Thức vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ ba cho đến Diệt các ha ønh của Vô sở hữu xứ, có lúc duyên
với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các hành của Thức
vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai cho đến
Diệt các hành của Vô sở hữu xứ, c ó lúc duyên với Di ệt các hành của
Tĩnh lự thứ ba cho đến Diệt các ha ønh của Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các
hành của Vô sở hữu xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
hai cho đến Diệt các hành của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, có lúc duyên
với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ nhất cho đến Diệt các hành của Phi
tưởng phi phi tưởng xứ.
Đạo loại trí và Diệt-Đạo pháp trí, nói như trước.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Tĩnh lự thứ tư, Khổ-Tập loại trí chỉ duyên với Khổ-Tập của Tĩnh lự thứ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 629  
www.daitangkinh.org  
tư.
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất cho đến có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ tư, có
lúc duyên với Diệt các hành của hai Tĩnh lự đầu, có lúc duyên với Diệt
các hành của Tĩnh lự thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ ba-thứ tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ tư
và Không vô biên xứ, có lúc duyên với  Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất-thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ hai-
thứ ba-thứ tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ ba-thứ tư
và Không vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ tư
và Không-Thức vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự
thứ nhất cho đến Tĩnh lự thứ tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh
lự thứ hai cho đến Diệt các hành của Không vô biên xứ, có lúc duyên
với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ ba cho đến Diệt  các hành của Thức
vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ tư cho đến
Diệt các hành của Vô sở hữu xứ, năm-sáu-bảy-tám địa kết hợp duyên
với nhau, nói như trước.
Đạo loại trí và Diệt-Đạo pháp trí, cũng nói như trước.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Không vô biên xứ, Khổ-Tập loại trí chỉ duyên với Khổ-Tập của Không
vô biên xứ.
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất cho đến có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Không vô biên
xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của hai Tĩnh lự đầu, có lúc duyên
với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ  hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt
các hành của Tĩnh lự thứ ba-thứ tư, có lúc duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ tư và Không vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của
Không-Thức vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự
thứ nhất-thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
hai-thứ ba-thứ tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ ba-thứ
tư và Không vô biên xứ, có lúc du yên với Diệt các hành của Tĩnh lự
thứ tư và Không-Thức vô biên xứ, có l úc duyên với Diệt các hành của
Không-Thức vô biên xứ và Vô sơ û hữu xứ, bốn-năm-sáu-bảy-tám địa
kết hợp duyên với nhau, nói như trước.
Đạo loại trí và Diệt-Đạo pháp trí, cũng nói như trước.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Thức vô biên xứ, Khổ-Tập loại trí chỉ duyên với Khổ-Tập của Thức vô
biên xứ.
630 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất cho đến có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Thức vô biên xứ,
có lúc duyên với Diệt các hành của  hai Tĩnh lự đầu, có lúc duyên với
Diệt các hành của Tĩnh lự thứ ha i-thứ ba, có lúc duyên với Diệt các
hành của Tĩnh lự thứ ba-thứ tư, co ù lúc duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ tư và Không vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của
Không-Thức vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Thức vô
biên xứ và Vô sở hữu xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự
thứ nhất-thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
hai-thứ ba-thứ tư, có lúc duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ ba-thứ
tư và Không vô biên xứ, có lúc du yên với Diệt các hành của Tĩnh lự
thứ tư và Không-Thức vô biên xứ, có l úc duyên với Diệt các hành của
Không-Thức vô biên xứ và Vô sở hữu xứ, có lúc duyên với Diệt các
hành của Thức vô biên xứ-Vô sở hữu xứ và Phi tưởng phi phi tưởng xứ,
bốn-năm-sáu-bảy-tám địa kết hợp duyên với nhau, nói như trước.
Đạo loại trí và Diệt-Đạo pháp trí, cũng nói như trước.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Vô sở hữu xứ, Khổ-Tập loại trí ch ỉ duyên với Khổ-Tập của Vô sở hữu
xứ.
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất cho đến có lúc chỉ duyên với Di ệt các hành của Vô sở hữu xứ, có
lúc duyên với Diệt các hành của hai Tĩnh lự đầu, có lúc duyên với Diệt
các hành của Tĩnh lự thứ hai-thứ ba, có lúc duyên với Diệt các hành của
Tĩnh lự thứ ba-thứ tư, có lúc duyên với  Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
tư và Không vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Không-
Thức vô biên xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Thức vô biên xứ
và Vô sở hữu xứ, có lúc duyên với Diệt các hành của Vô sở hữu xứ và
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám địa kết hợp duyên
với nhau, nói như trước.
Đạo loại trí và Diệt-Đạo pháp trí, cũng nói như trước.
Dựa vào Tĩnh lự thứ nhất, lúc khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm của
Phi tưởng phi phi tưởng xứ, Khổ-Tập loại trí chỉ duyên với Khổ-Tập của
Phi tưởng phi phi tưởng xứ.
Diệt loại trí có lúc chỉ duyên với Diệt các hành của Tĩnh lự thứ
nhất cho đến có lúc chỉ duyên với Diệt  các hành của Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, hai-ba-bốn-năm-sáu-bảy-tám địa kết hợp duyên với nhau,
nói như trước.
Đạo loại trí và Diệt-Đạo pháp trí, cũng nói như trước.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 186 631  
www.daitangkinh.org  
Như vậy, dựa vào Tĩnh lự thứ ha i, lúc khởi lên đạo vô gián lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ hai cho đến lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ; cho đến dựa vào Vô sở hữu xứ lúc  khởi lên đạo vô gián lìa nhiễm
của Vô sở hữu xứ và lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, như sự
thích hợp ấy đều nên nói rộng ra. Có điều sai biệt là ba địa Vô sắc trừ
ra hai Pháp trí, và không có thể du yên với Diệt của địa dưới. Như vậy
chính là nói đến người sinh ở cõi Dục, nếu sinh ở cõi Sắc-Vô sắc thì tất
cả Pháp trí đều không hiện khởi, sinh ở địa trên lúc ấy không duyên với
Diệt của địa dưới.
Như đạo vô gián, đạo giải thoát cũng như vậy, chỉ trừ ra lúc lìa
nhiễm thuộc phẩm Hạ Hạ của Phi tưởng phi phi tưởng xứ là đạo giải
thoát, có thể cần phải có Khổ-Tập loại trí.


„
632 BỘ TỲ ĐÀM 6
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA