A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 25

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 441  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 25

LUẬN VỀ BỔ-ĐẶC-GIÀ-LA (Phần 3)

Hỏi: Vô minh duyên Hành và Thủ duyên Hữu có gì sai biệt?
Đáp: Vô minh duyên Hành, như tước đã nói rộng. Nghiệp duyên
này, Đức Thế Tôn nói là nên phiền na õo, gọi là các Thủ. Đây gọi là sự
sai biệt giữa Vô minh duyên Hành và Thủ duyên Hữu.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra luận này?
Đáp: Trước đây tuy nói về sự sai biệt trong tự tánh của nghiệp thụ
động phát sinh, nghĩa là nghiệp tước thuộc về đời quá khứ, nghiệp sau
thuộc về đời hiện tại; nghiệp trước đã mang lại quả, nghiệp sau chưa
mang lại quả; nghiệp trước là cũ, nghiệp sau là mới; nhưng mà chưa nói
về sự sai biệt trong tự tánh của duyên tự động phát sinh, nay cần phải
nói về điều ấy cho nên soạn ra luận này.
Hỏi: Vì sao nghiệp duyên của quá khứ chỉ nói là Vô minh, nghiệp
duyên của hiện tại thì nói tất cả phiền não?
Đáp: Bởi vì lúc tạo nghiệp trong quá khứ, đối với nhiều loại sự
việc không thấy hiện rõ ra cho nên không thể biết, vì vậy chỉ nói là Vô
minh làm duyên. Nghĩa là đối với sở duyên nối tiếp nhau cùng dấy khởi
như cảnh giới - chủng loại - đời sống - châu lục - phần vị - nơi nương
tựa - gia hạnh…, đều không thể biết được . Cảnh giới là ba cõi, không
biết trong quá khứ ở tại cảnh giới nào tạo ra nghiệp này? Chủng loại là
năm nẽo, không biết trong quá khứ ở tại chủng loại nào tạo ra nghiệp
này? Đời sống là bốn loại chúng sinh, không biết trong quá khứ ở tại
đời sống nào tạo ra nghiệp này? Châu lục là bốn châu, không biết trong
quá khứ ở tại châu lục nào tạo ra nghiệp này? Phần vị là mười loại phần
vị như Yết-la-lam…, không biết trong qua ù khứ ở tại phần vị nào tạo ra
nghiệp này? Nơi nương tựa là nơi nương tựa của mười nghiệp đạo thiện
và bất thiện, không biết trong quá  khứ ở tại nơi nương tựa nào tạo ra
442 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nghiệp này? Gia hạnh là những gia hạnh do trí hữu tình vả chẳng phải
là trí hữu tình mà phát khởi, không buết trong quá khứ do gia hạnh nào
tạo ra nghiệp này? Cùng dấy khởi là tham-sân-si…, không biết trong quá
khứ do trạng thái cùng dấy khởi nào tạo ra nghiệp này? Nối tiếp nhau
là nam - nữ…, không biết trong quá khứ dựa vào sự nối tiếp nhau nào
tạo ra nghiệp này? Sở duyên là quá khứ - vị lai - hiện tại, hoặc là   sắc
- thanh - vị - xúc - pháp, không biết trong quá khứ tâm duyên vào những
loại nào tạo ra nghiệp này? Tuy không thấy hiện rõ ra cũng không thể
biết được, mà bởi vì phần vị của nghiệp phát khởi đểu có Vô minh, cho
nên nói chung là Vô minh ấy làm duyên. Lúc tạo nghiệp trong hiện tại
thì đối với nhiều loại sự việc, đều thấy hiện rõ ra, đều có thể biết được,
cho nên nói có đủ tất cả phiền não làm duyên.
Lại nữa, nghiệp của quá khứ đa õ suy sụp, đã tiếp nhận sử dụng,
đã mang lại kết quả, là nghiệp cũ, không còn thế mạnh sử dụng, không
sáng suốt rõ ràng, cho nên chỉ nói là Vô minh làm duyên. Nghiệp của
hiện tại thì chưa suy sụp, chưa ti ếp nhận sử dụng, chưa mang lại kết
quả, là nghiệp mới, có thế mạnh s ử dụng, rất sáng suốt rõ ràng, cho
nên nói là tất cả phiền não làm duyên. Lại nữa, nghiệp của quá khứ vi
tế khó hiểu rõ được, hoặc là chí nh mình - hoặc là nơi khác đều không
thấy hiện rõ ra, không biết do những phiền não não nào mà phát sinh,
nhưng phiền não dấy khởi thì nhất đị nh phải có Vô minh, cho nên chỉ
nói là Vô minh làm duyên. Nghiệp của hiện tại lộ bày thô kệch dễ dàng
nhận biết, hoặc là chính mình - hoặc là nơi khác đều có thể thấy hiện
rõ ra, biết là do những phiền não ấy mà phát sinh, cho nên nói là tất cả
phiền não làm duyên. Lại nữa, ta ùnh của nghiệp quá khứ không mạnh
mẽ nhạnh nhạy, tướng của nó ám muội thuận với Vô minh, cho nên chỉ
nói là Vô minh làm duyên. Tánh của nghiệp hiện tại mạnh mẽ nhanh
nhạy, tướng của nó sáng tỏ rõ ràng thuận với các Thủ, cho nên nói có
đủ tất cả phiền não làm duyên.
Hỏi: Nghiệp do A-la-hán tạo ra , thì gọi là Vô minh duyên Hành,
hay là gọi Thủ duyên Hữu?
Đáp: Không gọi là Vô minh duyên Hành, cũng không gọi là Thủ
duyên Hữu, bởi vì A-la-hán không có Vô minh cũng không có Thủ.
Nhưng nghiệp của họ đã mang lại quả, thì nên biết là thâu nhiếp ở trong
phần vị của chi Hành; chưa mang lại  quả, thì nên biết là thâu nhiếp ở
trong phần vị của chi Hữu, bởi vì đều là chủng loại ấy, nhưng không
phải là do mười hai chi Hữu thâu nhiếp.
Có thể có Hành duyên Vô minh mà không duyên với Minh chăng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 443  
www.daitangkinh.org  
Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao trong này dựa vào Minh - Vô minh mà soạn luận
này?
Đáp: Là ý của người soạn luận muốn như vậy, cho đến nói   rộng
ra. Lại nữa, bởi vì hai pháp này đều là pháp căn bản, nghĩa là Vô minh
làm căn bản cho pháp thuộc phẩm tạp nhiễm, Minh làm căn bản cho
pháp thuộc phẩm thanh tịnh. Lại nữa, bởi vì hai pháp này đều là pháp
đứng đầu. Như nói: Vô minh là đứng đa àu, Vô minh là trạng thái đầu
tiên, sinh ra vô lượng chủng loại pháp ác - bất thiện, và dấy khởi vô tàm
- vô quý thuộc loại này; Minh là đứng đầu, Minh là trạng thái đầu tiên,
sinh ra vô lượng chủng loại pháp thiện - thanh tịnh, và dấy khởi tàm quý
tăng thượng thuộc loại này. Lại nữa, bởi vì Minh cùng đối trị gần với Vô
minh, nghĩa là Vô minh thì đối trị gần với Minh, Minh thì đối trị gần với
Vô minh. Lại nữa, bởi vì Minh va ø Vô minh trái ngược lẫn nhau, nghĩa
là Vô minh trái với Minh - Minh trái với Vô minh. Lại nữa, Minh và Vô
minh không thâu nhiếp lẫn nhau, mà cảnh sở duyên thì thâu nhiếp lẫn
nhau, nghĩa là đều duyên với bốn Thánh đế, đều duyên với hữu lậu và
vô lậu, đều duyên với hữu vi và vô vi. Nhưng mà danh - nghĩa của các
hành có rộng - hẹp, như nói: Vô minh duyên Hành.
Các Luận sư A-tỳ-đạt-ma nói: Ý trong này nói về duyên khởi
thuộc phần vị, cho nên âm Hành này là nói về năm Thủ Uẩn. Tôn giả
Diệu Âm nói: “Âm Hành này chỉ nói về các nghiệp; như nói: Hành tạo
tác có tổn hại, thì âm Hành ấy nói  về nghiệp bất thiện; như nói: Hành
tạo tác không có tổn hại, thì âm Hành ấy nói về nghiệp thiện; như nói:
Tạo tác các hành hữu vi, thì âm Hành ấy chỉ nói về Tư; như nói: Sắc
- tâm và tâm sở pháp, tâm bất tương ưng hành và vô vi, thì âm Hành ấy
nói về Hành uẩn bất tương ưng; như nói: Sắc - thọ - tưởng - hành - thức
uẩn, thì âm Hành ấy nói chung về  Hành uẩn tương ưng và bất tương
ưng; như nói: Sắc - thọ - tưởng - hành - thức thủ uẩn, thì âm Hành ấy chỉ
nói về Hành uẩn lậu tương ưng và bất tương ưng; như nói: Thân -   ngữ
- ý hành, thì âm Thân Hành ấy nói về hơi thở vào ra, âm Ngữ Hành ấy
chỉ nói về tầm - tứ, âm Ý Hành ấy nói về tưởng - tư, cho nên âm Hành
ấy nói về nên uẩn đầy đủ và phần ít của hai uẩn; như nói: Hành có  tội
- phước và bất động, thì âm Hành ấy nói về nghiệp hữu lậu thiện - bất
thiện. ”
Như nói: Ở trong các hành có năm l ỗi lầm tai họa, có sợ hãi - có
kính phục - khổ não và xúc phạm, không có Ngã và Ngã sở, những
người có trí không thấy hành này, có thể rời xa các hành. Có người nói:
444 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Âm Hành ấy nói về pháp bất thiện, bởi vì nói hành ấy có sợ hãi - có
kính phục - có khổ não và xúc ch ạm. Có người nói: Âm Hành ấy chỉ
nói về năm Thủ Uẩn, bởi vì nói hành ấy không Ngã và Ngã sở, những
người có trí không thấy hành này, có thể rời xa các hành. Như nói: Các
hành vô thường vì pháp có sinh - diệt. Có người nói: Âm Hành ấy nói
về tất cả các pháp hữu vi, bởi vì câu thứ ba nói là do sinh diệt. Có người
nói: Âm Hành ấy chỉ nói về năm Thủ Uẩn, bởi vì câu thứ tư nói sự vắng
lặng ấy là niềm vui, tên gọi là niềm  vui vắng lặng chỉ biểu hiện trạch
diệt chứ không phải là pháp vô lậu c ó trạch diệt. Như nói: Hành có
tội và hành không có tội, thì âm Hành ấy nói về nghiệp thiện và bất
thiện. Như nói: Ba hành tốt đẹp và ba hành xấu ác, thì âm Hành nói
về nghiệp thiện và bất thiện, cùng với  tham - sân - tà kiến, vô tham
- vô sân - chánh kiến. Như nói: Tất cả  các hành là Vô thường, tất cả
các pháp là Vô ngã, Niết - bàn la ø vắng lặng tuyệt đối, thì âm Hành ấy
nói về tất cả các pháp hữu vi. Âm Hành trong này cũng nói về tất cả
các pháp hữu vi, bởi vì Minh và Vô minh đều là   duyên.
Hỏi: Có thể có Hành duyên Vô minh mà không duyên với Minh
chăng?
Đáp: Không có, vì sao mà không có? Bởi vì Hành như vậy chỉ lấy
Vô minh làm duyên chứ không phải là Minh.
Hỏi: Có thể có Hành duyên với Minh mà không duyên với Vô
minh chăng?
Đáp: Không có, vì sao mà không có? Bởi vì Hành như vậy chỉ lấy
Minh làm duyên chứ không phải là Vô minh.
Hỏi: Có thể có Hành duyên với Vô minh mà cũng duyên với Minh
chăng?
Đáp: Có, tại vì sao? Bởi vì chủng loại của các hành có mười nên
loại, cõi Dục có bốn loại, đó là thiện - bất thiện, hữu phú vô ký và vô
phú vô ký; cõi Sắc có ba loại, đó là thiện - hữu phú vô ký và vô phú vô
ký; cõi Vô sắc có ba loại, như nói  về cõi Sắc, cùng với hành vô lậu là
mười nên loại. Trong này, hành thiện của cõi Dục, thì Minh và Vô minh
đều không phải là nhân của hành, mà chỉ làm ba duyên, đó là Đẳng vô
gián - Sở duyên và Tăng thượng; hành bất thiện lấy Vô minh làm bốn
nhân, đó là Tương ưng - Câu hữu - Đồng loại và Biến hành, cũng làm
bốn duyên, Minh không phải là nhân của nó mà chỉ làm hai duyên, đó
là Sở duyên và Tăng thượng. Hành hựu phú vô ký của cõi Dục, lấy Vô
minh làm bốn nhân như trước nói, cũng làm bốn duyên; Minh không
phải là nhân của nó, mà chỉ làm nên duyên, đó là Tăng thượng.  Hành
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 445  
www.daitangkinh.org  
vô phú vô ký của cõi Dục, từ ra Vô minh dị thục, Vô minh không phải
là nhân của nó, mà chỉ làm ba duyên, đó là trừ ra Nhân duyên; Minh
không phải là nhân của nó, mà ch ỉ làm nên duyên, đó là Tăng thượng
duyên; Vô minh dị thục lấy Vô minh làm nên nhân, đó là nhân dị thục,
chỉ làm ba duyên đó là trừ ra sở duyên, bởi vì Vô minh dị thục không
phải là phạm vi của ý; Minh không phải là nhân của nó, chỉ làm nên
duyên, đó là Tăng thượng duyên.
Hành thiện của cõi Sắc, Minh và Vô minh đều không phải là nhân
của nó, chỉ làm ba duyên, đó là trừ ra nhân duyên. Hành hữu phú vô
ký của cõi Sắc, lấy Vô minh làm bốn nhân, đó là tương ưng - câu hữu -
đồng loại và biến hành, cũng làm bốn duyên; Minh không phải là nhân
của nó, chỉ làm hai duyên, đó là Sở duyên và Tăng thượng. Hành vô
phú vô ký của cõi Sắc, Vô minh không phải là nhân của nó, chỉ làm ba
duyên, đó là trừ ra Nhân duyên; Minh không phải là nhân của nó, chỉ
làm nên duyên, đó là Tăng thượng duyên. Như nói về ba hành của cõi
Sắc, ba hành của cõi Vô sắc thì nói cũng như vậy.
Hành vô lậu trừ ra Minh ban đầu và lúc nó cùng có được Vô minh
nhưng không phải là nhân của nó, chỉ làm hai duyên là Sở duyên và
Tăng thượng; lấy Minh làm ba nhân, đó là tương ưng - câu hữu và đồng
loại, cũng làm bốn duyên; Minh ban đầu và Vô minh không phải là
nhân của nó, chỉ làm hai duyên là Sở duyên và Tăng thượng; Minh cũng
không phải là nhân của nó, chỉ làm nên duyên là Tăng thượng duyên;
Minh ban đầu cùng có được Vô minh đều không phải là nhân của nó,
chỉ làm nên duyên là Tăng thượng duyên. Đây gọi là Tỳ - bà - sa tóm
lược ở nơi này. Vì vậy, tất cả các hành đều có thể lấy Minh và Vô minh
làm duyên, lý khéo léo thành lập, bởi vì Tăng thượng duyên không có
nơi nào không có mặt.
Hỏi: Có thể Hành không duyên với Vô minh cũng không duyên
với Minh chăng?
Đáp: Không có. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không có nên hữu
tình nào từ lâu xa đến nay, không đối với Thánh đạo mà bài báng cho
là chẳng phải Đạo, trước đã bài báng Đạo rồi, hữu tình ấy vào thời
gian sau tạo tác tăng trưởng mà cảm đến nghiệp Đại địa; hoặc vào thời
gian sau tạo tác tăng trưởng mà cảm đến nghiệp Tiểu vương; hoặc vào
thời gian sau tạo tác tăng tr ưởng mà cảm đến nghiệp Đại vương; hoặc
vào thời gian sau tạo tác tăng trưởng mà cảm đến nghiệp Chuyển luân
vương. Nhờ vào nhân này, nhờ vào duyên này, nhờ vảo Thánh đạo kia
lần lượt chuyển tiếp mà cảm được Đại địa vốn có thành ấp - thôn xóm
446 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
- loài người - loài Phi nhân - súc vật, hoa màu - thóc lúa - cỏ thuốc - cây
cối - rừng rậm, tăng tưởng sinh sôi tươi tốt. Như vậy, bốn duyên của tâm
trước đối với tâm sau chỉ làm nên Tăng thượng duyên.
Trong này, đích thực nói về tà ki ến bài báng đạo đối với Thánh
đạo vô lậu, đối với các nghiệp thi ện hữu lậu và quả đều có thể làm
duyên, biểu hiện tất cả các hành không có hành nào không duyên với
Minh và Vô minh, bởi vì Tăng thượng duyên lần lượt chuyển tiếp hướng
về với nhau, không nơi nào không có.
Cảm đến nghiệp Đại địa, nghĩa là có năng lực cảm được mọi vật
như đại địa - núi rừng - sông biển - vườn cây - cỏ thuốc…, đối với những
vật ấy tự tại tiếp nhận tất cả để hưởng thụ. Cảm đến nghiệp Tiểu vương,
nghĩa là có năng lực cảm được địa vị vua chúa chiếm cứ lãnh địa cai
quản. Cảm đến nghiệp Đại vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa
vị vua chúa chiếm lĩnh đất nước rộng lớn để cai quản. Cảm đến nghiệp
Chuyển luân vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa vị tràn đầy sức
mạnh chiếm lĩnh đứng đầu nên thế giới…, như các Thiên tử Khuất-hạ-
noa, Nên-lỗ-đồ, chí-na…
Lại nữa, cảm đến nghiệp Tiểu vương, nghĩa là có năng lực cảm
được địa vị vua chúa chiếm lĩnh đa át đai rộng lớn; cảm đến nghiệp Đại
vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa vị chiếm lĩnh đứng đầu nên
lãnh thổ, như Khuất-hạ- noa, Nên-lỗ-đồà…; cảm đến nghiệp Chuyển lu-
ân vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa vị chiếm lĩnh nên châu…
Lại nữa, cảm đến nghiệp Tiểu vương, nghĩa là có năng lực cảm
được địa vị chiếm lĩnh đứng đầu nên lãnh thổ; cảm đến nghiệp Đại
vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa vị vua chúa chiếm lĩnh nên
châu; cảm đến nghiệp Chuyển luân vương, nghĩa là có năng lực cảm
được địa vị chiếm lĩnh hai châu…
Lại nữa, cảm đến nghiệp Tiểu vương, nghĩa là có năng lực cảm
được địa vị vua chúa chiếm lĩnh nên châu; cảm đến nghiệp Đại vương,
nghĩa là có năng lực cảm được địa vị chiếm lĩnh hai – ba châu; cảm đến
nghiệp Chuyển luân vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa vị vua
chúa chiếm lĩnh bốn châu.
Có người nói như vậy: Cảm đến nghiệp Tiểu vương, nghĩa là có
năng lực cảm được địa vị vua chúa  dựa vào sự sai khiến của Chuyển
luân Thánh vương; cảm đến nghiệp Đại vương, nghĩa là có năng lực
cảm được địa vị Thái tử c ủa Chuyển luân vương; cảm đến nghiệp
Chuyển luân vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa vị Chuyển
luân vương.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 447  
www.daitangkinh.org  
Có Sư khác nói: Cảm đến nghiệp Tiểu vương, nghĩa là có năng
lực cảm được địa vị Thái tử chưa quán đảnh của Luân vương; cảm đến
nghiệp Đại vương, nghĩa là có năng lực cảm được địa vị Thái tử đã quán
đảnh của Luân vương; cảm đến nghiệp Chuyển luân vương, nghĩa là có
năng lực cảm được địa vị Chuyển luân vương.
Nhờ vào nhân này, nghĩa là nhờ vào nghiệp thiện đã tạo tác này.
Nhờ vào duyên này, nghĩa là nhờ vào sự bài báng đạo của tà kiến này.
Nhờ vào Thánh đạo kia, nghĩa là nhờ va øo sự bài báng của Thánh đạo
kia. Nhờ vào nhân duyên này và Th ánh đạo kia, lần lượt chuyển tiếp
cảm được Đại địa vốn có dị thục trong - ngoài của hữu tình - vô tình
và quả tăng thượng. Việc ấy thế nào? Như các ngoại đạo chán ngán sự
tăng - giảm của thế gian, lại chán ngán những nổi khổ oán ghét mà gặp
nhau - yêu thương mà biệt ly giữa thế gian, cuộc sống tại gia bức bách
giống như ngục tù, mà vội vàng xuất gia.  Đã xuất gia rồi, bởi vì giải
thoát mà thọ trì các loại khổ hạnh phi lý, chấp là thanh tịnh có thể chứng
được giải thoát như như, nhờ vào tà đạo khổ hạnh như vậy. Như vậy
càng cách xa Thánh đạo, vì cách  xa Thánh đạo cho nên không chứng
được giải thoát, liền dấy lên nghĩ như vậy: Tuy có giải thoát mà không
có Thánh đạo, nếu là có Thánh đạo thì sao mình không đạt được, mình
tu khổ hạnh khó thực hành như vậy, qua  nên thời gian dài mà không
đạt được cho nên biết là không có đa ïo. Đã bài báng đạo rồi buông bỏ
những pháp đã thọ trì, dấy lên tư duy như vậy: Người tu nghiệp phước,
còn không có được niềm vui sướng tự tại như ý đối với sinh tử, huống
là không tu phước hay sao? Đã tư  duy rồi, dùng các loại phương tiện
mưu cầu các của cải châu báu, tổ chức lễ hội bố thí lớn, nhờ đó đó phát
nguyện rằng: Nguyện phước thiện này của tôi, có thể cảm được những
vật trong - ngoài của Đại địa…, được làm Tiểu vương, hoặc làm Đại
vương, hoặc làm Luân vương, thâu nhiếp ta át cả tự tại tùy theo những
ước nguyện đều được kết quả mong cầu.
Lại như ở trong đạo chán ngán lo buồn về địa vị - tài sản - thọ
mạng giaữ thế gian có lúc tăng lu ùc giảm, lại chán ngán nỗi khổ oán
ghét mà phải gặp nhau - yêu thương mà phải ly biệt của thế gian, cuộc
sống tại gia bức bách giống như ngục tù, lưu chuyển trong sinh tử nhận
chịu những khổ đau dữ dội, bởi vì giải thoát cho nên vội vàng xuất gia.
Đã xuất gia rồi, ít ham muốn - ưa vừa đủ, chịu khó tập tung khổ hạnh,
đầu đêm cuối đêm không hề ngủ nghỉ, nương vào núi non tiếp nậhn bảy
pháp Đại - Tiểu, ngồi xếp bằng tròn th ẳng thân yên lặng suy nghĩ, bắt
đầu từ lúc mặt trời lặn đến lúc mặt tời mọc, dốc lòng tư duy mà tiếp
448 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhận tướng Định, tinh tiến mạnh mẽ trải qua nhiều thời gian, do hai
nhân duyên mà không đạt được Thánh đạo:
1. Thiện căn chưa thuần thục.
2. Khởi lên gia hạnh tà.
Thiện căn chưa thuần thục, nghĩa là dựa vào Phật pháp nhanh
chóng nhất ba đời, mới được giải thoát. Trong đời thứ nhất gieo trồng
thuộc phần giải thoát; trong đời t hứ hai tu tập khiến cho thành thục;
trong đời thứ ba đã thành thục rồi , dẫn khởi Thánh đạo có thể chứng
được giải thoát. Người ấy trước đa ây chưa gieo trồng thiện căn thuộc
phần giải thoát, cho nên trong đời này thiện căn chưa thuần thục. Khởi
lên gia hạnh tà, nghĩa là người ấy t họ trì đối trị điên đảo, bởi vì điều
này cho nên không đạt được Thánh đạo, liền dấy lên nghĩ như vậy:
Tuy có giải thoát mà không có Thánh đạo, nếu là có Thánh đạo thì sao
mình không đạt được, mình tu khổ hạnh tinh tiến như vậy, trải qua thời
gian dài không đạt được cho nên biết là không có đạo. Đã bài báng đạo
rồi buông bỏ những pháp đã thọ trì, dấy lên tư duy như vậy: Người tu
nghiệp phước, còn không có được niêm vui  sướng tự tại như ý đối với
sinh tử, huống là không tu phước hay sao? Đã tư duy rồi, dùng các loại
phương tiện mưu cầu các của cải châu báu, tổ chức lễ hội bố thí lớn,
cung cấp chăm sóc người bệnh, cung kính phụng dưỡng người có đức
hạnh, tự mình làm và bày cho người khác làm, thấy người khác làm
trong lòng tùy hỷ, tương ưng những nghiệp phước mạnh mẽ không hề
mệt mỏi, nhờ đó phát nguyện: Nguyện phước thiện này của tôi, có thể
cảm được những vật trong - ngoài của Đại địa…, được làm Tiểu vương,
hoặc làm Đại vương, hoặc làm Luân vương, thâu nhiếp tất cả tự tại tùy
theo những ước nguyện đều được kết qua û mong cầu. Đã ở ngôi vua
dùng pháp trị nước, khiến cho vạn vật  trong - ngoài đều được sinh sôi
tốt tươi. Nếu không có Thánh đạo th ì tà kiến bài báng đạo không biết
do đâu có thể phát sinh, cho nên Thánh đạo kia làm Tăng thượng duyên
gần cho tà kiến này. Nếu như không có tà kiến thì bố thí cùng tâm thiện
không biết do đâu mà đươc dấy khởi, cho nên pháp nhiễm ô làm Tăng
thượng duyên gần cho pháp không nhiễm ô. Nếu không có phước bố thí
thì không cảm được ngôi vua, nếu không có ngôi vua thì các vật trong-
ngoài không biết do đâu mà sinh trưởng tốt tươi, cho nên trí của hữu
tình làm Tăng thượng duyên gần cho các vật bên ngoài. Bốn duyên của
tâm trước như vậy, nghĩa là tà kiến cùng với tâm có đủ bốn duyên, pháp
câu hữu tương ưng kia đều là nhân duyên của nó, nghi… là đẳng vô gián
duyên của nó, Thánh đạo là sở duyên của nó, trừ ra tự Thể của nó còn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 449  
www.daitangkinh.org  
lại tất cả các pháp đều là tăng thượng duyên của nó. Đối với tâm sau chỉ
làm nên tăng thượng duyên, nghĩa là bốn duyên của tâm trước chỉ làm
nên tăng thượng duyên cho bố thí cùng với tâm sau.
Hỏi: Bố thí cùng với tâm sau cũng có bốn duyên, nhân duyên
nghĩa là các pháp câu hữu tương ưng với nó, đẳng vô gián duyên nghĩa
là tâm sở pháp tiếp theo tâm trước của nó, sở duyên nghĩa là vật đã bố
thí và người tiếp nhận vật bố thí, tăng thượng duyên nghĩa là trừ ra tự
Thể của nó còn lại tất cả cá c pháp. Như vậy bốn duyên của tâm sau
đối với tâm trước cũng làm nên ta êng thượng duyên, vì sao trong này
không nói đến?
Đáp: Cũng cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết rằng điều
này là có cách nói khác. Có người nó như vậy: Bởi vì trước giống như
sau, nghĩa ấy có thể biết cho nên không nói thên nữa. Có Sư khác nói:
Tâm trước làm duyên cho tâm sau là thuận với nghĩa, chứ không phải là
tâm sau đối với tâm trước, vì vậy không nói đến.
Hỏi: Bốn duyên của tâm sau đều thâu nhiếp vào trong bốn duyên
của tâm trước, tăng thượng duyên ấy trừ ra tự nó thâu nhiếp nó, còn lại
tất cả pháp khác, vì sao lại nói  bốn duyên của tâm trước làm nên tăng
thượng duyên cho tâm sau?
Đáp: Trong này nên nói bốn duyên của tâm trước cũng làm đủ
bôn duyên cho tâm sau, nhưng chỉ nói la ø làm nên tăng thượng, thì nên
biết rằng đây là nói về tăng thượng duyên gần, nghĩa là tăng thượng
duyên gần của tà kiến trước kia không đưa vào tâm sau, ba duyên trước
thâu nhiếp tất cả tâm sau vốn có, tăng thượng duyên gần không đưa
vào tâm trước. Ba duyên trước thâu nhiếp như nơi khác nói: Bốn duyên
của nhãn thức, nghĩa là các pháp câu hữu tương ưng kia là nhân duyên
của nó, tâm sở pháp tiếp theo sau tâm đã diệt trước đó là đẳng vô
gián duyên của nó, sắc là sở duyên duyên của nó, nhãn là tăng thượng
duyên của nó. Như nơi ấy chỉ nói đến tăng thượng duyên gần, ở đây
cũng thuận theo như vậy, cho nên không có gì sai. Có người nói như vậy:
Trong tăng thượng duyên của tâm tà kiến trước kia, theo lý htì thật sự có
đủ bốn duyên của tâm sau, nhưng tăng thượng duyên thì nghĩa ấy rộng
khắp và có tất cả mọi nơi, cho nên chỉ nói đến tăng thượng duyên.
Hỏi: Nếu như vậy thì tâm sau cũng là tăng thượng duyên của tâm
trước thâu nhiếp, đã nói là bốn du yên của tâm trước làm tăng thượng
duyên cho tâm sau, vậy thì tự Thể phải làm tăng thượng duyên cho tự
Thể, chính là trái với nghĩa của tông chỉ sao?
Đáp: Trong này nên nói bốn duyên của tâm trước đối với tâm sau
450 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
chỉ làm nên tăng thượng duyên, trừ ra tự tánh của nó, nhưng mà không
nói đến bởi vì trước đây đã nói. N ghĩa là trong phẩm trước đã nói về
các Thức, trừ ra tự tánh của nó, còn lại tất cả các pháp làm nhân năng
tác, cho nên không nói lại nữa. Nếu đối với những luận khác - uẩn khác
- ngày khác đã nói thì ngôn ngữ hãy còn có thể làm chứng cứ, huống
hồ đối với luận này - uẩn này - nga øy này nói tiếp theo phẩm trước mà
không làm chứng cứ được sao? Có người nói: Trong này nói đến tăng
thượng gần, cho nên không có gì sai.
Lại nữa, nếu dựa vào nhân duyên mà nói, thì trong này dựa vào
ngôn từ mà biểu hiện về nghĩa đã được xác định. Nghĩa là dựa vào nhân
duyên mà soạn luận thì cần phải có ba câu phân biệt, trước đây dựa vào
bốn duyên mà soạn luận cho nên chỉ có cùng nên câu.
Hỏi: Có thể Hành duyên Vô minh mà không duyên với Minh
chăng?
Đáp: Có, đó là Vô minh dị thục và Hành nhiễm ô. Trong này, Vô
minh dị thục lấy Vô minh làm nên nhân, đó là nhân dị thục, Minh không
phải là nhân của nó; Hành nhi ễm ô lấy Vô minh làm bốn nhân, đó là
tương ưng - câu hữu - đồng loại và biến hành, Minh không phải là nhân
của nó.
Hỏi: Có thể có Hành duyên với Minh mà không duyên với Vô
minh chăng?
Đáp: Có, dó là trừ ra Minh ban đầu, còn lại các Hành vô lậu.
Nghĩa là còn lại Hành vô lậu lấy Minh làm ba nhân, đó là nhân tương
ưng - câu hữu và đồng loại, Vô minh không phải là nhân của   nó.
Hỏi: Có thể có Hành duyên với Vô minh mà cũng duyên với Minh
chăng?
Đáp: Không có. Tại vì sao? Bởi vì Minh và Vô minh cách xa nhau,
chắc chắn không có nên Hành mà lấy cả hai ph áp làm nhân. Như có
tụng nói:
Hư không - đại địa cách xa nhau, hai bờ của biển cũng lại xa. Nơi
mặt trời mọc - lặn cũng xa, chánh pháp - tà pháp xa trong xa.
Hỏi: Có thể có Hành không duyên với Vô minh mà cũng không
duyên với Minh chăng?
Đáp: Có, đó là trừ ra Vô minh dị thục, còn lại các hành vô phú vô
ký, và Minh ban đầu cùng hành thiện hữu lậu.
Hỏi: Trong này nói từ ra Vô minh dị thục, thì nghĩa này là gì?
Đáp: Đó là ba mươi bốn tùy miên c ủa cõi Dục, và những dị thục
do tương ưng - câu hữu - sinh… của nó mà cảm được, như vậy gọi là Vô
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 451  
www.daitangkinh.org  
minh dị thục. Có người nói như vậy : Ba mươi bốn tùy miên bất thiện
của cõi Dục đã cảm được dị thục , cũng gọi là Vô mi nh dị thục, bởi vì
đạt được và đã đạt được cùng chun g nên quả. Có Sư khác nói: Nghiệp
thân-ngữ bất thiện đã cảm đến dị thục, cũng gọi là vô minh dị thục, bởi
vì tự động dấy khởi cùng chung nên quả.
Lời bình: cả hai cách nói đều phi lý, bởi vì tự động đạt được và thụ
động đạt được - tự động dấy khởi và thụ động dấy khởi, lần lượt chuyển
tiếp hướng về với nhau chứ không phải là nhân câu hữu, không cùng
chung nên quả; dị thục của nghiệp thân - ngữ đã cảm được và tùy miên
có được, không phải là Vô minh dị t hục, cho nên cách nói ban đầu đối
với lý là thích hợp. Còn lại các hành vô phú vô ký, nghĩa là dị thục của
tất cả các pháp thiện, dị thục của tất cả các nghiệp thân - ngữ bất thiện
và sinh… của nó, tất cả bất thiện đạt được và dị thục như sinh… của nó,
tất cả sắc trưởng dưỡng và các đắc - sinh… của nó, tất cả pháp đẳng lưu
và các đắc - sinh… của nó, tất cả  pháp câu hữu tương ưng - oai nghi   lộ
- công xảo xứ - thông quả tâm và các đắc - sinh… của nghiệp thân - ngữ
đã dấy khởi. Các hành như vậy thì Minh và Vô minh đều không phải là
nhân của chúng, nhưng không phải là không có nhân, nghĩa là hoặc có
bốn nhân, hoặc có hai nhân, như lý cần phải nói. Minh ban đầu, nghĩa
là khổ pháp trí nhẫn hiện hành, Vô minh không phải là nhân của nó bởi
vì tánh là vô lậu, Minh cũng không phải là nhân của nó, hoặc cùng lúc
- hoặc trước đều là Vô minh, nhưng không phải là không có nhân bởi vì
nó có nhân tương ưng và câu hữu.
Hỏi: Minh ban đầu đều đạt được cũng là Minh và Vô minh nhưng
đều không phải là nhân của nó, nhưng không phải là không có nhân, bởi
vì nó cùng với sinh… có thể làm nhân câu hữu cho nó. Đây là câu thứ tư
tại sao không nói, câu thứ hai trước đây tại sao không trừ ra?
Đáp: Câu này cũng phải nói, câu trước cũng cần phải trừ ra, mà
không như vậy là vì có cách nói khác. Có người nói như vậy: Điều này
đã thâu nhiếp vào trong câu thứ hai, bởi vì Khổ pháp nhẫn là pháp câu
hữu. Điều ấy không nên nói như vậy, bởi vì đạt được và đã đạt được
không phải là nhân câu hữu, trước đa ây đã nói cho nên cách nói trước
đây là thích hợp, dựa vào nghĩa như vậy mà có hỏi - đáp bàn luận.
Hỏi: Có thể có trong mộ sát -na mà có hai mươi bốn Đắc, cùng
sinh với Khổ pháp trí nhẫn, là chủng loại của Khổ pháp trí nhẫn, mà
cùng với Khổ pháp trí nhẫn không có nghĩa làm nhân cho nhau chăng?
Đáp: Có, đó là dựa vào tĩnh lự t hứ tư mà tiến vào Chánh tánh ly
sinh, lúc Khổ pháp trí nhẫn hiện rõ trước mắt, có sáu địa đều có bốn
452 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
hành tướng, Khổ pháp trí nhẫn và Đắc c ùng lúc hiện rõ trước mắt, lúc
ấy cùng với Khổ pháp trí nhẫn không có nghĩa làm nhân cho nhau.
Hành thiện hữu lậu, nghĩa là tất cả  thệin hữu lậu - năm uẩn - Minh và
Vô minh đều không phải là nhân của nó; nhưng không phải là không có
nhân, nghĩa là hoặc có ba nhân - hoặc vó hai nhân, như lý cần phải nói.
Bởi vì điều này cho nên nói nếu dựa vào nhân duyên thì Hành nhờ vào
Minh và Vô minh mà có ba câu phân biệt.
Hỏi: Vì sao gọi là Vô minh, Vô minh có nghĩa là gì?
Đáp: Không thông suốt - không hiểu biết - không rõ ràng là nghĩa
của Vô minh.
Hỏi: Nếu như vậy thì trừ ra Vô minh, các pháp còn lại cũng không
thông suốt - không hiểu biết - không rõ ràng, vì sao không gọi là Vô
minh?
Đáp: Nếu không thông suốt - không hiểu biết - không rõ ràng lấy
ngu si làm tự tánh thì đó làV ô minh, những pháp khác thì không như
vậy, cho nên không phải là Vô minh.
Hỏi: Vì sao gọi là Minh, Minh có nghĩa là gì?
Đáp: Có thể thông suốt - có thể hiểu biết - có thể rõ ràng là nghĩa
của Minh.
Hỏi: Nếu như vậy thì tuệ hữu lậu cũng có thể thông suốt - có thể
hiểu biết - có thể rõ ràng, vì sao không gọi là Minh?
Đáp: Nếu thông suốt - hiểu biết - rõ ràng, có năng lực thông đạt
chân thật đối với bốn Đế thì gọi là Minh; các tuệ hữu lậu tuy thông suốt-
hiểu biết rõ ràng, mà không có năng lực thông đạt chân thật đối với bốn
Đế, cho nên không gọi là Minh. Như bốn phần Thuận quyết trạch là
Noãn… tuy có năng lực mạnh mẽ nh anh nhạy suy xét tìm hiểu về bốn
Đế, cho nên không gọi là Minh. Lại nữa, nếu thông suốt - hiểu biết - rõ
ràng có năng lực thông đạt đến cùng đối với bốn Đế, thì đó gọi là Minh;
các tuệ hữu lậu tuy thông suốt - hi ểu biết - rõ ràng, mà không có năng
lực thông đạt tận cùng đối với bốn Đế, cho nên không gọi là Minh. Lại
nữa, nếu thông suốt - hiểu biết - rõ ra øng có năng lực thông đạt quyết
định đối với bốn Đế, thì đó gọi là Minh; các tuệ hữu lậu tuy thông suốt
- hiểu biết - rõ ràng, mà không có na êng lực thông đạt quyết định đối
với bốn Đế, cho nên không gọi là Minh. Lại nữa, nếu thông suốt - hiểu
biết rõ ràng có năng lực đối với bốn Đế thấy rồi không trở lại không
thấy, biết rồi không trở lại không biết, hiện quán rồi không trở lại bị tà
trí do dự không biết gì làm cho lu mờ, thì đó gọi là Minh; các tuệ hữu
lậu tuy thông suốt - hiểu biết rõ ràng, mà đối với bốn Đế không có năng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 453  
www.daitangkinh.org  
lực như vậy, cho nên không gọi là Minh. Lại nữa, nếu thông suốt - hiểu
biết rõ ràng về pháp do đoạn mà đoạn, khiến cho phiền não cuối cùng
không có năng lực tăng trưởng, thì đó gọi là Minh; các tuệ hữu lậu tuy
thông suốt hiểu biết rõ ràng, nhưng không có được năng lực này, cho
nên không gọi là Minh. Lại nữa, nếu t hông suốt - hiểu biết rõ ràng về
các Hữu bị phá họai, thì đó gọi là Minh; các tuệ hữu lậu tuy thông suốt
- hiểu biết rõ ràng, mà tăng trưởng cho Hữu, cho nên không gọi là Minh.
Lại nữa, nếu thông suốt - hiểu biết rõ ràng có năng lực đoạn dứt pháp
nối tiếp Hữu - nối tiếp Lão tử, có năng lực làm cho sinh tử đoạn diệt
tận cùng, thì đó gọi là Minh; có tu ệ hữu lậu tuy thông suốt - hiểu biết
rõ ràng, nhưng không có năng lực như vậy, cho nên không gọi là Minh.
Lại nữa, nếu thông suốt - hiểu biết rõ ràng hướng đến hành diệt khổ, và
hướng đến hành diệt các quả báo sinh tử - lão tử của thế gian, thì đó gọi
là Minh; các tuệ hữu lậu tuy thông s uốt - hiểu biết r õ ràng, mà hướng
đến hành tập - khổ, và hướng đến hành tập các quả báo sinh tử - lão tử
của thế gian, cho nên không gọi là Minh. Lại nữa, nếu thông suốt - hiểu
biết rõ ràng chẳng phải là sự việc của thân kiến, chẳng phải là sự việc
của tùy miên, chẳng phải là sự việc điên đảo, chẳng phải là tham - sân
- si - mạn, an trú nơi biết đủ không không có cấu uế - ô trược, không
rơi vào sự thâu nhiếp của khổ - tập thuộc các Hữu, thì đó gọi là Minh;
các tuệ hữu lậu tuy thông suốt - hiểu biết rõ ràng, mà trái ngược cùng
với trước, cho nên không gọi là Minh. Lại nữa, nếu thông suốt - hiểu
biết rõ ràng không có Vô minh, thì đó gọi là Minh; các tuệ hữu lậu tuy
thông suốt - hiểu biết rõ ràng, ma ø còn có Vô minh, cho nên không gọi
là Minh. Lại nữa, có năng lực chữa lành bệnh bằng chú thuật, thì đó gọi
là Minh, nghĩa là người thế gian bị  ma quỷ vướng vảo thì minh chú có
năng lực chữa khỏi, như vậy Thánh đạo có năng lực chữa lành các bệnh
phiền não của chúng sinh, cho nên nói là Minh; các tuệ hữu lậu không
có năng lực chữa trị tận cùng căn bệnh phiền não, cho nên không gọi là
Minh. Lại nữa, các tuệ hữu lậu tùy thuận với hai phẩm, bởi vì đối với
hai phẩm đều làm ba duyên, cho nên không gọi là Minh, cũng không
phải là Vô minh; như người đối với bạn thân và kẻ thù của người khác
đều tùy thuận với họ, người ấy đối với họ không phải là người thân cũng
không phải là kẻ thù; ở đây cũng n hư vậy. Lại nữa, phẩm tuệ hữu lậu
có thể bài báng Minh, cho nên không gọi là Minh; tuệ hữu lậu thiện tuy
thuận với Minh mà có thể dẫn dắt sinh ra tà kiến bài báng đạo, như bề
tôi phản trắc, cho nên không gọi là Minh. Lại nữa, các tuệ vô lậu soi
chiếu rõ ràng xuyên suốt đối với bốn Thánh đế, như lúc ban ngày  mắt
454 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhín thấy các cảnh sắc hình tượng, cho nên gọi là Minh; các tuệ hữu lậu
không thấy rõ ràng xuyên suốt đối với bốn Đế, như lúc ban đêm mắt
nhìn thấy các cảnh sắc hình tượng, cho nên không gọi là Minh.
Hỏi: Trừ ra Minh là pháp làm nhâ n, và chẳng phải là pháp của
Minh cùng các pháp khác, có mấy  Giới - mấy Xứ - mấy Uẩn thâu
nhiếp?
Đáp: Nên Giới - nên Xứ - nên Uẩn thâu nhiếp. Trong này, trừ ra
Minh là pháp làm nhân, nghĩa là trừ ra  Minh ban đầu còn lại các tuệ
vô lậu; và chẳng phải là pháp của  Minh, nghĩa là tất cả các pháp hữu
lậu và trừ ra tuệ vô lậu, còn lại các pháp vô lậu; các pháp khác, nghĩa
là Minh ban đầu. Nó thuộc về nên Giới - nên Xứ - nên Uẩn thâu nhiếp,
nghĩa là thâu nhiếp Pháp giới và Pháp xứ.
Hỏi: Trừ ra tâm là pháp làm nhân, và chẳng phải là pháp của tâm
cùng các pháp khác, có mấy Giới - mấy Xứ - mấy Uẩn thâu nhiếp?
Đáp: Hai Giới - nên Xứ - nên Uẩn thâu nhiếp. Trong này, trừ ra
tâm là pháp làm nhân, nghĩa là trừ ra tâm tương ưng với Khổ pháp trí
nhẫn hiện hành, còn lại các tâm vô lậu; và chẳng phải là pháp của tâm,
nghĩa là mười nên Xứ; các pháp khác, nghĩa là tâm tương ưng với Khổ
pháp trí nhẫn hiện hành. Nó thuộc về hai Giới - nên Xứ - nên Uẩn thâu
nhiếp, nghĩa là thâu nhiếp Ý giới - Ý thức giới - Ý xứ và Thức uẩn.
Hỏi: Nếu pháp là Minh thì pháp ấy là nhân của Minh chăng? Đáp:
Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là Minh mà không phải là nhân của Minh, nghĩa là
Minh vị lai.
2. Có pháp là nhân của Minh mà không phải là Minh, nghĩa là quá
khứ - hiện tại trừ ra tuệ vô lậu còn lại các hành vô lậu, và pháp câu hữu
tương ưng với Minh vị lai.
3. Có pháp là Minh mà cũng là nha ân của Minh, nghĩa là các tuệ
hữu lậu của quá khứ và hiện tại.
4. Có pháp chẳng phải là Minh cũng chẳng phải là nhân của Minh,
nghĩa là nếu nói về chủng loại của nó, thì đó là Đắc vô lậu của vị lai,
và sinh… của nó; nếu không nói về chủng loại của nó, thì đó là trừ ra
những tướng trước.
Hỏi: Nếu pháp là Minh thì pháp ấy lấy Minh làm nhân chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp là Minh mà không phải là lấy Minh làm nhân, nghĩa
là Minh ban đầu.
2. Có pháp lấy Minh làm nhân mà không phải làMinh, nghĩa   là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 455  
www.daitangkinh.org  
pháp câu hữu tương ưng với Minh, và trừ ra Đắc vô lậu ban đầu cùng
với sinh… của nó, còn lại các Đắc vô lậu và sinh… của nó.
3. Có pháp là Minh mà cũng lấy Minh làm nhân, nghĩa là trừ ra
Minh ban đầu, còn lại các tuệ vô lậu.
4. Có pháp không phải là Minh mà cũng không phải là Minh làm
nhân, nếu nói về chủng loại của nó, th ì đó là Đắc vô lậu ban đầu và
sinh… của nó; nếu không nói về chủng loại của nó, thì đó là trừ ra những
tướng trước. Vả lại, có đạo tùy tín  hành và đạo t ùy pháp hành, trong
này đạo tùy tín thành làm nhân ch o đạo tùy tín hành, cũng làm nhân
cho đạo tùy pháp hành; đạo tùy pháp hành chỉ làm nhân cho đạo tùy
pháp hành, chứ không phải là đạo t ùy tín hành, bởi vì nó yếu hơn. Có
người nói vậy: Đạo tùy tín hành cũng chỉ làm nhân cho đạo tùy tín hành,
chứ không phải là đạo tùy pháp hành, bởi vì trong lúc kiến đạo thì chắc
chắntùy tín hành không chuyển thành tùy pháp hành.
Lời bình: Người ấy không nên nói như vậy, bởi vì cùng nên sự
nối tiếp nhau thì có nghĩa có thể được, lại là đạo mạnh hơn thì làm sao
không phải là nhân? Do đó, cách nói trước đối với lý là thích hợp.
Lại nữa, có đạo tín giải và đạo kiến chí, trong này đạo tín giải làm
nhân cho đạo tín giải, cũng làm nha ân cho đạo kiến chí; đạo kiến chí cỉ
làm nhân cho đạo kiến chí, chứ không làm nhân cho đạo tín giải, bởi vì
nó yếu hơn. Lại nữa, có đạo thời giải thoa ùt và đạo bất thời giải thoát,
trong này đạo thời giải thoát làm nhân cho đạo thời giải thoát, cũng
làm nhân cho đạo bất thời giải thoát; đạo bất thời giải thoát chỉ làm cho
nhân cho đạo bất thời giải thoát, chứ không làm nhân cho đạo thời giải
thoát, bởi vì nó yếu hơn. Lại nữa, c ó kiến đạo - tu đạo và vô học đạo,
trong này kiến đạo làm nhân cho kiến đạo, cũng làm nhân cho tu đạo và
vô học đạo; tu đạo làm nhân cho tu đạo, cũng làm nhân cho vô học đạo,
chứ không làm nhân cho kiến đạo, bởi vì nó yếu hơn; vô học đạo chỉ
làm nhân cho vô học đạo, chứ không làm nhân cho kiến đạo và tu đạo,
bởi vì nó kém hơn. Lại nữa, có Thanh văn đạo - Độc giác đạo và Phật,
trong này Thanh văn đạo chỉ làm nh ân cho Thanh văn đạo, chứ không
làm nhân cho hai đạo còn lại, bởi vì cách rất xa; Độc giác đạo chỉ làm
nhân cho Độc giác đạo, chứ không làm nhân cho Thanh văn đạo, bởi vì
nó kém hơn và cách rất xa, cũng không làm nhân cho Phật đạo, bởi vì
cách rất xa; Phật đạo chỉ làm nhân cho Phật đạo, chứ không làm nhân
cho hai đạo còn lại, bởi vì hai đạo ấy kém hơn và cách rất xa.
Lại nữa, Thánh đạo cũng dựa vào thân nam cũng dựa vào thân nữ,
trong này Thánh đạo dựa vào thân nữ làm nhân cho Thánh đạo dựa vào
456 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
thân nữ, cũng làm nhân cho Thánh đa ïo dựa vào thân nam; Thánh đạo
dựa vào thân nam chỉ làm nhân cho Thánh đạo dựa vào thân nam, chứ
không làm nhân cho Thánh đạo dựa vào thân nữ, bởi vì nó kém hơn. Có
người nói như vậy: Hai Thánh đạo ấy lần lượt chuyển tiếp làm nhân cho
nhau tùy theo căn tánh nhanh nhạy hay chậm chạp của hai thân. Cách
nói ấy phi lý, bởi vì thân namvà thân nữ hơn - kém đã được xác định,
Thánh đạo dựa vào hai thân hơn - kém cũng đã được xác định. Có Sư
khác nói: Hai Thánh đạo ấy lần lượt chuyển tiếp chứ không làm nhân,
bởi vì dựa vào chủng loại khác biệt. Cách nói ấy phi lý, bởi vì trước kia
ở tại thân nữ tiến vào Thánh đạo rồi về sau chuyển thành thân nam,
Thánh đạo đã dấy khởi thuận theo không có nhân, vì vậy trong này thì
cách nói trước là hợp lý.
Lại nữa, có người nói nên đạo, c ó người nói nhiều đạo. Nói nên
đạo, nghĩa là không nói kiến đạo tức là tu đạo và vô học đạo, bởi vì ba
đạo kiến - tu và vô học khác nhau, chỉ nói Thánh đạo dựa vào thân nam
- nữ, Thánh đạo trong hai thân này là nên. Nói nhiều đạo, là nói Thánh
đạo trong hai thân khác nhau bởi vì dựa vào chủng loại khác nhau. Nói
nhiều đạo lại có hai loại:
1. Đưa ra cách nói như vậy: Thánh đạo dựa vào thân nữ ở trong
thân nữ, cũng đạt được - cũng thuộc về thân - cũng thành tựu - cũng hiện
rõ trước mắt; Thánh đạo dựa vào thân nam ở trong thân nữ, đạt được mà
không thuộc về thân - thành tựu nhưng không hiện rõ trước mắt. Thánh
đạo dựa vào thân nam ở trong thân nam, cũng đạt được - cũng thuộc về
thân - cũng thành tựu - cũng hiện rõ trước mắt; Thánh đạo dựa vào thân
nữ ở trong thân nam, không đạt đ ược - không thuộc về thân - không
thành tựu - không hiện rõ trước mắt, bởi vì dựa vào thân nam đạt được
Thánh đạo, về sau nhất định không có nghĩa trở lại thọ thân nữ, cũng
bởi vì dựa vào thân nữ thì chắc chắn là thấp kém.
2. Đưa ra cách nói như vậy: Thánh đạo dựa vào thân nữ ở trong
thân nữ, cũng đạt được - cũng thuộc về thân - cũng thành tựu - cũng hiện
rõ trước mắt; Thánh đạo dựa vào thân nam ở trong thân nữ, không đạt
được - không thuộc về thân - không thành tựu - không hiện rõ trước mắt,
bởi vì dựa vào chủng loại khác nhau. Nói về hai Thánh đạo ở trong thân
nam, nên biết cũng như vậy. Cách nói ấy phi ly, bởi vì trước kia dựa vào
thân nữ đạt được Thánh đạo rồi, về sau chuyển thành thân nam thuận
theo lại đạt được đạo, cho nên cách nói thứ nhất là hợp lý.
Như vậy, kiến đạo dựa vào thân chín xứ, đó là người ở ba châu trừ
ra châu Bắc câu-lô và sáu cõi trời Dục, bởi vì chính xứ này đều có  thể
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 25 457  
www.daitangkinh.org  
tiến kiến đạo. Nói nên đạo, nghĩa là dựa vào thân chín xứ mà kiến đạo
chỉ là nên, bởi vì dựa vào chủng loại giống nhau, Thánh đạo ấy dựa vào
thân nam - nữ cùng chung chủng loại.  Nói nhiều đạo, là nói dựa vào
thân chín xứ à kiến đạo khác nhau, bởi vì dựa vào xứ sở khác nhau. Nói
nhiều đạo thì lại có hai loại:
1. Đưa ra cách nói như vậy: Dựa vào thân ở châu Thiệm - bộ mà
kiến đạo ở trong thân của châu Thiệm - bộ, cũng đạt được - cũng thuộc
vềà thân - cũng thành tựu - cũng hiện r õ trước mắt; kiến đạo dựa vào
thân tám xứ còn lại ở trong thân của châu Thiệm - bộ, đạt được mà
không thuộc về thân - thành tựu nhưng không hiện rõ trước mắt.
2. Đưa ra cách nói mhư vậy: Kiến đa ïo dựa vào tha ân của châu
Thiệm - bộ ở trong thân của châu Thiệm - bộ, cũng đạt được - cũng
thuộc về thân - cũng thành tựu - c ũng hiện rõ trước mắt; kiến đạo dựa
vào thân tám xứ còn lại ở trong th ân của châu Thiệm - bộ, không đạt
được - không thuộc về thân - không thành tựu - không hiện rõ trước mắt.
Cách nói ấy phi lý, bởi vì dựa vào thân của châu Thiệm - bộ đạt được
quả Dự lưu rồi, về sau sinh vào xứ khác  thuận theo lại đạt được đạo.
Nhưng không có nghĩa này, cho nên cách nói thứ nhất là hợp lý. Nói về
hai loại kiến đạo ở trong thân tám xứ còn lai, nên biết cũng như vậy.
Như vậy, tu đạo dựa vào thân ba cõi, nói nên đạo là nói thân ba
cõi nhưng tu đạo chỉ là nên, nói nhiều đạo là nói thân ba cõi tu đạo khác
nhau. Nói về nhiều đạo thì lại có hai loại:
1. Đưa ra cách nói như vậy: Tu đạo dựa vào thân cõi Dục ở trong
thân cõi Dục, cũng đạt dược - c ũng thuộc về thân - cũng thành tựu -
cũng hiện rõ trước mắt; tu đạo dựa vào thân hai cõi trên ở trong thân
cõi Dục, đạt được mà không thuộc  về thân - thành tựu mà không hiện
rõ trước mắt.
2. Đưa ra cách nói như vậy: Tu đạo dựa vào thân cõi Dục ở trong
thân cõi Dục, cũng đạt được - cu õng thuộc về thân - cũng thành tựu
- cũng hiện rõ trước mắt; tu đạodựa vào thân cõi Sắc - Vô sắc ở trong
thân cõi Dục, không đạt được - không thuộc về thân - không thành tựu
- không hiện rõ trước mắt. Cách nói ấy phi lý, vì dựa vào thân cõi Dục
đạt được quả Bất hoàn, về sau sinh va øo hai cõi trên thuận theo lại đạt
được quả. Nhưng không có nghĩa này, cho nên cách nói thứ nhất là hợp
lý. Nói về hai loại tu đạo đối với thân ở cõi trên, nên biết cũng như vậy.
Vô học đạo của Nhị thừa cũng dựa theo như vậy, nên biết.
Như vậy, Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề dựa vào thân ở phần vị
trăm năm của châu Thiệm - bộ, cho đến đựa vào thân tám vạn năm
458 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
này. Nói nên đạo là nói Vô thượng Bồ-đề dựa vào thân ở phần vị trăm
năm chính là cho đến Vô thượng Bồ-đề dựa vào thân tám vạn năm. Nói
nhiều đạo là nói Vô thượng Bồ-đề dựa vào thân ở phần vị trăm năm
cho đến Vô thượng Bồ-đề dựa vào thân tám vạn năm, Thể ấy đều khác
nhau. Nói nhiều đạo ấy lại có hai loại:
1. Đưa ra cách nói như vậy: Vô thượng Bồ-đề dựa vào thân ở phần
vị trăm năm ở trong thân của pha àn vị trăm năm, cũng đạt được - cũng
thuộc về thân - cũng thành tựu - cũng hiện rõ trước mắt; Vô thượng Bồ-
đề dựa vào thân của các  phần vị khác ở trong thân của phần vị trăm
năm, đạt được mà không thuộc về thân - thành tựu nhưng không hiện
rõ trước mắt.
2. Đưa ra cách nói như vậy: Vô thượng Bồ-đề dựa vào thân của
phần vị trăm năm ở trong thân của pha àn vị trăm năm, cũng đạt được -
cũng thuộc về thân - cũng thành tựu - cũng hiện rõ trước mắt; Vô thượng
Bồ-đề dựa vào thân của các phần vị khác ở trong thân của phần vị trăm
năm, không đạt được - không thuộc về thân - không thành tựu - không
hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao Luận Thi Thiết nói “Công đức của
chư Phật, tất cả bình đẳng không khác.”
Đáp: Bởi vì ba sự việc:
1. Tương ưng hành như nhau. Nghĩa là hết thảy chư Phật đều trải
qua ba Đại kiếp A-tăng-xí-da tu tập tròn vẹn bốn pháp Ba-la mật-đa mà
đạt được Vô lượng Bồ-đề.
2. Pháp thân như nhau, nghĩa là hết thảy vchư Phật đều thành tựu
vô lượng vô biên công đức thù thắng như mười Lực - bốn Vô úy…
3. Lợi ích như nhau, nghĩa là mỗi  nên Đức Phật đều hóa độ vô
lượng vô biên hữu tình khiến cho giải thoát.
Lại nữa, căn như nhau, nghĩa là hết thảy chư Phật đều an trú trong
Căn Thượng Thượng. Lại nữa, Giới như nhau, nghĩa là hết thảy chư Phật
đều đạt được Giới Thượng Thượng. Lại nữa, Đạo như nhau, nghĩa là hết
thảy chư Phật đều thành tựu Đạo Thượng Thượng.
Lời bình: Trong này cách nói thứ nhất là hợp lý, bởi vì dựa vào
chủng loại giống nhau.


„