A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 3

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 37  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 3

THẾ ĐỆ NHẤT PHÁP (Phần 2)

Hỏi: Đã biết Thế đệ nhất pháp, tùy chuyển sinh trú lão vô thường,
cũng là Thế đệ nhất pháp, pháp ấy đạt được thì cũng là Thế đệ nhất
pháp phải không? Giả sử đúng hoặc sai thì đều có sa i lầm gì? Nếu
pháp ấy đạt được cũng là Thế đệ nha át pháp, thì đạt được Thánh quả
rồi, thuận theo phần quyết trạch cần phải tiếp tục hiện tiền. Nếu pháp
ấy đạt được không phải là Thế đệ nhất  pháp, thì tại sao đạt được quả
Sa môn? Quả Sa môn này là Thế đệ nhất pháp mà đạt được, hay không
phải là Thế đệ nhất pháp?
Đáp: Pháp đạt được chắc cha én không phải là Thế đệ nhất pháp,
đạt được Thánh quả rồi thuận theo phần quyết trạch mà không tiếp tục
dấy khởi.
Hỏi: Vì sao đạt được quả Sa môn? Quả Sa môn này là Thế đệ nhất
pháp mà đạt được, hay không phải là Thế đệ nhất pháp?
Đáp: Quả Sa môn thành tựu đã hiển bày, đạt được pháp ấy đã
không phải là đẳng vô gián duyên, cũng không tùy thuận như các pháp
sinh… kia, cho nên đạt được pháp a áy không phải là Thế đệ nhất pháp.
Noãn-Đảnh-Nhẫn đạt được, cũng không phải là Noãn…, đừng cho rằng
đạt được Thánh quả rồi trở lại hiện tiền. Có người nói như vậy đạt được
pháp ấy cũng là Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Nếu như vậy thì đạt được Thánh quả rồi, thuận theo phần
quyết trạch cần phải trở lại hiện tiền chăng?
Đáp: Có lẽ nên phần ấy hiện tiền cũng không có gì sai lầm. Nghĩa
là tương ưng thì không trở lại hiện tiền, không tương ưng thì có thể trở
lại hiện tiền. Noãn-Đảnh-Nhẫn đạt được cũng lại như vậy. Có Sư khác
nói: Pháp ấy cùng phát khởi đạt đư ợc cũng là Thế đệ nhất pháp, phát
khởi sau thì không phải, cho nên không mất đi pháp trước, Noãn… cũng
38 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
như vậy. Bình xét cho rằng: Nếu pháp cùng phát khởi sau mà đạt được,
thì tất cả đều không phải là Thế đệ nhất pháp, bởi vì chủng loại giống
nhau; Noãn… cũng như vậy. Do đó cách nói thứ nhất đối với lý là tốt
đẹp nhất vậy.
Hỏi: Tại sao Thế đệ nhất pha ùp, sinh trú lão vô thường, cũng là
Thế đệ nhất pháp mà đạt được không giống nhau?
Đáp: Sinh… và pháp ấy cùng chung nên quả, hành thuận theo nhau
chứ không rời xa nhau, thường hòa hợp không có trước-không có sau,
tướng cùng với sở tướng chưa từng rời  xa nhau, vì vậy cũng là Thế đệ
nhất pháp. Đạt được nên quả không giống với pháp kia, hành không
thuận theo nhau, tánh rời xa nha u chứ không hòa hợp, có khi trước-có
khi sau, đắc và sở đắc có lúc rời xa nhau, ví như vỏ cây có lúc rời xa cây,
vì vậy đạt được không phải là Thế đệ nhất pháp. Noãn-Đảnh-Nhẫn đạt
được cũng lại như vậy.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp là bao nhiêu niệm trú?
Đáp: Hiện tại chỉ có nên, tạp duyê n với pháp niệm trú của vị lai
có đủ bốn, giống như kiến đạo.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp làm bao nhiêu duyên?
Đáp: làm bốn duyên, đó là nhân-đẳng vô gián-sở duyên-tăng
thượng duyên. Làm nhân duyên, nghĩa là làm nhân duyên cho các pháp
đồng loại cùng có tương ưng với pha ùp ấy. Làm đẳng vô gián duyên,
nghĩa là làm đẳng vô gián duyên cho Khổ pháp trí nhẫn. Làm sở duyên
duyên, nghĩa là làm sở duyên duyên cho pháp tâm-tâm sở của năng
duyên. Làm tăng thượng duyên, nghĩa là trừ ra tự tánh, làm tăng thượng
duyên cho tất cả các pháp hữu vi khác.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp có bao nhiêu duyên?
Đáp: Có bốn duyên. Có nhân duyên, nghĩa là tương ưng với pháp
này cùng có các pháp đồng loại. Có đẳng vô gián duyên, nghĩa là Nhẫn
tăng thượng đã phát sinh. Có sở duyên duyên, nghĩa là năm uẩn cõi
Dục. Có tăng thượng duyên, nghĩa là trừ ra  tự tánh, còn lại tất cả các
pháp.
Hỏi: Văn tuy không nói đến nhưng nghĩa chắc chắn phải có, thế
nào là pháp xuất thế bậc nhất?
Đáp: Chính là Khổ pháp trí nha ãn, nghĩa là pháp này có thể duy
trì tất cả Thánh đạo. Có Sư khác nói: Chính là định Kim cang dụ, nghĩa
là pháp này có thể đạt được quả tất cả kiết không còn và biết khắp. Có
người nói như vậy: Chính là tận trí thứ nhất, n ghĩa là pháp này có thể
duy trì tất cả các pháp Vô học. Hoặc có người nói: Chính là Vô thượng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 39  
www.daitangkinh.org  
Chánh đẳng Chánh giác, nghĩa là ở trong tất cả các pháp hữu vi thì pháp
này thù thắng bậc nhất. Lại có người nói: Chính là cảnh giới Niết-bàn,
nghĩa là ở trong tất cả các pháp hữu vi và vô vi thì pháp này thù thắng
bậc nhất. Có người nói: Chính là sát -na Thánh đạo cuối cùng của A-
la-hán, nghĩa là như tâm trong sát-na cuối cùng của phần vị dị sinh gọi
là Thế đệ nhất pháp, như vậy tâm vô lậu trong sát-na cuối cùng của
A-la-hán thì gọi là pháp xuất thế bậc nhất. Có người nói: Chính là tâm
cuối cùng của A-la-hán, nghĩa là như tâm cuối cùng của phần vị dị sinh
là Thế đệ nhất pháp, như vậy tâm cuối cùng của A-la-hán là pháp xuất
thế bậc nhất. Bình xét cho rằng: Pháp ấy không nên đưa ra những cách
nói như vậy, bởi vì tâm cuối cùng của A-la-hán không phải là pháp xuất
thế, những cách nói trong này thì cách nói đầu tiên là tốt đẹp nhất, bởi
vì pháp này có thể duy trì tất cả Thánh đạo.
Vì sao gọi là Thế đệ nhất pháp, cho đến nói rộng ra?
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Trước tuy nói đến tự tánh của Thế đệ nhất pháp, nhưng chưa
nói đến nhân duyên thiết lập tên gọi  ấy, nay cần phải nói. Ví như có
người ở thế gian tôn xưng là tốt đẹ p nhất, lý ra cần phải nói đến nhân
duyên thiết lập tên gọi ấy, là vì dòng họ, vì sắc tướng-vì sức lực-giàu
sang-quyến thuộc mà gọi là tốt đẹp nha át chăng? Ở đây cũng như vậy,
cho nên soạn ra luận này.
Vì sao gọi là Thế đệ nhất pháp?
Đáp: tâm-tâm sở pháp như vậy, đối với những pháp thế gian khác,
là bậc nhất-là hơn hẳn, là đứng đầu-là cao quý, là phía trên là tuyệt vời,
cho nên gọi là Thế đệ nhất pháp. Tâm-tâm sở này, đối với các pháp thế
gian khác là hoàn toàn hơn hẳn cho nên nói tên gọi là bậc nhất, hay là
hơn hẳn phần nào cho nên gọi là bậc nhất vậy? Giả sử như vậy thì có gì
sai trái? Nếu hoàn toàn hơn hẳn cho nên gọi là bậc nhất, thì pháp này lẽ
nào có thể hơn hẳn trí thề tục hiện quán biên? Nhưng trí thế tục do hiện
quán biên mà tu, là quyến thuộc tùy t huộc của kiến đạo, tuệ lực của
kiến đạo rất thù thắng, mà pháp na øy không như vậy. Vả lại, pháp này
lẽ nào hơn hẳn sự tu tập xen lẫn của tĩnh lự? Nhưng đẳng chí và sự sinh
cảm được của tĩnh lự, không cùng với dị sinh, pháp này thì không như
vậy. Lại nữa, pháp này lẽ nào hơn hẳn thiện căn do Tận trí lúc ban đầu
tu tập? Nhưng lúc tu thiện căn ấy lìa xa tất cả các chướng, làm cho nơi
nương dựa thanh tịnh, pháp này thì không như vậy. Lại nữa, pháp này lẽ
nào hơn hẳn Không của Không, V ô nguyện của Vô nguyện, Vô tướng
của Vô tướng, ba Tam-ma-địa? Nhưng những pháp kia vẫn còn có  thể
40 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
chán ghét Thánh đạo, huống là đối với hữu lậu, pháp này thì không như
vậy. Nếu hơn hẳn phần nào cho nên gọi  là bậc nhất, thì Noãn-Đảnh-
Nhẫn… cũng cần phải gọi là bậc nha át, bởi vì đều hơn hẳn các thiện căn
ở phần vị thấp hơn. Có người đưa ra ca ùch nói như vậy: Pháp này hoàn
toàn hơn hẳn cho nên gọi là bậc nhất. Nhưng dựa theo phần có thể khai
mở Thánh đạo mà nói, chứ không phải la ø dựa vào tất cả. Nghĩa là các
pháp như trí thế tục hiện quán biên…, tuy có những sự việc hơn hẳn như
trước đã nói, nhưng đều không có năng l ực khai mở phần  Thánh đạo,
chỉ riêng pháp này là có năng lực, cho nên hoàn toàn hơn hẳn. Hoặc có
người cho rằng: Pháp này hơn hẳn đối với tất cả sự việc khác, cho nên
gọi là bậc nhất. Nghĩa là trí thế tục hiện quán biên…, hết thảy sự việc tốt
đẹp đều thành tựu nhờ vào pháp này. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì những
sự việc tốt đẹp ấy nếu không có pháp này khai mở phần Thánh đạo, thì
thể hãy còn không tu, huống là có công dụng thù thắng ư? Cần phải nhờ
pháp này khai mở phần Thánh đạo, thì mới tu Thể ấy, mới có công dụng
thù thắng. Những sự việc tốt đẹp ấy đã nhờ vào pháp này mà thành tựu,
cho nên pháp này hơn hẳn đối với tất cả sự việc khác. Có Sư khác nói:
Pháp này hơn hẳn phần nào cho nên gọi là bậc nhất.
Hỏi: Nếu như vậy thì Noãn… cũng cần phải gọi là bậc nhất, bởi vì
đều hơn hẳn tất cả các thiện căn ở phần vị thấp hơn chăng?
Đáp: Những pháp ấy ở trong ha i phạm vi đều không phải là tối
thắng. Nghĩa là pháp thiện thế gian gồm có hai phần:
1. Dựa vào dị sinh.
2. Dựa vào Thánh giả.
Thế đệ nhất pháp, tuy đối với trí thế tục… của Thánh giả thì không
gọi là tối thắng, nhưng đối với dị sinh đã đạt được tĩnh lự, vô lượng giải
thoát, thắng xứ-biến xứ, cho đến đã đạt được bậc nhất, có Tư và quán bất
tịnh, giữ niệm bằng hơi thở và các niệm trú, ba nghĩa quán-bảy xứ thiện
trong Noãn-Đảnh-Nhẫn thảy đều tối thắng, Noãn-Đảnh… thì không như
vậy, cho nên chỉ có pháp này được gọi là Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Pháp này vì nghĩa gì mà được gọi là bậc nhất?
Đáp: Bởi vì pháp này là tối tha éng, có năng lực dẫn dắt bậc nhất,
đạt được quả bậc nhất, hướng về tánh bậc nhất, là nghĩa bậc nhất. Có
người nói như vậy: Pháp này có năng lực phá tan Hữu bậc nhất, là nghĩa
bậc nhất. Có Sư khác nói: Pháp này là tâm cu ối cùng của dị sinh, như
đỉnh cột cao không có gì cao hơn nữa, là nghĩa bậc nhất.
Hỏi: Trong này đã nói, là bậc nhất-là hơn hẳn, là đứng đầu-là cao
quý, là phía trên-là tuyệt vời, có sai biệt thế nào?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 41  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Hoặc có người nói: Không có gì sai biệt, đều là ca ngợi nói
về nghĩa bậc nhất. Lại có người nói: cũng có sai biệt, mà là tên gọi sai
biệt, nghĩa là pháp này gọi là bậc nhất, cho đến gọi là tuyệt vời. Lại
nữa, đối với các thiện căn cũng có sai biệt, nghĩa là pháp này do Văn
mà thành tựu gọi là bậc nhất, đối với Tư mà thành tựu thì gọi là hơn
hẳn, đối với quán bất tịnh-giữ niệm bằng hơi thở-niệm trú… gọi là đứng
đẩu, đối với Noãn gọi là cao quý, đối với Đảnh gọi là phía trên, đối với
Nhẫn gọi là tuyệt vời. Lại nữa, dựa theo nơi chốn nương tựa cũng có sai
biệt, nghĩa là pháp này dựa vào Vị chí định thì gọi là bậc nhất, dựa vào
Sơ tĩnh lự thì gọi là hơn hẳn, dựa vào  tĩnh lự trung gian thì gọi là đứng
đầu, dựa vào tĩnh lự thứ hai thì gọ i là cao quý, dựa vào tĩnh lự thứ ba
thì gọi là phía trên, dựa vào tĩnh lự t hứ tư thì gọi là tuyệt vời. Lại nữa,
dựa vào nghĩa không như nhau, cũng có sai biệt. Nghĩa là pháp này đến
gần Đảnh cho nên gọi là bậc nh ất, thâu nhiếp phẩm thựơng cho nên
gọi là hơn hẳn, tác động tốt lành cho nên gọi là đứng đầu, Thể tiến lên
cao cho nên gọi là cao quý, tánh kiên cố cho nên gọi là phía trên, thỏa
mãn những ước nguyện cho nên gọi là tuyệt vời. Lại nữa, Thể dụng có
khác nhau, cũng có sai biệt. Nghĩa là pháp này có thể làm đẳng vô gián
duyên cho Khổ pháp trí nhẫn cho nên gọi là bậc nhất, vượt lên trên tất
cả thiện căn của dị sinh cho nên g ọi là hơn hẳn, c ó thể tiến đến công
đức tốt đẹp cho nên gọi la ø cao quý, chiếu rọi làm ma át đi tất cả thiện
căn của thế tục cho nên gọi là đứng đầu, không có hai phần cho nên gọi
là phía trên, giống như vô lậu cho nên gọi là tuyệt vời. Lại nữa, Tướng
dụng có khác nhau, cũng có sai biệt. Nghĩa là tâm cuối cùng của dị sinh
giống như đọt cây cho nên là bậc nhất, có thể khai mở phần Thánh đạo
cho nên gọi là hơn hẳn, căn mạnh mẽ sắc bén cho nên gọi là đứng đầu,
bởi vì đối với tất cả các phần thuận theo quyết trạch thì pháp này là tối
thượng cho nên gọi là cao quý, làm cho tất cả giặc thù phiền não phải
hàng phục cho nên gọi là phía trên, dẫn dắt quả yêu thích cho nên gọi là
tuyệt vời. Có Sư khác nói: Sáu câu như vậy, lấy sau để giải thích trước,
cho nên có sai biệt. Nghĩa là pháp này bậc nhất cho nên gọi là đệ nhất,
hơn hẳn cho nên gọi là bậc nhất, đứng đầu cho nên gọi là hơn hẳn, cao
quý cho nên gọi là đứng đầu, phía trên cho nên gọi là cao quý, tuyệt vời
cho nên gọi là phía trên, vì vậy cho nên gọi là Thế đệ nhất pháp.
Lại nữa, tâm-tâm sở pháp như vậy làm đẳng vô gián duyên, rời bỏ
tánh dị sinh mà đạt được tánh Thán h, rời bỏ tánh tà mà đạt được tánh
chánh, có năng lực tiến vào Chánh tánh ly sinh, cho nên gọi là Thế đệ
nhất pháp. Rời bỏ tánh dị sinh, nghĩa là tâm-tâm sở có năng lực rời  bỏ
42 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
tánh dị sinh.
Hỏi: Cái gì đích thực có năng l ực rời bỏ tánh dị sinh, là Thế đệ
nhất pháp hay là Khổ pháp trí nhẫn? Giả sử như vậy thì cáo gì sai trái?
Nếu Thế đệ nhất pháp đích thực có năng lực rời bỏ tánh dị sinh, thì tại
sao trú trong tánh ấy lại có thể rời  bỏ tánh ấy? Nếu Khổ pháp trí nhẫn
có năng lực rời bỏ tánh dị sinh, thì pháp này ở phần vị nào, là rời bỏ
lúc sinh hay rời bỏ lúc diệt? Nếu rời bỏ lúc sinh thì tại sao lại có thể có
những tạo tác? Nếu rời bỏ lúc diệt, thì tánh kia đã rời bỏ, còn có gì phải
rời bỏ?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Thế đệ nhất pháp có năng
lực rời bỏ tánh dị sinh.
Hỏi: Pháp này đã là pháp dị si nh, tại sao trú trong đó mà có thể
rời bỏ nó?
Đáp: Trú trong đó mà rời bỏ nó cũng không có gì sai sót. Như
người điều phục chế ngự cưỡi voi để thuần phục voi, cưỡi ngựa để thuần
phục ngựa, chèo thuyền mà điều khiển thuyền, lái xe mà điều khiển xe.
Như dũng sĩ hơn hẳn kẻ thù tiến vào giữa kẻ thù mà làm hại kẻ thù, như
người chặt cây leo lên cây cao mà chặt cây; Thế đệ nhất pháp cũng lại
như vậy, dựa vào tánh dị sinh mà có thể rời bỏ tánh dị sinh. Hoặc có
người nói: Khổ pháp trí nhẫn đích thực có năng lực rời bỏ tánh dị sinh,
nghĩa là rời bỏ tánh dị sinh đang lúc sinh ra, ở phần vị diệt đi có thể
đoạn trừ mười loại tùy miên của cõi Dục do kiến khổ mà đoạn; như lúc
đèn thắp lên phát ra ánh sáng phá trừ bóng tối, lúc tắt đi thì bấc đèn
cháy nóng mà bình đựng hết dầu.
Hỏi: Thế nào là vị lai có thể có những tạo tác, nên pháp có hai tác
dụng, lý lẽ há thích hợp như vậy chăng?
Đáp: Đối với nghĩa không có gì trái ngược, thừa nhận cũng nào
sai lầm gì?
Nói rằng tất cả các pháp, có thể có tác dụng đối với vị lai, thì tổng
quát có ba loại:
1. Nội pháp, như Khổ pháp trí nhẫn.
2. Ngoại pháp, như ánh sáng của mặt trời.…
3. Nội ngoại pháp, như các tướng sinh ra.
Nên ngọn đèn có nhiều công dụng mà thế gian đều biết, thì khổ
pháp trí nhẫn có hai tác dụng đâu sai trái gì? Có Sư khác nói: Thế đệ
nhất pháp và Khổ pháp trí nhẫn, lại giúp đỡ lẫn nhau mà rời bỏ tánh dị
sinh. Nghĩa là Thế đệ nhất pháp và tánh dị sinh tuy luôn luôn trái ngược
nhau, nhưng sức lực yếu kém cho nên không có thể độc lập rời bỏ, nhờ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 43  
www.daitangkinh.org  
pháp này dẫn dắt phát sinh Khổ pha ùp trí nhẫn, cùng trợ lực với nhau
để rời bỏ tánh dị sinh. Ví như người ốm yếu dựa vào người mạnh khỏe,
lại trợ lực với nhau có thể làm c ho kẻ thù phải hàng phục. Bởi vì nhân
duyên này, cho nên Thế đệ nhất pháp như đạo vô gián, Khổ pháp trí
nhẫn như đạo giải thoát, rời bỏ tánh dị sinh. Vì vậy Thế đệ nhất pháp
và tánh dị sinh thành tựu được cùng lúc diệt, Khổ pháp trí nhẫn và tánh
dị sinh không thành tựu được cùng lúc sinh. Đạt được tánh Thánh, nghĩa
là tâm-tâm sở pháp này, có năng lực  đạt được Khổ pháp trí nhẫn,  bởi
vì có thể duy trì được tất cả Thánh pháp, cho nên tạm thời nói lấy pháp
ấy làm tánh Thánh. Như Thánh đạo c òn lại tuy cũng thâu nhiếp tánh
Thánh, mà không phải là do pháp này đạt được, cho nên không nói đến.
Có người nói: Kiến đạo đều là tánh Thánh. Có Sư khác cho rằng: Tất
cả Thánh đạo đều là tánh Thánh, nếu không như vậy thì tu đạo trong
Vô học sẽ không thành tựu tánh Thánh, vậy thì không nên gọi là Thánh
giả.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp, chỉ có thể da ãn dắt đạt được Khổ pháp trí
nhẫn, đối với Khổ pháp trí nhẫn hãy còn không có thể đạt được, huống
là có thể đạt được pháp khác, tại sao lại nói pháp này đạt được tánh
Thánh?
Đáp: Tất cả Thánh đạo có thể đạt được nên phần tánh ấy, cũng
gọi là đạt được, như nói về đốt áo.
Rời bỏ tánh tà, nghĩa là tâm-tâm s ở pháp này, có thể rời bỏ ba
loại tánh tà:
1. Nghiệp tà tánh.
2. Thú tà tánh.
3. Kiến tà tánh.
Nghiệp tà tánh, nghĩa là năm nghiệp vô gián. Thú tà tánh, nghĩa
là ba ác thú. Kiến tà tánh, nghĩa là năm kiến chấp điên đảo.
Hỏi: Ở trong phần vị này, nghiệp-thú tà tánh trước đó không thành
tựu, lúc đạo chủng trí rời bỏ kiến tà tánh mới đạt được cứu cánh, làm sao
có thể nói ở phần vị này có thể rời bỏ ba loại tánh tà?
Đáp: Bởi vì ba duyên cho nên phần vị này nói là rời bỏ:
1. Bởi vì không tạo tác cho nên gọi là rời bỏ, đó là nghiệp tà tánh.
2. Bởi vì không hướng về cho nên gọi là rời bỏ, đó là thú tà tánh.
3. Bởi vì không hiện hành cho nên gọi  là rời bỏ, đó là kiến tà
tánh.
Hỏi: Lúc Nhẫn tăng thượng thì ba duyên đã đầy đủ, tại sao  phần
vị này mới nói là rời bỏ?
44 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Nay phá bỏ nơi nương tựa ấy cho nên nói là rời bỏ tánh ấy.
Hỏi: Cái gì là nơi nó nương tựa?
Đáp: Tánh dị sinh vô phú vô ký, đó gọi là các phiền não dựa vào
tánh dị sinh, làm hại các hữu tình, khiến hướng về sinh tử nhận chịu mọi
khổ đau. Như sư tử chúa, ở trong hang sâu vô phú vô ký, luôn luôn làm
hại các chủng loại của loài bàng sinh. Thế đệ nhất pháp có thể rời bỏ
nơi tánh dị sinh nương tựa, cho nên nói là rời bỏ chỗ ấy. Có Sư khác cho
rằng: Khổ pháp trí nhẫn là pháp đối  trị tánh ấy, Thế đệ nhất pháp dẫn
dắt khiến phát sinh, cho nên nói là rời bỏ tánh ấy.
Hỏi: Nghiệp-thú tà tánh là do tu mà đoạn, Khổ pháp trí nhẫn có
thể đối trị như thế nào?
Đáp: Khổ pháp trí nhẫn có thể làm năm loại đối trị, đó là xả-đoạn-
trì-bất tác-bất vãng đối trị. Xả đối trị, nghĩa là pháp này có thể rời bỏ
tánh dị sinh. Đoạn đối trị, nghĩa là pháp này có thể đoạn trừ mười loại
tùy miên của cõi Dục do kiến Khổ mà đoạn. Trì đối trị, nghĩa là pháp
này có thể duy trì tất cả các Thánh đạo cho phần vị sau. Bất tác đối trị,
nghĩa là pháp này có thể làm cho cuối cùng không gây ra năm nghiệp vô
gián. Bất vãng đối trị, nghĩa là pháp này có thể làm cho cuối cùng không
hướng về ba ác thú.
Đạt được tánh chánh, nghĩa là tâm -tâm sở pháp này, có thể đạt
được Khổ pháp trí nhẫn, bởi vì có t hể duy trì được tất cả Chánh pháp,
cho nên tạm thời nói lấy pháp ấy la øm Chánh tánh. Vả lại, Thánh đạo
khác tuy cũng thâu nhiếp Chánh tánh, nhưng không phải là do pháp này
mà đạt được, cho nên không nói đến. Có người nói: Kiến đạo đều là
Chánh tánh. Có Sư khác cho rằng: Tất cả Thánh đạo đều là Chánh tánh,
nếu không như vậy thì trong tu đạo là đạo Hữu học sẽ không thành tựu
Chánh tánh, vậy thì không nên gọi là Thánh giả.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp chỉ có năng lực dẫn dắt đạt được Khổ pháp
trí nhẫn, đối với Khổ pháp trí ha õy còn không thể nào đạt được, huống
là có thể đạt được pháp khác, tại sa o lại nói pháp này đạt được Chánh
tánh?
Đáp: Tất cả Thánh đạo rời xa  điên đảo, đều là Chánh tánh, bởi
vì chủng loại giống nhau, cho nên Thế đệ nhất pháp đạt được nên phần
tánh ấy cũng gọi là đạt được, như nói về đốt áo.
Có năng lực tiến vào Chánh tánh ly sinh, nghĩa là tâm-tâm sở
pháp này, có thể tiến vào kiến đạo.
Hỏi: Tất cả Thánh đạo đều là Chánh tánh cũng là ly sinh, tạo sao
trong này chỉ nói đến Kiến đạo?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 45  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Tất cả phiền não, hoặc là các tham ái làm cho các thiện căn
không thành thục được, và làm cho các quả báo (Hữu) thấm nhuần hòa
hợp khởi lên lỗi lầm, tuy đều gọi là sinh nhưng do kiến mà đoạn. Ở đây
đã nói sinh theo nghĩa tăng thượng, kiến đạo có thể làm pháp đối trị
cuối cùng, vì vậy kiến đạo chỉ nói đến ly sinh (rời xa sinh tử). Những
kiến chấp bất chính, cần phải nhờ kiến đạo mới có thể đoạn trừ hoàn
toàn, cho nên gọi là Chánh ta ùnh. Thế đệ nhất pháp không ngừng dẫn
khởi, cho nên nói là có năng lực ti ến vào Chánh tánh ly sinh. Lại nữa,
tất cả phiền não, hoặc là các thá m ái có thể làm cho thiện căn không
thành thục được, và làm cho các quả báo thấm nhuần hòa hợp khởi lên
lỗi lầm, đều gọi là sinh. Kiến đạo pha ùt khởi rồi phá tan thế mạnh của
chúng, làm cho không còn gây ra tai họa tăng thượng cho sinh, vì vậy
kiến đạo chỉ còn gọi là ly sinh. Tiến vào chánh tánh thì nghĩa như trước
đã nói. Bởi vì nghĩa này cho nên Tôn giả Diệu Âm đưa ra giải thích như
vậy: “Các loại hữu tình thành thục thiện căn có năng lực tiến vào kiến
đạo, cho nên kiến đạo gọi là ly si nh.” Lại nữa, do kiến mà đoạn hoặc,
làm cho các hữu tình rơi vào những ác thú nhận chịu biết bao đau khổ
nặng nề, ví như thức ăn tồn tại lâu ngày ở trong thân, có thể gây ra các
sự cố vô cùng khổ não. Vì  vậy hoặc này nói tên gọi là Sinh, kiến đạo
có năng lực diệt trừ cho nên gọi là ly sinh. Nói về tiến vào Chánh tánh,
cũng như trước giải thích.
Lại nữa, có các loại như thân kiến… ngang ngược cố chấp khó
điều phục, như thú dữ lồng lộn cho nên nói  là Sinh, kiến đạo có năng
lực diệt trừ cho nên gọi là ly si nh. Nói về tiến vào Chánh tánh, cũng
giải thích như trước. Lại nữa, tên gọi của Sinh trong này là hiển bày về
tánh dị sinh, có thể dấy khởi những hoặc nghiệp tai ác, kiến đạo rời bỏ
tánh ấy cho nên nói là ly sinh, còn lại  như trước đã giải thích. Lại nữa,
do kiến tu mà đoạn các tụ phiền não, lần lượt giúp đỡ nhau dẫn dắt sinh
vô cùng tận, kiến đạo phát khởi rồi phá tan thế mạnh của chúng, khiến
cho không thể nào dẫn đến sai lầm c ủa sinh vô cùng tận. Vì vậy kiến
đạo chỉ nói đến ly sinh, còn lại giải thích như trước. Lại nữa, dị sinh ác
nghiệp phiền não hết sức hỗn loạn, cho nên nói là Sinh. Các Sư Du già
đối với sự chìm đắm này, kiến đạo kéo chúng lên đặt vào trong phần vị
Thánh, cho nên gọi là ly sinh, còn la ïi giải thích như trước. Lại nữa, do
kiến mà đoạn hoặc, giống như vun thêm gốc, sinh ra l ỗi lầm vô cùng
tận, kiến đạo mãi mãi nhổ lên, cho nên gọi là ly sinh, còn lại giải thích
như trước.
Có Sư khác nói: Văn này nên nói quyết định tiến vào Chánh tánh.
46 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Nguyên cớ thế nào? Nghĩa là lúc ở nơi này từ Bất định tụ thoát ra mà
tiến vào Chánh định tụ. Lại nữa, hành gi ả lúc bấy giờ rời bỏ Tà định
tụ vốn dựa vào tánh dị sinh mà tiế n vào Chánh định tụ dựa theo kiến
đạo, cho nên gọi là quyết định tiến vào Chánh tánh. Lại nữa, hành giả
lúc bấy giờ rời bỏ năm đồng pha àn mà tiến vào tám đồng phần. Năm
đồng phần, nghĩa là tất cả đồng phần của Thánh giả, dựa vào đó có thể
đạt được bốn Hướng-bốn quả. Hành giả vào lúc bấy giờ rời bỏ phần Tà
định mà tiến vào phần Chánh định, cho nên gọi là quyết định tiến vào
Chánh tánh. Lại nữa, đã tiến vào ki ến đạo không phải là Tà định tụ,
cho nên gọi là Chánh tánh; không phải là Bất định tụ, cho nên gọi là
quyết định.
Có người nói như vậy: Tiếng này biểu hiện tiến vào Chánh tánh
tùy ý duy trì, bởi vì tiếng Ni-dạ -ma này cũng hiển bày về nghĩa tùy ý
duy trì, như loài trâu-ngựa được phòng ngừa nơi chăn nuôi, tùy ý giữ
gìn chủng loại của nó không để cho phóng túng. Các Sư Du già cũng
lại như vậy, trú kiến đạo rồi suốt đời không phóng túng. Nói rằng Thế
đệ nhất pháp gọi là tiến vào Chánh tánh tùy ý giữ gìn, ví dụ như Bộ Sư
đưa ra cách nói như vậy: Tiếng này biểu hiện tiến vào chánh tánh ly
hệ, bởi vì tiếng dạ-ma, cũng biểu hiện về nghĩa của hệ (ràng buộc), Ni
gọi là ngăn chặn cũng biểu hiện về nghĩa của Ly (rời xa), tất cả Thánh
đạo vĩnh viễn rời xa ràng buộc, gọi là Ni-dạ-ma, còn lại giải thích như
Thanh Luận cho rằng: Tiếng này biểu hiện cho tiến vào Chánh tánh
không hướng về, bởi vì tiếng Dạ-ma cũng biểu hiện cho nghĩa của
Vãng (hướng về), Ni gọi là ngăn chặn cũng biểu hiện cho nghĩa của
Bất (không). Các Sư Du già đạt  được Thánh đạo rồi, cuối cùng không
hướng về cõi của sự việc bất thiện, cho nên Thánh đạo gọi là Ni-dạ-ma,
còn lại giải thích như trước. Hoặ c có người nói rằng: Văn này nên nói
là tiến vào Chánh tánh đúng như lý, ta át cả Thánh đạo tương ưng cùng
với lý, cho nên gọi là đúng như lý, còn lại giải thích như trước. Lại có
người nói: Văn này nên nói là t ừ phần vị bình đẳng tiến vào Chánh
tánh, phần vị bình đẳng chính là thời  gian của Thế đệ nhất pháp, nói
Chánh tánh là biểu hiện rõ ràng về Khổ pháp trí nhẫn… Thế đệ nhất
pháp pháp có năng lực từ phần vị của mình mà tiến vào kiến đạo, cho
nên gọi là Nhập.
Hỏi: Các pháp bình đẳng cũng là Chánh tánh ư?
Đáp: Điều này cần phải nói thuận theo câu sau, nghĩa là các
Chánh tánh đều là bình đẳng, có l úc là bình đẳng mà không phải là
Chánh tánh, Thể này chính là Thế đệ nhất pháp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 47  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Tại sao Thế đệ nhất pha ùp là bình đẳng mà không phải là
Chánh tánh?
Đáp: Tâm-tâm sở pháp từ vô thỉ đến nay, vì các phiền não-ác
hành-đảo kiến làm não loạn cho nên trở thành không ngay thẳng, Thế
đệ nhất pháp điều phục loại trừ chúng mà làm cho tâm-tâm sở chuyển
thành ngay thẳng, cho nên gọi la ø bình đẳng, nhưng đều là hữu lậu có
tùy miên cho nên không gọi là Chánh tánh. Lại nữa, Phật và chủng tánh
Độc giác-Thanh văn, cùng ở tại phần vị này, trú trong phẩm Thượng
thượng, cho nên gọi là bình đẳng, còn lại như trước giải thích. Lại nữa,
bởi vì cùng hiện hành, cho nên nói là bình đẳng. Nghĩa là các hành ấy ở
trong phần vị này, đều cùng nên sát-na mà hiện hành. Lại nữa, Thế đệ
nhất pháp ở tại phần vị trung gian, như sợi dây treo cái cân để cân đồ
vật, trong đó nếu vật nặng nhẹ có sai khác thì cái cân cúi thấp-lên cao
không ngang nhau. Thế đệ nhất pháp cũng lại như vậy, ở tại phần giữa
Thánh giả và dị sinh, nếu Khổ pháp trí nhẫn đã sinh thì lệch về trú trong
phẩm loại Thánh giả, nếu Nhẫn tăng thượng đang diệt thì lệch về trú
trong phẩm loại dị sinh, vì vậy chỉ có pháp này là ở phần vị bình đẳng.
Hỏi: Lúc bấy giờ hãy còn là phần vị dị sinh thâu nhiếp, tại sao lại
nói là trú trong phần vị bình đẳng?
Đáp: Lúc bấy giờ tuy còn trong phần vị dị sinh, mà rời bỏ dị sinh
hướng về cầu phần vị Thánh giả, c ho nên gọi là bình đẳng, những lúc
khác thì không như vậy. Lại nữa, T hế đệ nhất pháp và Khổ pháp trí
nhẫn, có bốn sự việc như nhau, cho nên gọi là bình đẳng:
1. Địa như nhau, nghĩa là dựa vào địa này phát khởi Khổ pháp trí
nhẫn, tức là Thế đệ nhất pháp dựa vào địa này.
2. Căn như nhau, nghĩa là nếu Khổ pháp trí nhẫn tương ưng với
căn này, thì Thế đệ nhất pháp tương ưng cũng như vậy.
3. Hành tướng như nhau, nghĩa là nếu hành tướng này là khổ pháp
trí nhẫn, thì hành tướng này cũng là Thế đệ nhất pháp.
4. Sở duyên như nhau, nghĩa là nếu duyên với cảnh này phát khởi
Khổ pháp trí nhẫn, thì cũng duyên với cảnh này phát khởi Thế đệ nhất
pháp.
Tôn giả Thế Hữu đưa ra giải thích như vậy: “Có tụng gọi là Chánh
tánh ly sinh, nghĩa là các Thánh đạo vĩnh viễn diệt hết điên đảo cho nên
gọi là Chánh tánh; xa rời ngăn cách sinh cho nên lại gọi là ly sinh, nghĩa
là từ vô thỉ đến nay hai phần phiền não do kiến tu mà đoạn lần lượt hòa
hợp, làm những điều ác với tánh cang cường cho nên gọi là Sinh, kiến
đạo phát khởi rồi đoạn trừ nên phần ấy, khiến nó lần lượt mà vĩnh viễn
48 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
cách xa, Thế đệ nhất pháp làm bình đẳng vô gián duyên cho nên phần
này, cho nên gọi là Nhập.” Có tụng gọi là nhập Chánh tánh quyết định,
nghĩa là phần vị kiến đạo có vô lậu nối tiếp nhau, nhất định không có gì
ngăn cách cho nên gọi là quyết định, phần vị sau không phải như vậy,
còn lại như trước giải thích.
Thế đệ nhất pháp, nên nói là cõi Dục cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Tuy đã nói đến nhân duyên thiết  lập tên gọi của pháp ấy,
nhưng chưa phân biệt hệ thuộc ở tại c õi nào, nay cần phải phân biệt.
Nay nói về người tốt đẹp rồi, giải thích nhân tố tốt đẹp rồi, nhưng chưa
biết người đó cư trú tại địa phương-quốc  gia nào; ở đây cũng như vậy,
cho nên soạn ra luận này. Lại nữa, bởi vì ngăn chặn những cái chấp sai
biệt của các tông phía khác, nghĩa là Đại chúng bộ chấp rằng Thế đệ
nhất pháp hệ thuộc cả cõi Dục và cõi Sắc. Nguyên cớ thế nào? Họ cho
rằng nếu nơi nào có các trí thế tục hiện quán biên, thì nơi ấy sẽ có Thế
đệ nhất pháp. Như Độïc Tử Bộ chấp rằng Thế đệ nhất pháp hệ thuộc cả
cõi Sắc và cõi Vô sắc. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì cho rằng nếu nơi nào
có các Thánh đạo, thì nơi ấy sẽ c ó Thế đệ nhất pháp. Như Hóa Địa bộ
chấp rằng Thế đệ nhất pháp hệ thuộc ba cõi. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì họ cho rằng nếu nơi nào đến lúc có Tận trí mà tu thiện căn, thì nơi ấy
có Thế đệ nhất pháp. Như Pháp Mật bộ chấp rằng Thế đệ nhất pháp hệ
thuộc cả ba cõi và không hệ thuộc nơi nào. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
họ cho rằng như vậy Thế đệ nhất pháp đã gọi là Thế cho nên hệ thuộc
cả ba cõi, gọi là Đệ nhất cho nên cũng gồm cả không hệ thuộc nơi nào.
Ngay trong Pháp Mật bộ còn có chấp sai khác, Thế đệ nhất pháp không
hệ thuộc ba cõi cũng không phải là không hệ thuộc nơi nào. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì họ cho rằng Thế đệ nhất pháp như vậy, gọi là Đệ nhất
cho nên không hệ thuộc ba cõi, vì gọi là Thế cho nên cũng không phải
là không hệ thuộc nơi nào. Bởi vì ngăn chặn những cái chấp sai biệt của
các tông phía khác và biểu hiện rõ ràng tông chỉ của mình như vậy, cho
nên soạn ra luận này.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp, nên nói là hệ thuộc cõi Dục-hệ thuộc cõi
Sắc hay là hệ thuộc cõi Vô sắc?
Đáp: Nên nói là hệ thuộc cõi Sắc. Đây chính là biểu hiện rõ ràng
Thế đệ nhất pháp chỉ có hệ thuộc cõi Sắc, tuy có lời nói này nhưng lại
cần phải nói về nguyên cớ điều ấy.
Hỏi: Vì sao pháp này không nên nói là hệ thuộc cõi Dục?
Đáp: Bởi vì không phải là dùng đạo cõi Dục mà có thể đoạn   trừ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 49  
www.daitangkinh.org  
Cái-chế ngự Triền, khiến cho Triền của cõi Dục không còn hiện khởi,
mà chính là dùng đạo cõi Sắc mới có thể đoạn trừ Cái-chế ngự Triền
không còn hiện khởi. Nếu dùng đạo cõi D ục có thể đoạn trừ Cái-chế
ngự Triền, khiến cho Triền của cõi Dục. Không còn hiện khởi, thì Thế
đệ nhất pháp như vậy, nên nói là hệ thuộc cõi Dục. Nhưng không phải
là dùng đạo cõi Dục mà có thể đoạn trừ Cái-chế ngự Triền, khiến cho
Triền cõi Dục không còn hiện khởi, mà chính là dùng đạo cõi Sắc mới
có thể đoạn trừ Cái-chế ngự Triền, khiến cho Triền của cõi Dục không
còn hiện khởi, vì vậy Thế đệ nhất pháp không nên nói là hệ thuộc cõi
Dục. Trong này nói đoạn trừ và chế ngự không còn hiện khởi, là biểu
hiện rõ ràng về nghĩa hoàn toàn đoạn chế không khởi. Bởi vì cõi Dục
không có thể hoàn toàn đoạn trừ Cái-chế ngự Triền khiến cho không
còn khởi lên, vì vậy không có Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Vì sao cõi Dục không có đạo hoàn toàn đoạn chế không khởi,
mà cõi Sắc lại có đạo ấy?
Đáp: Cõi Dục không phải là nơi của Định, không phải là nơi của
Tu-không phải là nơi lìa tạp nhiễm, vì vậy không có đạo hoàn toán
đoạn chế không hiện khởi. Cõi Sắc là nơi của Định, là nơi của Tu-là
nơi lìa tạp nhiễm, cho nên có đạo này. La ïi nữa, cõi Dục thì căn Bất
thiện mạnh mà căn thiện yếu cho nên không có đạo này, cõi Sắc thì
căn thiện mạnh mà không có căn bất  thiện cho nên có đạo này. Lại
nữa, cõi Dục nuôi lớn nhân hơn ha ún của bất thiện, thiện thì không như
vậy. Cõi Sắc nuôi lớn nhân hơn hẳn của pháp thiện chứ không có bất
thiện. Lại nữa, cõi Dục thì bất  thiện như người chủ có thế mạnh, pháp
thiện chứ không có bất th iện. Lại nữa, cõi Dục thì bất thiện như người
chủ có thế mạnh, pháp thiện như người khách không có thế mạnh. Cõi
Sắc thì pháp thiện như người chủ có thế mạnh mà không có bất thiện.
Lại nữa, cõi Dục bất thiện có thể đoạn mất thiện căn, thiện thì không
như vậy. Cõi Sắc thì pháp thiện đoạn trừ căn bất thiện mà không có
bất thiện. Lại nữa, cõi Dục thì oai nghi không kính trọng lẫn nhau khó
mà giống như vợ chồng. Cõi Sắc thì oai nghi cùng kính trọng lẫn nhau,
khó mà giống như mẹ con. Lại nữa, cõi Dục thì oai nghi không có gì sợ
sệt, ví như con Vua và con Trưởng giả cùng chung tù ngục. Cõi Sắc thì
oai nghi có những sợ sệt, ví như con vua và con kẻ ác bị bắt cùng chung
tù ngục. Lại nữa, cõi Dục thì thiện căn và phiền não, chắc chắn cùng bị
ràng buộc như nhau và không có sức đoạn trừ chúng, như người bị trói
không thể nào tự mình cởi được, huống là có thể làm hại người khác ư?
Ở đây cũng như vậy, thiện căn và phiền não của cõi Sắc, có nơi   ràng
50 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
buộc không giống nhau bởi vì có khác biệt, hãy còn có thể đoạn trừ
phạm vi của mình, huống là không có thể đoạn trừ phạm vi dưới thấp
ư? Lại nữa, cõi Dục thì thiện căn ch ắc chắn bị ái của cõi Dục làm cho
nhiễm trước chứ không có thể vĩnh vi ễn loại bỏ, như người bạn thân
thiết tuy yếu kém mà không rời bỏ được. Thiện căn của cõi Sắc, có ái
nhưng không phải là cõi Sắc, bởi vì  những phạm vi nhiễm trước có sai
khác, đối với ái trong phạm vi của mình hãy còn có thể vĩnh viễn đoạn
trừ, huống hồ không có thể đoạn trừ các ái của phạm vi dưới thấp ư? Lại
nữa, bởi vì đạo hữu lậu vào lúc đoạn trừ phiền não, vui mừng tu trong
phạm vi của mình mà chán ngán đoạn dứt đối với những phạm vi phía
dưới. Cõi Dục không có phía dưới để có thể chán ngán đoạn trừ, cho
nên không có đạo có thể hoàn toàn đoạn chế không khởi; cõi Sắc có
phía dưới có thể chán ngán đoạn trừ, cho nên có được đạo có thể hoàn
toàn đoạn chế không khởi.
Có Sư khác cho rằng: Trong này  nói đoạn trừ va ø chế ngự không
khởi lên, là biểu hiện rõ ràng về nghĩa tạm thời đoạn chế không khởi.
Bởi vì đạo cõi Dục hãy còn không có thể tạm thời đoạn trừ Cái-chế
ngự Triền làm cho không còn dấy khởi, huống hồ có thể hoàn toàn
không khởi ư? Vì vậy cho nên không có Thế đệ nhất pháp. Cõi Sắc thì
không phải như vậy, cho nên ở cõi ấy có đạo giống như tạm thời đoạn
chế không khởi và hoàn toàn đoạn  chế không khởi như vậy. Có phạm
vi-không có phạm vi, có hình ảnh-không có hình ảnh, có tùy theo trói
buộc-không tùy theo trói buộc, bẻ gãy thân cành-nhổ bật gốc rễ, chế
phục triền cấu-làm hại tùy miên, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Cõi Dục có thể không có đạo hoàn toàn đoạn chế không khởi,
lẽ nào cũng không có đoạn tạm thời đoạn chế không khởi chăng?
Đáp: Tuy có đạo này, mà không đáng tin. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì không vững chắc, không tồn ta ïi lâu dài, không liên tục theo
nhau, không tùy chuyển kéo dài, tâm đối với sở duyên thoắt lấy thoắt
bỏ, không có thế mạnh thù thắng để điều phục các phiền não, cho nên
không có năng lực tiến vào Chánh tánh ly sinh. Như trên mặt nước hồ
có bèo trôi dạt, cóc nhái-đá sỏi ném vào trong đó, tuy ban đầu đám bèo
tạm thời tách ra nhưng sau đó lập tức hợp lại. Như vậy cõi Dục tuy có
đạo tạm thời đoạn trừ Cái-chế ngự Triền, nhưng không đáng tin cậy, nói
rộng ra như trước. Ở trong cõi Sắc, không những có đạo hoàn toàn đoạn
chế không hiện khởi kia, mà cũng có đạo tạm thời đoạn chế không hiện
khởi ấy, thật là đáng bảo đảm tin cậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đạo
ấy vững chắc, tồn tại lâu dài-liên tục theo nhau tăng thượng, nối tiếp lẫn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 51  
www.daitangkinh.org  
nhau-tùy chuyển kéo dài, tâm đối với sở duyên không chợt lấy chợt bỏ,
có thế mạnh thù thắng để điều phục các phiền não, cho nên có năng lực
hướng đến tiến vào Chánh tánh ly sinh. Như trên mặt nước hồ có những
loại bèo trôi dạt, rồng voi và đá lớn ném vào trong đó, tách rời ra qua
nên thời gian dài, khó có thể hợp lại được. Như vậy cõi Sắc cũng có đạo
tạm thời đoạn trừ Cái-chế ngự Triền, nhưng có thể bảo đảm tin cậy, nói
rộng ra như trước. Vì vậy nên biết cõi Dục không có đạo đoạn trừ Cái-
chế ngự Triền, cõi Sắc thì không như vậy. Bởi vì như vậy nên nói Thế
đệ nhất pháp chỉ hệ thuộc cõi Sắc, chứ không hệ thuộc cõi Dục.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp không có t hể đoạn trừ được Kiết, tại sao
lại nói nếu dùng đạo của cõi Dục thì có thể đoạn trừ Cái-chế ngự Triền,
làm cho Triền của cõi Dục không còn hiện khởi? Như vậy Thế đệ nhất
pháp nên nói là hệ thuộc cõi Dục… chăng?
Đáp: Thế đệ nhất pháp tuy không đoạn Kiết mà thiện căn này thù
thắng vi diệu bậc nhất, ở nơi sâu xa thích hợp cùng với đạo kia có thể
đoạn Kiết, cùng ở chung nên phạm vi, cho nên thuận theo dùng đạo mà
chứng. Lại nữa, Thế đệ nhất pháp dẫn dắt phát sinh Kiến đạo, thì chắc
chắn cùng với Kiến đạo thuộc về nên phạm vi như nhau, kiến đạo đã có
năng lực đoạn trừ các phiền não, cho nên đạo đoạn Kiết có thể là chứng
như nhau, Kiến đạo đã có năng lực đoạn trừ các phiền não, cho nên đạo
đoạn Kiết có thể là chứng nơi này. Lại nữa, Thế đệ nhất pháp đã đối với
cõi Dục sinh ra chán ngán lo sợ vô cùng, nên cùng với đạo có thể đối trị
Hoặc của cõi Dục, thuộc về nên phạm vi như nhau, cho nên có thể dẫn
dắt đạo kia, chứng minh pháp này là có.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thế đệ nhất pháp chỉ thích hợp ở tại địa vị
Vị chí, chỉ có ở địa vị Vị chí có thể đoạn trừ các phiền não của cõi Dục,
mà địa vị phía trên sẽ không có chăng?
Đáp: Đối trị có hai loại:
1. Đoạn đối trị.
2. Yếm hoại đối trị.
Địa vị chí đối với cõi Dục có đủ hai loại đối trị, năm địa vị phía
trên đối với cõi Dục tuy không có đối trị về đoạn, mà có đối trị về yếm
hoại (chán ngán hoại diệt), cho nên ở đó cũng có Thế đệ nhất pháp.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra giải thích như vậy: “Sáu địa vị của cõi
Sắc đối với Hoặc (chỉ cho phiền não) của cõi Dục, đều có được đầy đủ
hai loại đối trị. Đạo của năm địa vị phía trên không phải là không có
thể đoạn, mà bởi vì địa vị Vị chí đã đoạn trước rồi, tuy có sức đoạn trừ
mà không có gì đáng đoạn trừ. Ví như sáu người cùng chung nên kẻ thù,
52 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
bèn cùng nhau bàn bạc hễ nơi nào gặp cơ hội thì làm hại ngay. Nên
người trong số đó gặp cơ hội làm hại kẻ thù trước, năm người còn lại tuy
có sức làm hại mà không còn kẻ thù để làm hại. Lại như sáu người đều
cầm mỗi người nên cây đền, cùng nhau theo thứ tự đi vào nên ngôi nhà
tối tăm lúc cây đền thứ nhất tiến vào thì những bóng tối đều phà tán,
những cây đèn còn lại tuy có năng  lực nhưng không còn bóng tối nào
đáng loại trừ. Lại như ánh sáng mặt trời thuộc phần đa àu-giữa và sau,
tất cả đều trái ngược với đêm tối mịt mù, lúc mặt trời mới mọc phá tan
màn đêm đã hết sạch, phần còn lại tuy có khả năng nhưng không còn
bóng tối để có thể phá bỏ.” Như vậy sáu địa đối với Hoặc của cõi Dục,
tùy đều có năng lực đoạn trừ, nhưng nói rộng ra như trước.
Hỏi: Làm sao biết được là sáu địa vị của cõi Sắc đối với Hoặc của
cõi Dục có đủ hai loại đối trị. Điều ấy đưa ra nói như vậy: Dực vào năm
địa phía trên tiến vào kiến đạo, đối với đoạn của cõi Dục phân biệt mà
tác chứng, tách rời phát khởi đạt  được ly hệ vô lậu. Nếu năm địa phía
trên đối với Hoặc của cõi Dục, không có đối trị về đoạn thì điều này sẽ
không có. Bình xét cho rằng: Không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi
vì những địa ấy đối với phiền não của cõi Dục phân biệt mà tác chứng,
lại còn dẫn ra điều ấy để chứng minh cho người này?
Đáp: Vì vậy cách giải thích trước đối với lý là thích hợp nhất.
Hỏi: Nhờ vào luận mà sinh ra luận, Thế đệ nhất pháp tại sao
không có năng lực đoạn trừ các phiền não?
Đáp: Thế đệ nhất pháp ấy vào lúc bấy giờ thiện căn còn nhỏ bé,
pháp thân chưa lớn mạnh nhưng mà có uy thế, bởi vì thiện căn nhỏ bé-
pháp thân chưa lớn mạnh cho nên không có năng lực đoạn trừ Hoặc, có
uy thế cho nên không bị phiền não làm cho tan tác. Như con sư tử, thân
hình nhỏ bé chưa trưởng thành mà có uy thế, bởi vì thân nhỏ chưa trưởng
thành cho nên không có năng lực làm hại  các loài thú khác, có uy thế
cho nên không bị các loài thú khác xâm hại. Hoặc có người nói: Thế đệ
nhất pháp chỉ có nên sát-na cho nên không có năng lực đoạn trừ.
Hỏi: Khổ pháp trí nhẫn cũng nên sát-na nhưng tại sao có thể đoạn
trừ?
Đáp: Khổ pháp trí nhẫn truy chỉ nên sát-na nhưng có sự phát khởi
nối tiếp nhau cho nên có năng lực đoa ïn trừ Hoặc, Thế đệ nhất pháp
không có sự việc như vậy cho nên không c ó năng lực đoạn trừ. Có Sư
khác cho rằng: Thế đệ nhất pháp thuộc về đạo gia hạnh cho nên không
có năng lực đoạn trừ, cần phải có đạo vô gián mới có thể đoạn trừ. Ở
trong nghĩa này lại có phân biệt.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 3 53  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Vì sao Thế đệ nhất pháp chỉ hệ thuộc ở cõi Sắc?
Đáp: Bởi vì cõi Sắc ấy c ó thể làm đẳng vô gián duyên cho ba
Đạo-ba Địa-ba Căn, lại có thể dẫn dắt phát sinh phẩm Pháp trí đầu tiên
và phẩm Loại trí tiếp theo, cõi khác thì không phải như vậy, cho nên
Thế đệ nhất pháp chỉ hệ thuộc ở cõi Sắc này.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp vì sao chắc chắn không hệ thuộc cõi
Dục?
Đáp: Cõi Dục không phải là cõi của Định, không phải là cõi  của
Tu, không phải là cõi ly nhiễm, phải là cõi Định-cõi Tu-cõi ly nhiễm thì
mới có Thế đệ nhất pháp. Lại nữa, cõi  Dục là cõi hèn mọn-là cõi thô
nặng- là cõi yếu kém, phải là cõi cao quý-cõi nhẹ nhàng-cõi vi diệu thì
mới có Thế đệ nhất pháp. Lại nữa,  nếu Thế đệ nhất pháp là hệ thuộc
cõi Dục, thì có sai lầm do tự ta ùnh có thể duyên, nghĩa là pháp ấy nếu
như hệ thuộc cõi Dục, thì trở thành duyên với tự tánh, là duyên không
có năng lực. Nếu duyên với tự tánh thì sẽ có sai lạc trái với lý, bởi vì tự
tánh không có thể chọn lấy tự tánh . Nếu duyên không có năng lực thì
trái với luận này. Như văn sau nói: Nếu duyên với pháp này phát khởi
Khổ pháp trí nhẫn, thì duyên với pháp này phát khởi Thế đệ nhất pháp.
Khổ pháp trí nhẫn duyên với tất cả na êm uẩn của cõi Dục làm cảnh,
pháp này cũng cần phải như vậy. Vì vậy, Thế đệ nhất pháp quyết định
không phải là hệ thuộc cõi Dục.


„
54 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA