A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 22

Việt dịch

QUYỂN 22

LUẬN VỀ TRÍ (Phần 14)

Các tâm do tùy miên cho nên gọi là tâm có tùy miên, tùy miên ấy
là tùy tăng đối với tâm này chăng? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của  người khác để biểu hiện rõ ràng
về Chánh lý. Nghĩa là hoặc có người  chấp: Chỉ có nên tâm; như Luận
giả của Thuyết Nhất Tâm Tương Tục, họ đưa ra cách nói này: Tâm có
tùy miên và tâm không có tùy miên, tánh ấy không khác khi Thánh tạo
hiện tiền, tánh ấy trái ngược với phiền não chứ không trái với tánh của
tâm, vì đối trị phiền não chứ không phải là đối trị tâm; như vật dùng để
giặt áo - mài gương - luyện vàng…, trái ngược với những vết bẩn chứ
không trái với áo - gương - vàng…, Tha ùnh đạo cũng nh ư vậy. Vả lại,
trong thân này nếu lúc Thánh đạo c hưa hiện rõ trước mắt, phiền não
chưa đoạn thì tâm có tùy miên; l úc Thánh đạo hiện tiền, phiền não đã
đoạn thì tâm không có tùy miên. Tâm này tuy lúc có tùy miên và không
có tùy miên thì khác nhau, mà tánh chỉ là nên. Như lúc áo chưa giặt -
gương chưa mài - vàng đã luyện… thì gọi là áo - gương - vàng… không có
vết bẩn, lúc có vết bẩn và không có vết bẩn… tuy có khác nhau, mà tánh
thì không có gì khác nhau; tâm cũ ng như vậy. Vì ngăn chặn cái chấp
ấy, mà biểu hiện rõ ràng tâm co ù tùy miên và tâm không có tùy miên
thì tánh ấy đều khác nhau. Hoặc la ïi có người chấp: Tùy miên không
tùy tăng đối với sở duyên, cũng không có nghĩa tùy tăng đối với pháp
tương ưng. Như phái Thí Dụ, họ đưa ra cách nói này: Nếu tùy miên tùy
tăng đối với sở duyên thì đối với Giới - Địa khác và pháp vô lậu cũng
phải tùy tăng, bởi vì sở duyên ấy gi ống như Giới - Địa của mình; nếu
có nghĩa tùy tăng đối với pháp tương ưng, thì phải tùy tăng trong tất cả
mọi lúc chưa đoạn và đã đoạn, tương ưng cuối cùng không tách lìa nhau
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 387  
www.daitangkinh.org  
bởi vì giống như tự tánh. Vì ngăn ch ặn cái chấp ấy, mà biểu hiện các
tùy miên đối với sở duyên và pháp tương ưng đều có nghĩa tùy tăng, đối
với pháp hữu lậu và pháp tương ưng ở Giới - Địa của mình cho đến lúc
chưa đoạn vẫn luôn luôn tùy tăng. Hoặc lại có người chấp: tùy miên chỉ
có nghĩa tùy tăng đối với Bổ-đặc-già-la. Như phái Độc Tử Bộ, họ đưa ra
cách nói này: Bổ-đặc-già-la gọi là có tùy miên và không có tùy miên,
chứ không phải là các pháp như tâm…, bởi vì Bổ-đặc-già-la có ràng buột
và giải thoát. Vì ngăn chặn cái ch ấp ấy, mà biểu hiện chỉ có tâm… có
ràng buột - có giải thoát mới gọi là có tùy miên và không có tùy miên,
chứ không phải là Bổ-đặc-già-la hoàn toàn không có. Vì ngăn chặn các
tông chỉ của người khác và biểu hiện rõ ràng về lý không có gì điên đảo
như vậy, cho nên soạn ra luận này.
Hỏi: Các tâm do tùy miên cho nên gọi là tâm có tùy miên, tùy
miên ấy là tùy tăng đối với tâm này chăng?
Đáp: Hoặc là tùy tăng, hoặc la ø không tùy tăng. Thế nào là tùy
tăng? Nghĩa là tùy miên ấy tương ưng với tâm này chưa đoạn và duyên
với tâm này. Thế nào là không tùy ta êng? Nghĩa là tùy miên ấy tương
ưng với tâm này đã đoạn. Trong này, các tâm là có năm Bộ tâm, nghĩa
là tâm do kiến Khổ mà đoạn, cho đến tâm do tương ưng mà đoạn. Tùy
miên là có năm Bộ tùy miên, nghĩa là tùy miên do kiến Khổ mà đoạn,
cho đến tùy miên do tương ưng mà đoạn. Bởi vì hai quan hệ cho nên gọi
là tâm có tùy miên:
1. Do tùy miên có tánh tùy tăng đối với tâm này.
2. Do tùy miên có tánh đồng bạn đối với tâm này.
Nghĩa là tâm do kiến Khổ mà đoạn, đối với tùy miên do kiến Khổ
mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy
miên do kiến Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có
tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên khác vì không có
hai quan hệ cho nên chẳng phải la ø tâm có tùy miên. Tâm do kiến tập
mà đoạn, đối với tùy miên do kiến tập mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy miên do kiến Khổ mà đoạn, bởi
vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối
với những tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là
tâm có tùy miên. Tâm do kiến Diệt mà đoạn, đối với tùy miên do kiến
Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên,
đó là tánh tùy tăng; đối với những t ùy miên khác vì không có hai quan
hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên. Tâm do kiến Đạo mà đoạn,
đối với tùy miên do kiến Đạo mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi
388 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
là tâm có tùy miên; đối với tùy miên do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi
vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối
với những tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là
tâm có tùy miên. Tâm do tu mà đoạn, đối với tùy miên do tu mà đoạn,
bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy miên do
kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy
miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên khác vì không có hai
quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên.
Lại nữa, tâm do kiến Khổ mà đoạn có hai loại:
1. Tâm tương ưng với tùy miên biến hành.
2. Tâm tương ưng với tùy miên chẳng phải là biến hành.
Tâm do kiến Tập mà đoạn cũng n hư vậy. Tâm do kiến diệt mà
đoạn có hai loại:
1. Tâm tương ưng với tùy miên duyên hữu lậu.
2. Tâm tương ưng với tùy miên duyên vô lậu.
Tâm do kiến Đạo mà đoạn cũng như vậy. Tâm do tương ưng mà
đoạn có hai loại:
1. Tâm nhiễm ô.
2. Tâm không nhiễm ô.
Tâm tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Khổ mà đoạn, đối
với tùy miên biến hành do kiến Khổ mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy miên chẳng phải là biến hành
do kiến Khổ mà đoạn và tùy miên biến hành do kiến tập mà đoạn, bởi
vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối
với những tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là
tâm có tùy miên. Tâm tương ưng với tùy miên chẳng phải là biến hành
do kiến Khổ mà đoạn, đối với tùy miên chẳng phải là biến hành do kiến
Khổ mà đoạn, bởi vì hai quan hệ c ho nên gọi là tâm có tùy miên; đối
với tùy miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ
cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy
miên khác vì không có hai quan hệ c ho nên chẳng phải là tâm có tùy
miên. Tâm tương ưng với tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn, đối
với tùy miên biến hành do kiến Tập  mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy miên chẳng phải là biến hành
do kiến Tập mà đoạn và tùy miên biến hành do kiến Khổ mà đoạn, bởi
vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối
với những tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là
tâm có tùy miên. Tâm tương ưng với tùy miên chẳng phải là biến hành
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 389  
www.daitangkinh.org  
do kiến Tập mà đoạn, đối với tùy miên chẳng phải là biến hành do kiến
Tập mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối
với tùy miên biến hành do kiến Kh ổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan
hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những
tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có
tùy miên. Tâm tương ưng với tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt mà
đoạn, đối với tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt mà đoạn, bởi vì hai
quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy miên biến hành do
kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy
miên, đó là tánh tùy tăng; đối vời những tùy miên khác vì không có hai
quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên.
Tâm tương ưng với tùy miên duyên vô lậu do kiến Diệt mà đoạn,
đối với tùy miên duyên vô lậu do kiến Diệt mà đoạn, bởi vì hai quan
hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy miên duuyên hữu lậu do
kiến Diệt mà đoạn và tùy miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn,
bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng;
đối với những tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng
phải là tâm có tùy miên. Tâm tương ưng với tùy mi ên duyên hữu lậu
do kiến Đạo mà đoạn, đối với tùy miên duyên hữu lậu do kiến Đạo mà
đoạn, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với tùy
miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên
khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên.
Tâm tương ưng với tùy miên duyên vô lậu  do kiến Đạo mà đoạn, đối
với tùy miên duyên vô lậu do kiến Đạo mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên; đối v ới tùy miên duyên hữu lậu do kiến
Đạo mà đoạn và tùy miên biến ha ønh do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi
vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối
với những tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải
là tâm có tùy miên. Tâm nhiễm ô do tu mà đoạn, đối với tùy miên do
tu mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với
tùy miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên
khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên.
Tâm không nhiễm ô do tu mà đoạn, đối với tùy miên do tu mà đoạn và
tùy miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên
khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên.
390 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Lại nữa, thuộc cõi Dục với tâm do kiến Khổ mà đoạn có mười
loại, đó là tâm tương ưng năm Kiến - Nghi - Ái- Khuể - Mạn - Bất cọng
vô minh; tâm do kiến Tập mà đoạn có bảy loại, đó là Tâm tương ưng
hai Kiến - Nghi - Ái - Khuể - Mạn - bất cọng vô minh; tâm do kiến Diệt
mà đoạn cũng như vậy; tâm do kiến Đạo mà đoạn có tám loại, đó là
Tâm tương ưng ba Kiến - Nghi - Ái - Khuể - Mạn - Bất cọng vô minh;
tâm do tu mà đoạn có năm loại, đó là Tâm tương ưng Ái - Khuể - Mạn
- Bất cọng vô minh và Tâm không nhiễm ô, nghĩa là thiện - hữu - lậu -
vô phú vô ký. Tâm tương ưng với Hữu thân kiến, đối với Hữu thân kiến
và vô minh tương ưng với nó, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có
tùy miên; đối với những tùy miên khác  do kiến Khổ mà đoạn và tùy
miên biến hành do kiến Tập mà đoa ïn, bởi vì nên quan hệ cho nên gọi
là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên khác vì
không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên. Như vậy
cho đến tâm tương ưng với Mạn do kiến Khổ mà đoạn, nên biết cũng
như thế. Tâm tương ưng với Bất c ọng vô minh do kiến Khổ mà đoạn,
đối với Bất cọng vô minh do kiến Khổ mà đoạn, bởi vì hai quan hệ cho
nên gọi là tâm có tùy miên; đối với những tùy miên khác do kiến Khổ
mà đoạn và tùy miên biến hành do kiến Tập mà đoạn, bởi vì nên quan
hệcho nên gọi là tâm có tùy miên; đó là tánh tùy ta êng; đối với những
tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có
tùy miên. Tâm do kiến Tập mà đoạn, nên biết cũng như vậy. Tâm tương
ưng với Tà kiến do kiến Diệt mà đoạn, đối với Tà kiến do kiến Diệt mà
đoạn và vô minh tương ưng với nó, bởi  vì hai quan hệ cho nên gọi là
tâm có tùy miên; đối với tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt mà đoạn
và tùy miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ
cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy
miên khác vì không có hai quan hệ c ho nên chẳng phải là tâm có tùy
miên. Tâm tương ưng với Nghi do kiến Diệt mà đoạn, nên biết cũng như
vậy. Tâm tương ưng với Kiến thủ do ki ến Diệt mà đoan, đối với Kiến
thủ do kiến Diệt mà đoạn và vô minh tương ưng với nó, bởi vì hai quan
hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với những tùy miên duyên hữu
lậu còn lại do kiến Diệt mà đoạn và tùy miên biến hành do kiến   Khổ
- Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó
là tánhtt; đối với những tùy miên khác vì không có hai quan hệ cho nên
chẳng phải là tâm có tùy miên. Tâm tương ưng với Ái - Khuể - Mạn
do kiến Diệt mà đoạn, nên biết c ũng như vậy. Tâm tương ưng với Bất
cọng vô minh do kiến Diệt mà đoạn, với Bất cọng vô minh do kiến Diệt
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 391  
www.daitangkinh.org  
mà đoạn, đối với Bất cọng vô minh do kiến Diệt mà đoạn, bởi vì hai
quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối tùy miên duyên hữu lậudo
kiến Diệt mà đoạn và tùy miên biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn,
bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên, đó là tánh; đối với
những tùy miên khác vì không có hai qua n hệ cho nên chẳng phải là
tâm có tùy miên. Tâm do kiến Đạo mà đoạn, nên biết cũng như vậy.
Tâm tương ưng với Ái do tu  mà đoạn, đối với Ái  do tu mà đoạn và vô
minh tương ưng với nó, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy
miên; đối với những tùy miên còn lại  do tu mà đoạn và tùy miên biến
hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi  vì nên quan hệ cho nên gọi là
tâm có tùy miên, đó là tánhtt; đối với những tùy miên khác vì không có
hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên. Tâm tương ưng với
Khuể - Mạn do tu mà đoạn, nên biết cũng như vậy. Tâm tương ưng với
Bất cọng vô minh do tu mà đoạn, đối với Bất cọng vô minh do tu mà
đoạn, bởi vì hai quan hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên; đối với những
tùy miên còn lại do tương ưng mà đoạn và tùy miên biến hành do kiến
Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên qun hệ cho nên gọi là tâm có tùy miên,
đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên khác vì không có hai quan
hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên. Tâm không nhiễm ô do tu
mà đoạn, đối với tùy miên do tương ưng mà đoạn và tùy miên biến hành
do kiến Khổ - Tập mà đoạn, bởi vì nên quan hệ cho nên gọi là tâm có
tùy miên, đó là tánh tùy tăng; đối với những tùy miên khác vì không
có hai quan hệ cho nên chẳng phải là tâm có tùy miên. Như nói về cõi
Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc nên biết cũng như vậy. Đó gọi là Tỳ Bà Sa
tóm lược ở nơi này. Như vậy đã nói về năm Bộ tùy miên của ba cõi đối
với năm Bộ tâm của tùy miên đối với ba cõi này, nếu chưa đoạn thì tùy
tăng tùy thuận lẫn nhau mà tăng trưởng cho nên tùy miên tăng thêm sự
ràng buộc đối với tâm; nếu đã đoạn thì không tùy tăng-không tùy thuận
với nhau, vì chẳng phải là tăng trưởng cho nên tùy miên không có sự
ràng buộc đối với tâm. Nhưng ở phần vị chưa đoạn thì tâm đối với tùy
miên tương ưng và tùy miên sở duyên đều được kiến lập tên gọi là có
tùy miên, bởi vì tương ưng thì có đủ hai quan hệ, duyên ràng buộc tâm
chỉ là tùy tăng. Nếu ở phần vị đã đoạn thì tân này chỉ đối với tùy miên
tương ưng có thể được kiến lập tên gọi là có tùy miên, chứ không phải
là tùy miên sở duyên ràng buộc tâm kia đến trước vì không có tùy tăng,
bởi vì tùy miên tương ưng vẫn còn cánh đồng bạn đối với tâm.
Hỏi: Tại sao tâm đôi với tùy miên tương ưng đã đoạn-chưa đoạn
đều được kiến lập tên gọi là có tùy miên, đối với tùy miên sở duyên chỉ
392 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ở phần vị chưua đoạn mới có thể được kiến lập tên gọi có tùy miên chứ
không phải là ở phần vị đã đoạn?
Đáp: Từ trước đến nay đã nói tâm đối với tùy miên bởi vì hai quan
hệ cho nên gọi là có tùy miên, nên là tánh tùy tăng, hai là tánh đồng
bạn. Tùy miên tương ưng nếu ở phần vị chưa đoạn, thì bởi vì hai quan
hệ cho nên tâm ở phần vị ấy kiến lập tên gọi có tùy miên; nếu ở phần vị
đã đoạn, thì tùy miên tương ưng đối với tâm này tuy không có tánh tùy
tăng mà có tánh đồng bạn, cho nên vẫn có thể kiến lập tên gọi có tùy
miên. Tùy miên sở duyên nếu ở phần vị chưa đoạn, thì đối với tâm chỉ
có tánh tùy tăng, cho nên tâm ở phần vị ấy kiến lập kiến lập tên gọi có
tùy miên; nếu ở phần vị đã đoạn thì hai quan hệ đều không có, cho nên
tâm ở phần vị ấy không còn có thể kiến lập tên gọi có tùy miên.
Hỏi: Nếu tùy miên tương ưng đối với tâm tương ưng, hoặc ở phần
vị chưa đoạn vốn có tánh tùy tăng và tánh đồng bạn, hoặc ở phần vị đã
đoạn tuy không có tánh tùy tăngmà có tánh đồng bạn, thì tâm luôn luôn
đối với tùy miên tương ưng gọi là c ó tùy miên; tùy miên sở duyên đối
với tâm sở duyên, hoặc ở phần vị chưa đoạn có tánh tùy tăng và tánh sở
duyên, hoặc ở phần vị đã đoạn tuy không có tánh tùy tăng mà có tánh
sở duyên, tại sao tâm đối với t ùy miên sở duyên không luôn luôn kiến
lập tên gọi có tùy miên?
Đáp: Tùy miên tương ưng đối tâm tương ưng rất gần gũi với nhau,
mọi quan hệ đều như nhau, không thể tách rời nhau, như con dê với bộ
da của nó, cho nên hay chưa đoạn va ãn luôn luôn gọi là có nhau; tùy
miên sở duyên cùng với tâm sở duyên không phải là rất gần gũi, mọi
quan hệ không như nhau, chưa từng hòa hợp với nhau, nếu lúc chưa
đoạn thì do tánh tùy tăng mà có thể nói là có nhau, nếu ở phần vị đã
đoạn thì rất cách biệt cho nên cho nên không nói là có nhau. Trong này,
tên gọi về có là dựa vào sự gần gũi hết sức mà kiến lập, chứ không phải
là giống như kiến lập tên gọi có sở duyên… Tôn giả Thề Hữu đưa ra
cách nói như vậy: “Tùy miên tương  ưng vốn là tâm mhiễm ô, tùy miên
sở duyên thì không như vậy. Lại nữa, bởi vì tùy miên tương ưng không
tách rời tâm, tùy miên sở duyên thì không như vậy. Lại nữa, bởi vì tùy
miên tương ưng che phủ tâm, tùy miên sở duyên thì không như vậy. Lại
nữa, bởi vì tùy miên tương ưng tùy tâm chuyển, tùy miên sở duyên thì
không như vậy. Lại nữa, bởi vì tùy miên tương ưng nhiễu loạn tâm, tùy
miên sở duyên thì không như vậy. Lại  nữa, bởi vì tùy miên tương ưng
và tâm tương ưng chung nên sở y-chung nên sở duyên - chung nên hành
tướng - chung nên quả - chung nên đẳng lưu - chung nên dị thục,  cùng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 393  
www.daitangkinh.org  
sinh - cùng trú - cùng dị - cùng diệt, hết sức gần gũi với nhau, tùy miên
sở duyên thì không như vậy”. Đại đức nói rằng: “Tùy miên tương ưng
làm cho tâm tương ưng cang cường-hung hãn thêm, người trí quở trách
chán ngán khó có thể tách ra được , tùy miên sở duyên đối với tâm sở
duyên thì không có sự việc này”. Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như
vậy: “Tùy miên tương ưng khiến cho ta âm phát khỏi nhiễm ô giống như
khói lửa nhất định chướng ngại đến Thánh quả, tùy miên sở duyên đối
với tâm sở duyên thì không có sự việc này”. Tôn giả Giác Thiên đưa ra
cách nói như vậy: “Tùy mi ên tương ưng khiến cho tâm tương ưng mê
lầm không rõ ràng đối với cảnh sở duyên, tùy miên sở duyên không có
sự việc này đối với tâm sở duyên”. Bởi vì các loại nhân duyên như vậy,
cho nên tùy miên tương ưng ở phần vị đoan hay chưa đoạn vẫn luôn
luôn khiến cho tâm có được tên gọi là tùy miên, nếu ở phần vị đã đoạn
thì không gọi là có tùy miên.
Hỏi: Giả sử tùy miên tùy tăng đối với tâm thì tân này chỉ do tùy
miên ấy mà gọi là tâm có tùy miên chăng?
Đáp: Hoặc là do tùy miên ấy c hứ không phải là tùy miên khác?
Nghĩa là tâm này chưa đoạn. Thế na øo là do tùy miên ấy và tùy miên
khác? Nghĩa là Khổ trí đã sinh-Tập trí chưa sinh, như tùy miên sở duyên
củ tâm do kiến Khổ mà đoạn-do kiến Tập mà đoạn. Trong này, do tùy
miên ấy chứ không phải là tùy miên khác, nghĩa là tâm có tùy miên chỉ
do tùy miên ấy tùy tăng đối với tâm cho nên gọi là tâm có tùy miên, chứ
không phải là do tùy miên khác không t ùy tăng đối với tâm mà gọi là
tâm có tùy miên; nghĩa là tâm này chưa đoạn, ấy là nếu tâm chưa đoạn
thì chắc chắn chỉ do tùy miên ấy tùy tăng đối với tâm cho nên gọi là tâm
có tùy miên, chứ không phải là do tùy miên khác không tùy tăng đối với
tâm mà gọi là tâm có tùy miên.
Có người nói: Văn này nên nói n hư vậy: Nghĩa là vốn có ràng
buộc ấy là các tâm nhiễm ô. Người ấy không nên nói như thế, bởi vì vốn
có ràng buộc - không vốn có ràng buộc, tâm có nhiễm ô - tâm không
có nhiễm ô đều có thể như vậy; chỉ nên nói như vậy: Nghĩa là tâm này
chưa đoạn, các tâm chưa đoạn gọi la ø có tùy miên, chỉ do tùy miên tùy
tăng đối vớit chứ không phải là do tùy miên khác.
Do tùy miên ấy và tùy miên khác, nghĩa là tâm có tùy miên do tùy
miên ấy tùy tăng đối với tâm cho nên gọi là tâm có tùy miên; và do tùy
miên khác không tùy tăng đối với tâm cho nên gọi là tâm có tùy miên;
nghĩa là Khổ trí đã sinh…, ấy là tâm  có tùy miên do kiến Khổ mà đoạn.
Lúc bấy giờ, bởi vì tùy miên biến hành ấy tùy tăng đối với tâm do kiến
394 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Tập mà đoạn cho nên gọi là tâm có tùy miên, và bởi vì tùy miên tương
ưng khác không tùy tăng đối với tâm do kiến Khổ mà đoạn cho nên gọi
là tâm có tùy miên. Như vậy tức là nói tâm do kiến Khổ mà đoạn, ở
trong phần vị này do tùy miên ấy của Bộ khác tùy tăng đối với tâm, và
do tùy miên khác của Bộ mình khô ng tùy tăng đối tâm, cho nên gọi là
tâm có tùy miên.
Hỏi: Tại sao trong này, tùy miên của  Bộ khác gọi là Bỉ (ấy), tùy
miên của Bộ mình gọi là Dư (khác)?
Đáp: Bởi vì trước đây hỏi rằng “Giả sử tùy miên tùy tăng đối với
tâm thì tâm này chỉ do tùy miên ấy mà gọi là tâm có tùy miên chăng”,
cho nên nay đáp rằng “Tâm do kiến K hổ mà đoạn, ở trong phần vị này
không phải là chỉ vì tùy miên biến hành ấy tùy tăng đối với tâm này do
kiến Tập mà đoạn, cho nên gọi là tâm có tùy miên; cũng bởi vì tùy miên
tương ưng khác không tùy tăng đối với tâm này do kiến Khổ mà đoạn,
cho nên gọi là tâm có tùy miên. Như vậy tức là nói ngay vấn đề đã hỏi
thì gọi là Bỉ, không phải là vấn đề chính thức được hỏi thì gọi là Dư; tùy
miên của Bộ khác vào lúc bấy giờ chưa đoạn, bởi vì tùy tăng cho nên đó
là vấn đề chính đã hỏi, tùy miên của Bộ mình vào lúc bấy giờ đã đoạn,
không còn tùy tăng cho nên không phải là vấn đề chính được hỏi đến.
Có người nói: Tùy miên của Bộ mình lúc bấy giờ chuyển biến rất
khác với phần vị trước đấy, cho nên nói đó là Dư, nghĩa là trước đấy
chưa đoạn mà nay đã đoạn. Có người nói: Tùy miên của Bộ mình trước
kia được tự tại tùy theo ý muốn mà làm, nay đã đoạn cho nên không
được tự tại, không có gì có thể la øm được cho nên nói là Dư. Có người
nói: Tùy miên của Bộ mình trước đa ây thành tựu, nay không thành tựu
cho nên nói là Dư. Có người nói: Tùy miên của Bộ mình nay bị Thánh
đạo đoạn diệt tận cùng rất khác với trước kia, cho nên nói đó là Dư. Có
người nói: Tùy miên của Bộ mình đã bị  Thánh đạo chọn lựa tách biệt
để nhanh chóng đoạn trừ, không giống như trước đây cùng với bốn Bộ
khác đồng thời dần dần đoạn mà trừ, cho nên nói là Dư (Dư có nghĩa là
còn lại và khác, Bỉ có nghĩa là chính nó).
Hỏi: Tâm do tu mà đoạn cũng có nghĩa này, nghĩa là đoạn nên
phẩm cho đến tám phẩm thì tâm nhi ễm đã đoạn; do tùy miên ấy chưa
đoạn và tùy miên khác đã đoạn gọi là có tùy miên, tại sao không nói
đến?
Đáp: Đây là ý của người soạn luận muốn như vậy… lại nữa, cần
phải nói mà không nói đến, thì nên biết là nghĩa này có khác. Lại nữa,
nếu Bộ khác là Bỉ - Bộ khác là Dư, thì trong này nói đó là tâm do tu mà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 395  
www.daitangkinh.org  
đoạn, tuy có nghĩa này mà Bộ mình là Bỉ - Bộ mình là Dư cho nên ở đây
không nói. Lại nữa, trong này chỉ nói đoạn rồi cuối cùng không còn lui
sụt là tâm do tu mà đoạn, tuy có nghĩa này mà nó đoạn hết, hoặc là có
trở lại lui sụt, cho nên không nói đến.
Hỏi: Các tùy miên thì thế nào là tùy tăng đối với sở duyên, thế
nào là tùy tăng đối với tương ưng?
Đáp: Các Sư Tây phương đưa ra cách nói như vậy: Bởi vì tánh hệ
phược cho nên tùy tăng đối với sở duyên, bởi vì tánh đồng bạn cho nên
tùy tăng đối với tương ưng. Các luận Sư của nước ca - thấp - di - la nói:
Đối với cảnh sở duyên thì hành tướng khác nhau mà tùy theo cái chấp
tăng thêm, cho nên gọi là tùy tăng đối với sở duyên; đối với pháp tương
ưng thì làm cho giống như sai lầm c ủa mình mà tùy thuận tăng thêm,
cho nên gọi là tùy tăng đối với tương ưng. Có Sư khác nói: Các tùy miên
tùy tăng đối với sở duyên như đối với tương ưng, tùy tăng đối với tương
ưng như đối với sở duyên.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Phẩm Loại Túc nói phải thông hiểu thế
nào? Như nói: “Thế nào là tùy miên tùy tăng của Dục tham? Nghĩa là
đáng yêu - đáng vui - đáng mừng - vừa ý. ” Tùy miên ấy không có nghĩa
tự động duyên đối với tương ưng, vì sao cũng nói là có đáng yêu…?
Đáp: Tùy miên ấy biêu hiện tướng  tham, nghĩa là tùy miên Dục
tham có các tướng như đáng yêu…, cho nên nói như thế, chứ không biểu
hiện về tướng sở duyên - tướng tương ưng. Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách
nói như vậy: “Bởi vì bốn sự việc cho nên nói các tùy miên có nghĩa tùy
tăng:
1. Rơi vào ác ý, như trong đại c húng có nên người làm điều xấu
xa để cho nhiều người nơi ấy đều rơi vào ý xâu xa; như vậy ở trong nên
phẩm tương ưng khởi lên nên tùy miên, liền khiến cho tâm - tâm sở
pháp của phẩm này đều rơi vào ý xâu xa.
2. Như lửa nóng, như đưa sắt nóng vào trong chậu nước nhỏ, chậu
và nước trong chậu đều nóng lên; như vậy ở trong pháp của nên phẩm
tâm khởi lên nên phiền não, liền khiến cho tất cả tâm - tâm sở pháp đều
trở thành phiền não bức bách.
3. Như khói bụi, như khói bụi dơ bẩn đã dính vào áo quần, thì áo
quần đều trở thành dơ bẩn; như vậy trong phẩm tâm có nên tùy miên thì
cả phẩm tâm đều trở thành nhiễm ô.
4. Đáng chê trách ghét bỏ, như tr ong Tăng chúng có nên người
phạm lỗi thì cả chúng đều bị chê trách; như vậy trong phẩm tâm có nên
tùy miên thì cả phẩm tâm đều đán g chê trách ghét bỏ. ” Như đối với
396 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
tương ưng có bốn sự việc này cho nên gọi là tùy tăng, đối với cảnh sở
duyên cũng tăng bốn sự việc này cho nên gọi là tùy tăng, nghĩa là nếu
sở duyên tăng trưởng bốn sự việc này thì nói là phiền não tùy tăng đối
với sở duyên.
Hỏi: Tùy miên của quá khứ - vị lai cũng tùy tăng hay không?
Đáp: Tùy miên ấy cũng tùy tăng. Nếu tùy miên ấy không tùy
tăng, thì tâm không nhiễm ô ở phần vị hiện đang trước mắt sẽ không có
tùy miên, tức là trái với kinh nói như nói: “Đức Phật bảo với Kết - man
- mẫu: Trẻ sơ sinh đang còn nằm ngửa, hãy còn không có thể biết được
cảnh dục hơn - kém, huống hồ có thể khỏi lên Dục tham ràng buộc tâm,
nhưng mà vẫn bị tùy miên Dục tham ràng buộc”.
Hỏi: Quá khứ - vị lai đã không có tác dụng, thì tại sao có thể nói
là tùy miên tùy tăng?
Đáp: Bởi vì nó có thể khỏi l ên, nhất định hiện rõ trước mắt, như
lửa không hiện rõ ra mà có thể bốc lên khói. Tôn giả Diệu Âm nói như
vậy: “Tuy nó không có tác dụng chọn lấy cảnh, mà đối với sở duyên
và pháp tương ưng thì nó có công năng ràng buộc như hiện tại, cho nên
tùy miên ấy có nghĩa tùy tăng.” Tôn giả  Thiết-ma-đạt-ma nói rằng: Do
năm quan hệ cho nên có thể nói tùy miên quá khứ - vị lai có nghĩa tùy
tăng:
1. Vì nhân của nó chưa hết.
2. Vì nó có thể chưa đoạn.
3. Vì chưa chuyển sở y của nó.
4. Vì chưa biết sở duyên của nó.
5. Vì chưa có được pháp đối trị với nó.
Hỏi: Các tâm do tùy miên cho nên gọi là tâm có tùy miên, tùy
miên ấy sẽ đoạn đối với tâm này chăng?
Đáp: Hoặc sẽ đoạn, hoặc không th ể đoạn. Thế nào là sẽ đoạn?
Nghĩa là tùy miên ấy duyên với ta âm này. Thế nào là không thể đoạn?
Nghĩa là tùy miên ấy tương ưng với  tâm này. Trong này biểu hiện rõ
ràng tùy miên đối với cảnh sở duyên thì có thể nói là sẽ đoạn chứ không
phải là đối với tương ưng. Nghĩa là đối với sở duyên thì có thể kềm chế
phiền não làm cho không hiện khỏi tạo ra những sai lầm, chứ không
phải là đối với tương ưng mà có thể kềm chế phiền não làm cho không
còn tương ưng với các tâm, cho nên đối với sở duyên thì có thể nói là sẽ
đoạn chứ không phải là đối với tương ưng.
Có người nói: Văn này nên nói như vậy: “Thế nào là sẽ đoạn?
Nghĩa là tùy miên ấy duyên với tâm này chưa đoạn. Thế nào là không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 397  
www.daitangkinh.org  
thể đoạn? Nghĩa là tùy miên ấy duyên với tâm này đã đoạn và tương
ưng với tâm này.” Người ấy nói khô ng hợp lý, nguyên cớ thế nào? Bởi
vì trước đây hỏi các tâm do tùy miên cho nên gọi là tâm có tùy miên,
tùy miên ấy sẽ đoạn đối với tâm này hay không? Nay chỉ cần nói: “Thế
nào là sẽ đoạn? Nghĩa là tùy mi ên ấy duyên với tâm này.” Đối với
nghĩa đã đầy đủ, đầu cần phải nói thêm là chưa đoạn. Nếu tùy miên
đã đoạn thì tâm không do nó ma ø gọi là có tùy miên, thì không phải là
vấn đề đã hỏi, vì vậy không cần phải nói thêm là chưa  đoạn. Vả lại,
“Duyên với tâm này đã đoạn và…”, nói theo lý thì không cần phải nói
duyên tâm tùy miên, bởi vì nếu đã đoạn thì không cần phải là vấn đề
đã hỏi, mà chỉ cần nói: “Thế nào là không thể đoạn? Nghĩa là tùy miên
ấy tương ưng với tâm này.” Nghĩa ấy đã đầy đủ. Nhưng mà trong này
nói các tùy miên đối với sở duyên thì có thể đoạn chứ không phải là
đối với tương ưng, là dựa vào nghĩa của tâm gọi là có tùy miên mà nói,
chứ không dựa vào nghĩa tùy tăng để nói, bởi vì nghĩa tùy tăng đều có
thể đoạn.
Hỏi: Các tùy miên do đâu sẽ đoạn?
Đáp: Do sở duyên. Trước đã biểu hiện về nghĩa, nay nêu rõ văn
ấy, nghĩa là các tùy miên do lực đối trị khiến cho nó đối với cảnh không
còn khỏi lên sai lầm, thì có thể nói là sẽ đoạn; như người ngăn cản con
cái không để cho chúng tiếp tục đi vào quán rượu - nhà chứa - sòng bạc
- rạp hát… Nếu làm cho tùy miên tách rời pháp tương ưng, thì điều này
không hề có, vì vậy nói là tùy mi ên đối với pháp tương ưng không có
nghĩa của đoạn.
Ông nói tùy miên do sở duyên mà sẽ đoạn chăng?
Đáp: Đúng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì các tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt
- Đạo mà đoạn, tùy miên ấy dựa vào đâu mà sẽ đoạn? Nếu nói đoạn ở
đây - đoạn ở kia thì đều phi lý!
Đáp: tùy miên duyên vô lậu do kiến Diệt-Đạo mà đoạn, dựa vào
sở duyên mà đoạn, bởi vì cái này đoạn cho nên cái kia cũng đoạn. Trong
này ý nói: Cần phải nhờ vào Tuệ mà nhận thức rõ phiền não sở duyên
thì tùy miên mới đoạn, để thành tựu lý này cho nên dùng cách hỏi-đáp
chất vấn làm cho thông hiểu (Phương pháp Vấn-Đáp-Nạn-Thông).
Hỏi: Ông nói tùy miên do sở duyên mà sẽ đoạn chăng? Câu hỏi
này trước đây tuy nói lược qua ma ø chưa thẩm định rõ ràng, nếu không
thẩm định tông chỉ của người mà cho phép nói về sai lầm của người , thì
điều này không hề có. Trả lời đúng như vậy, là trả lời rằng cần phải nhờ
398 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
vào Tuệ mà nhận thức rõ phiền não sở duyên thì tùy miên mới đoạn, lý
ấy đã được quyết định, càng không có ý nghĩa nào khác, cho nên nói là
đúng như vậy. Nếu như vậy thì các tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt
- Đạo mà đoạn, tùy miên ấy dựa vào đâu mà sẽ đoạn? Nếu nói đoạn ở
đây-đoạn ở kia thì đều phi lý, đây là ch ất vấn. Ý chất vấn ấy nói rằng
tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt - Đạo mà đoạn thì dựa vào đâu mà
sẽ đoạn? Nếu nói nhờ vào Tuệ mà nhận thức rõ Khổ - Tập này cho nên
có thể đoạn, thì lý ấy không đúng, bởi vì lúc nhận thức rõ Khổ - Tập thì
tùy miên này chưa đoạn. Nếu nói nhờ vào Tuệ mà nhận thức rõ Diệt -
Đạo kia cho nên có thể đoạn, thì lý cũng không đúng, bởi vì Diệt - Đạo
chẳng phải là cảnh sở duyên này. Trả lời rằng tùy miên duyên vô lậu
do kiến Diệt - Đạo mà đoạn, dựa vào sở duyên mà đoạn, bởi vì cái này
đoạn cho nên cái kia cũng đoạn, thì đây là thông tỏ. Ý thông tỏ này nói
tùy miên dytên hữu lậu do Kiến Diệt - Đạo mà đoạn nhờ vào tùy miên
duyên vô lậu mà được sinh trưởng, lúc nhận  thức rõ Diệt - Đạo thì tùy
miên duyên vô lậu này đoạn, cho nên tùy miên duyên vô lậu ấy do kiến
Diệt - Đạo mà đoạn, cũng tùy theo mà đoạn; như người bệnh ốm yếu
nhờ vào cây gậy mà đứng, rời bỏ cây gậy liền ngã nhào, vấn đề này
cũng như vậy.
Hỏi: Trước đây xác định tông ch ỉ nói rằng cần phải nhờ vào Tuệ
ma nhận thức rõ phiền não sở duy ên thì tùy miên mới đoạn, nay đã
thông tỏ lại nói rằng sở duyên đoạn cho nên năng duyên cũng tùy theo
mà đoạn, lẽ nào không trái ngược nhau  ư? Như trái nương vào cây thì
cây lay động trái hãy còn rụng, huống hồ cây nghiêng đỗ mà trái không
rơi rụng hay sao? Vấn đề này cũng như vậy.
Đáp: Vả lại, trước đây đã nói cần phải nhờ vào Tuệ mà nhận thức
rõ phiền não sở duyên thì tùy miên mới đoạn, là không nói cần phải nhờ
vào Tuệ mà đoạn phiền não sở duyên thì tùy miên mới đoạn, mà chỉ nói
cần phải nhờ vào Tuệ mà nhận thức rõ tất cả phiền não sở duyên thì tùy
miên mới đoạn, cho nên không trái ngược nhau. Nghĩa là nhờ vào Tuệ
mà nhận thức rõ duyên vô lậu - phiền não sở duyên và Diệt - Đạo, cho
nên tùy miên duyên hữu lậu do kiến Di ệt - Đạo mà đoạn cũng đoạn.
Căn cứ vào nghĩa lý này cho nên Khổ pháp nhẫn và Tập pháp nhẫn có
năng lực đoạn tùy miên biến hành trên duyên, Diệt trí và Đạo trí trong
phần vị tu đạo có năng lực đoạn Hoặc (phiền na õo) do tu mà đoạn của
chín địa.
Có Sư khác nói: Nhờ vào sở duyê n cho nên tùy miên đoạn, là ý
biểu hiện phiền não sở duyên đoạn cho nên tùy miên mới đoạn. Để
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 399  
www.daitangkinh.org  
thành tựu lý này cho nên dùng cách hỏi - đáp chất vấn làm cho thông
hiểu. Ông nói tùy miên do sở duyên mà sẽ đoạn chăng? Trả lời đúng
như vậy. Nếu như vậy thì các tùy miên duyên vô lậu do kiến Diệt - Đạo
mà đoạn, tùy miên ấy dựa vào đâu ma ø sẽ đoạn? Nếu nói bởi vì tương
ưng mà đoạn cho nên tùy miên đoạn, thì lý ấy không đúng, bởi vì trước
đây nói tùy miên chẳng phải là đối với tương ưng mà có thể nói là đoạn.
Nếu nói bởi vì sở duyên ấy đoạn cho nên tùy miên đoạn thì lý cũng
không đúng, bởi vì sở duyên là Diệt  - Đạo không có những sai lầm thì
không có thể đoạn. Trả lời: Tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt - Đạo
mà đoạn đã đoạn cho nên tùy miên sở duyên này cũng đoạn theo.
Hỏi: Trước đây xác định tông chỉ nói rằng sở duyên đoạn cho nên
tùy miên mới đoạn, nay nói phiền  não năng duyên đoạn cho nên tùy
miên mới đoạn, lẽ nào không trái ngược nhau hay sao?
Đáp: Không có gì trái ngựơc nhau cả, nghĩa là tùy miên duyên vô
lậu dựa vào tùy miên duyên hữu la äu mà được sinh trưởng, nhờ cái kia
duy trì tiếp nhận mà cái này được nối tiếp nhau, cái kia đoạn sự duy trì
thì cái này cũng đoạn theo. Như thân - cành… của cây dựa vào gốc rễ mà
đứng vững, nếu chặt đứt gốc rễ của cây thì thân - cành đều đổ theo. Vấn
đề này cũng như vậy. Cách nói ấy không hợp lý, bởi vì trái với tông chỉ
trước đây. Văn của bản luận này vốn có sự chất vấn và thông tỏ khác
nhau, vì có lúc sở duyên đoạn mà na êng duyên chưa đoạn, có lúc năng
duyên đoạn mà sở duyên chưa đoạn.
Hoặc lại có người nói: Nhờ vào sở duyên cho nên tùy miên đoạn,
là ý nói rằng cần phải nhờ vào Đạo có sở duyên thì tùy miên mới đoạn.
Cách nói ấy không hợp lý, bởi vì Đức  Thế Tôn nói: “Như vậy tám chi
Thánh đạo có năng lực đoạn trừ những khổ đau của quá khứ - vị lai
- hiện tại, loại bỏ làm cho thay đổi - xa lìa tất cả không còn nhiễm ô -
đạt được Niết-bàn tịch tĩnh.” Vì vậy nên nói: Đạo có sở duyên hay Đạo
không có sở duyên đều có năng lực đoạn trừ phiền não. Vả lại, ở phần
sau nói thì hoặc là chất vấn, hoặc là không tỏ đều không tương ưng, cho
nên cách nói ấy không hợp lý.
Tôn giả Thiết-ma-đạt-đa nói ra èng: “Do bốn quan hệ mà các tùy
miên đoạn diệt:
1. Bởi vì sở duyên đoạn, như tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt
- Đạo mà đoạn.
2. Bởi vì năng duyên đoạn, như tùy miên duyên với Giới khác.
3. Bởi vì năng duyên và sở duyên đều đoạn, như tùy miên chẳng
phải là biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn.
400 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
4. Bởi vì có được đối trị, như những tùy miên khác hễ có được
pháp đối trị thì nó sẽ đoạn.”
Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Do năm quan hệ mà
các tùy miên đoạn diệt:
1. Nhận thức rõ sở duyên cho nên đoạn, như tùy miên duyên vô
lậu và tùy miên biến hành duyên với Giới của mình.
2. Sở duyên cho đoạn cho nên đoạn, như tùy miên duyên hữu lậu
do kiến Diệt - Đạo mà đoạn.
3. Năng duyên đoạn cho nên đoạn, như tùy miên biến hành duyên
với Giới khác.
4. Năng duyên và sở duyên đều đoạn cho nên đoạn, như tùy miên
không phải là biến hành do kiến Khổ - Tập mà đoạn.
5. Có được đối trị cho nên đoạn, như tùy miên do tu mà đoạn.”
Hỏi: Giả sử tùy miên sẽ đoạn đối với tâm, thì tâm này chỉ do tùy
miên ấy cho nên gọi là tâm có tùy miên chăng?
Đáp: Hoặc là do tùy miên ấy chứ không phải là tùy miên khác,
hoặc là do tùy miên ấy và tùy miê n khác. Thế nào là do tùy miên ấy
chứ không phải là tùy miên khác? N ghĩa là tâm không nhiễm ô do tu
mà đoạn. Thế nào là do tùy miên a áy và tùy miên khác? Nghĩa là tâm
nhiễm ô. Trong này, không nhiễm ô là do chọn lấy khác với nhiễm ô.
Do tu mà đoạn là chọn lấy khác với vô lậu, nghĩa là tâm thiện hữu lậu
và tâm vô phú vô ký. Tâm này do tùy miên ấy, là do tùy miên tùy tăng
duyên với tâm này, cho nên gọi là tâm có tùy miên; không phải là tùy
miên khác, nghĩa là không phải do t ùy miên tương ưng mà gọi là tâm
có tùy miên, bởi vì tâm này không có tùy miên tương ưng. Tâm nhiễm
ô do tùy miên ấy, là do tùy miên tùy tăng duyên với tâm này, cho nên
gọi là tâm có tùy miên; và t ùy miên khác, nghĩa là do những tùy miên
tương ưng khác, cho nên gọi là tâm có tùy miên.
Hỏi: Vì sao trong này tùy miên sở duyên thì nói là Bỉ (ấy), còn tùy
miên tương ưng lại nói là Dư (khác)?
Đáp: Bởi vì trước đây hỏi rằng “Giả sử tùy miên sẽ đoạn đối với
tâm, thì tâm này chỉ do tùy miên a áy cho nên gọi là tâm có tùy miên
chăng? “Trước đây nói tùy miên ch ỉ có nghĩa sẽ đoạn đối với sở duyên
chứ không phải là đối với tương ưng, vì vậy nói là Bỉ. Bởi vì chỉ nói đến
tùy miên sở duyên sẽ đoạn, ngay nơi tùy miên này là vấn đề chính để
hỏi cho nên nói là Bỉ, tùy miên tương ưng không phải là vấn đề chính
đã hỏi đến cho nên nói là Dư.
Hỏi: Vì sao lại đưa ra cách hỏi - đáp như vậy?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 401  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Bởi vì làm cho người nghi ngờ có được sự quyết định. Nghĩa
là hoặc có người nghi rằng chỉ có t ùy miên sẽ đoạn, bởi vì tâm do tùy
miên ấy mà gọi là có tùy miên; tùy miên tương ưng thì không thể là sẽ
đoạn, bởi vì tâm không do tùy miên ấy mà gọi là có tùy miên? Muốn
làm cho mối nghi ngờ này có được quyết định, cho nên biểu hiện tâm
nhiễm ô cũng do tùy miên ấy mà gọi là có tùy miên. Hoặc lại có người
nghi rằng: Tùy miên tương ưng cũng sẽ có thể đoạn? Vì vậy nay lại biểu
hiện tùy miên tương ưng không có nghĩa sẽ đoạn. Hoặc lại có người
nghi rằng: Tâm đối với tùy miên mà gọi  là có, vì chỉ dựa vào tánh tùy
tăng? Vì vậy nay lại biểu hiện rõ ràng là dựa vào tánh đồng bạn, nghĩa
là tâm không có nhiễm ô chỉ dựa vào tánh tùy tăng gọi là có tùy miên;
nếu tâm nhiễm ô thì dựa vào cả hai tánh.
Hỏi: Có thể có tùy miên đoạn mà Tuệ không nhận thức rõ sở
duyên của nó chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc tùy miên đoạn mà Tuệ không nhận thức rõ sở duyên của
nó, nghĩa là lúc các dị sinh lìa nhiễm của cõi Dục cho đến lìa nhiễm của
Vô sỡ hữu xứ, đoạn tùy miên duyên với Địa trên và tùy miên duyên
vô lậu; hoặc là các Thánh giả vào l úc hiện quán Khổ - Tập đế của cõi
Dục, đoạn tùy miên duyên với cõi kha ùc, lúc hiện quán Diệt - Đạo đế,
đoạn tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt - Đạo mà đoạn, dùng Diệt trí
- Đạo trí lìa tất cả tùy miên do tu mà đoạn.
2. Có lúc Tuệ nhận thức rõ sở duyên của nó mà tùy miên không
đoạn, nghĩa là lúc các dị sinh lìa nhiễm cũa cõi Dục cho đến lìa nhiễm
của Vô sỡ hữu xứ, tùy miên của các phẩm trước - sau đã đoạn; lúc lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất cho đến lìa nhiễm của Vô sỡ hữu xứ, từ cõi
Dục cho đến Thức vô biên xứ vốn có tùy miên duyên với Địa khác.
Hoặc là các Thánh giả vào lúc hiện quán Khổ - Tập đế của cõi Sắc -
Vô sắc, thì cõi Dục vốn có tùy miên duyên với cõi khác; lúc hiện quán
Khổ đế, thì tùy miên duyên với cõi của mình do kiến Tập mà đoạn, tùy
miên duyên hữu lậu do kiến Diệt - Đạo mà đoạn và tất cả tùy miên do
tu mà đoạn; lúc hiện quán Tập đế, thì tùy miên duyên với cõi của mình
do kiến Khổ mà đoạn, tùy miên duyên hữu lậu do kiến Diệt - Đạo mà
đoạn và tất cả tùy miên do tu mà đoạn; lúc dùng Khổ trí - Tập trí và Thế
tục tí lìa nhiễm do tu mà đoạn, thì tùy miên duyên hữu lậu do kiến mà
đoạn và tùy miên các phẩm trước - sau do tu mà đoạn; lúc dùng Diệt trí
- Đạo trí lìa nhiễm do tu mà đoạn, thì tùy miên duyên vô lậu, và tất cả
tùy miên khác của hết thảy dị sinh - Thánh giả, lúc không đoạn  phiền
402 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
não mà nhận thức rõ cảnh sở duyên của phiền não.
3. Có lúc tùy miên đoạn mà Tuệ cũng nhận thức rõ sở duyên của
nó, nghĩa là lúc các dị sinh lìa nhiễm của cõi Dục cho đến lìa nhiễm của
Vô sỡ hữu xứ, vốn có tùy miên của phẩm mình duyên với Địa của mình.
Hoặc là lúc các Thánh giả hiện quán Khổ - Tập đế, thì tùy miên duyên
với cõi của mình do kiến Khổ - Tập mà đoạn; lúc hiện quán Diệt - Đạo
đế, thì tùy miên duyên vô lậu do kiến Di ệt - Đạo mà đoạn; lúc dùng
Khổ trí - Tập trí và Thế tục trí lìa nhiễm do tu mà đoạn, thì tùy miên của
phẩm mình - địa mình do tu mà đoạn.
4. Có lúc tùy miên không đoạn mà Tuệ cũng không nhận thức rõ
sở duyên của nó, nghĩa là trừ ra những tướng trước.
Hỏi: Có thể có trong nên sát-năng, tùy miên đoạn mà Tuệ không
nhận thức rõ sở duyên của nó chăng?
Đáp: Nên làm thành bôn câu phân biệt, nhưng mà có nhiều phần
vị, nghĩa là phần vị Khổ - Tập pháp trí nhẫn và phần vị Diệt - Đạo pháp
loại trí nhẫn đều có bốn câu phân biệt . Bốn câu phân biệt của phần vị
Khổ pháp trí nhẫn: Câu thứ nhất, nghĩa là tùy miên duyên với cõi khác
do kiến Khổ mà đoạn của cõi Dục; câu thứ hai, nghĩa là tùy miên duyên
với cõi mình do kiến Tập mà đoạn của cõi Dục, tùy miên duyên hữu
lậu do kiến Diệt - Đạo mà đoạn, và tùy miên do tu mà đoạn thuộc cõi
Dục; câu thứ ba, nghĩa là tùy miên duyên với cõi mình do kiến Khổ mà
đoạn thuộc cõi Dục; câu thứ tư, nghĩa là trừ ra những tướng trước. Phần
vị Tập pháp trí nhẫn tùy theo sự thích ứng của phần vị, có bốn câu phân
biệt cũng như vậy.
Phần vị Diệt - Đạo pháp loại trí nhẫn, nếu tong phần vị dị sinh
trước đã lìa nên phần nhiễm của cõi Dục, và đối với bảy Địa trên hoặc
lìa nên phần - hoặc lìa toàn phần, thì có thể làm thành bốn câu phân
biệt. Bốn câu phân biệt của phần vị Diệt pháp trí nhẫn: Câu thứ nhất,
nghĩa là tùy miên duyên hữu lậu thuộc cõi Dục do kiến Diệt mà đoạn
trước đây chưa lìa; câu thứ hai, nghĩa là tùy miên duyên vô lậu thuộc
cõi Dục do kiến Diệt mà đoạn trước đây đã lìa; câu thứ ba, nghĩa là tùy
miên duyên vô lậu thuộc cõi Dục do kiến Diệt mà đoạn trước đây chưa
lìa; câu thứ tư, nghĩa là tùy miên du yên hữu lậu thuộc cõi Dục do kiến
Diệt mà đoạn trước đây đã lìa, ho ặc là trừ ra những tướng trước. Phần
vị Diệt loại trí nhẫn và phần vị Đạo pháp loại trí nhẫn tùy theo sự thich
ứng của phần vị, có bốn câu phân bi ệt cũng như vậy. Nếu lúc các dị
sinh lìa nhiễm của cõi Dục cho đến lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, trong
mỗi nên đạo vô gián đều có thể làm thành bốn câu phân biệt: Câu thứ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 22 403  
www.daitangkinh.org  
nhất, nghĩa là tùy miên của phẩm mình duyên với Địa khác; câu thứ hai,
nghĩa là tùy miên duyên với các phẩm trước-sau của Địa mình; câu thứ
ba, nghĩa là tùy miên duyên với pha åm mình và Địa mình; câu thứ tư,
nghĩa là tùy miên duyên với các phẩm trước-sau của Địa khác, hoặc là
trừ ra những tướng trước.
Hỏi: Có thể có Đắc (đạt được) đối với đoạn phiền não mà không
Xả (buông tỏ), xả mà không Đắc, cũng Đắc cũng Xả, không Đắc không
xã chăng?
Đáp: Có. Đắc mà không Xả, nghĩa là lúc các dị sinh lìa nhiễm của
cõi Dục cho đến lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, hoặc là lúc các Thánh
giả đoạn trừ phiền não, trừ ra lúc  đạt được quả vị. Xã mà không Đắc,
nghĩa là các dị sinh từ lúc lìa nhiễm l ùi xuống Địa phía dưới mất đi rồi
sinh đến Định thứ hai trở lên, từ hai cõi trên mất đi rồi sinh vào cõi Dục;
hoặc là các Thánh giả trong phần vị Hướng lui sụt mà đoạn. Cũng Đắc
cũng Xả, nghĩa là các dị sinh ở Địa trên mất đi rồi sinh đến định thứ nhất
trở lên; hoặc là lúc các Thánh giả luyện căn đạt được quả và lui sụt quả.
Không Đắc không Xả, nghĩa là trừ ra những tướng trước.


„
404 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA