A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 4

Việt dịch

QUYỂN 4

THẾ ĐỆ NHẤT PHÁP (Phần 3)

Hỏi: Vì sao pháp này không nên nói là hệ thuộc cõi Vô sắc?
Đáp: Tiến vào Chánh tánh ly sinh, trước tiên phải hiện quán   về
Khổ của cõi Dục là khổ, sau đó kết hợp hiện quán về khổ của cõi Sắc-
Vô sắc là khổ, Thánh đạo phát khởi tr ước tiên phân rõ sự việc của cõi
Dục, sau đó kết hợp xử lý sự việc c ủa cõi Sắc-Vô sa éc. nếu tiến vào
Chánh tánh ly sinh, thì trước tiên phải hiện quán về khổ của cõi Vô sắc
là khổ, sau đó kết hợp hiện quán về khổ của cõi Dục Sắc là khổ, Thánh
đạo phát khởi rồi trước tiên xử lý sự việc của cõi Vô sắc, sau đó kết hợp
xử lý sự việc của cõi Dục-Sắc.  như vậy Thế đệ nhất pháp môn nói là
hệ thuộc cõi Vô sắc. nhưng tiến vào Chánh tánh ly sinh, trước tiên phải
hiện quán về khổ của cõi Dục là khổ, sau đó kết hợp hiện quán về khổ
của cõi Sắc Vô sắc, Thánh đạo phát khởi trước tiên phân rõ sự việc của
cõi Dục, sau đó kết hợp xử lý sự việc của cõi Sắc-Vô sắc. Vì vậy Thế
đệ nhất pháp không nên nói là hệ thuộc cõi Vô sắc. trong này tiến vào
Chánh tánh ly sinh, trước tiên phải hiện quán về khổ của cõi Dục là
khổ, sau đó kết hợp hiện quán về khổ của cõi Sắc-Vô sắc là khổ, nghĩa
là trong kiến đạo, trước tiên tách biệt hiện quán về Khổ đế của cõi Dục
là hành tướng của khổ, sau đó kết hợp hiện quán về khổ đế của cõi Sắc-
Vô sắc là hành tướng của khổ.
Hỏi: Trong phần vị Kiến đạo, quán đầy đủ về bốn Đế, vì sao chỉ
nói đến quán Khổ đế?
Đáp: Trong phần vị kiến đạo, trước tiên quán về Khổ đế, bởi vì
biểu hiện tướng thô thiển, cho nên chỉ nói đến Khổ đế.
Hỏi: Bốn loại hành tướng đều hiện quán về khổ, vì sao chỉ nói đến
hành tướng của khổ?
Đáp: Lý ra cần phải nói đầy đủ mà không nói đến, nên biết trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 55  
www.daitangkinh.org  
này là có cách nói khác. Có người nói  văn này chỉ cần đưa ra cách nói
như vậy: Trước tiên hiện quán về khổ của cõi Dục, sau đó kết hợp hiện
quán về khổ của cõi Sắc-Vô sắc.
Hỏi: Không nên nói là khổ, mà lại nói là khổ thì có ý gì?
Đáp: Trong bốn hành tướng, khổ là đứng đầu tiên cho nên tạm
thời nói về khổ tương tự biểu hiện ba loại còn lại. Có người nói: Bởi vì
hành tướng của khổ đã lưu chuyển từ lâu xa, Như lai Ứng Chánh Đẳng
Giác đời quá khứ đều nêu tên gọi của Khổ ở tại Đế thứ nhất. Có người
nói: Bởi vì hành tướng của khổ, chỉ thuộc về Khổ đế cho nên cố ý nói
đến khổ, hành tướng Vô thường thuộc về cả ba Đế, hành tướng Không-
Vô ngã thuộc về tất cả các pha ùp. Có người nói: Hành tướng của khổ
này, có thể trái với cá c cõi - có thể rời bỏ sinh tử, hơn hẳn các hành
tướng khác mà thuận theo tâm chán ngán; thậm chí trẻ thơ tuy được các
loại đồ ăn thức uống tuyệt vời nhất, lúc sắp muốn ăn uống mà có người
nói rằng những thức ăn này có vị Khổ (đắng) thì lập tức vứt bỏ. Vì vậy
cho nên cố ý nói đến khổ. Có người nói bởi vì hành tướng của khổ có
thể dễ dàng tin nhận, nghĩa là già trẻ ngu trí trong ngoài đạo đều tin là
có khổ, cho nên cố ý nói đến Khổ. Có người nói tướng của khổ thô thiển
lộ rõ dễ dàng dùng trí nhận biết, vừa nói ra thì hiển rõ ràng, cho nên cố
ý nói đến khổ. Như trí đối với sự nhận bi ết, giác đối với sự cảm giác,
hành tướng đối với những hành động, căn đối với nghĩa của căn, năng
duyên đối với sở duyên, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Tại sao hành giả trong phần vị kiến đạo, trước tiên phải hiện
quán về khổ của cõi Dục, sau mới  kết hợp hiện quán về khổ của cõi
Sắc-Vô sắc?
Đáp: Bởi vì thô tế khác nhau, nghĩa là Khổ của cõi Dục thô thiển
có thể dễ dàng quán sát cho nên trước tiên phải hiện quán, khổ của cõi
Sắc-Vô sắc vi tế khó có thể qua ùn sát cho nên sau mới hiện quán. Như
người luyện tập bắn trúng thì trước tiên phải bắn vào vật to lớn, sau mới
bắn đầu mảy lông, ở đây củng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì khổ của chúng sinh là thô mà khổ của cõi Vô
sắc là tế, tại sao hành giả hiện quán cùng nên lúc?
Đáp: Bởi vì hành giả quán xét đối  với hai cõi định và bất định
sai biệt mà khởi lên hiện quán, nghĩa là Khổ của cõi Dục thuộc về cõi
bất định cho nên tách biệt mà hiện quán, Khổ của cõi Sắc-Vô sắc đều
thuộc về cõi định cho nên hợp lại ma ø hiện quán. Như cõi định và bất
định; cõi tu và không tu, cõi ly nhiễm và không ly nhiễm, nên biết cũng
như vậy.
56 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Có người nói khổ của cõi Dục đối với hành giả quán xét, đang bị
bức bách khổ não giống như gánh nặng, cho nên trước phải hiện quán;
khổ của cõi Sắc-Vô sắc đối với  hành giả quán xét thì không như vậy,
cho nên sau mới hiện quán. Có người nói khổ của cõi Dục là hành giả
quán xét đang chấp vào cảm thọ, cho nên trước phải hiện quán; khổ
của cõi Sắc-Vô sắc thì không như vậy, cho nên sau mới hiện quán. Có
người nói khổ của cõi Dục đối với hành giả quán xét, đang sinh ra đau
đớn khổ não cho nên trước phải hiện quán; khổ của cõi Sắc-Vô sắc thì
không như vậy, cho nên sau mới hiện quán.
Hỏi: Nếu khổ của cõi Sắc-Vô sắc không thấy hiện rõ ra, thì hành
giả làm sao hiện quán đối với nó?
Đáp: Thấy hiện rõ ra có hai loại:
1. Chấp thọ thấy hiện rõ ra.
2. Ly nhiễm thấy hiện rõ ra.
Hành giả quán xét đối với khổ của cõi Dục có đủ hai loại thấy
hiện rõ ra, đối với khổ của cõi Sắc-V ô sắc chỉ có ly nhiễm thấy hiện
rõ ra. Giống như người buôn có hai gánh ta øi sản, nên gánh thì tự mình
gánh, nên gánh thì khiến người ta gánh. Đối với gánh tự mình gánh, có
đủ hai loại thấy hiện rõ ra, đó là thấy hiện rõ ra nặng nhẹ và thấy hiện
rõ ra tài vật. Đối với gánh do người khác gánh thì chỉ có nên loại là thấy
hiện rõ ra những tài vật. Ở đây cũng như vậy.
Có người nói khổ của cõi Dục gần cho nên trước phải hiện quán,
khổ của cõi Sắc-Vô sắc xa cho nên sau mới hiện quán. Như gần và xa;
cùng với thân qua lại- không cùng với thân qua lại, thuộc về thân của
mình thuộc về thân người khác, cũ ng như vậy. Có người nói khổ của
cõi Dục có ba loại, đó là thiện- bất thiện và vô ký, cho nên trước phải
hiện quán. Có người nói hành giả tu quán lúc sắp nhập Thánh, chắc
chắn thành tựu tánh dị sinh của cõi  Dục, không thành t ựu tánh dị sinh
của cõi Sắc-Vô sắc, hiện quán với pháp vốn như vậy, đối với thành tựu
thì phát khởi trước, đối với không thành tựu thì phát khởi sau. Có người
nói lúc thấy khổ của cõi Dục đoạn tr ừ hai loại Kiết, đó là bất thiện và
vô ký, cho nên trước phải hiện quán; lúc  thấy khổ của cõi Sắc-Vô sắc
chỉ đoạn trừ Kiết của vô ký, cho nên sau mới hiện quán. Như bất thiện
và vô ký; có dị thục và không có dị thục, sinh hai quả và sinh nên quả,
vô tàm-vô quý tương ưng và vô tàm-vô quý không tương ưng, nên biết
cũng như vậy.
Có người nói như phần vị dị sinh, lúc bài báng khổ đế, trước tiên
bài báng khổ của cõi Dục, sau mới bài báng khổ của cõi Sắc-Vô    sắc;
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 57  
www.daitangkinh.org  
nay tiến vào phần vị Thánh giả, lúc tin tưởng Khổ đế, cũng trước tiên tin
vào Khổ của cõi Dục, sau mới tin vào khổ của cõi Sắc-Vô sắc. Như bài
báng và tin tưởng; mê mờ-giác ngộ, nghi ngờ-quyết định, nên biết cũng
như vậy. Vì vậy, đối với khổ của cõi D ục trước tiên tách biệt mà hiện
quán, đối với khổ của cõi Sắc-Vô sắc sau mới hợp lại hiện quán.
Thánh đạo phát khởi trước tiên phân rõ sự việc của cõi Dục, sau
mới kết hợp xử lý sự việc của cõi  Sắc-Vô sắc, nghĩa là trong kiến đạo
trước tiên phân biệt xử lý những việc cần phải làm đối với cõi Dục, sau
mới kết hợp xử lý những việc cần phải làm ở cõi Sắc-Vô sắc.
Hỏi: Hiện quán và biện sự (phân rõ sự việc và xử lý sự việc), có
gì sai biệt?
Đáp: Có đưa ra cách nói như vậy: Điều này không có sai biệt, bởi
vì hiện quán chính là sự việc đã được phân rõ.
Vì vậy có người nói: Cũng có sai biệt mà tên gọi chính là sai biệt,
nghĩa là ở đây gọi là hiện quán, ở đây gọi  là phân rõ sự việc. Lại nữa,
thông suốt sở duyên là hiện quán, đoạn trừ các phiền não là biện sự. Lại
nữa, hiện quán nghĩa là trí hiện quán, biện sự nghĩa là sự hiện quán. Lại
nữa, hiện quán nghĩa trí biến tri (biết khắp), biện sự nghĩa là đoạn biến
tri. Như trí biến và đoạn biến tri; trí tác chứng, đắc tác chứng, minh giải
thoát đạo và đạo quả, nên biết cũng như vậy. Lại nữa, hiện quán nghĩa
là vô gián đạo sở tác, biện sự nghĩa la ø giải thoát đạo sở tác. Như Vô
gián đạo sở tác và giải thoát đạo sở tác; đoạn hệ chứng được ly hệ, trừ
được lỗi lầm-tu tạo công đức, rời khỏi hạ tiện-tiến vào thắng diệu, bỏ
vô nghĩa-được có nghĩa, cạn hết dầu của ái-nhận được niềm vui thanh
thản, nên biết cũng như vậy. Lại c ó người nói: Sát-na là hiện quán,
tương tục là biện sự. Như sát-na và tương tục; nhập và sổ nhập nên biết
cũng như vậy. Nếu tiến vào Chánh tánh ly sinh…, đưa ra ngược lại thì
trái với lý, thuận theo thành tựu thì đúng với nghĩa.
Hỏi: Như đối với khổ của cõi Sa éc không phải là trước tiên hiện
quán, nhưng Thế đệ nhất pháp là hệ thuộc cõi Sắc; như vậy đối với khổ
của cõi Vô sắc, t uy không là trước tiên hiện quán, mà ngại gì Thế đệ
nhất pháp là hệ thuộc cõi Vô sắc?
Đáp: Bởi vì trong cõi Sắc có trí duyên với khắp nơi, có thể duyên
với địa của mình và duyên với trên- dưới, cho nên đối với khổ của cõi
Sắc, tuy không phải trước tiên là hiện quán, nhưng Thế đệ nhất pháp có
thể là hệ thuộc cõi Sắc. trong cõi  Vô sắc không có trí duyên với khắp
nơi, tuy duyên với địa của mình và địa phía trên mà không duyên với
địa phía dưới, cho nên Thế đệ nhất pháp pháp không phải là hệ   thuộc
58 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
cõi Vô sắc.
Lại nữa, tiến vào định Vô sắc, trừ khử Sắc tưởng, chứ không phải
là trừ khử Sắc tưởng mà có thể biết được cõi Dục. Nếu duyên với pháp
này phát khởi khổ pháp trí nhẫn, thì duyên với pháp phát khởi Thế đệ
nhất pháp.
Hỏi: Trong này thì từ “Lại nữa” lý ra không cần phải nói, chỉ cần
nói tiến vào định Vô sắc trừ khử sắc tưởng, cho đến nói rộng. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì nên môn này, có nhiều nơi đối với môn này lấy nghĩa
chính trong văn thuận theo nói như vậy: Tại sao pháp này không nên
nói là hệ thuộc cõi Vô sắc?
Đáp: Tiến vào định Vô sắc tr ừ khử Sắc tưởng, cho đến nói rộng.
Nguyên cớ thế nào bởi vì ở đây là đáp về căn bản đối với nghĩa đã hỏi,
cho nên thuận theo nói như vậy.
Hỏi: Nhưng mà không nói điều ấy, là có ý gì?
Đáp: Nói đến pháp thiết lập ngôn từ luận bàn thì có hai loại:
1. Phương tiện.
2. Căn bản.
Những điều đã nói trước đây, la ø ngôn từ luận bàn phương tiện;
những điều đang nói bây giờ, là ngôn từ luận bàn căn bản, bởi vì căn
bản khác với phương tiện. Lại nữa, nói phương tiện thì pháp ở phía
trước, cần phải như văn mà nói. Có nơi nói như vậy: Luận về đạo có hai
cách, nên là khai thông từ trước đến sau, hai là ngăn chặn làm cho mất
đi. Trong này, phần trước là luận về đạo khai thông từ trước đến sau,
phần sau là luận về đạo ngăn chặn làm cho mất đi. Vì vậy văn này đối
với nghĩa không có gì sai lạc.
Có sư khác nói: Trong này, phần trước biểu hiện về Khổ pháp trí
nhẫn chỉ duyên với cõi Dục, phần sau biểu hiện về Thế đệ nhất pháp và
Khổ pháp trí nhẫn cùng chung nên sở duyên, cho nên pháp ấy nhất định
không hệ thuộc cõi Vô sắc. bởi vì định Vô sắc có trừ bỏ Sắc tưởng, chắc
chắn không duyên với sắc hữu lậu của cõi dưới, trừ ra định Sắc tưởng
thuộc về bốn Vô sắc và ba phạm vi tiếp cận phía trên nó thâu nhiếp.
Hỏi: Có nhiều nơi giải thích, nói  đến loại trừ Sa éc tưởng. Đó là
trong phần này nói tiến vào định Vô sắc, trừ khử Sắc tưởng, cho đến nói
rộng. Trong phần Đại chủng uẩn nói: Thế nào là loại trừ Sắc tưởng?
Đáp: Nghĩa là có Tỳ kheo khởi lên kiến giải thù thắng như vậy,
cho đến nói rộng. Trong Ba-la-diễn-noa, cũng nói như vậy:
“Các cõi loại trừ được Sắc tưởng, c ó thể trừ tất cả các thân. Từ
trong các pháp nội-pháp ngoại, không có điều gì không thấy rõ.”
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 59  
www.daitangkinh.org  
Trong phẩm Chúng Nghĩa, cũng nói như vậy:
“Chẳng phải Tức-Ly đối với tưởng-hữu tưởng, cũng chẳng phải vô
tưởng-chẳng phải trừ tưởng, Bình đẳng loại trừ hết Sắc tưởng như vậy,
nhân duyên ấy không còn gì nhiễm trước nữa.”
Hỏi: Những cách nói như vậy, nghĩa có gì khác nhau?
Đáp: Trong uẩn này nói là không duyên với các sắc lưu chuyển
của địa phía dưới, gọi là trừ bỏ Sắc tưởng. Trong Đại chủng uẩn nói:
Loại bỏ Sắc tích tập làm cho không c òn hiện tiền, gọi là trừ bỏ Sắc
tưởng. Trong Ba-la-diễn-noa và phẩm Chúng nghĩa nói: “Đoạn trừ ái
cõi Sắc, gọi là trừ bỏ Sắc t ưởng”. Có người nói trong phần này trừ bỏ
Sắc tưởng là gồm chung cả bốn niệm trú; Đại chủng uẩn nói trừ bỏ Sắc
tưởng là chỉ riêng thân niệm trú; Ba-la-diễn-noa và phẩm Chúng Nghĩa
nói: “Trừ bỏ Sắc tưởng, là chỉ riêng cho pháp niệm trú.” Có người nói
trong phần này trừ bỏ Sắc tưởng, là thâu nhiếp ở bảy phần vị, đó là bốn
Vô sắc và ba phạm vi tiếp cận phía trên; Đại chủng uẩn nói trừ bỏ Sắc
tưởng, là do tĩnh lự thứ tư thâu nhi ếp; Ba-la-diễn-noa và phẩm Chúng
nghĩa nói: “Trừ bỏ Sắc tưởng ấy, cũng do bảy phần vị thâu nhiếp, đó là
Vị chí-Trung gian-bốn tĩnh lự và phần tiếp cận không vô biên xứ.” Có
người nói như vậy: Đại chủng uẩn nói trừ bỏ Sắc tưởng, là bất cộng bởi
vì chỉ riêng nội đạo mới có, ba nơi còn lại là cọng (chung). Có Sư khác
nói: Uẩn này đã nói đến trừ bỏ Sắc tưởng, là cọng bởi vì nội đạo-ngoại
đạo đều có, ba nơi còn lại là bất  cọng. Như vậy gọi là những cách nói
có nghĩa khác nhau.
Ở trong nghĩa này, lại có phân biệt.
Hỏi: Vì sao Thế đệ nhất pháp, không hệ thuộc cõi Vô sắc?
Đáp: Bởi vì không phải là ruộng đất. Nghĩa là cõi Vô sắc đối với
Thế đệ nhất pháp, không phải là ruộng đất-không phải là đồ dùng-
không phải là phạm vi, không có thể sinh  ra và nuôi lớn Thế đệ nhất
pháp, cho nên ở cõi ấy không có. Lại  nữa, nếu phạm vi có thừa phần
thuận quyết trạch, thì phạm vi ấy có thể có Thế đệ nhất pháp, cõi Vô
sắc không còn phần thuận quyết trạch nào khác, cho nên không có Thế
đệ nhất pháp. Lại nữa, nếu Định có t hể có thiện căn quán sát bốn Đế
khắp ba cõi, thì Định ấy có thể có Thế đệ nhất pháp, đối với định Vô sắc
không có thiện căn này, cho nên không có Thế đệ nhất pháp. Lại nữa,
nếu Định có thể có duyên với hành tướng Vô ngã của tất cả các pháp,
thì phạm vi ấy có thể có Thế đệ nhất pháp, trong định Vô sắc không
có hành tướng này, cho nên không có Thế đệ nhất pháp. Lại nữa, nếu
phạm vi có năng lực tu trí thế tục hiện quán biên, thì phạm vi ấy có thể
60 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
có Thế đệ nhất pháp, trong phạm vi Vô sắc không có sự việc như vậy,
cho nên ở đó không có Thế đệ nhất pháp. Lại nữa, nếu phạm vi có kiến
đạo, thì có thể có Thế đệ nhất pha ùp pháp, trong cõi Vô sắc không có
kiến đạo, cho nên không có Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Dựa vào luận này mà sinh ra luận, tại sao cõi Vô sắc không
có Kiến đạo?
Đáp: Như trước đã nói về nguyên nhân không có Thế đệ nhất
pháp, cũng lấy điều này để chứng minh. Lại có nghĩa khác, nghĩa là cõi
Vô sắc tăng thêm về Xa-ma-tha (c hỉ), cần phải tăng thêm về phạm vi
của Tỳ-bát-xá-na (Quán), mới có thể có kiến đạo. Có nhiều nơi đối với
điều này cùng ngăn chặn cả hai cõi, nghĩ a là cõi Dục thì rất thô trược,
cõi Vô sắc thì rất vi tế, cả hai cõi đều không có Thế đệ nhất pháp. Lại
nữa, cõi Dục thì thiện căn rất yếu kém, cõi Vô sắc thì thiện căn rất đam
mê ý vị, cho nên cả hai cõi đều kh ông có Thế đệ nhất pháp. Lại nữa,
cõi Dục thì rất náo động, cõi Vô sắc thì rất vắng lặng, cho nên cả hai
cõi đều không có Thế đệ nhất pháp. Lại nữa, nếu phạm vi có trí duyên
với khắp nơi và đạo đoạn trừ Kiết, thì phạm vi ấy có thể dó Thế đệ nhất
pháp. Cõi Dục tuy có trí duyên với khắp nơi, nhưng không có đạo đoạn
trừ Kiết; cõi Vô sắc tuy có đạo đoạn trừ Kiết, nhưng không có trí duyên
với khắp nơi, cho nên cả hai cõi đều không có Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Có thể có hai bậc Thánh, cùng sinh ở nên nơi, đối với Thế đệ
nhất pháp mà nên vị thành tựu, nên vị không thành tựu chăng?
Đáp: Có, đó là nên vị dựa vào tĩnh lự thứ nhất mà tiến vào Chánh
tánh ly sinh, nên vị dựa vào tĩnh lự thứ hai mà tiến vào Chánh tánh ly
sinh, hai vị ấy đều mạng chung sinh đến tĩnh lự thứ hai, vị dựa vào tĩnh
lự thứ nhất thì không thành tựu Thế đệ nhất pháp, bởi vì vượt quá phần
vị mà rời bỏ; vị dựa vào tĩnh lự th ứ hai thì vẫn tha ønh tựu Thế đệ nhất
pháp, bởi vì sinh trong phần vị của mình.
Hỏi: Có thể có hai bậc A-la-hán, cùng ở tại cõi Dục đối với Thế
đệ nhất pháp, nên vị thành tựu, nên vị không thành tựu chăng?
Đáp: Có, đó là nên vị dựa vào tĩnh lự thứ nhất tiến vào Chánh
tánh ly sinh, nên vị dựa vào tĩnh lự thứ hai tiến vào Chánh tánh ly sinh,
hai vị ấy đều mạng chung sinh vào tĩnh lự thứ hai, nhưng Trung Hữu
chưa rời xa cõi Dục, cả hai vị đều đắc quả A-la-hán, vị dựa vào tĩnh lự
thứ nhất thì không thành tựu Thế đệ nhất pháp, bởi vì vượt quá phần vị
mà xả thân; vị dựa vào tĩnh lự t hứ hai thì thành tựu Thế đệ nhất pháp,
bởi vì sinh trong phần vị của mình.
Thế đệ nhất pháp nên nói là có tầm-có tứ, cho đến nói rộng.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 61  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: tại sao soạn ra luận này?
Đáp: Tuy đã nói pháp ấy hệ thuộc ở cõi Sắc, mà chưa phân biệt
pháp ấy ở tại phạm vi nào, nay cần phải phân biệt. Như đã biết địa
phương-quốc gia cư trú của người ta, nhưng chưa biết nhà cửa nơi ở…
của họ. Điều này cũng như vậy, cho nên so ạn ra luận này. Lại nữa, vì
khiến cho người nghi ngờ có được sự quyết định. Nghĩa là trước đây nói
rằng: Thế đệ nhất pháp chỉ hệ thuộc cõi Sắc. nhưng trong cõi Sắc có ba
loại phạm vi, đó là:
1. Phạm vi có tầm-có tứ.
2. Phạm vi không có tầm-chỉ có tứ.
3. Phạm vi không có tầm-không có tứ.
Mà lại chưa biểu hiện rõ ràng Thế đệ nhất pháp chắc chắn ở
phạm vi nào? Có những thiện căn chỉ thuộc về phạm vi có tầm-có tứ,
như Từ vô ngại giải. Có những thiện căn chỉ thuộc về phạm vi không có
tầm-không có tứ, như định giải thoát-bốn thắng xứ sau và biến xứ trước.
Có những thiện căn thuộc về phạm vi có tầm-có tứ và không có tầm-
không có tứ, như Hỷ vô lượng. Có người  nói: Cũng như hai giải thoát
đầu và bốn thắng xứ trước, đừng có sinh ra nghi ngờ Thế đệ nhất pháp
chỉ thuộc về nên phạm vi, hoặc là thuộc về hai phạm vi! Nay thành lập
pháp ấy nhất định thuộc về ba phạm vi, cho nên soạn ra luận này.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp nên nói là có tầm-có tứ, không có tầm-chỉ
có tứ hay là không có tầm-không có tứ?
Đáp: Cần phải nói hoặc là có tâm-có tứ, không là không có tầm-
chỉ có tứ, hoặc là không có tầm-không có tứ.
Hỏi: Tại sao biểu hiện rõ ràng Thế đệ nhất pháp thuộc về ba
phạm vi?
Đáp: Bởi vì ngăn chặn các Bộ phía khác chấp rằng thiện căn này
chỉ ở nên phạm vi. Nghĩa là hoặc có Bộ chấp rằng Thế đệ nhất pháp chỉ
thuộc về có tầm-có tứ, có tướng-có cảnh giác, chứ không phải là cùng
dẫn dắt các hành thuộc về duyên của dị sinh. Chỉ thuộc về có tầm-có
tứ, bởi vì kết hợp mà chuyển biến. C ó tướng là bởi vì duyên mà gọi là
dấy khởi. Có cảnh giác là vốn có công dụng. Không phải là cùng dẫn
dắt bởi vì nối tiếp nhau mà chuyển biến. Thuộc về dị sinh, bởi vì dị sinh
đạt được. Duyên với các hành, là duyên với hữu vi. Bởi vì ngăn chặn cái
chấp ấy, cho nên biểu hiện thiện căn này thuộc về tất cả ba phạm vi.
Hỏi: Thế nào là có tầm-có tứ?
Đáp: Nếu dựa vào Tam-ma-địa có tầm có tứ mà tiến vào Chánh
tánh ly sinh, thì nhờ đó mà đạt được Thế đệ nhất pháp, nghĩa là dựa vào
62 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Vị chí định và tĩnh lự thứ nhất, tiến vào Chánh tánh ly sinh mà đạt được
Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Trong này nói dựa vào, là muốn biểu hiện cho pháp nào?
Đáp: Có người nói như vậy: Pha ùp này cùng sinh ra định cho nên
gọi là dựa vào, nghĩa là Thế đệ nhất pháp tương ưng với định, dùng
tiếng dựa vào mà nói pháp này cùng sinh ra, dựa vào có thành văn
chứng minh. Như trong phần Trí uẩn nói: Nếu dựa vào Tam-ma-địa
Không, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy Định tương ưng với Khổ
pháp trí nhẫn, bởi vì dựa vào tiếng mà nói, ở đây cũng như vậy. Có Sư
khác nói: pháp này làm đẳng vô gi án duyên cho Định, nói là dựa vào.
Nghĩa là Nhẫn tăng thượng tương ưng với Định, bởi vì dựa vào tiếng mà
nói. Những cách nói như vậy, chính là pháp ấy thuộc về ba phạm vi, cho
nên gọi là dựa vào. Phần sau nói đến dựa vào, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Thế nào là không có tầm-chỉ có tứ?
Đáp: Nếu dựa vào Tam-ma-địa khô ng có tầm-chỉ có tứ, tiến vào
Chánh tánh ly sinh, thì nhờ đó mà đạt được Thế đệ nhất pháp, nghĩa là
dựa vào tĩnh lự trung gian, tiến vào Chánh tánh ly sinh mà đạt được Thế
đệ nhất pháp.
Hỏi: Thế nào là không có tầm-không có tứ?
Đáp: Nếu dựa vào Tam-ma địa không có tầm-không có tứ, tiến
vào Chánh tánh ly sinh, thì nhờ đó mà đạt được Thế đệ nhất pháp, nghĩa
là dựa vào tĩnh lự thứ hai-thứ ba-thứ tư, tiến vào Chánh tánh ly sinh mà
đạt được Thế đệ nhất pháp.
Nếu dựa vào Vị chí định, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu
nên địa, kiến đạo nên địa, Thế đệ nhất pháp ở hai vị với trí thế tục hiện
quán biên. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ nhất, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì
lúc ấy tu hai địa, kiến đạo nên địa, Thế đệ nhất pháp ở ba địa với trí thế
tục hiện quán biên. Nếu dựa vào tĩnh lự trung gian, tiến vào Chánh tánh
ly sinh, thì lúc ấy tu ba địa, ki ến đạo nên địa, Thế đệ nhất pháp ở bốn
địa với trí thế tục hiện quán biên. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ hai, tiến vào
Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu bốn địa, kiến đạo nên địa, Thế đệ nhất
pháp ở năm địa với trí thế tục hiện quán biên. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ
ba, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu năm địa, kiến đạo nên địa,
Thế đệ nhất pháp ở sáu địa với trí thế tục hiện quán biên. Nếu dựa vào
tĩnh lự thứ tư tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu sáu địa, kiến đạo
nên địa, Thế đệ nhất pháp ở bảy địa với trí thế tục hiện quán biên.
Có Sư khác nói: Nếu dựa vào tĩn h lự thứ nhất, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, thì lúc ấy tu hai địa, kiến đạo hai địa, Thế đệ nhất pháp  ở
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 63  
www.daitangkinh.org  
ba địa với trí thế tục hiện quán biên. Nếu dựa vào tĩnh lự trung gian, tiến
vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu ba địa, kiến đạo ba địa, Thế đệ nhất
pháp ở bốn địa với trí thế tục hiện quán biên. Nguyên cớ thế nào bởi vì
ba địa ấy, đều vốn là nên địa, vốn là nên tùy miên, thiện căn trong này
cùng làm nhân cho nhau, dựa vào địa khác như trước đã giải thích. Bình
xét cho rằng: Sư kia không nên đưa ra cách nói như vậy. Nguyên cớ thế
nào bởi vì nếu đưa ra cách nói như  vậy thì dựa vào tĩnh lự trung gian,
tiến vào Chánh tánh ly sinh, phải đạt được Thế đệ nhất pháp ở hai địa,
đó là có tầm-có tứ và không có tầm-c hỉ có tứ. Nếu như vậy thì trái với
văn này đã nói: Thế nào là có tầm-có tứ? Nếu dựa vào Tam-ma-địa có
tầm có tứ mà tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì nhờ đó mà đạt được Thế
đệ nhất pháp. Thế nào là không có ta àm-chỉ có tứ? Nếu dựa vào Tam-
ma-địa không có tầm-chỉ có tứ, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì nhờ đó
mà đạt được Thế đệ nhất pháp. Đừng có sai lầm này! Vì vậy cách giải
thích trước đối với lý là thỏa đáng.
Hỏi: Vì sao kiến đạo thì tu ở địa mình và địa khác, mà Thế đệ nhất
pháp chỉ tu ở địa của mình?
Đáp: Bởi vì kiến đạo là pháp vô  lậu giải thoát ly hệ, Thế đệ
nhất pháp thì không như vậy. Lại nữa, kiến đạo tuy thuộc về địa nhưng
không rơi vào cõi, Thế đệ nhất pháp thì thuộc về địa mà cũng rơi vào
cõi. Lại nữa, kiến đạo nhờ vào ba duyên mà tu:
1. Nhân nuôi lớn.
2. Cùng làm việc.
3. Cùng đối trị.
Nhân nuôi lớn, nghĩa là sáu địa kiến đạo lần lượt làm nhân. Cùng
làm việc, nghĩa là địa phía trên kiến đạo có những việc cần làm, thì địa
phía dưới kiến đạo cũng có thể làm được. Cùng đối trị, nghĩa là địa phía
trên kiến đạo mà đối trị Hoặc, thì địa phía dưới kiến đạo cũng có thể
đối trị. Tu đạo cũng dùng ba duyên đã nói nhứ trên mà tu ở địa mình
và địa khác. Nhân nuôi lớn, nghĩa là chín địa tu đạo lần lượt làm nhân;
cũng như Pháp trí lìa nhiễm của cõi Dục, cũng tu ba Loại trí, đây chỉ nhờ
vào nên duyên gọi là nhân nuôi lớn. Cùng làm việc, nghĩa là địa phía
trên tu đạo có những việc cần làm, thì địa phía dưới tu đạo cũng có thể
làm được; lại như khổ trí có những việc cần làm, cho đến Đạo trí, cũng
đều có thể làm được. Cùng đối trị, nghĩa là địa phía trên tu đạo đã đối
trị Hoặc, thì địa phía dưới tu đạo c ũng có thể đối trị, lại như nên niệm
có trí này hiện tiền, thì có thể tu v ô lượng niệm ở vị lai. Thế đệ nhất
pháp không phải là nhân nuôi lớn, bởi vì các địa không có năng lực làm
64 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhân cho nhau; cũng không phải là cùng làm việc, bởi vì đối với đoạn
trừ phiền não không có năng lực chứng được; cũng không phải là cùng
đối trị, bởi vì không có năng lực vĩnh viễn đoạn trừ các phiền não. Lại
nữa, Thế đệ nhất pháp có thể lo liệu được dị thục, kiến đạo thì không
như vậy. Lại nữa, Thế đệ nhất pháp bị ái ràng buộc, kiến đạo thì không
như vậy. Lại nữa, Thế đệ nhất pháp có bẩn-có lỗi, có độc-có gai, có
nhiễm-có trược, kiến đạo thì không như vậy. Lại nữa, Thế đệ nhất pháp
dựa vào thân dị sinh, pháp của thân dị sinh thì không tu ở địa khác; kiến
đạo chỉ dựa vào thân Thánh giả, mà pha ùp của thân Thánh giả thì tu ở
địa mình và địa khác.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp và các tr í thế tục hiện quán biên, cũng là
hữu lậu nhưng tại sao trí ấy thì tu ở địa mình và địa khá, mà Thế đệ nhất
pháp chỉ tu ở địa mình?
Đáp: Trí thế tục hiện quán biên là quyến thuộc của kiến đạo, dựa
vào kiến đạo mà tu, như kiến đạo tu ở địa mình và địa khác, trí ấy cũng
như vậy; Thế đệ nhất pháp thì không như vậy. Lại nữa, trí thế tục hiện
quán biên dựa vào thân Thánh giả, Thánh giả có năng lực tu ở địa mình
và địa khác; Thế đệ nhất pháp thì không như vậy. Lại nữa, trí thế tục
hiện quán biên dựa vào thân tùy tín hành-tùy pháp hành, thân ấy có thể
tu đầy đủ địa của mính và địa khác; Thế đệ nhất pháp thì không như
vậy. Lại nữa, trí thế tục hiện quán bi ên có oán địch mà không có thế
mạnh, vì có oán địch cho nên tu ở địa mình và địa khác, vì không có thế
mạnh cho nên dựa vào sức mạnh khác mà tu; Thế đệ nhất pháp không
có oán địch nhưng có thế mạnh, không có oán địch cho nên chỉ tu ở địa
mình, có thế mạnh cho nên dựa vào sức mạnh của mình mà tu. Lại nữa,
trí thế tục hiện quán biên không d ụng công mà được, thuận theo sức
mạnh của kiến đạo mà tu ở địa mình và địa khác; Thế đệ nhất pháp phải
dụng công mà được, cho nên chỉ có thể tu ở địa của mình.
Hỏi: Tại sao sáu địa đã phát khởi kiến đạo, địa phía trên có thể tu
địa phía dưới, nhưng địa phía dưới không thể tu địa phía trên?
Đáp: Pháp của địa phía trên hơn hẳn, lúc hiện tại trước mắt thì có
thể tu địa phía dưới; pháp của địa phía dưới yếu kém, lúc hiện tại trước
mắt không có thể tu địa phía trên. Như người yếu kém hướng về người
hơn hẳn, chứ không phải là người hơn hẳn hướng về người yếu kém; ở
đây cũng như vậy. Lại nữa, địa phía dưới yếu sức dựa vào địa phía trên
mà tu, như người yếu sức dựa vào người sức mạnh; địa phía trên có sức
mạnh không dựa vào địa phía dưới để tu, như người có sức mạnh không
dựa vào người yếu sức. Lại nữa, địa phía dưới hệ thuộc phía trên,   cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 65  
www.daitangkinh.org  
nên địa phía trên có thể tu địa phí a dưới; địa phía trên không hệ thuộc
địa phía dưới, cho nên địa phía dư ới không thể tu địa phía trên được.
Như người hệ thuộc người khác thì bị người khác sai khiến thúc giục,
người không hệ thuộc người khác thì người khác không thể sai khiến
được. Lại nữa, nếu dựa vào địa phía trên, tiến vào Chánh tánh ly sinh,
thì lúc ấy ở địa phía dưới đã được  lìa nhiễm cho nên có thể tu địa phía
dưới. Nếu dựa vào địa phía dưới tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy
ở địa phía trên chưa được lìa nhiễ m; giả sử đã lìa nhiễm nhưng không
được tự tại, bởi vì không dựa vào đó mà tiến vào Cha ùnh tánh ly sinh,
vì vậy địa phía dưới không thể tu địa phía trên được. Lại nữa, nếu ở địa
phía trên tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy ở địa phía dưới đã được
cho nên có thể tu. Nếu dựa vào phía dưới tiến vào Chánh tánh ly sinh,
thì lúc ấy ở địa phía trên chưa đạt được cho nên không thể tu. Giả sử
đã đạt được mà không thể tự tại, bởi vì không dựa vào đó mà tiến vào
Chánh tánh ly sinh. Lại nữa, địa phía dưới cầu mong địa phía trên cho
nên địa phía trên tu địa phía dưới, địa phía trên không cầu mong địa phía
dưới cho nên địa phía dưới không thể tu địa phía trên. Lại nữa, địa phía
dưới có thể đoạn mất địa phía trên, cho nên địa phía trên có thể tu địa
phía dưới; địa phía trên không đoạn mất địa phía dưới, cho nên địa phía
dưới không thể tu địa phía trên. Lại nữa, địa phía dưới có thể làm được
việc của địa phía trên, cho nên địa phía trên cần phải tu địa phía dưới;
địa phía trên không thể làm được việc của địa phía dưới, cho nên địa
phía dưới không thể tu địa phía trên.
Lại nữa, giống như sáu loại pháp bảo vệ, nghĩa là trời Thập Tam,
sợ quán của A-tố-lạc (A-tu-la) gây chiến, bố trí sáu loại quân mà tự bảo
vệ mình:
1. Dựa vào rồng ở trong biển.
2. Trời cõi Kiên Thủ.
3. Trời cõi Trì Man.
4. Trời cõi Hằng Kiều.
5. Trời cõi Tứ Đại Vương.
6. Trời cõi Tam Thập Tam.
Nếu A-tố-lạc từ cung điện của mình ra ngoài, lúc sắp cùng với chư
Thiên phát động chiến tranh, thì nhờ vào rồng ở trong biển, cùng đánh
nhau trước. Nếu rồng có thể đánh tha éng A-tố-lạc, thì năm quân Trời
còn lại an trú, cùng đánh nhau trước. Nếu rồng có thể đánh thắng A-tố-
lạc, thì năm quân Trời còn lại an trú không có chuyện gì. Nếu không có
thể thắng được, thì quân cõi Trời Kiên Thủ lập tức giúp sức chống  cự.
66 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Nếu không thể thắng được, thì quân cõi trời Trì Man tiếp tục giúp sức
chống cự. Nếu ba quan có thể đánh thắng, thì ba quân Trời còn lại an
trú không có chuyện gì. Nếu không thể th ắng được thì quân trời Hằng
Kiều tiếp tục giúp sức chống cự. Nếu bốn quân có thể đánh thắng, thì
hai quân Trời còn lại an trú không có chuyện gì. Nếu không thể thắng
được, thì quân cõi trời Tứ Đại Vươ ng tiếp tục giúp sức chống cự. Nếu
năm quân có thể đánh thắng, thì trời Tam Thập Tam cùng với năm quân
trước, hỗ trợ cùng nhau chiến đấu, khiến cho quân A-tố-lạc thua trận rút
lui bỏ chạy tán loạn.
Như vậy, kiến đạo vì cần phải đối trị Hoặc có kiến mà đoạn, bố trí
ổn định khắp sáu địa, nên là Vị chí định cho đến thứ sáu là tĩnh lự thứ tư.
Nếu dựa vào Vị chí định để tiến vào Chánh tánh ly sinh, vị lai chỉ tu nên
địa, thì kiến đạo đã có thể vĩnh vi ễn đoạn trừ Hoặc do kiến mà đoạn,
năm địa còn lại an trú không có chuyện gì. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ nhất
tiến vào Chánh tánh ly sinh, vị lai sẽ tu hai địa, thì kiến đạo hỗ trợ nhau
vĩnh viễn đoạn trừ Hoặc do kiến mà đoạn, bốn địa còn lại an trú không
có chuyện gì. Nếu dựa vào tĩnh lự trung gian tiến vào Chánh tánh ly
sinh, thì vị lai tu ba địa, kiến đạo hỗ trọ vĩnh viễn đoạn trừ Hoặc do kiến
mà đoạn, ba địa còn lại an trú không có chuyện gì. Nếu dựa vào tĩnh lự
thứ hai tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì vị lai tu bốn địa, kiến đạo củng
hỗ trợ vĩnh viễn đoạn trừ Hoặc do kiến ma ø đoạn, hai địa còn lại an trú
không có chuyện gì. Nếu dựa vào tĩnh lự thứ ba tiến vào Chánh tánh ly
sinh, thì vị lai tu năm địa, kiến đạo cùng hỗ trợ vĩnh viễn đoạn trừ Hoặc
do kiến mà đoạn, tĩnh lự thứ tu an trú không có chuyện gì. Nếu dựa vào
tĩnh lự thứ tư tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì vị lai tu sáu địa, kiến đạo
cũng hỗ trợ vĩnh viễn đoạn trừ Hoặc do kiến mà đoạn. Vì vậy dựa vào
địa phía trên có thể tu ở địa phía dưới, dựa vào địa phía dưới thì không
thể có thể tu được địa phía trên.
Lại nữa, giống như dựa vào núi có sáu lớp hồ, nghĩa là từ đỉnh
núi cho đến chân núi có sáu dòng nước hồ nối liền theo nhau chảy vào,
dòng nước từ nơi cao nhất chảy qua. Khắp sáu hồ, dòng nước tầng thứ
hai chảy qua khắp năm hồ, dòng nước  tầng thứ ba chảy qua khắp bốn
hồ, cho đến dòng nước thứ sáu chỉ chảy qua khắp nên hồ. Như vậy sáu
địa đã phát khởi kiến đạo, thì địa phía  trên có thể tu địa phía dưới, địa
phía dưới không thể tu địa phía trên.
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất pháp, hoặc là tầm tương ưng chứ không
phải là tứ, hoặc là tứ tương ưng chứ không phải là tầm, hoặc là tầm và từ
đều tương ưng, hoặc là tầm và tứ đều không tương ưng chăng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 67  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Có, tầm tương ưng không phải la ø tứ, đó là tứ thuộc Vị chí
định và tĩnh lự thứ nhất, bởi vì tứ không tương ưng với tự tánh. Tứ tương
ưng không phải là tầm, đó là tầm và tĩnh lự trung gian trừ ra tứ, còn lại
tâm-tâm sở pháp. Tầm và tứ đều tương ưng, đó là trong Vị chí định-tĩnh
lự thứ nhất trừ ra tầm-tứ, còn lại tâm-tâm sở pháp. Tầm và tứ đều không
tương ưng, đó là tứ thuộc tĩnh lự trung gian, và tâm-tâm sở pháp của ba
tĩnh lự phía trên, cùng với tất cả tùy tâm chuyển sắc, tâm bất tương ưng
hành.
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất pháp, không phải là có tầm-có tứ,
không phải là không có tầm-chỉ có t ứ, không phải là không có tầm-
không có tứ chăng?
Đáp: Có, đó là tứ của Vị ch í định và tĩnh lự thứ nhất, đó không
phải là có tầm-có tứ.
Hỏi: Nguyên cớ thế nào? Như trong Phẩm Loại Túc nói: “Thế nào
là pháp có tầm-có tứ?
Đáp: Nếu pháp tương ưng với tầm-tứ thì tứ ấy tuy tương ưng với
tầm và không phải là tứ.” Cũng không phải là không có tầm-chỉ có tứ.
Hỏi: Nguyên cớ thế nào? Như trong Phẩm Loại Túc nói: “Thế nào
là pháp không có tầm-chỉ có tứ?
Đáp: Nếu pháp tương ưng với tứ chứ không phải là tầm, thì tứ ấy
chỉ tương ưng với tầm chứ không phải là tứ.” Cũng không phải là không
có tầm-không có tứ.
Hỏi: Nguyên cớ thế nào? Như trong Phẩm Loại Túc nói: “Thế nào
là pháp không có tầm-không có tứ?
Đáp: Nếu pháp không tương ưng với tầm-tứ, bởi vì tứ ấy chỉ là tứ
không tương ưng chứ không phải là tầm.”
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất pháp, tầm và tứ không tương ưng chứ
không phải là không có tứ chăng?
Đáp: Có, đó là tứ của tĩnh lự trung gian, pháp ấy tuy là tầm và tứ
không tương ưng, nhưng không phải là không có tứ. Nguyên cớ thế nào?
Bởi vì tứ là tự tánh.
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất pháp, ở phạm vi có tầm-có tứ cùng với
tứ tương ưng chứ không phải là tầm chăng?
Đáp: Có, đó là tầm của pháp ấy chỉ tương ưng với tứ.
Hỏi: có thể có Thế đệ nhất pháp, ở phạm vi không có tầm chứ có
tứ, là pháp tương ưng chứ không phải là tứ tương ưng chăng?
Đáp: Có, đó là tứ của tĩnh lự trung gian, pháp ấy cùng với tự tánh
vốn không tương ưng.
68 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Có thể có thế đệ nhất pháp, ở phạm vi có tầm-có tứ mà lại
có ba loại, đó là có tầm- có tứ, không có tầm - chỉ có tứ, không có tầm-
không có tứ chăng?
Đáp: Có, có tầm-có tứ, đó là vị chí định và tĩnh lự thứ nhất, trừ ra
tầm tứ còn lại tâm-tâm sở pháp. Không có tầm-chỉ có tứ, thì đó là tầm.
Không có tầm-không có tứ, đó là tùy tâm chuyển sắc, tâm bất tương
ưng hành.
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất pháp, ở phạm vi không có tầm-chỉ có
tứ mà lại có hai loại, đó là không có tầm-chỉ có tứ, không có tầm-không
có tứ chăng?
Đáp: Có, không có tầm-chỉ có tứ, đó là trừ ra tứ của tĩnh lự trung
gian, còn lại tâm-tâm sở pháp. Không có tầm-không có tứ, đó là tứ của
phần vị ấy, và tùy tâm chuyển sắc, tâm bất tương ưng hành.
Thế đệ nhất pháp nên nói là Lạc căn tương ưng, cho đến nói
rộng.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Tuy đã nói về pháp ấy dựa vào phần vị sai biệt, nhưng chưa
phân biệt về tương ưng với nơi nào, nay cần phải phân biệt. Như đã biết
về nhà cửa ở của người ta mà chưa biết gì về bạn bè đôi lứa của họ;
ở đây cũng như vậy, cho nên soạn ra luận này. Có người nói như vậy:
Tuy đã biểu hiện rõ ràng Thế đệ nh ất pháp chung cho cả ba phạm vi,
nhưng chưa nói pháp ấy nối thông với sáu phần vị, nay biểu hiện pháp
ấy tương ưng với ba căn, là muốn làm cho biết được pháp ấy nối thông
ở sáu phần vị, thấy hiện ra rõ ràng như quả cây trong lòng bàn tay, bởi
nhân duyên này cho nên soạn ra luận này.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp nên nói là tương ưng với Lạc căn, tương
ưng với Hỷ căn, tương ưng với Xả căn chăng?
Đáp: Nên nói hoặc tương ưng với Lạc căn, hoặc tương ưng với Hỷ
căn, hoặc tương ưng với Xả căn. Trước  đây đã nói pháp ấy không hệ
thuộc cõi Dục, thì biết là không tương ưng với Ưu căn và Khổ căn, cho
nên chỉ dựa vào ba căn mà soạn lu ận. Tuy nói chung về ba căn tương
ưng ấy, nhưng chưa biểu hiện rõ ràng về sự tương ưng sai biệt, cho nên
cần phải nói thêm về sai biệt.
Hỏi: Thế nào là Lạc căn tương ưng?
Đáp: Nếu dựa vào tĩnh lự thứ ba, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì
lúc ấy đã đạt được Thế đệ nhất  pháp. Nhưng mà ở tĩnh lự thứ ba, Thế
đệ nhất pháp hoặc là tương ưng với Lạc căn, hoặc là không tương ưng.
Tương ưng với Lạc căn, nghĩa là trừ ra  Lạc căn, còn lại tâm-tâm sở
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 4 69  
www.daitangkinh.org  
pháp. Không tương ưng, nghĩa là chính Lạc căn và tùy tâm chuyển sắc,
tâm bất tương ưng hành. Nay tạm thời nói về tâm-tâm sở pháp còn lại,
cho nên nói pháp ấy tương ưng với Lạc căn.
Hỏi: Thế nào là Hỷ căn tương ưng?
Đáp: Nếu dựa vào tĩnh lự thứ hai, tiến vào Chánh tánh ly sinh thì
lúc ấy đã đạt được Thế đệ nhất ph áp. Nhưng mà ở tĩnh lự thứ hai, Thế
đệ nhất pháp hoặc là tương ưng với Hỷ căn, hoặc là không tương ưng.
Tương ưng với Hỷ căn, nghĩa là trừ ra Hỷ căn, còn lại tâm-tâm sở pháp.
Không tương ưng, nghĩa là chính Hỷ căn và tùy tâm chuyển sắc, tâm bất
tương ưng hành. Nay tạm thời nói về tâm-tâm sở pháp còn lại, cho nên
nói pháp ấy tương ưng với Hỷ căn.
Hỏi: Thế nào là Xả căn tương ưng?
Đáp: Nếu dựa vào Vị chí định và tĩnh lự thứ tư, tiến vào Chánh
tánh ly sinh, thì lúc ấy đã đạt được Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Tại sao không nói đến tĩnh lự trung gian?
Đáp: Văn này thuận theo nói như vậy: Nếu dựa vào Vị chí định-
tĩnh lự trung gian và tĩnh lự thứ tư, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc
ấy đã đạt được Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Nhưng mà không như vậy, là có ý gì chăng?
Đáp: Đã nói về Vị chí định thì nên biết cũng nói đến tĩnh lự trung
gian và tĩnh lự thứ tư, tiến vào Chánh tánh ly sinh thì lúc ấy đã đạt được
Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Nhưng mà không như vậy, là có ý gì chăng?
Đáp: Đã nói về Vị chí thì nên biết cũng nói đến tĩnh lự trung gian.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì âm Vị chí cũng đã biểu hiện về pháp ấy, đều
là chưa đến phạm vi căn bản.
Hỏi: Như phần Đại chủng uẩn nói: Đại chủng dựa vào Định   nào
diệt?
Đáp: Dựa vào bốn tĩnh lự hoặc là Vị chí định. Nhưng ba phạm  vi
này thì Thế đệ nhất pháp hoặc là tương ưng với Xả căn, hoặc là không
tương ưng. Tương ưng với Xả căn, nghĩa là trừ ra xả căn, còn lại tâm-
tâm sở pháp. Không tương ưng, nghĩa là chính xả căn và tùy tâm chuyển
sắc, tâm bất tương ưng hành. Nay tạm thời nói về tâm-tâm sở pháp còn
lại ấy, cho nên nói pháp ấy tương ưng với xả căn.
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất pháp, không tương ưng với Lạc căn-
Hỷ căn-xả căn chăng?
Đáp: Có, nghĩa là pháp ấy tùy tâm chuyển sắc, tâm bất tương ưng
hành.
70 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất  pháp pháp là pháp tương ưng mà
không tương ưng với Lạc căn-Hỷ căn-Xả căn chăng?
Đáp: Có, nghĩa là chính ba căn, bởi vì pháp ấy không tương ưng
với căn của tự tánh-tha tánh.


„