A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 20

Việt dịch

QUYỂN 20

LUẬN VỀ TRÍ (Phần 12)

Hỏi: Nghiệp của nên sát-na là chỉ có thể dẫn dắt nên chúng đồng
phần, hay là có thể dẫn dắt nhiều  chúng đồng phần ? Giả sử như vậy
thì có gì sai? Nếu nghiệp của nên sát-na chỉ có thể dẫn dắt nên chúng
đồng phần, thì luận Thi thiết nói nên thông hiểu thế nào? Như nói: “ Có
các chúng sinh đã từng ở trong loà i người, hoặc làm Quốc vương-hoặc
làm Đại thần, có thể lực to lớn đã gây tổn hại cho vô lượng chúng sanh
nên cách phi lý, thu thuế-chiếm đoạt  tài sản tiền bạt để cung cấp cho
chính mình và các quyến thuộc. Vì ác nghiệp này mà chết đọa vào địa
ngục, trãi qua vô lượng thời gian nhận chịu khổ não vô cùng. Từ nơi ấy
xả mạng, lại do nghiệp còn chưa hết mà sinh trong biển rộng, nhận chịu
thân hình ác thú rất to lớn, a ên nuốt vô lượng chúng sinh dưới nước mà
trên đất liền, cũng bị vô lượng chúng sinh rỉa thịt mà ăn, bám khắp thân
thể như lông tóc quấn chặt. Đã nhận chịu khổ đau không thể nào vhịu
đựng nổi, dùng thân chà mạnh vào núi Pha-chi-ca, trùng sống ở thân
đó đều bị giết hại, liền khiến cho nước biển ngang dọc với mức trăm
ngàn du-thiện-na đều biến thành ma ùu”. Lại nữa, nếu như vậy thì Tôn
giả Vô Diệt đã nói về sự việc cu ûa Ngài, lại thông hiểu thế nào? Như
nói: “Này Tỳ-kheo! Tôi đem nên bữa  ăn cúng dường cho bậc phước
điền, bảy lần sinh lên cõi trời làm Đại thiên Vương, bảy lần sinh trong
loài người làm Đại Quốc Chúa”. Lại nữa, nếu như vậy thì Đại Ca-diếp-
ba đã nói về sự việc của Ngài, lại thông hiểu thế nào? Như nói:“ Này
Tỳ-kheo! Tôi đem nên bát cơm nấu bằng hạt bo bo cúng dường cho bật
phước điền, nên ngàn lần sinh đến cõi Bắc-câu-lô kia, có được cơm áo
tự nhiên; nên ngàn lần sinh đến cõi trời Tam Thập Tam kia, hưởng thụ
vui sướng vô cùng”. Lại nữa, nếu như vậy thì trong kinh Diệm Dụ nói
lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Nên loại Bổ-đặt-già-la tạo tác   tăng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 349  
www.daitangkinh.org  
trưởng bao nhiêu ác nghiệp như vậy, có lúc phải nhận chịu ở địa ngục,
hoặc là nhân chịu ngay pháp hiện tại; có lúc phải nhận chịu ngay pháp
hiện tại thì hướng về nhận chịu ở địa ngục”. Nếu nghiệp của nên sát-na
cũng có thể dẫn dắt nhiều chúng đồng phần, thì luận Thi Thiết nói nên
thông hiểu thế nào? Như nói: “Do thế lực sai biệt của các loại nghiệp,
mà thiết lập các loại sai biệt của  các nẽo. Do thế lực sai biệt của các
loại nẽo, mà thiết lập các loại sai biệt của các chúng sinh. Do thế lực sai
biệt của các loại chúng sinh, mà thiết lập các loại sai biệt của dị thục.
Do thế lực loại sai biệt của các loại dị thục, mà thiết lập các loại sai biệt
của các căn. Do thế lực sai biệt của các loại căn, mà thiết lập các loại
sai biệt của Bổ-đặc-già-la”. Vả lại, nếu như vậy thì trong kinh Thông
Đạt nói lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Làm thế nào phải biết sự sai
biệt của các nghiệp? Nghĩa là nghiệp khác sinh vào địa ngục, nghiệp
khác sinh vào bàn sinh, nghiệp khác sinh vào ngạ quỷ, nghiệp khác sinh
lên cõi trời, nghiệp khác sinh trong loài người”. Lại nữa, nếu như vậy
thì làm sao kiến lập ba nghiệp sai bi ệt như tiếp nhận thuận theo pháp
hiện tại…? Lại nữa, nếu như vậy thì lu ận Thi Thiết nói phải thông hiểu
thế nào? Như nói: “Tạo tác tăng trưởng nghiệp sát sinh bật Thượng,
lúc thân mạng kết thúc sẽ rơi vào ngục vô gián, bật Trung sinh vào nơi
khác, bậc Hạ lại sinh vào nơi khác, cho đến nói rộng ra”.
Đáp: Nên đưa ra cách nói như vậy: Nghiệp của nên sát-na chỉ có
thể dẫn dắt nên chúng đồng phần .
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi Thiết nói phải thông hiểu thế nào?
Như nói: “ Có các chúng sinh ở trong loài người…”
Đáp: Bởi vì nghiệp còn thừa la ïi, bởi vì nghiệp của nẽo khác.
Nghĩa là chúng sinh ấy ở trong loà i người tạo tác tăng trưởng nghiệp
của hai nẽo ác là địa ngục và bàng sinh, ở trong địa ngục nhận chịu
nghiệp của địa ngục rồi, còn lại nghiệp của bàng sinh thì phải sinh vào
trong biển rộng, cho nên âm chữ Tàn này không phải là nhằm về nên
nghiệp.
Hỏi: Tôn giả Vô Diệt đã nói về sư ï việc của Ngài, lại thông hiểu
thế nào? Như nói: “Này Tỳ - kheo! Tôi đem nên bữa ăn cúng dường cho
bậc phước điền…”
Đáp: Tôn giả ấy biểu hiện về nhân ban đầu, cho nên nói lời như
vậy, nghĩa là Tôn giả ấy trước kia đem nên bữa ăn để cúng dường, cho
nên sinh vào nhà giàu sang có nhiều tài sản châu báu, do nghĩ đến đời
trước hoặc là sức mạnh của nguyện vốn có, lại dùng trăm ngàn loại tài
sản - thức ăn mà bố thí. Như vậy lần lượt chuyển tiếp trải qua nhiều đời,
350 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
luôn luôn thích bố thí mà nhận được sự giàu có vui vẻ vô cùng. Tôn giả
ấy dựa vào nhân ban đầu mà nói  lời như vậy. Ví như nhà nông dùng
nên ít hạt giống trải qua nhiều năm gieo trồng, lần lượt chuyển tiếp tăng
lên đến trăm ngàn Hộc, xướng to lời nói như vậy: Tôi gieo trồng nên ít
hạt giống đến hôm nay thu hoạch trăm ngàn lần. Lại như người buôn
dùng nên đồng tiền vàng, qua nhiều thời gian mua bán cho đến lúc có
được ngàn vạn lần, xướng to lời nói như vậy; Tôi sử dụng nên đồng tiền,
trải qua mong cầu mphát sinh thê m lợi, hôm nay đến mức ngàn vạn.
Những việc như vậy đều dựa vào nhân ban đầu mà đưa ra lời nói như
vậy, Tôn giả cũng như thế. Lại nữa, hoặc là Tôn giả ấy ở trong nên đời,
trước tiên cúng dường nên bữa ăn, sa u đó lại cúng dường nhiều lần, từ
đây dẫn dắt phát sinh nhiều nhân của hàng trời-người. Tôn giả ấy dựa
vào nhân ban đầu, cho nên nói lời như vậy. Lại nữa, hoặc là Tôn giả ấy
vào lúc cúng dường nên bữa ăn, khỏi lên nhiều ý nghĩa ước nguyện, từ
đây dẫn dắt đạt được nhiều quả di thục trong loài người và trên cõi trời.
Lại nữa, hoặc là Tôn giả ấy nhờ vào cúng dường nên bữa ăn, khỏi lên
nghiệp thiện đủ ba phẩm Thượng-Trung và Hạ; nhờ nghiệp thuộc phẩm
Hạ mà sinh ở trong loài người, được làm chúa tể loài người; nhờ nghiệp
thuộc phẩm Trung mà sinh lên cõi trời , tiếp tục làm vua cõi trời; nhờ
nghiệp thuộc phẩm Thượng mà ở đời cuối cùng sinh vào nhà họ Thích,
có nhiều tài sản châu báu, được xuất gia tu đạo, thành bậc A-la-hán. Từ
nghĩa lý này thì đã giải thích thông suốt về sự việc vốn có của Tôn giả
Đải-Ca-diếp-ba đã nói.
Hỏi: Trong kinh Diệm Dụ nói lại  thông hiểu thế nào? Như nói: “
Nên loại-Bổ-đặc-già-la…”
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Kinh ấy nói hai người tạo
ra hai loại nghiệp mà cảm hai dị t hục. Nghĩa là có hai người đều làm
hai mạng sống, nên người không chịu khó tu thân giới-tâm tuệ, người
ấy ít phước cho nên đến trong địa ngục nha än chịu quả dị thục của ng-
hiệp này; nên người luôn luôn chịu khó tu thân giới-tâm tuệ, người ấy
nhiều phước cho nên ở ngay trong loài người nhận được quả dị thục của
nghiệp này.
Hỏi: Kinh  nói “Bao nhiêu ác nghiệp như vậy” là nói về nghĩa
gì?
Đáp: Hoặc là ít-hoặc   bằng nhau-hoặc là tương tự, cho nên    nói
là “Bao nhiêu ác nghiệt như vậy”. Có sư khác nói: Kinh ấy nói nên
người tạo ra hai loại mà cảm hai dị thục, nghĩa là có nên người làm hại
hai sinh mạng, nên nghiệp có thể dẫn đến dị thục của địa ngục, nên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 351  
www.daitangkinh.org  
nghiệp có thể dẫn đến dị thục trong loài người. Người ấy nếu không tu
thân giới-tâm tuệ, thì hướng đến địa ngục nhận lấy quả dị thục của biệt
nghiệp; nếu tự mình chịu khó tu thân giới-tâm tuệ, thì nhận lấy quả dị
thục của biệt nghiệp ngay trong loài người. Lại có người nói: Kinh ấy
nói nên ngươiø tạo ra nên loại nghiệp mà cảm hai dị thục, nghĩa là có
nên người làm hại nên sinh mạng, nghiệp này có thể dẫn đến dị thục
của địa ngục, lại cũng có thể da ãn đến dị thục trong loài người. Người
ấy nếu không tu thân giới-tâm tuệ, thì hướng đến địa ngục nhận lấy
quả dị thục, mà quả dị thục tr ong loài người giữ lại trong pháp không
sinh khỏi; nếu tự mình chịu khó tu thân giới-tâm tuệ, thì nhận lấy qua dị
thục ngay trong loài người, còn quả dị thục của địa ngục thì giữ lại trong
pháp không sinh khỏi.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, đừng phát
sinh sai lầm bởi vì nghiệp hủy hoại và nẽo hủy hoại. Nghiệp hủy hoại,
nghĩa là nên nghiệp cũng là nghiệp địa ngục-cũng là nghiệp nẽo người.
Nẽo hủy hoại, là thuận theo nên dị thục cũng là nẽo địa ngục-cũng là
nẽo của người, bởi vì quả tựa như nhân. Nên đưa ra cách nói như vậy:
Kinh ấy nói nên người tạo ra nên loại nghiệp thì cảm nên dị thục, nghĩa
là có nên người làm hại nên si nh mạng, nghiệp này có thể dẫn đến dị
thục của địa ngục, người ấy nếu k hông tự mình chịu khó tập trung tu
đạo, thành vị A-la-hán, thì hướng đến địa ngục nhận lấy quả của nghiệp
này; người ấy nếu tự mình luôn luôn chịu khó tu đạo, thành vị A-la-hán,
thì có thể dẫn đến sự việc khổ đau c ủa địa ngục, nhận lấy nghiệp này
ngay trong thân người, chứ không có thể dẫn dắt chúng đồng phần, bởi
vì nghiệp dẫn dắt chúng đồng phần không thể gởi gắm được.
Hỏi: Vì vậy, Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Có thể có người tự mình
dẫn dắt sự việc khổ đau của địa ngục mà nhận lấy trong loài người hay
không?
Đáp: Có người có thể, nghĩa là nếu chứng được quả A-la-hán, thì
với định tuệ thù thắng huân tập tu thân cho nên có năng lực làm được
điều này, chứ không phải là hành Hữu học và các dị sinh mà có thể làm
được điều này. Ví như người đầu bếp lấy nước ngâm tay, tuy thò vào
cơm nóng mà không bị phỏng tay, nếu không ngâm tay thì sẽ bị bỏng.
Ở đây cũng như vậy, do đó chỉ riêng ba äc Vô học mới có năng lực làm
được điều này”. Có sư khác nói: nghiệp của nên sát-na cũng có thể dẫn
dắt nhiều chúng đồng phần .
Hỏi: Nếu như vậy thì vấn nạn trước dễ dàng thông hiểu, vấn nạn
sau phải thông hiểu thế nào?
352 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Hữu tình tạo nghiệp thì phẩm loại không nhất  định, có
người đã tạo ra nghiệp tạp loạn thì có thể chuyển đổi, có người đã tạo
ra nghiệp không tạp loạn thì không c ó thể chuyển đổi. Nếu tạp loạn
có thể chuyển đổi, thì sự dẫn da ét như trước; nếu không tạp loạn không
có thể chuyển đổi, thì sự dẫn dắt như sau. Như vậy, hai vấn nạn trước-
sau đều thông hiểu.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, đừng phát
sinh sai lầm bởi vì nghiệp hủy hoại- nẽo hủy hoại. Cần phải đưa cách
nói như vậy: Nghiệp của nên sát-na chỉ có thể dẫn dắt nên chúng đồng
phần .
Lại nữa, chỉ do nghiệp bất th iện dẫn dắt chúng đồng phần sinh
trong địa ngục, đã sinh vào nơi ấy rồi thì tiếp nhận dị thục sắc-tâm-tâm
sở pháp và bất tương ưng hành của pháp bất thiện. Sắc là chín xứ trừ
ra Thanh; tâm và tâm sở pháp, la ø Khổ thọ cùng vời pháp tương ưng;
Bất tương ưng hành, là mạng căn-c húng đồng phần-đắc-sinh-lão-trú-
vô thường. Chỉ do nghiệp bất thiện dẫn dắt chúng đồng phần, sinh vào
trong bàng sinh-ngạ quỷ, đã si những va øo nẽo ấyrồi thì nhận lấy dị
thục sắc-tâm-tâm sở pháp-bất t ương ưng hành của pháp thiện và bất
thiện. Dị thục sắc cùa pháp bất thiện, là chín xứ trừ ra Thanh; tâm-tâm-
sở pháp, là khổ thọ và pháp tương ưng; bất tương ưng hành, là mạng
căn-chúng đồng phần-đắc-sinh-trú-lão-vô thường. Dị thục sắc của pháp
thiện, là bốn xứ gọi là sắc- hương-vị và xúc; tâm- tâm sở pháp, là Hỷ-
Lạc-Xả thọ và pháp tương ưng; bất tương ưng hành, là đắc-sinh-lão-trú
và vô thường. Có sư khác nói: Pháp thiện đối với nẽo bàn sinh-ngã quỷ
không có dị thục sắc, mà chỉ có dị thụcc tâm-tâm sở pháp-bất tương ưng
hành.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao hiện thấy trong nẽo bàng sinh-ngạ
quỷ, có hình sắc xinh đẹp hoặc xấu xí?
Đáp: Vì nghiệp bất thiện bất thiện của nó, hoặc có chúng sinh lấy
nghiệp thiện làm quyến thuộc. Nếu lấy nghiệp thiện làm quyến thuộc,
thì có được hình sắc xinh đẹp, bởi vì năng lực của thiện chế phục được
sự xấu ác bất thiện. Nếu lấy nghiệp bất thiện làm quyến thuộc, thì cảm
đến hình sắc xấu xí, bởi vì sức mạnh của bất thiện làm tăng lên sự xấu
ác kia.
Lời bình: Nghiệp thiện đối với nẽo bàng sinh-ngạ quỷ ấy, cũng có
năng lực cảm đến dị thục sắc, đối với lý không có gì trái ngược, vì vậy
nên biết cách nói đầu là thích hợp.
Chỉ do nghiệp thiện dẫn dắt chúng đồng phần, sinh trong hàng trời
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 353  
www.daitangkinh.org  
- cõi Dục, đã sinh vào nơi ấy rồi thì nhận lấy dị thục sắc - tâm - tâm sở
pháp và bất tương ưng hành của pháp th iện-bất thiện. Dị thục sắc của
pháp thiện, là chín Xứ trừ ra thanh;  tâm - tâm sở pháp, là Lạc-Hỷ-Xả
thọ và pháp tương ưng; bất t ương ưng hành, là mạng căn - chúng đồng
phần-đắc-sinh-lão-trú và vô thường. Dị thục sắc của pháp bất thiện, là
bốn Xứ gọi là Sắc-hương-vị-xúc; tâm-tâm sở pháp, là Khổ thọ và pháp
tương ưng; bất tương ưng hành, là đắc-sinh-lão-trú và vô thường. Có Sư
khác nói: Pháp bất thiện đối với nẽ o trời - người không có dị thục sắc,
chỉ có dị thục tâm - tâm sở pháp - bất tương ưng hành.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao hi ện thấy trong nẽo trời - người có
hình sắc xấu xí hoặc xinh đẹp?
Đáp: Vì nghiệp thiện của nẽo ấy, có lúc lấy nghiệp bất thiện làm
quyến thuộc, có lúc lấy nghiệp thiện làm quyến thuộc. Nếu lấy nghiệp
bất thiện làm quyến thuộc, thì cảm đến hình sắc xấu xí, bởi vì sức mạnh
của bất thiện áp chế vẻ xinh đẹp của thiện. Nếu lấy nghiệp thiện làm
quyến thuộc, thì cảm được hình sắc xinh đẹp, bởi vì sức mạnh của nghiệp
thiện làm tăng thêm sự xinh đẹp tốt lành. Lời bình: Nên biết trong này
cách nói đầu là thích hợp, bởi vì không trái với lý.
Hỏi: Hiện thấy trong loài người có người hai hình thể, người ấy là
vị dị thục của nghiệp thiện, hay là vì dị thục của nghiệp bất thiện?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Đó là dị thục của nghiệp
bất thiện. Có Sư khác nói: Đúng như nơi chốn - đúng như thời gian sinh
ra nên hình thể, là dị thục của nghiệp th iện; trái với nơi chốn - trái với
thời gian sinh ra hình thể thứ hai, là dị thục của nghiệp bất thiện.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Người có hai hình thể ấy
có căn và Thể của nam nữ, là dị thục  của nghiệp thiện; đối với sắc -
hương - vị - xúc của xứ sở ấy, là dị thục của nghiệp bất thiện.
Chỉ có nghiệp thiện dẫn dắt chúng đồng phần, sinh vào trong cõi
Sắc, đã sinh vào nơi ấy rồi, chỉ tiếp nhận dị thục sắc - tâm - tâm sở pháp
và bất tương ưng hành của pháp thiện. Sắc và bảy Xứ trừ ra Thanh -
Hương - Vị; tâm - tâm sở pháp là Lạc - Hỷ - Xả thọ và pháp tương ưng;
bất tương ưng hành là mạng căn - chúng đồng phần - vô tưởng sự - đắc
- sinh - lão - trú và vô thường. Chỉ do nghiệp thiện dẫn dắt chúng đồng
phần, sinh vào trong cõi Vô sắc, đã sinh vào nơi ấy rồi, chỉ tiếp nhận
dị thục tâm - tâm sở pháp và bất tương ưng hành của pháp thiện.  Tâm
- tâm sở pháp là Xả thọ và pháp tương ưng; bất tương ưng hành là mạng
căn - chúng đồng phần - đắc - sinh - lão - trú và vô thường.
Lại nữa, có người đưa ra cách nói này: Chỉ do nghiệp bất thiện
354 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
phẩm Thượng dẫn dắt chúng đồng phần sinh trong địa ngục, đã sinh vào
nơi ấy rồi chỉ nhận lấy quả dị thục  của pháp bất thiện phẩm Thượng
ấy. Chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Trung dẫn dắt chúng đồng phần sinh
vào nẽo bàng sinh, đã sinh vào nơi ấy r ồi chỉ nhận lấy quả dị thục của
pháp bất thiện phẩm Trung ấy. Chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Hạ dẫn
dắt chúng đồng phần sinh trong nẽo ngạ quỷ, đã sinh vào nơi ấy rồi chỉ
nhận lấy quả dị thục của pháp bất thiện phẩm Hạ ấy.
Có Sư khác nói: Chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Thượng dẫn dắt
chúng đồng phần sinh vào trong địa ngục, đã sinh vào nơi ấy rồi nhận
lấy quả dị thục của pháp bất th iện hai phẩm Thượng và Trung nơi ấy;
nẽo bàng sinh và ngạ quỷ như trước đã nói lại có người nói: Chỉ do
nghiệp bất thiện phẩm Thượng dẫn dắt chúng đồng phần sinh trong địa
ngục, đã sinh vào nơi ấy r ồi nhận lấy quả dị thục  của pháp bất thiện
cả ba phẩm nơi ấy; chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Trung dẫn dắt chúng
đồng phần sinh vào nẽo bàng sinh, đã sinh vào nơi ấy rồi nhận lấy quả
dị thục của pháp bất thiện hai phẩm Trung - Hạ nơi ấy; nẽo ngạ quỷ như
trước nói. Hoặc có người nói: Chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Thượng dẫn
dắt chúng đồng phần sinh trong địa ngục, đã sinh vào nơi ấy rồi nhận
lấy quả dị thục của pháp bất thiện cả ba phẩm nơi ấy; chỉ do nghiệp bất
thiện phẩm Trung dẫn dắt chúng đồng phần sinh vào nẽo bàng sinh, đã
sinh vào nơi ấy rồi nhận lấy quả dị thục của pháp bất thiện cả ba phẩm
nơi ấy; chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Hạ dẫn dắt chúng đồng phần sinh
trong nẽo ngạ quỷ, đã sinh vào nơi ấy rồi nhận lấy quả dị thục của pháp
bất thiện hai phẩm Hạ - Trung nơi ấy. Lại có người nói: Chỉ do nghiệp
bất thiện phẩm Thượng dẫn dắt chúng đồng phần sinh trong địa ngục,
đã sinh vào nơi ấy rồi nhận lấy quả dị  thục của pháp bất thiện cả ba
phẩm nơi ấy; chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Trung dẫn dắt chúng đồng
phần sinh vào nẽo bàng sinh, đã sinh vào nơi ấy rồi nhận lấy quả dị thục
của pháp bất thiện cả ba phẩm nơi ấy; chỉ do nghiệp bất thiện phẩm Hạ
dẫn dắt chúng đồng phần sinh sinh  trong nẽo ngạ quỷ, đã sinh vào nơi
ấy rồi nhận lấy quả dị thục của pháp bất thiện cả ba phẩm nơi ấy.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Có nghiệp bất thiện đủ ba
phẩm dẫn dắt chúng đồng phần của nẽo địa ngục, thuận theo nên loại
sinh trong địa ngục, đã sinh vào nơi ấy rồi tùy theo sự thích hợp của nó
mà nhận lấy quả dị thục của pháp bất thiện th uộc ba phẩm nơi ấy; có
nghiệp bất thiện đủ ba phẩm dẫn da ét chúng đồng phần của nẻo bàng
sinh, thuận theo nên loại sinh trong nẽo bàng sinh, đã sinh vào nơi ấy rồi
tùy theo sự thích hợp của nó mà nhận lấy quả dị thục của pháp bất thiện
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 355  
www.daitangkinh.org  
thuộc ba phẩm nơi ấy; có nghiệp bất  thiện đủ ba phẩm dẫn dắt chúng
đồng của nẽo ngạ quỷ, thuận theo nên loại sinh trong nẽo ngạ quỷ, đã
sinh vào nơi ấy rồi tùy theo sự thích hợp của nó mà nhận lấy quả dị thục
của pháp bất thiện thuộc ba phẩm nơi ấy.
Lại nữa, có người đưa ra cách nói này: Chỉ do nghiệp thiện phẩm
Thượng của cõi Dục dẫn dắt chúng đồng phần sinh đến cõi trời Tha Hóa
Tự Tại, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện
phẩm Thượng ở cõi ấy; chỉ do nghiệp thiện phẩm Trung của cõi Dục
dẫn dắt chúng đồng phần sinh đến năm cõi phía dưới, đã sinh đến cõi ấy
rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện phẩm Trung ở cõi ấy; chỉ do
nghiệp thiện phẩm Hạ của cõi Dục dẫn dắt chúng đồng phần sinh trong
nẽo người, đã sinh vào nơi ấy rồi ch ỉ tiếp nhận quả dị thục của pháp
thiện phẩm Hạ cõi ấy.
Hỏi: Nếu do nghiệp thiện phẩm Hạ sinh trong nẽo người, tiếp
nhận quả dị thục của pháp thiện phẩm Hạ, thì nghiệp thiện của Bồ
- tát cũng tiếp nhận trong nẽo người sa o nói là phẩm Thượng? Vả lại,
nghiệp thiện của Bồ - tát và nghiệp th iện của cõi trời Tha Hóa Tự Tại
có gì sai biệt?
Đáp: Đã nói nghiệp thiện phẩm Hạ của cõi Dục tiếp nhận trong
nẽo người là trừ ra nghiệp của Bồ - tát, cho nên đưa ra cách nói như vậy,
chứ không phải là nói tất cả. Bởi vì có duyên khác cho nên nghiệp của
Bồ - tát hơn hẳn, mà thân của Bồ-tát là nơi nương tựa của vô biên công
đức như Lực - Vô úy…; thân của tr ời Tha Hóa Tự Tại không có những
sự việc như vậy. Bởi vì có duyên khác cho nên nghiệp của trời Tha Hóa
Tự Tại hơn hẳn, mà thân của trời ấy thì thanh tịnh vi diệu như ánh lửa
của cây đèn; sinh thân c ủa Bồ - tát hãy còn có các loại đại tiện - tiểu
tiện bất bình.
Có Sư khác nói: Chỉ do nghiệp th iện phẩm Thượng của cõi Dục
dẫn dắt chúng đồng phần sinh đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, đã sinh đến
cõi ấy rồi tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện thuộc hai phẩm Thượng
- Trung ở cõi ấy; nẽo người mà năm cõi trời phía dưới nói như trước.
Hoặc lại có người nói: Chỉ do nghiệp thiện phẩm Thượng của cõi Dục
dẫn dắt chúng đồng phần sinh đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, đã sinh đến
cõi ấy rồi tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở cõi ấy;
chỉ do nghiệp thiện phẩm Trung của cõi Dục dẫn dắt chúng đồng phần
sinh đến năm cõi trời phía dưới, tiếp nha än quả dị thục c ủa pháp thiện
thuộc hai phẩm Hạ - Trung ở cõi ấy; nẽo người nói như trước. Hoặc có
người nói: Chỉ do nghiệp thiện phẩm Thượng của cõi Dục dẫn dắt chúng
356 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
đồng phần sinh đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, đã sinh đến cõi ấy rồi tiếp
nhận quả dị thục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở cõi ấy; chỉ do nghiệp
thiện phẩm Trung của cõi Dục dẫn dắt chúng đồng phần sinh đến năm
cõi trời phía dưới, đã sinh đến cõi ấy rồi tiếp nhận quả dị thục của pháp
thiện thuộc ba phẩm ở cõi ấy; chỉ do nghiệp thiện phẩm Hạ của cõi Dục
dẫn dắt chúng đồng phần sinh trong nẽo người, đa sinh vào nơi ấy rồi
tiếp nhận quả dị thục của pháp th iện thuộc hai phẩm Hạ - Trung ở nơi
ấy. Lại có người nói: Chỉ do nghiệp thiện phẩm Thượng của cõi Dục
dẫn dắt chúng đồng phần sinh đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, đã sinh đến
cõi ấy rồi tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở cõi ấy;
chỉ do nghiệp thiện phẩm Trung của cõi Dục dẫn dắt chúng đồng phần
sinh đến năm cõi trời phía dưới, đã sinh đến cõi ấy rồi tiếp nhận quả dị
thục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở cõi ấy; chỉ do nghiệp thiện phẩm
Hạ của cõi Dục dẫn dắt chúng đồng phần sinh trong nẽo người, đã sinh
vào nơi ấy rồi tiếp nhận quả dị th ục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở
nơi ấy.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như va äy: Có nghiệp thiện thuộc
ba phẩm dẫn dắt chúng đồng phần của cõi trời Tha Hóa Tự Tại, thuận
theo nên phẩm sinh đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, đã sinh đến cõi ấy
rồi tuy theo sự thích ứng của cõi ấy mà tiếp nhận quả dị thục của pháp
thiện thuộc ba phẩm ở cõi ấy; c ó nghiệp thiện thuộc ba phẩm dẫn dắt
chúng đồng phần của năm cõi trời phía dưới, thuận theo nên phẩm sinh
đến năm cõi trời phía dưới, đã sinh đến cõi ấy rồi tiếp nhận quả dị thục
của pháp thiện thuộc ba phẩm thuộc ở cõi ấy; chỉ do nghiệp thiện phẩm
Hạ của cõi Dục dẫn dắt chúng đồng phần sinh trong nẽo người; đã sinh
vào nơi ấy rồi tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở
nơi ấy.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: có nghiệp thiện thuộc ba
phẩm ấy dẫn dắt chúng đồng phần của c õi trời Tha Hóa Tự Tại, thuận
theo nên phẩm sinh đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại, đã sinh đến cõi ấy rồi
tùy theo sự thích ưng của cõi ấy ma ø tiếp nhận quả. Dị thục của pháp
thiện thuộc ba phẩm ở cõi ấy; c ó nghiệp thiện thuộc ba phẩm dẫn dắt
chúng đồng phần của năm cõi trời phía dưới, thuận theo nên phẩm sinh
đến năm cõi trời phía dưới, đã sinh đến cõi ấy rồi tùy theo sựu thích ứng
của cõi ấy mà tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở cõi
ấy; có nghiệp thiện thuộc ba ph ẩm dẫn dắt chúng đồng phần của nẽo
người, thuận theo nên phẩm sinh vào trong vào trong nẽo người, đã sinh
vào nơi ấy rồi tùy theo sự thích ứng của noi ấy mà tiếp nhận quả dị thục
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 357  
www.daitangkinh.org  
của pháp thiện thuộc ba phẩm ở nơi ấy.
Lại nữa, có nghiệp thiện thuộc ba phẩm dẫn dắt chúng đồng phần
không có biệt dị của Tĩnh lự thứ nhất, thuân theo nên phẩm sinh đến
Tĩnh lự thứ nhất, đã sinh đến nơi ấy rồi tùy theo sự thích ứng của nơi
ấy mà tiếp nhận quả dị t hục của Pháp thiện không có biệt dị thuộc ba
phẩm ở nơi ấy. Chỉ do nghiệp thiện phẩm Hạ dẫn dắt chúng đồng phần
của Tĩnh lự thứ hai sinh đến cõi tr ời Thiểu Quang, đã sinh đến cõi ấy
rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của ph áp thiện phẩm Hạ ở nơi ấy; chỉ do
nghiệp thiện phẩm Trung dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự thứ hai
sinh đến cõi trời Vô Lượng Quang, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận
quả dị thục của pháp thiện phẩm Trung ở nơi ấy; chỉ do nghiệp thiện
phẩm Thượng dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự thứ hai sinh đến
cõi trời Cực Quang Tịnh, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận quả dị
thục của pháp thiện phẩm Thượng ở nơi ấy. Chỉ do nghiệp thiện phẩm
Hạdẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự thứ ba sinh đến cõi trời Thiểu
Tịnh, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ ti ếp nhận quả dị thục  của pháp thiện
phẩm Hạ ở nơi ấy; chỉ do nghiệp thiện phẩm Trung dẫn dắt chúng đồng
phần của Tĩnh lự thứ ba sinh đến co õi trời Vô Lượng Tịnh, đã sinh đến
cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận quả di thục của pháp thiện phẩm Trung ở nơi ấy;
chỉ do nghiệp thiện phẩm Thượng dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh
lự thứ ba sinh đến cõi trời Biến Tị nh, đã sinh đến quả ấy rồi chỉ tiếp
nhận quả dị thục của pháp thiện phẩm Thượng ở nơi ấy. Chỉ do nghiệp
phẩm Hạ dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự thứ tư sinh đến cõi trời
Vô Vân, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của pháp thiện
phẩm Hạ ở nơi ấy; chỉ do nghiệp th iện bậc Trung dẫn dắt chúng đồng
phần của Tĩnh lự thứ tư sinh đến cõi trời phước sinh, đã sinh đến cõi ấy
rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của ph áp thiện phẩm Trung ở nơi ấy; chỉ
do nghiệp thiện phẩm Thượng dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự
thứ tư sinh đến cõi trời Quảng Quả, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận
quả dị thục của pháp thiện phẩm Thượng ở nơi ấy. Chỉ do nghiệp tạp tu
Tĩnh tự phẩm Hạ dẫn dắt chúng đồng phần của tĩnh lự thứ tư sinh đến
cõi trời Vô Phiền, đã sinh đến cõi a áy rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của
pháp tạp tu Tĩnh lự phẩm Hạ ở nơi ấy; chỉ do nghiệp tạp tu Tĩnh lự phẩm
Trung dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự thứ tư sinh đến cõi trời Vô
Nhiệt, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của pháp tu Tĩnh
lự phẩm Trung ở nơi ấy; chỉ do nghiệp tạp tu Tĩnh lự phẩm Thượng dẫn
dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự t hứ tư sinh đến cõi trời Thiện Hiện,
đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận  quả dị thục của pháp tạp tu Tĩnh
358 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
lự phẩm Thượng ở nơi ấy; chỉ do n ghiệp tạp tu Tĩnh lự phẩm Thượng
Thượng dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩ nh lự thứ tư sinh đến cõi trời
Thiện Kiến, đã sinh đến c õi ấy rồi chỉ tiếp nhận quả dị thục của pháp
tạp tu Tĩnh lự phẩm Thượng Thượng ở nơi ấy; chỉ do nghiệp tạp tu Tĩnh
lự phẩm Thượng cao nhất dẫn dắt chúng đồng phần của Tĩnh lự thứ tư
sinh đến cõi trời Sắc Cứu Cánh, đã sinh đến cõi ấy rồi chỉ tiếp nhận quả
dị thục của pháp tạp tu Tĩnh lự phẩm Thượng cao nhất ở nơi ấy.
Có nghiệp thiện thuộc ba phẩm dẫn dắt chúng đồng phần không
có biệt dị của không vô biên xứ, thuận theo nên phẩm sinh đến không
vô biên xứ, đã sinh đến cõi ấy rồi tuy theo sự thích hợp của cõi ấy, tiếp
nhận quả dị thục của pháp thiện thuộc ba phẩm ở nơi ấy. Có nghiệp thiện
thuộc ba phẩm dẫn dắt chúng đồng phần không có biệt dị của Thức vô
biên xứ, thuận theo nên phẩm sinh đến Thức vô biên xứ, đã sinh đến cõi
ấy rồi tùy theo sự thích hợp của cõi ấy, tiếp nhận quả dị thục của pháp
thiện thuộc ba phẩm ở nơi ấy. Có nghiệp thiện thuộc ba phẩm dẫn dắt
chúng đồng phần không có biệt dị của  Vô sở hữu xứ, thuận theo nên
phẩm sinh đến Vô sở hữu xứ, đã sinh đến cõi ấy rồi tuy theo sự thích
hợp của cõi ấy, tiếp nhận quả dị thục  của pháp thiện thuộc ba phẩm ở
nơi ấy. Có nghiệp thiện thuộc ba phẩm dẫn dắt chúng đồng phần không
có biệt dị của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, thuận theo nên phẩm sinh đến
phi tưởng phi phi tưởng xứ, đã sinh đến cõi ấy rồi tùy theo sự thích hợp
của cõi ấy, tiếp nhận quả dị thục của thiện thuộc ba phẩm ở nơi ấy.
Hỏi: Vì sao nghiệp thiện thuộc ba phẩm của Tĩnh lự thứ nhất tiếp
nhận quả dị thục không có biệt dị, mà nghiệp thiện thuộc ba phẩm của
ba tĩnh lự trên tiếp nhận quả dị  thục có biệt dị?
Đáp: Bởi vì trong tĩnh lự thứ nhất có chúng-có chủ an trú lẫn lộn,
nhưng ba Tĩnh lự trên thì không có điều này. Có Sư khác nói: Bởi vì
trong Tĩnh lự thứ nhất có tầm-có tứ, có các thức thân và khỏi lên biểu
nghiệp thân-ngữ của địa mình, mà ba Tĩnh lự trên không có điều này.
Lại nữa, trong cõi Dục thì nghiệp bất thiện có quả dị thục của nên
kiếp, nghiệp thiện thì không như vậy; trong cõi Dục thì nghiệp bất thiện
có quả dị thục của năm nẽo, nghiệp thiện thì không như vậy.
Hỏi: Vì sao trong cõi Dục thì nghiệp bất thiện có quả dị thục của
nên kiếp, mà nghiệp thiện thì không như vậy?
Đáp: Bởi vì cõi Dục là cõi bất định, không phải phạm vi của tu,
không phải phạm vi của lìa nhiễm, cho nên nghiệp bất thiện mạnh hơn,
nghiệp thiện thì kém hẳn. Lại nữa, trong cõi Dục thì pháp bất thiện khó
đoạn - khó phá, khó có thể vượt qua, pháp thiện thì không như vậy. Lại
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 359  
www.daitangkinh.org  
nữa, trong cõi Dục thì căn bất thiện mạnh mẽ, mà căn thiện thì yếu
kém. Lại nữa, trong cõi Dục thì bất  thiện giống như chủ, mà thiện thì
giống như khách. Lại nữa, trong cõi Dục  thì nhân của pháp bất thiện
luôn luôn tăng trưởng, mà nhân của pháp thiện thì không như vậy. Lại
nữa, trong cõi Dục thì căn bất thiện có thể đoạn mất căn thiện, mà căn
thiện thì không thể nào đoạn mất căn bất thiện. Lại nữa, trong cõi Dục
thì oai nghi tạp loạn, giống như vợ chồng, cho nên pháp bất thiện thì
giảm xuống. Lại nữa, trong cõi Dục  thì oan nghi không lẫn tạp gì, như
con của hạng Chiên-đồ-la và con của kẻ giặc cùng chung ngục tù, bởi
vì pháp bất thiện tăng thêm mà pháp thiện thì giảm bớt. Lại nữa, trong
cõi Dục không có vật gì có t hể tiếp nhận được dị thục nên kiếp của
nghiệp thiện.
Hỏi: Lẽ nào không có nơi tiếp nha än nên kiếp như châu bãi - núi
chúa Diệu Cao - núi Thất Kim… hay sao?
Đáp: Bởi vì đó là quả tăng thượng chứ không phải là quả dị thục,
nay dựa vào quả dị thục cho nên đưa ra cách nói như vậy. Lại nữa,
nghiệp thiện của cõi Dục rất tăng thượng, cũng có năng lực cảm đến
dị thục của nên kiếp. Như vậy, nghiệp thiện cần phải lìa Đắc thuộc
phẩm thứ chín của Phi tưởng phi phi  tưởng, đã lìa khỏi nghiệp nhiễm
thì chắc chắn không thể nào dẫn đến quả của chúng đồng phần. Vì vậy
cõi Dục không có năng lực dễ dàng tiếp nhận dị thục của nên kiếp. Lại
nữa, trong các pháp thiện thì phẩm cao nhất gọi là Vô lậu thiện, phẩm
ấy không có dị thục; phẩm cao nhất trong hữu lậu thiện, gọi là Hữu
đảnh thiện, phẩm ấy không thuộc về cõi Dục. Vì vậy, nghiệp thiện của
cõi Dục không có dị thục của nên kiếp. Phẩm cao nhất trong nghiệp bất
thiện, nghĩa là nghiệp dẫn dắt chúng đồng phần vô gián, cho nên phẩm
ấy có dị thục của nên kiếp.
Hỏi: Vì sao nghiệp thiện rất tăng thượng thì có năng lực cảm đến
tám vạn Đại kiếp Hữu Đảnh, mà ba át thiện chỉ cảm được nên Trung
kiếp?
Đáp: Nghiệp thiện tu tập ở nhiều cõi - nhiều phạm vi, mà các
nghiệp bất thiện  thì không như vậy.
Hỏi: Vì sao trong cõi Dục thì ng hiệp bất thiện c ó quả dị thục
của năm nẽo, mà nghiệp thiện thì không như  vậy?
Đáp: Từ trước đến nay đã nói đều là nhân này, nghĩa là trong cõi
Dục thì nghiệp bất thiện mạnh hơn. Trong này lại có nên nhân bất cọng,
nghĩa là cõi Dục chính là thửa r uộng bất thiện; như có thửa ruộng cằn
cỗi thì mầm tốt đẹp khó gieo trồn g được, mà cỏ dại lại dễ dàng phát
360 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
triển. Cõi Dục cũng như vậy, nghiệp thiện khó tốt tươi mà nghiệp bất
thiện dễ dàng phát triển sinh sôi, cho nên nghiệp bất thiện nhận lấy quả
dị thục đối với toàn bộ nên nẽo và phần ít của bốn nẽo, nghiệp thiện
chỉ nhận lấy quả dị thục ở phần ít của bốn nẽo. Có Sư khác nói: Thiện
và bất thiện đều có sự việc hơn hẳn nhau, cho nên không cần phải vặn
hỏi. Nghĩa là nghiệp bất thiện nhận lấy quả của năm nẽo chứ không bao
trùm ba cõi, nghiệp thiện nhận lấy quả trùm khắp ba cõi chứ không bao
trùm năm nẽo. Đều có sự vuệc hơn hẳn, nghĩa là nghiệp thiện - ác đều
nhận lấy quả dị thục của tất cả bốn loại chúng sinh, và đều có thể nhận
lấy dị thục của năm uẩn.
Như trong kinh nói: “Nghiệp là nhân của mắt.” A-tỳ-đạt-ma nói:
“Đại chủng là nhận của mắt.” Ngay lu ận ấy lại nói: “Mắt là nhân của
mắt.”
Hỏi: Ba cách nói như vậy, lẽ nào không trái ngược nhau hay sao?
Đáp: Không có lỗi trái ngược nhau. Nghĩa là bởi vì dựa vào nhân
dị thục, cho nên trong kinh nói: “Nghiệp là nhân của mắt.” Bởi vì dựa
vào nhân phát sinh, nhân nương tựa, nhân an trú, nhân giữ gìn, nhân
nuôi lớn, cho nên A-tỳ-đạt-ma nói: “Đạ i chủng là nhân của mắt.” Bởi
vì dựa vào nhân đồng loại, cho nên ngay luận ấy lại nói: “Mắt là nhân
của mắt.”
Hỏi: Nếu đại chủng và mắt cũng là nhân của mắt, thì tại sao trong
kinh chỉ nói: Nghiệp là nhân của mắt?
Đáp: Bởi vì nghiệp là gốc rễ, như nói: “Do thế lực sai biệt của các
loại nghiệp, mà thiết lập các loại sai biệt của các nẽo… cho đến do thế
lực sai biệt của các lo ại căn, mà thiết lập các loại sai biệt của Bổ-
đặc-già-la.” Lại nữa, bởi vì nghi ệp là nhân sai biệt của hữu tình, nghĩa
là do nghiệp mà hữu tình có sai biệt về đẹp - xấu - sang - hèn… Lại
nữa, bởi vì nghiệp là nhân sai biệt  của bảy chúng, nghĩa là do nghiệp
mà có sai biệt về quỷ phạm như Tỳ-kheo… Lại nữa, bởi vì nghiệp có
thể phân biệt quả yêu thích và chẳng yêu thích mà có sai biệt. Lại nữa,
bởi vì nghiệp là tướng ngu - trí có thể biểu hiện rõ ràng. Lại nữa, bởi vì
nghiệp phù hợp với chúng sinh mà làm cho sai biệt. Lại nữa, các căn
sai biệt là bởi vì nghiệp khác nhau, như mầm cây sai biệt là bởi vì hạt
giống khác nhau. Lại nữa, thọ mạng tăng giảm - tiến tới - lùi lại - hưng
thịnh hay suy vong của các loài hữu tình đều do nghiệp. Lại nữa, sự sai
biệt giữa các cõi - các nẽo - các đời kiếp đều do nghiệp. Bởi vì các loại
nhân duyên như vậy, cho nên trong kinh ch ỉ nói: “Nghiệp là nhân của
mắt. ”
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 361  
www.daitangkinh.org  
Như trong kinh nói: “Đối với tội sát sinh mà nhiều lần gây ra khắp
nơi, thì sẽ đọa vào nẽo địa ngục - bàng sinh - ngạ quỷ, về sau sinh trong
loài người thì thọ mạng ngắn ngủi.”
Hỏi: Bởi vì nghiệp này mà đọa vào các nẽo ác, cũng chính vì
nghiệp này mà thọ mạng ngắn ngủi chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Bởi vì nghiệp các này mà
đọa vào các nẽo ác, cũng chính vì nghiệp này mà trở lại trong loài người
phải chịu thọ mạng ngắn ngủi, bởi vì kinh ấy không nói là có nhân khác.
Lại có người nói: Bởi vì gia hạnh sát sinh cho nên đọa vào các nẽo ác,
vì căn bản sát sinh cho nên đời sau sinh trong loài người phải chịu thọ
mạng ngắn ngủi. Lại có người nói: Đọa  vào các nẽo ác là quả dị thục
của sát sinh, đời sau sinh trong loài người phải chịu thọ mạng ngắn ngủi
là quả đẳng lưu của sát sinh. Lại có người nói: Bởi vì làm hại sinh mạng
mà đọa vào các nẽo ác, bởi vì ăn thịt chúng sinh mà đời sau sinh trong
loài người phải chịu thọ mạng ngắn ngủi. Lại có người nói: Người làm
hại sinh mạng có hai sai lầm, nên là đời sống của họ nhận chịu khổ đau
chẳng có gì yêu thích, hai là đoạn mất thọ mạng yêu quý của họ; bởi vì
đời sống của họ nhận chịu đau khổ chẳng có gì yêu thích, cho nên đọa
vào các nẽo ác; bởi vì đoạn mất thọ mạng yêu quý của họ, cho nên đời
sau sinh trong loài người phải chịu thọ mạng ngắn ngủi.
Tôn giả Thế Hữu nói rằng: “Thọ mạng ngắn ngủi trong loài
người, không phải là quả dị thục cu ûa nghiệp phát sinh, bởi vì tám căn
như mạng… của nẽo trời - người là dị thục, chỉ là quả dị thục của nghiệp
thiện. Nhưng người tạo nghiệp ấy xưa kia ở trong loài người, trước đó
tạo ra nghiệp có năng lực dẫn dắt thọ mạng của loài người, sau đó lại
tạo ra nghiệp làm hại sinh mạng; n ghiệp này làm quan hệ tổn hại cho
nghiệp trước, nghiệp trước tiếp nha än thọ mạng hai mươi năm, bởi vì
nghiệp sau làm tổn hại chỉ nhận được mười năm. Vì vậy thọ mạng con
người ngắn ngủi, chứ không phải là quả dị thục của nghiệp ấy.”
Như trong kinh nói: “Con người lúc mười tuổi nhờ có năng lực tiếp
nhận thực hành thiện nghiệp đạo, cho nên nam - nữ đã sinh ra thọ được
hai mươi tuổi.”
Hỏi: Không có lý người này tạo nghiệp mà người khác nhận quả,
tại sao cha mẹ mười tuổi tu thiện, khiến cho con cái sinh ra thọ được hai
mươi tuổi?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Bởi vì chính con
người mười tuổi cùng tu thiện, lâm chung chuyển sang làm người con
hai mươi tuổi, cho nên không có sai lầm về lý người này làm mà người
362 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
khác nhận.” Đại đức nói rằng: Quả dị thục của nghiệp quyết định khác
nhau, nghĩa là nghiệp hai mươi tuổi cảm đến quả hai mươi tuổi, cho đến
nghiệp tám vạn tuổi cảm đến quả ta ùm vạn tuổi, nhưng bởi vì cha mẹ
tu nghiệp thiện, khiến cho nghiệp của con đã tạo có năng lực mang lại
quả, tuy không có lý người này ta ïo nghiệp mà người khác nhận quả,
nhưng có nghĩa lý về nghiệp và quả làm duyên cho nhau.
Hỏi: Con người lúc mười tuổi không sát sinh… thì thành tựu nghiệp
đạo hay không?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Đó không phải là nghiệp
đạo mà chỉ cùng nhau chế lập quan hệ không làm hại sinh mạng…, bởi
vì không có tâm tăng thượng và ý quyết định thọ trì không sát sinh… Có
Sư khác nói: Cũng là nghiệp đạo, bởi vì họ cũng chuyên tâm lần lượt
chuyển tiếp hướng về với nhau nhận sự xa lìa.
Lại nữa, luận Thi Thiết nói: “Có bốn loại chết:
1. Thọ mạng hết mà chết chứ không phải là tài sản hết, như có
nên loại người có nghiệp thọ mạng ngắn ngủi và nghiệp tài sản dồi dào,
người ấy vào thời gian sau vì thọ  mạng hết mà chết chứ không phải là
tài sản hết.
2. Tài sản hết mà chết chứ không pha ûi là thọ mạng chết, như có
nên loại người có nghiệp tài sản thiếu thốn và nghiệp thọ mạng dài lâu,
người ấy vào thời gian sau vì tài sản hết mà chết chứ không phải là thọ
mạng hết.
3. Vì thọ mạng hết mà chết và tài sản hết, như có nên loại người
có nghiệp thọ mạng ngắn ngủi và nghi ệp tài sản thiếu thốn, người ấy
vào thời gian sau vì thọ mạng hết mà chết và tài sản không còn.
4. Không phải vì thọ mạng hết mà chết cũng không phải vì tài sản
hết, như có nên loại người có nghiệp thọ mạng lâu dài và nghiệp tài
sản dồi dào, người ấy vào thời gian sau tuy tài sản và thọ mạng đều còn
chưa hết, nhưng gặp phải duyên xấu ác mà chết không phải lúc.” Người
soạn luận ấy, bởi vì biểu hiện có cái chết đột ngột, cho nên đưa ra cách
nói như vậy. Đức Phật tuy tài sản và thọ mạng đều chưa hết nhưng mà
nhập Niết-bàn, như vậy không phải là cái chết đột ngột, bởi vì bến bờ
của Định lực đã được hoàn thành, mà công đức uy t hế chưa cùng tận.
Các loại hữu tình khác ở phần vị ma ïng chung thì ưu thế đã cùng tận,
Đức Phật thì không như vậy.
Lại nữa, luận Thi Thiết nói:
Hỏi: Có thể có trường hợp không tiếp nhận thuận với pháp hiện
tại để nhận lấy dị thục của nghiệp, mà tiếp nhận thuận với đời sau   để
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 363  
www.daitangkinh.org  
nhận lấy nghiệp và thuận với đời kế sa u nữa để nhận lấy dị thục của
nghiệp chăng?
Đáp: Có, nghĩa là thuận với pháp hi ện tại nhận lấy dị thục của
nghiệp không hiên ở trước mắt, thuận với  đời sau nhận lấy nghiệp và
thuận với đời kế sau nữa nhận lấy dị thục của nghiệp hiện trước mắt.
Hỏi: Có thể có trường hợp không tiếp nhận thuận với đời sau để
nhận lấy dị thục của nghiệp, mà ti ếp nhận thuận với pháp hiện tại để
nhận lấy nghiệp và thuận với đời kế sa u nữa để nhận lấy dị thục của
nghiệp chăng?
Đáp: Có, nghĩa là thuận với đời sa u nhận lấy dị thục của nghiệp
không hiện ở trước mắt, thuận với pháp hiện tại nhận lấy nghiệp và
thuận với đời kế sau nữa nhận lấy dị thục của nghiệp hiện trước mắt.
Hỏi: Có thể có trường hợp không tiếp nhận thuận với đời kế sau
nữa để nhận lấy dị thục của nghiệp, mà tiếp nhận thuận với pháp hiện
tại để nhận lấy nghiệp va ø thuận với đời sau để nhận lấy dị thục của
nghiệp chăng?
Đáp: Có, nghĩa là thuận với đời ke á sau nữa nhận lấy dị thục của
nghiệp không hiện ở trước mắt, thuận với pháp hiện tại nhận lấy nghiệp
và thuận với đời sau nhận lấy dị th ục của nghiệp hiện tại ở trước mắt.
Lúc này cần phải chứng được quả A-la-hán, mới có sự việc này chứ
không phải là người không chứng Đắc”.
Hỏi: Hàng Hữu học và dị sinh cũn g phải có sự việc như vậy, tại
sao luận ấy chỉ nói đến A-la-hán?
Đáp: Bởi vì chỉ riêng A-la-hán có Định-Tuệ thù thắng huân tập tu
thân cho nên có năng lực như va äy, hàng Hữu học-dị sinh thì không có
sự việc như vậy. Lại nữa, chỉ riêng A- la-hán có năng lực dễ dàng biết
rõ nghiệp của mình có gần-có xa-có nghiệp có thể chuyển-có nghiệp
không thể chuyển được, các nghiệp có thể chuyển thìi dùng sức mạnh
tu tập mà chuyển, nếu nghiệp không thể chuyển được thì dẫn dắt tiếp
nhận ngay trước mắt chứ không có quả báo về sau. Ví như có người
muốn đi đến nước khác nhưng tất cả  chủ nợ đều đến ngay trước mặt,
người ấy lập tức quay lại để trã mọi món nợ. Đây là nói về nghiệp đấy
đủ có thể có sự việc này, bởi vì nghiệp của chúng đồng phần không
cùng lúc nhận lấy, lại bởi vì mộy sự nối tiếp nhau không đoạn dứt sự
nối tiếp. Có sư khác nói: Có nghiệp đời trước tuy nhận lấy dị thục mà
có sót lại, thời gian này chứng được quả A-la-hán, dùng sức mạnh tu tập
thù thắng và năng lực chọn lựa quyết  định để dẫn dắt tiếp nhận ngay
trước mắt, chỉ có A-la-hán có năng lực như vậy, cho nên luận ấy chỉ nói
364 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
đến A-la-hán.
Hỏi: Nhân dị thục lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Tất cả pháp hữu lậu thiện-bất  thiện. Đã nói về tự tánh, cho
nên nay sẽ nói.
Hỏi: Vì sao gọi là nhân dị thục, dị thục là ý nghĩa gì?
Đáp: khác loại mà thành thục là nghĩa của dị thục, nghĩa là nhân
thiện và bất thiện lấy vô ký làm quả. Quả là nghĩa của chính muồi, như
trước đã nói. Nhân dị thục này chắc chắn nối thông cả ba đời và có quả
dị thục.
Thế nào là nhân năng tác? Cho đến nói rộng ra…
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác mà biểu hiện rõ ràng
Chánh lý. Nghĩa là hoặc có người chấp: Lúc các pháp sinh khỏi không
có nhân mà sinh khỏi; như các ngoại đạo. Vì ngăn chặn cái chấp ấy,
mà biểu hiện các pháp sinh khỏi quyết định có nhân. Hoặc lại có người
chấp: Lúc các pháp sinh khỏi tuy là do nhân sinh ra, nhưng lúc các pháp
diệt đi lại không do nha ân diệt đi; nhưu phái Thí Dụ. Vì ngăn chặn cái
chấp ấy, mà biểu hiện các pháp si nh-diệt đều do nhân. Hoặc lại có
người chấp: Chỉ riêng pháp hữu vi là nhân năng tác, chứ không phải là
pháp vô vi. Vì ngăn chặn cái chấp ấy, mà biểu hiện pháp vô vi cũng là
nhân năng tác. Hoặc lại có người cha áp: Các nhân năng tác đều có tác
dụng Thủ quả( dẫn đến quả) và Dữ quả( thành tựu quả). Vì ngăn chặn
cái chấp ấy, mà biểu hiện nhân năng tác cũng có lúc không có năng
lực Thủ quả và Dữ quả, nhưng kh ông làm chướng ngại thì cũng thiết
lập làm nhân. Hoặc lại có người chấp: Tự tánh đối với tự tánh cũng là
nhân năng tác. Vì ngăn chặn cái chấp ấy, mà biểu hiện tự tánh đối với
tự tánh chẳng phải là nhân năng tác. Hoặc lại có người có chấp: Các
pháp vô vi cũng có nhân năng tác. Vì ngăn chặn cái chấp ấy, mà biểu
hiện pháp hữu vi có nhân năng tác chứ không phai là pháp vô vi. Hoặc
lại có người chấp nhận: Pháp sau đối với pháp trước không phải là nhân
năng tác. Vì ngăn chặn cái chấp ấy, mà biểu hiện nhân năng tác đối với
pháp trước-đối với pháp sau và tất cả các pháp đều có thể làm nhân. Vì
ngăn chặn các loại chấp trước sai khác như vậy, để biểu hiện rõ ràng về
nhân đích thực, cho nên soạn ra luận này.
Thế nào là nhân tác chăng?
Đáp: Nhãn và sắc làm duyên sinh ra nhãn thức, nhãn thức này
lấy nhãn sắc kia-pháp tương ưng kia-pháp câu hữu kia, và nhĩ thanh-nhĩ
thức, tỷ hương-tỷ thức, thiệt vị-thiệt thức, thân xúc-thân thức, ý pháp-ý
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 20 365  
www.daitangkinh.org  
thức, tất cả các pháp hữu sắc-vô sắc, hữu kiến-vô kiến, hữu đối-vô đối,
hữu lậu-vô lậu, hữu vi-vô vi… làm nhân na êng tác, trừ ra tự tánh của nó.
Như nhãn thức, nhĩ-tỷ-thiệt-thân-ý thức cũng như vậy. Đó gọi là nhân
năng tác. Trong này, pháp tương ưng kia-pháp câu hữu kia, nghĩa là các
pháp câu hữu tương ưng với nhãn thức quả…, cả.
Hỏi: Sáu pháp về hai môn như nha õn sắc… trước đây, hoặc sáu
pháp về ba môn, khéo léo nêu ra và khéo léo giải thích, thiết lập biểu
hiện rõ ràng về Thể của tất cả các pháp làm nhân năng tác thì nghĩa ấy
đã đầy đủ, tại sao lại nói t hêm năm pháp về hai môn như hữu sắc-vô
sắc…?
Đáp: Trước là nói rộng ra-sau là nói tóm lược, trước là nói tách
biệt-sau là nói tổng quát, trước là nói phân biệt-sau là nói không phân
biệt, trước là nói dần dần-sau là nói nhanh chóng. Như vậy biểu hiện rõ
ràng thì nghĩa ấy đã sáng tỏ.
Hỏi: Vì sao trong này không chỉ nói là “Thế nào là nhân năng
tác?
Đáp: Tất cả các pháp”
Hỏi: Nếu nói như vậy thì thuận theo tự tánh làm nhân năng tác
cho tự tánh hay sao? Nếu như vậy thì tại sao không đưa ra cách nói này:
“Thế nào là nhân năng tác?
Đáp: Tất cả các pháp, trừ ra tự tánh cửa nó”. Nếu nói như vậy thì
thuận theo vô vi cũng có nhân năng tác, bởi vì không có lựa chọn tách
biệt.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao không đưa ra cách nói này: “ Thế nào
là nhânn năng tác? Tất cả các pháp hữu vi, trừ ra tự tánh của nó”.?
Đáp: Nếu nói như vậy thì thuận theo pháp vô vi không phải là
nhân năng tác.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ nói sa ùu thức lấy những pháp khác làm
nhân năng tác, chứ không phải là pháp hữu vi khác?
Đáp: Bởi vì thức là hơn hẳn đối với các pháp, sáu nhân trong này
đều dựa vào tính chất hơn hẳn mà nói cũng không hết lý.
Hỏi: Nếu như vậy thì nhãn thức trừ ra  tự tánh của nó, còn lại tất
cả các pháp là nhân năng tác, vì sao trong này trước tiên nói đến nhãn
sắc, tiếp theo nói đến pháp câu hữu tương ưng với nó, sau mới nói đến
tất cả các pháp như nhĩ tỷ…?
Đáp: Bởi vì nhãn sắc làm nhân năng tác cho sở y-sở duyên của
nhãn thức, có ý nghĩa về thế lực hoạt dụng ưu việt; pháp câu hữu tương
ưng làm nhân năng tác cho nhãn thức, bởi vì thế lực hoạt dụng gần gũi;
366 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhĩ-tỷ… thì không như vậy, cho nên sau mới nói.
Hỏi: Vì sao tự tánh đối với tự tánh chẳng phải là nhân năng tác?
Đáp: Nếu tự tánh làm nhân năng tác  cho tự tánh, thì thuận theo
nhân-quả, năng tác-sở tác, năng si nh-sở sinh, năng dẫn-sở dẫn, năng
tướng-sở tướng, năng chuyển-sở chuyển, năng tục-sở tục đều không có
sai biệt gì. Bởi vì nhân và hai ngã  có sai biệt cho nên đối với tự tánh
chẳng phải là nhân năng tác. Lại nữa, tự tánh đối với tự tánh không có
ích-không có tổn, không có tăng-không có giảm, không có thành-không
có hoại, không có tiến-không có thối, cho nên chẳng phải là nhân năng
tác. Lại nữa, tự tánh đối với tự ta ùnh chẳng phải là nhân, chẳng phải là
đẳng vô gián, chẳng phải là sở duy ên, chẳng phải là tăng thượng, cho
nên chẳng phải là nhân năng tác. Lại nữa, nếu tự tánh làm nhân năng
tác cho tự tánh, thì trái với các sự việc hiện thấy giữa thế gian, nghĩa là
đầu ngón tay không tự chạm vào đầu ngón tay, mắt không tự trông thấy
mắt, dao không tự cắt đức dao, những người có sức mạnh không có thể
tự cõng được mình, tất cả mọi sự việc đều như vậy. Lại nữa, tự tánh đối
với tự tánh vì không có tự tại-không có quán sát đối đãi, cho nên chẳng
phải là nhân năng tác. Lại nữa , tự tánh không dự vào tự tánh, cho nên
chẳng phải là nhân năng tác, như người dựa vào cây gậy mà đứng dậy
được, rồi cây gậy liền ngã nhào; t ự tánh đối với tự tánh thì không có
nghĩa như vậy. Lại nữa, không có phần chướng ngại là nhân năng tác, tự
tánh của các pháp chướng ngại đến tự tánh, cho nên chẳng phải là nhân
năng tác. Chướng ngại có hai loại:
1. Thế tục, như người nằm trên giường làm chướng ngại đến người
khác.
2. Thắng nghĩa, như tự tánh chướng ngại đến tự tánh làm cho
không tự tại được.
Lại nữa, nếu tự tánh làm nhân năng tác cho tự tánh, thì phải nó là
vô minh duyên với vô minh… chứ không phải là vô minh duyên hành…,
phải nói là nhãn thức làm duyên sinh ra nhãn thức… chứ không phải là
nhãn sắc làm duyên sinh ra nhãn thức…, vì vậy tự tánh đối với tự tánh
chẳng phải là nhân năng tác, nghĩa ấy đã được quyết định.


„