A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 30

Việt dịch

QUYỂN 30

LUẬN VỀ ÁI KÍNH (Phần 2)

Thế nào là cung kính cúng dường? cho đến nói rộng ra….
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này ?
Đáp: Trước đây tuy nói tách biệt  về tự tánh của cung kính cúng
dường, nhưng chưa nói tổng quát về s ự chuyển đổi đối với nên cảnh,
nay cần hiểu rõ ràng hai pháp này chuyển đổi đối với nên cảnh, cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là cung kính cúng dường?
Đáp: Như có nên loại hữu tình đối với Phật-Pháp-Tăng-Thân giáo
-Quỹ phạm, và mình thuận theo người có trí, tôn trọng người cùng chung
phạm hạnh, thiết lập sự cúng dườn g cung kính mà an trú, nếu đối với
điều này có sự cúng dường và cung kí nh, thì gọi đó là cung kính cúng
dường
Trong này, nghĩa nên loại hữu tình như trước đã nói, đó là dự sinh
hoặc là thánh giả. Đối với Phậ t thiết lập sự cúng dường cung kính mà
an trú, là chỉ thiết lập sự cúng dườ ng tài vật cung kính mà an trú, chứ
không phải là cúng dường Pháp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Phật đối
với các Pháp đã đạt được cứu cánh, không còn tiếp nhận pháp học từ
người khác, không ai có năng lực nói pháp cho Đức Thế Tôn khiến phát
sanh giác tuệ thiện xảo chưa từng có. Đối với Pháp thiết lập sự cúng
dường cung kính mà an trú, có bản không nói đến cung kính cúng dường
Pháp, bởi vì đối với Niết-bàn không có nghĩa về duyên. Trước đây, nói
cúng dường, nghĩa là có thể làm duyên, cho nên không nói đến. Nhưng
có bản nói là tuy đối với Niết-b àn không có nghĩa si nh trưởng, mà có
nghĩa đối với Niết-Bàn làm cho hiểu bày rõ ràng, nghĩa là dùng tài vật
và giáo pháp để cúng dường Niết-bàn khiến cho các hữu tình cung kính
mong cầu chứng được, từ đây lần lượt chuyển tiếp đoạn trừ chướng ngại
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 535  
www.daitangkinh.org  
mà chứng được.
Lại nữa, Pháp có hai loại:
1. Thế tục, nghĩa là các pháp như danh, thân…
2. Thắng nghĩa, đó là cứu cánh Niết-bàn. Tuy đối với pháp thắng
nghĩa không có nghĩa sinh trưởng, cho nên đối với pháp cũng có sự cung
kính cúng dường.
Hỏi: Những vâtï cúng dường Pháp thì nên ai tiếp nhận ?
Đáp: Vật cúng dường Pháp thế tục  thì sư thuyết pháp nên tiếp
nhận, hoặc nên dùng vật này để viết chép Chánh Pháp. Vật cúng dường
pháp thắng nghĩa, nên chịu khó giữ gìn hơn nữa, giống như giữ gìn vật
dùng trong chùa tháp .
Đối với Tăng thiết lập sự cúng dường cung kính mà an trú, bao
gồm cả hai sự cúng dường tài vật và pháp. Cúng dường tài vật, nghĩa là
dùng các vật phẩm như hương hoa, y phục, đồ ăn uống… để cúng dường
Tăng chúng, hoặc tổ chức những việc như hội lớn mỗi năm…, đó gọi là
cúng dường tài vật cho Tăng, cúng dường Pháp, như là dùng những âm
thanh như ba sự khế hợp, vì mọi người giải thích rộng về chánh pháp,
hoặc ở trong chúng luận bàn-quyết đoán và chọn lựa; hoặc ở trong
chúng ca ngợi công đức tốt đẹp, trình bày những nguyện vọng của mình
khiến mọi người vui thích, những việc  như vậy đều gọi là cúng dường
Pháp đối với Tăng.
Đối với Thân giáo Quỹ phạm và mình thuận theo nên người có trí,
tôn trọng người cùng chung phạm ha ïnh, thiết lập sự cúng dường cung
kính mà an trú, cũng bao gồm hai loại cúng dường Tài vật và Pháp.
Cúng dường tài vật, nghĩa là dùng y bát, đồ ăn thức uống, thuốc thang
và mình thuận theo, nên Sa môn để cung cấp đầy đủ mà cúng dường vị
ấy. Cúng dường Pháp, nghĩa là dùng ba Tạng để khuyến khích khiến họ
thọ trì, hoặc giải thích giúp họ khiến cho không nghi ngờ vướng mắc,
hoặc lại khuyến khích cầu mong khiến cho tu tập chánh hạnh, những sự
việc như vậy đều gọi là cúng dường Pháp.
Trong cảnh thù thắng của Tam Ba ûo và thầy bạn đã nói ở trên,
tùy thuận cúng dường cung kính mà an  trú, ở trong hoàn cảnh khác thì
không quyết định, có sự cúng dường thì theo như trước cần phải nói.
Hỏi: Cung kính cúng dường có đủ ở nơi nào ?
Đáp: Cõi Dục có đủ chứ không phải là cõi Sắc-Vô sắc. Ở trong cõi
Dục thì bốn loại có đủ chứ không phải là Nại-lạc-ca, bởi trong địa ngục
không có cúng dường tài vật mà chỉ có pháp.
Hỏi: Cúng dường tài vật và pháp này ai thiết lập, ai tiếp nhận ?
536 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Phật có năng lực thiết la äp hai loại cúng dường tài vật và
pháp đối với tất cả hữu tình, họ tu øy theo sự thích hợp mà có thể tiếp
nhận, tất cả hữu tình đối với Phật, tùy theo sự thích hợp có thể thiết lập
cúng dường tài vật chứ không phải là cúng dường Pháp, bởi vì không có
ai có năng lực nói Pháp cho Phật và không có năng lực phát sinh giác
tuệ thiện xảo chưa từng có của Phật.  Độc giác trừ Phật ra thì có năng
lực thiết lập hai loại cúng dường tài vật và pháp đối với tất cả hữu tình,
họ tùy theo sự thích hợp mà có thể tiếp nhận, tất cả hữu tình đối với
Độc giác, tùy theo sự thích hợp mà thiết lập sự cúng dường tài vật, chứ
không phải là sự cúng dường pháp. Xá lợi  tử trừ Phật và Độc giác ra,
có năng lực thiết lập sự hai loại cúng dường tài vật và pháp đối với tất
cả hữu tình, họ tùy theo sự thích hợp mà tiếp nhận, tất cả hữu tình đối
với Xá lợi tử, tùy theo chỗ thích hợp có thể thiết lập sự cúng dường tài
vật, chứ không phải là cúng dường pháp. Đại Mục-kiền-liên trừ Phật,
Độc giác và Xá lợi tử ra, có năng lực thiết lập hai loại cúng dường tài
vật và pháp đối với tất cả hữu tình, họ tùy theo sự thích hợp mà có thể
tiếp nhận; tất cả hữu tình đối với Đạ i Mục-Kiền-Liên, tùy theo sự tích
hợp có thể thiết lập cúng dường tài vật, chứ không phải là cúng dường
pháp. Cho đến người căn tánh nhanh nhạy đối vói người căn tánh chậm
chạp, tùy theo sự thích hợp có thể thiết lập hai loại cúng dường tài vật
và pháp, họ tùy theo sự thích hợp ma ø có thể tiêp nhận; người căn tánh
chậm chạp đối với người căn tánh nhanh nhạy, tùy theo sự thích hợp có
thể thiết lập cúng dường tài vật chứ không phải là cúng dường pháp, họ
tùy theo sự thích hợp mà tiếp nhận.
Hỏi: Nếu không dùng pháp để cúng dường Phật thì trong pháp đã
nói phải thông hiểu thế nào? Như nói: “Này Tỳ kheo, lành thay! lành
thay! Ông mới có thể dùng âm thanh hòa nhã trong trẽo tuyệt vời, rõ
ràng dễ hiểu, sáng tỏ, đọc tụng chánh pháp làm cho ta hoan hỷ”
Đáp: Đức Thế Tôn muốn khiến cho Văn câu chi nhĩ có được sự vô
úy cho nên nói ra như vậy, chứ không phải Đức Phật tiếp nhận sự cúng
dường pháp từ vị ấy. Nghĩa là Thân giáo Ca-đa-diễn-na sai Tỳ kheo ấy
đi đến nơi Đức Phật, vì các Tỳ kheo ấy ở vùng lạnh lẽo biên giới xa xôi
để cầu xin năm điều :
1. Xin luôn được tắm gội.
2. Dùng da thú làm áo lót thân và đồ dùng trãi chỗ ngồi.
3. Xin luôn luôn mang giày da bọc quanh chân.
4. Xin trì luật để cho người thứ năm được thọ giới đầy đu.û
5. Xin phép nếu có Tỳ kheo sai người mang y cho Tỳ kheo khác,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 537  
www.daitangkinh.org  
nếu Tỳ kheo ấy không nhận thì chúng con phân xử y này như thế nào?
Văn câu chi nhĩ vâng lời Thân giáo sai bảo đi đến nơi Đức  phật.
Đức Thế Tôn với uy đức sâu nặng , hàng Thích Phạm bảo vệ thế gian
hãy còn không có thể đứng gần bên để nhìn thẳng huống hồ Tỳ kheo ấy
mà vội vàng dám tự minh thưa thỉnh hay sao? Đức Phật biết sự việc này
liền bảo với A-nan rằng: ông có thể dẫn Tỳ kheo kia đến phòng ngủ của
Ta,trãi đồ nằm mà nghỉ ngơi ở đó ! A-nan làm theo lời dạy, Đức Phật và
Tỳ kheo ấy cùng nghỉ ngơi đến cuối  đêm, biết Tỳ kheo ấy không còn
mệt mỏi liền bảo cho biết rằng: Ông nên tụng cho ta nghe về pháp mà
ông đã hiểu! Văn câu chi nhĩ dùng ba âm thanh phù hợp tụng về pháp
mà mình đã hiểu, Đức Thế Tôn hoa n hỷ vì muốn làm cho Tỳ kheo ấy
có được sự can đảm không sợ hãi điều gì để có thể trình bày những điều
thưa thỉnh cho nên khen ngợi rằng: Lành thay! Lành thay!...
Có người đưa ra cách nói như vậy: Đức Thế Tôn khen ngợi Tỳ
kheo ấy trong quá khứ đã tu nghiệp đạo thanh tịnh mà cảm được âm
thanh tuyệt vời như vậy , khiến người thích nghe cho nên nói như vậy,
chứ không phải là tiếp nhận sự cúng dường pháp từ Tỳ kheo ấy.
Có Sư khác nói: Đức Thế Tôn khen ngợi Tỳ kheo ấy có năng lực
đọc tụng khéo léo và thọ trì các kinh như Ba-la-diễn-noa, Kiến đế… cho
nên nói ra như vậy, chứ không phải là tiếp nhận sự cúng dường pháp từ
Tỳ kheo ấy.
Hoặc có người nói: Bởi vì t ỳ kheo ấy ở nước Phong Mã l2m các
phật sự, Đức Thế Tôn khen ngợi Tỳ keo ấy lại khiến cho vô lượng hữu
tình trong nước ấy cung kính tôn trọng tiếp nhận giáo pháp, cho nên nói
ra như vậy, chứ không phải là tiếp nha än sự cúng dường pháp từ vị Tỳ
kheo ấy.
Lại có người nói: Đức Phật khen ngợi đệ tử có nhiều nhân duyên
chứ không phải là tiếp nhận giáo pháp; hoặc là bởi vì ngăn chặn sự phỉ
bán của họ, như bảo với Vô Diệt ra èng: nay ta đau lưng, ông có thể vì
các Tỳ kheo mà giải thích rộng về pháp tiếp cận kiên cố, chỉ có ông có
năng lực nói về sự việc thù th ắng như vậy. Hoặc muốn làm cho người
ấy nói năng có uy lực nghiêm túc , như bảo với Mục-Liên: Chỉ có ông
có năng lực nói về pháp vi diệu cho các hàng Thích chủng ở thành Kiếp
tỷ la. Hoặc muốn hiển bày công đức to lớn của người ấy, như Đức Phập
khen ngợi Xa-lợi-tử rằng: ông có năng lực nói pháp như Sư tử hống, lời
ông đã nói là lời quyết định.
Hỏi: Trong kinh khác nói lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Đức
Phật bảo với A-nan đà: Lành thay! Lành thay! Như ông đã nói tinh tiến
538 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
mau chóng được vô lượng bồ đề, ta  nghe ông nói sinh tâm hoan hoan
hỷ vô cùng”
Đáp: Đức Phật vì Khánh hỷ đã nói đúng lúc cho nên nói ra lời này,
chứ không phải là tiếp nhận giáo pháp. Nghĩa là Đức Bạc-già-phạm vì
giáo hóa hữu tình mà đã từng vượt qua  đường xa vất vả mệt mỏi, lưng
đau ê ẩm, đến dưới nên tán cây dùng y Bảy điều xếp thành bốn để làm
đồ nằm, lấy y năm điều che trên thân thể, y tăng gìa chi làm gối kê đầu,
nằm nghiêng hông bên phải giống như Sư tử chúa, bảo với A-nan rằng:
Ông có thể vì các Tỳ kheo mà nói pháp, không nên để thời gian đi qua
vô ích ! Lúc bấy giờ A-nan vâng theo thánh chỉ của Đức Phật vì chúng
Tỳ kheo mà nói Bảy giác chi rằng: Này các nhân giả! Những giác chi
như Niệm,… là Đức Thế Tôn của chúng ta tự hiểu rõ tự nói ra, dựa vào
sự chán ngán xa rời đoạn diệt mà hồi hướng đối với tất cả. Như vậy cho
đến những Giác chi như Xả…, nói rộng ra cũng như vậy.
Lúc Đúc Thế Tôn nghe A-nan nói về tinh tiến liền lấy lên trí kiến
nhớ lại đời trước: Ta ở trong ba vô số kiếp quá khứ, nhờ vào sức mạnh
tinh tiến mà tu gia hạnh nhanh chóng được trọn vẹn, mau chứng được
Vô thượng Chánh giác Bồ-đề. Nghĩ r ồi phát sinh hoan hỷ thù thắng,
nhờ vào sức mạn của tân hoan hỷ na øy mà lưng đau liền khỏi hẳn, lập
tức đứng dậy sửa lại y phục ngồi xếp bàn tròn, bảo với A-nan rằng; Ông
nói về tinh tiến cho đại chúng nghe cha êng? A-nan thưa với Đức Phật:
Vâng đúng như vậy ĐứcThế Tôn! Đức Thế Tôn khen A-nan rằng: Lành
thay! Lành thay! Ta nhờ tinh tiến mà mau chứng được Bồ-Đề, nay ông
nói đến nói điêu này cho nên ta hoan hỷ. Đức Phật khen ngợi nói đúng
lúc, chứ không phải tiếp nhận cúng dường.
Hỏi: Trong Tỳ-nại-da nói lại  thông hiểu như t hế nào? Như nói:
“Này A-nan! Nay Ta tăng thêm pháp thiện xuất ly sinh tâm hoan hỷ
vô cùng”. Nếu muốn tiếp nhận sự cúng dường pháp của người khác thì
tăng trưởng pháp thiện xuất ly như thế nào?
Đáp: Bởi vì Đức Phật lấy sự việc của người khác để làm sự việc
của chính mình, pháp thiện của người  khác tăng thêm liền nói ra như
vậy. Nghĩa là loài hữu tình phần nhiều dựa vào Phật pháp mà xuất gia
với niềm tin thanh tịnh, thọ giới cụ túc, tụng trì ba tạng, ở chốn A-luyện-
nhã vắng lặng tư duy, tiến vào quyết định đúng đắn đạt được quả lìa
dục cho đến lậu tận, hoặc gieo trồng chủng tử giải thoát sinh lên cõi
trời. Đức Phật biết sự việc này vô cùng hoan hỷ nên dấy lên ý niệm như
vậy: Vô lượng hữu tình nhờ uy lực của ta mà tăng trưởng pháp thiện thế
gian và xuất thế gian, việc của họ đã làm cũng chính là việc của Ta,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 539  
www.daitangkinh.org  
thật là đáng vui mừng. Vì vậy nói ra như thế. Nhưng Đức Thế Tôn biết
chắc chắn không tiếp nhận của sự cúng dường pháp từ người khác, bởi
vì công đức của pháp thân vô cùng viên mãn, mà sinh thân chắc chắn
cần đến sự cung cấp của cơm áo…, cho nên có tiếp nhận sự cúng dường
tài vật của người khác
Thế nào là thân lực? Cho đến nói rộng ra…
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh
nghĩa. Nghĩa là hoặc có người chấp: thân lực và thân yếu kém không có
tự thể riêng biệt. Như Luận phái phân biệt, họ đưa ra cách nói như vậy:
Lúc tâm có lực thì nói là thân lực, lúc tâm không có lực thì nói là thân
yếu kém, cho nên thân lực và thân yếu kém không có tự thể riêng biệt,
do xúc xứ thâu nhiếp. Hoặc có người chấp: Tự thể của thân lực chính là
tinh tiến, tự thể của thân yếu kém tức là giải đãi. Như pháp Mật Độ đã
chấp, vì ngăn chặn cái chấp ấy mà biểu hiện rõ ràng có khác biệt giữa
thân lực và thân yếu kém, chứ không phải là tinh tiến hay giải đãi. Có
người chấp: Thân lực và thân yếu kém không có tự thể nhất định. Như
phái Thí dụ, họ đưa ra cách nói như vậy: Lực  của voi mạnh hơn ngựa,
lực của ngựa mạnh hơn trâu, cho nên biết mạnh và yếu không có tự thể
nhất định. Vì ngăn chặn cái chấp ấy mà hiển bày thân lực yếu kém có
tự thể nhất định, do xúc xứ thâu nhiếp, bởi vì tự tánh của tất cả các pháp
đều xác định, cho nên các pháp hữu vi  đều có tự thể hơn kém đã đươc
quyết định. Như mắt đối với sắc trô ng thấy rõ ràng thì gọi là sự trông
thấy hơn hẳn, không rõ rãng thì gọi là yếu kém, nói rộng ra cho đến
ý biết các pháp cũng lại như vậy, trong đó điều có tánh hơn kém nhất
định, thân lực và  thân yếu kém nên biết cũng như vậy
Hỏi: Nếu thân lực và thân yếu kém đều có tánh nhất định, thì Phái
Thí Dụ chất vấn nên thông hiểu như thế nào?
Đáp: Tuy voi, ngựa… có mạnh yế u đối đãi nhau, tên gọi không
quyết định mà có thể nhất định. Nghĩa là ngựa kém hơn so với voi, bởi
vì Đại chủng nhiều hơn Đại chủng ít, nếu ngựa kém hơn so với trâu, thì
bởi vì Đại chủng ít mạnh hơn Đại chủng nhiều. Như ngựa, các loài khác
nên biết cũng như vậy, bởi vì mạnh và yếu do Đại chủng đều sai khác,
cho nên đối đãi lẫn nhau tùy tên gọi tuy không nhất định mà thể luôn
luôn khác biệt. Vì ngăn chặn cái cha áp kì lạ của các tông chỉ khác như
vậy, mà để biểu rõ ràng về thân lực, thân yếu kém thật sự có thể riêng
biệt, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là thân lực?
540 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Những thân dũng mãnh, mạnh khỏe, nhanh nhẹn có năng
lực làm được mọi việc thì gọi là tha ân lực. Luận Sư của bản luận này
đối với văn nghĩa khác nhau có được sự khéo léo tài tình, cho nên dùng
các loại văn từ để biểu hiện rõ ràng về thân lực mà thể không có gì sai
khác.
Hỏi: Thế nào là thân yếu kém?
Đáp: Những thân dũng mãnh, mạnh khỏe, nhanh nhẹn có năng
lực làm được mọi việc thì gọi là thân lực. Luận Sư của bản luận này đối
với văn nghĩa khác nhau có được sự khéo léo tài tình, cho nên dùng các
loại văn từ để biểu hiện rõ ràng về thân yếu kém mà thể không có gì
sai khác.
Hỏi: Thân lực và thân yếu kém có mấy thứ thâu nhiếp, mấy thứ
nhận biết?
Đáp: Nên thứ thâu nhiếp đó là xú c xứ, hai thức nhận biết dó là
thân thức và ý thức. Trong thân thức chỉ hiểu rõ sự tướng của nó. Ý thức
hiểu rõ về tự tướng và cọng tướng của nó. Lời nói này chính là ngăn
chặn Luận giả phái phân biệt cha áp thân lực và thân yếu  kém  không
có tự có tự thể riêng biệt,biều hiện rõ ràng hai thân này có tự thể riêng
biệt. Nếu không có tự thể thì sẽ không phải là xúc xứ thâu nhiếp và do
hai thứ nhận biết, bởi vì tâm lực có hay không có chẳng phải là xúc xứ
thâu nhiếp và hai thức nhận biết, như ha i lực sĩ vào lúc sáp vào nhau,
cổ tay vừa giao nhau thì biết rõ đối phương mạnh hay yếu. Trong này,
Luận chủ dẫn ra sư việc hiện tại để thí dụ, muốn làm cho người trí,
người ngu đều được hiểu rõ. Dựa vào đây mà ngăn chặn pháp Mật
Bộ chấp thân lực là tinh tiến, thân yếu kém là giãi đãi, hiển bày thân
lực và yếu kém không phải tinh tấn hay giãi đãi. Nếu không như vậy
thì cổ tay vừa giao nhau lẽ nào biết rõ mạnh hay yếu? Tinh tấn và giải
đãi không phải là dùng tay tiếp xúc mà có thể biết được. Lại như người
mạnh nắm lấy người yếu thì sức h ơn kém biết rõ lẫn nhau cũng như
vậy. Trong này, Luận chủ dẫn ra thí dụ thứ hai để tiếp xúc hiển bày về
nghĩa ấy khiến cho dễ dàng biết rõ. D ựa vào đây mà ngăn chặn phái
Thí Dụ chấp thân lực thân yếu kém không có tự thể nhất định, biểu hiện
rõ ràng hai thân này có tự thể nhất định. Nếu không như vậy thì không
phải là vừa nắm lấy liền biết rõ mạnh hay yếu, bởi vì đối đãi nhau nhờ
vào pháp chứ chắc chắn không phải là do Thân thức mà có thể biết rõ
được.
Hỏi: Thân lực và thân yếu kém lấy gì làm tự tánh ?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Lấy Đại chủng làm tự
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 541  
www.daitangkinh.org  
tánh.
Hỏi: Đại chủng nào Tăng gọi là thân lực, Đại chủng nào thân gọi
là thân yếu kém?
Đáp: Có người nói Đại chủng không có tăng riêng biệt, nhưng bốn
đại chủng có mạnh mẽ thì gọi là tha ân lực, có gầy yếu gọi là thân yếu
kém. Có người nói: Địa giới tăng cho nên gọi là thân lực, Thủy giới tăng
gọi là thân yếu kém. Vật bên ngoài  cũng như vậy, núi non, cây cối…
bởi vì Địa giới tăng cho nên thể cu ûa chúng rắn chắc, dưa, bầu, mướp,
bí…, bởi vì Thủy địa giới nên thể c ủa chúng mềm yếu. Có Sư khác nói:
Thân lực và thân yếu kém không phả i là bốn đại chủng mà là do Xúc
đã tạo ra.
Hỏi:Trong bảy xúc đã tạo ra thì cái gì tăng mà gọi là thân lực, cái
gì tăng gọi là thân yếu kém ?
Đáp: Có người nói: Bởi vì tăng phần nặng cho nên gọi là thân lực,
tăng phần nhẹ gọi là thân yếu kém. Vật bên ngoài cũng như vậy, nặng
thì thể cứng rắn, nhẹ thì thể yếu m ềm. Có người nói: Hai loại này do
xúc mà tạo ra chứ không phải là do bảy xúc thâu nhiếp, nghĩa là bảy
bảy loại bên ngoài có riêng xúc đã tạo ra, gọi là thân lực và thân yếu
kém.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy. Ngay nơi bốn Đại chủng
và xúc đã tạo ra, đều là tư tánh của thân lực và thân yếu kém, nghĩa là
nếu điều hòa cùng nhau gọi là thân lực, nếu không điều hòa cùng nhau
gọi là thân yếu kém.
Hỏi: Như trong kinh nói: “Thân của Bồ-tát có đủ lực Na-la-diên”
Lực này thì lượng của nó như thế nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như  vậy: Lực của mười con trâu
bình thường bằng lực của nên con tr âu lông nhỏ (hào ngưu), lực của
mười con trâu lông nhỏ bằng lực n ên con trâu lông xanh (thanh ngưu),
lực của mười con trâu xanh bằng l ực của mộât con voi bình thường, lực
của mười con voi bình thường bằng lực nên con voi chúa (hương tượng),
lực của mười con voi chúa bằng lực  của nên Đại-nặc-kiện-na, lực của
mười Đại-nặc-kiện-na bằng lực của  Bác-la-tắc-kiến-đế, lực mười con
Bác la tắc kiến bằng nửa lực của Na-la-diên, hai nửa lực của Na-la-diên
bằng lực của nên Na-la-diên. Thân lực  của Bồ-tát cùng với lực này
bằng nhau.
Có Sư khác nói: Lượng này rất ít,  cần phải nói là lực của mười
con trâu bình thường bằng lực của nên con trâu lông nhỏ, lực của mười
con trâu xanh bằng lực của nên con voi bình thường, lực của mười  con
542 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
voi bình thường bằng lực của nên con voi rừng( dã tượng), lực của mười
con voi rừng bằng lực của nên con voi Yết-noa-lổ-ha, lực của mười con
voi Yết-noa-lỗ-ha bằng lực của nên con voi A-la-trạch-ca, lực của mười
con voi A-la-trạch-ca bằng lực của nên con voi Căng-kì-lạc-ca, lực của
mười con voi Căng-kì-lạc-ca bằng lực của nên con voi ở Tuyết sơn, lực
của mười con voi ở Tuyết sơn bằng l ực của nên con voi ở Hương sơn,
lực của mười con voi ở Hương sơn bằng lực của nên con voi ở Thanh
sơn, lực của mười con voi ở Thanh sơn bằng lực của nên con voi ở
Hoàng sơn, lực của mười con voi  ở Hoàng sơn bằng lực của nên con
voi ở Xích sơn, lực của mười con voi Xích sơn bằng lực của nên con
voi ở Bạch sơn, lực của mười con voi ở Bạch sơn bằng lực của nên con
voi Ốt-bát-la, lực của mười con voi Ốt-bát-la bằng lực của nên con voi
Câu-mâu-đà, lực của mười con voi Câu mâu đà bằng lực của nên con
voi Bát-đạt-ma, lực của mười con voi  Bát-đạt-ma bằng lực của  nên
con voi Bôn-trà-lợi-ca, lực của mười con voi Bôn-trà-lợi-ca bằng lực
của nên con voi Bát đặc-mạc-ca, lực của mười con voi Bát-đặc-mạc-ca
bằng lực của nên con voi Đại-bát-dặ c-mạc-ca , lực của mười con voi
Đại-bát-đặc-mạc-ca bằng lực của nên Đại Hương tượng, lực của mười
con voi bình thường bằng lực của nên con voi rừng, lực của mười Đại
Hương tượng bằng lực của nên Đại nặc  kiện na, lực của mười Đại-nặc
kiện-na bằng lực của nên Bát-la-tắc-kiến, lực của mười Bát-la-tắc-kiến
bằng lực của nên Sa lãng già, lực của mười Sa lãng già bằng lực của
nên Phạt lãng già, lực của mười Phạ t lãng già bằng l ực của nên Già-
lộ-na, lực của mười Già-lộ-na bằng l ực của nên Phạt-la-già-lộ-na, lực
của mười Phạt-già-lộ-na bằng nửa lực  của Na-la-diên, hai nửa lực của
Na-la-diên bằng lực của nên Na-la-diên. Thân lực của Bồ-tát cùng với
lực này bằng nhau.
Hoặc có người nói: Lượng này hãy  còn ít cần cần phải nói thân
của Bồ-tát có mười tám đốt xương lớn, nên đốt xương lớn đều có lực
của nên Na-la-diên.
Lại có người nói: Lượng này hãy còn ít cần cần phải nói thân của
Bồ-tát có mười tám đốt xương lớn, nên đốt xương lớn đều có lực của
mười tám Na-la-diên.
Hoặc lại có người nói: Lượng này hãy còn ít, cần phải nói là trong
thân của Bồ-Tát có tổng cộng ba trăm hai mươi đốt xương lớn nhỏ, đốt
xương nhỏ nhất có lực của nên Na-la-diên, đốt xương lớn tiếp đó có lực
của hai Na-la-diên, lấn lượt lớn hơn thì lực tăng lên gấp bội.
Có người khác lại nói: Lượng này hãy còn ít, cần phải nói thân
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 543  
www.daitangkinh.org  
lực của Bồ-Tát bằng lực của nên ngàn con voi chúa Ái-la-phạt-noa. Lực
con voi chúa này thì lượng ấy thế nào? Nghĩa là toàn thân của con voi
chúa này tươi sáng trắng nõn như sắc  hoa sen trắng Câu-mâu-đà, bảy
chi an trú tốt lành có đủ sáu ngà, đầu của voi chúa đỏ hồng như sắc của
Nhân-đạt-la-cù-bác-ca , sườn hai bên trái phải dều hai Du-thiện-na rưỡi,
phần thân trước sau đều nên Du-thiện-na, thân lượng vòng quanh là bảy
Du-thiện-na, cao thấp chỉ nên Du-t hiên-na rưỡi. Đây là thân thường
xuyên biến hóa không nhất định, voi chúa này có tám ngàn Long tượng
làm quyến thuộc, thân đều tươi sáng trắng nõn như Câu-mâu-đà, có đủ
sáu ngà, bảy chi an trú tốt lành, đầu ấy đỏ hồng như son trước khói lửa.
Nếu Chuyển luân vương xuất hiện thế gian, thì trong những coi voi này
có nên con thuận theo mà ứng hiện. Trời Tam thập tam muốn dạo chơi
trong vườn, nhờ phước lực của Trời, cho nên lúc vừa khởi Tâm, khiến
cho ngà của Đại tượng vương hiện ra màu sắc kì lạ, liền dấy lên ý niệm
rằng; Bậc Thiên Đế Thích nay ca àn cỡi mình đi vào khu vườn dạo chơi.
Ngay lập tức từ châu Thiệm bộ này ẩn đi mà đến hiện ra ở trước cung
của Thiên Đế Thích, trên thân hiệ n ra ba mươi hai đầu, đều có đủ sáu
ngà như màu sắc của đầu vốn có, đầu này và đầu vốn có là ba mươi ba
đầu, trên mỗi nên ngà hóa làm bảy chiếc hồ, trong mỗi nên hồ hóa làm
bảy đóa hoa sen, trên mỗi nên hoa sen hóa làm bảy tòa nhà báu, trong
mỗi nên tòa nhà hóa làm bảy đài báu, trong mỗi nên đài báu hóa làm
bảy bức rèm báu, trong mỗi bức rèm báu hóa làm bảy Thiên nữ, mỗi
nên Thiên nữ hóa làm bảy người hầu hạ, mỗi nên người hậu hạ hóa làm
bảy kỉ nữ tấu lên các loại kỉ nhạc. H óa hiện như vậy rồi, lúc ấy Thiên
Đế Thích và các quyến thuộc bước lên đầu voi vốn có ấy, ba mươi hai
vị trời và các quyến thuộc bước lên ba mươi hai đầu voi đã được hóa
hiện, gia tộc chư thiên trong mười ngàn cung thành khác bước lên trên
lưng voi ấy, thân thể nhẹ nhàng cất lên giống như gió xoay tròn thổi vào
cánh hoa sen hoặc lay động lớp vỏ c ủa cây hoa, lướt hư không đi đến
khu vườn dạo chơi. Lúc bấy giờ, chư Thiên đều không tự trong thấy có
người nào trước sau, đến nơi rồi cùng bước xuống, tất cả đi đến khu rừng
vui đùa thích thú, hưởng thụ niềm vui tuyệt vời. Lúc ấy Long tượng kia
cũng tự mình hóa thân như hình dáng Thiên tử dạo chơi hưởng thụ niềm
vui. Lực của voi Ái-la-phạt-noa là như vậy.
Có người nói như vậy: Lực này hãy còn ít, cần phải nói trong thân
của Bồ-tát có mười tám đốt xươn g lớn, mỗi nên đốt xương lớn đều có
lực như nên ngàn voi chúa Ái-la-phạt-noa.
Có người lại nói: Lực này hãy còn ít, cần phải nói trong thân của
544 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Bồ-tát tổng cộng có ba trăm hai mươi đốt lớn nhỏ, đốt xương nhỏ nhất
có lực như nên ngàn lần voi chúa Ái-l a-phạt-noa, lần lượt lớn thì lực
tăng lên gấp bội.
Đại đức nói rằng: Lực này còn ít, cần phải nói là ý lực của Bồ-tát
vô biên thì thân lực cũng như vậy. Làm sao biết như vậy? Nghĩa là xưa
kia Bồ-tát ở gần người Cát tường nha än bó cỏ Cát tường đi đến cội cây
Bồ đề, tự mình trải ra làm chỗ ngồi ngồi xếp kiết già, phát ra lời nguyện
kiên cố: Nếu chưa vĩnh khứ trừ hết các lậu và chứng được Vô thượng Bồ
Đề thì ta nhất định không rời chỗ ngồi này, Vô thượng Bồ-đề từ hiện tại
sắp đi vào đời vị lai. Lúc bấy giờ, ba ngàn đại thiên thế giới vang lên
sáu loại chấn động, lông tóc của  Bồ-tát cũng không lay động. Vì vậy
cho nên biết thân lực của Bồ-tát giống như ý lực với lượng không có gì
giới hạn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trong kinh nói thân Bồ-tát có lực của
Na-la-diên?
Đáp: Bởi vì lực này cả thế gian cùng kính trọng cho nên lấy làm
thí dụ mà thật ra không phải như vậy.
Hỏi: Bồ-tát nhờ đâu mà tích tập thân lực này?
Đáp: Bởi vì cần phải hiểu rõ ra  tất cả đều là thù thắng. Nghĩa
là các sắc lực, tộc tánh, tự tại, quyến thuộc, của cải, địa vị, công đức,
danh tiếng, trí kiến, uy mãnh đều là thù thắng, cho nên hữu tình kiêu
ngạo mà tiếp nhận giáo pháp. Lại nữa, muốn làm nơi nương tựa cho Vô
thượng chánh đẳng Bồ Đề mà tích la äp thân này. Nghĩa là Vô thượng
chánh đẳng Bồ Đề của Phật cần phải dựa vào thân này mới được an
trú, giả sử Vô thường chánh đẳng Bo- đề đặt ở trên đỉnh núi chúa Diệu
Cao, thì núi chúa ấy sẽ nát vụn giống như bụi nhỏ, bởi vì Lực, Vô úy… là
những pháp rất tôn trọng. Vì vậy châu Thiệm bộ trong ba ngàn đại thiên
thế giới có tòa kim cang, trên cùng là phần đất, dưới dựa vào Kim luân,
Bồ-tát ngồi trên đó thành tựu Chánh Đẳng Giác, trừ nơi này ra không
có nơi nương tựa nào kiên cố hơn, cho nên Bồ-tát mới thành Phật, đang
muốn kinh hành mà chân từ từ đặt xuống đất, lập tức làm cho đại địa
vang lên sáu loại chấn động, liền phát khởi thắng giải mới có thể kinh
hành. Lại nữa, vì muốn dẫn dắt th âu nhiếp hữu tình đã giáo hóa giống
như sai khiến, cho nên tích tập thân lực này. Nghĩa là Vô thượng Giác
sử dụng lực này khiến phá tan kiêu mạng của hữu tình rồi sau đó mới
hóa độ cho họ, do đó lúc tại gia cùng với những người dòng họ Thích
thường xuyên đấu sức đủ mọi cách, nhưng điều thắng được tất cả, sắp
nhập Niết-bàn cũng dùng thân lực điều phục các lực sĩ mà độ thoát cho
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 545  
www.daitangkinh.org  
họ, nghĩa là Đức Thế Tôn đến lúc duyên hóa độ sắp hết nhập Niết-bàn
tịch diệt, đi đến trong ấp Ba-la thuộc thành Câu-thi, năm trăm lực sĩ
nghe tin rồi vì Đức Phật mà sửa sang đường đi ngay trên con đường ấy
có tản đá lớn dài sáu mươi khuỷu tay, rộng ba mươi khuỷu tay. Các lực
sĩ ấy muốn chuyển đi nhưng dốc hết thân lực mà không thể nào làm cho
nhút nhích được. Đức Thế Tôn đã đến trông thấy rồi hỏi rằng: “Đồng
tử ! Các ông muốn làm điều gì?” họ nghe hỏi mà ngơ ngẩn, trộm  dấy
ý niệm như vậy: Thế lực của chúng ta ở châu Thiệm bộ được tôn sùng
là bậc nhất, làm sao Đức Thế Tôn la ïi gọi là Đồng tử? Dấy lên ý niệm
rối cùng thưa với Đức Phật rằng: Chúng con vì Đức Thế Tôn mà sửa
sang đường đi, cùng nhau chuyển tảng đá này nhưng không thể nào làm
cho nhút nhích được, ai có thể có năng lực thương xót để trừ bỏ tảng đá
này chăng? Đức Phật n ói: Ta có năng lực, các ngươi tránh ra xa! Đức
Phật liền dùng ngón chân hất tảng đa ù đặt trong lòng bàn tay, ném lên
hư không rồi rơi xuống vẫn tiếp nhận tảng đá, dùng miệng thổi tan ra
làm giống như bụi nhỏ, lại làm như củ mà bỏ bên cạnh con đường. Các
lực sĩ kinh ngạc ca ngợi được điều c hưa từng có, cung kính lễ lạy chấp
tay lại thưa với Đức Phật rằng: đi ều này là Như Lai dùng thần lực như
thế nào? Đức Thế Tôn bảo rằng: Đưa tảng đá đặt trong lòng bàn tay lại
ném lên hư không, sau lại đón lấy bỏ bên cạnh đường, đều là lực của
thân do cha mẹ Ta sinh ra, dùng miệng thổi tan ra khiến cho giống như
bụi nhỏ là lực của thần thông, hợp lại như củ là lực của thắng giải. Các
lực sĩ nghe rồi hoan hỷ nhảy múa, lại thưa với đức Phật rằng: Có thể có
lực khác có năng lực hơn hẳn lực như lực như vậy của Đức Thế Tôn hay
không? Đức Phật trả lời rằng: Có, đó là lực của Vô thường. Đức Phật
bảo với các lực sĩ: Đó là thân lực do cha mẹ sinh ra, hoặc là lực của thần
thông, và lực của thắng giải, hôm nay vào giữa đêm đều hoại diệt vì lực
của Vô thường. Lúc ấy các lực sĩ nghe lời Đức Phật đã nói sinh lòng hết
sức chán ngán xa lìa đối với thế gian, Đức Phật liền vì họ mà nói pháp
quan trọng đúng như ý muốn khiến cho các lực sĩ và vô lượng trời người
còn lại ở nơi ấy đạt được Pháp nhãn thanh tịnh, vĩnh viễn rời xa nẻo ác.
Bởi vì Hữu thứ tám…. Cho nên dẫn dắt thâu nhiếp hữu tình đã được giáo
hóa, giống như sai khiến mà tích tập thân lực này.
Hỏi: Thân lực của Bồ-tát viên mãn vào lúc nào?
Đáp: Vào lúc hai mươi lăm tuổi, từ đây về sau đến năm tròn năm
mươi tuổi thì lực ấy không giảm sút qua thời gian này về sau thì thân lực
của Đức Thế Tôn dần dần suy thái. Có người nói: Thân lực của đức Thế
tôn không giảm sút, giống như ý lực không có gì suy thoái
546 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Lời bình: Pháp thân cua Như Lai tuy không có gì suy thoái, mà lực
của sinh thân sinh chắc chắn có giảm sút, bởi vì các quả dị thục có suy
thoái. Vì vậy Tôn giả Ô-đà-di nói “ Nay thấy sắc lực của Đức Thế Tôn
suy giảm, các căn biến đổi, nghĩa là năm sắc căn”
Hỏi: Những hữu tình khác có lực này hay không?
Đáp: lực này là bất cộng, tất cả hữu tình không có được, chỉ riêng
thân cuối cùng của Bồ-tát mới có dược. Như đầu tiên nói: Lực và Lượng
của Bồ-tát rất là sút giảm ma ø hãy còn khó có được, huống là nói cách
thứ hai, cách thứ ba… mà loài hữu tình khác lại có được hay sao? Nhưng
lúc thế giới Hiền kiếp này mới thành, có những hữu tình có đủ năng
lực của Na-la-diên, hoặc có người có nên nửa lực của Na-la-diên, hoặc
có người có lực cả Bát-la-tắc-ki ến-đề,hoặc có người có lực của Ma-ha
nặc-kiện-na. Những lực sĩ này dầy khắp thế gian, qua thời gian này về
sau dần dần sút giảm, cho đến thờ i gian hiện tai hoàn toàn không có
lực ấy.
Lúc Đức Phật tại thế có ba người dòng họ Thích có đủ năng của
Bát-la-tắc-kiến-đề, đó là A-nan-đà, Thích tử Thiết ma, Thích-nữ-cù Bà.
Lúc bấy giờ cũng có đầy đủ những người có lực củ Ma-ha-nặc- kiện-na,
lực của voi, lực của ngựa, lực của trâu… không thể nào kể xiết. Hoặc
Độc giác Lân giác cũng có lực của Na-la-diên, hoặc Độc giác Bộ hành
du thì lực ấy không thể nói chắc chắn được, bởi vì họ phần nhiều là
chủng tánh Thanh văn, về sau gặp duyên khác biệt mà đạt được quả Vô
học, tuy vui với sự tịch tĩnh mà c ó lúc ở trong chúng, như năm trăm vị
Tiên cùng ở chung nên nơi mà đạt được quả.
Lân giác dụ thì cnăn tánh thù thắng cho nên thích rời ra nên mình,
nên biết rằng Đức Phật chắc chắn không có hai vị cùng xuất hiện ở thế
gian, như Xá-lợi-tử hãy còn không có cùng lúc xuất hiện, huống là Lân
giác dụ hơn hẳn Xá-lợi-tử gấp nhiều lần ư? Những người Thanh văn thì
lực ấy không nhất định, như nói về Độc  giác Bộ hành dụ. Lực của các
Chuyển-luân-vương cũng nhất đinh Luân vương cai quản bốn châu thì
có lực của Na-la-diên, Luân vương cai quản ba châu thì có lực của Phạt
lẵng già, Luân vương cai quản hai châu thì có lực của Bát-la-tắc-kiến-
đề, Luân vương cai quản nên châu thì c ó lực của Ma-ha-nặc-kiện-na.
Bốn luân báu này củng có sai khác . Luân vương cai quản bốn châu thì
có Kim luân báu, lượng ấy dích th ực bằng bốn Câu-lô-xá, Luân vương
cai quản ba châu thì có Ngân luân báu, lượng ấy đích thực bằng ba
Câu-lô-xá, Luân vương cai quản hai châu thì có Đồng luân báu, lượng
ấy đích thực bằng hai Câu-lô-xá, Luân vương cai quản nên châu thì có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 547  
www.daitangkinh.org  
Thiết luân báu, lượng ấy đích thự c bằng nên Câu-lô-xá. Như bốn luân
báu có sự sai biệt này, nên biết vật báu khác cũng có hơn kém, nghĩa
là Luân vương cia quản bốn châu thì vật báu khác tốt dẹp nhất, cho đến
các Luân vương cai quản nên châu thì vật báu xấu kém nhất.
Hỏi: Thân lực của các loài hữu tình đã khác nhau, thì sự an lập của
xương cốt có cái sai biệt hay không?
Đáp: Cũng có sai biệt, nghĩa là lực của người bình thường thì các
đốt xương cách xa nhau, người có lực  của voi, ngựa thì các đốt xương
gần khích nhau, người có lực của  Đại Nặc-kiện-na thì các đốt xương
tiếp cận nhau như những tấm ván ghép liền nhau, người có lực của bát
la tắc kiến đề thì những đốt xương móc lấy nhau, người có lực của Na
la diên thì những đốt xương nối liền nhau như sợi xích, những đốt xương
cua Bồ-tát lần lượt chuyển ti ếp đan xen nhau như rồng cuộn khúc kết
chặt lại, cho nên hơn hẳn. Đã nói về thân lực của Đức Phật, nay sẽ nói
đến ý lực. Nghĩa là Phật Thế Tôn thành tựu vô biên công đức không thể
nghĩ bàn như mười lực-bốn vô sở-ba niệm trú…, tùy theo công dụng sai
biệt mà lập ra các tên gọi, đủ đối với mười loại để gọi là ý lực. Thế nào
gọi là mười loại? Đó là:
1. Trí lực về xứ phi xứ
2. Trí lực về nghiệp pháp tập
3. Trí lực về tĩnh lự-giải thoát -đẳng trì-đẳng chí-phát khởi-tạp
nhiễm-thanh tịnh
4. Trí lực về cá loại cảnh giới
5. Trí lực về các loại thắng giải
6. Trí lực về căn hơn kém
7. Trí lực về hành của mọi nẻo
8. Trí lực về túc trú tùy niệm
9. Trí lực về sinh tử
10. Trí lực về lậu tận
Hỏi: Mười lực như vậy lấy gì làm tự tánh, nghĩa là ý lực của Đức
Phật do trí mà thành, lấy trí làm thể do trí mà thâu nhiếp. Như trong kinh
nói: “Biết rõ ràng như thật đối với xứ-phi xứ…” cho đến nói rộng ra. Đã
nói đến tự tánh, nguyên cớ nay sẽ nói.
Hỏi: Vì sao gọi là lực, Lực là nghĩa gì?
Đáp: Nghĩa về không thể làm cho khua át phục là nghĩa của lực,
nghĩa về không bị đè nén, nghĩa v ề không bị bẽ gãy, nghĩa về không
bị làm hại, nghĩa về không thể la øm lay chuyển, nghĩa về không bị che
lấp, nghĩa về có năng lực hiểu biết khắp cả, nghĩa về có năng lực gánh
548 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
vác, nghĩa về kiên cố, nghĩa về tối thắng, nghĩa về có năng lực chế phục
người khác, chính là nghĩa của Lực.
Giới là trí lực về túc trí tùy niệm và trí lực về sa nh tử thuộc cõi
Sắc những trí lực còn lại nếu là hữu lậu thì hệ thuộc ba cõi, vô lậu thì
đều  la không hệ thuộc.
Địa là trí lực về túc trí tùy ni ệm và trí lực về sinh tử về bốn Tĩnh
lự căn bản, là tánh chung, cận thần Vô sắc và bất định địa không phải
là chung sở ý cho nên không có hai trí lực này. Những lực khác, nếu hữu
lậu thì thuộc về mười nên địa, đó là cõi Dục-bốn Tĩnh lự-bốn vô sắc và
vị trí định-Tĩnh lự trung gian, nếu vô lậu thì thuộc về chín địa.
Sở y là đều dựa vào người cõi Dục với thân dại trượng phu của
châu Thiệm bộ, bởi vì chỉ dựa vào thân này mà dược thành Phật. Hành
tướng là mười hành tướng của trí lực  về xứ-phi xứ và trí lực về hành
của mọi nẻo, hoặc là hành tướng khác, tám hành tướng khổ-tập của trí
lực về nghiệp-pháp-tập, hoặc là hành tướng khác. Trí lực thứ ba, thứ tư,
thứ năm, thứ sáu là mười hai hành tướng khổ-tập và đạo, hoặc là hành
tướng khác. Trí lực về túc trú tùy ni ệm và trí lực về sanh tử là hành
tướng khác chứ không phải là mười sa ùu hành tướng. Trí lực về lậu tận
là sự ham muốn đối với các quả báo khiến duyên vào cảnh lậu tận thì
đó là nói dến bốn hành tướng của Diệt hoặc là hành tướng khác, sự ham
muốn với các quả báo khiến dựa váo th ân lậu tận gọi là trí lực về lậu
tận thì đó là nói đến mười sáu hành tướng, hoặc là hành tướng khác.
Sở duyên là trí lực về xứ-phi xứ duyên với tất cả pháp, trí lực về
nghiệp-pháp-tập chỉ duyên với Khổ-Tập, trí lực thứ ba, thứ tư, thứ năm,
thứ sáu duyên với ba đế, trừ Diệt đế, trí lực về hành của mọi nẽo chỉ
duyên với bốn đế, trí lực và túc trí tùy niệm duyên với năm uẩn của đời
trước thuộc cõi dục và cõi Sắc, trí lực về sanh tử duyên với sắc xứ, trí
lực về lậu tận nếu duyên với cảnh lậu tận thì duyên với Diệt đế, nếu
dựa vào thân lậu tận thì duyên với tất cả pháp.
Niệm trú là trí lực về các  loại thắng giải và trí lực về túc trú tùy
niệm, chỉ riêng pháp niêïm trú, trú lực về sanh tử, chỉ riêng thân niệm
trú, trú lực về lậu tận, nếu như duyên với cảnh lậu tận thì là pháp niệm
trú, dựa vào thân lậu tận thì đầy đủ bốn Niệm trú, những lực khác đều
gồm cả bốn niệm trú.
Trí thì trí lực về xứ-phi xứ và tr í lực về hành của mọi nẻo gồm
chung mười trí. Trí lực về nghiệp Pháp tập chỉ có tám trí, trừ ra Diệt Đạo
trí. Trí lực thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu chỉ có chín trí, trừ ra Diệt trí.
Trí lực về túc trí trì niệm và trí lực về sinh tử chỉ có thế tục trí. Trí lực về
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 549  
www.daitangkinh.org  
lậu tận thì chỉ có sáu trí, đó là Pháp trí-Loại trí-Diệt trí-Tận trí-Vô sinh
trí và Thế tục trí, nếu dựa vào thân lậu tận thì gồm chung mười trí.
Tam-ma-địa cùng hành thì trí lực v ề xứ phi xứ và trí lực về hành
của mọi nẽo, có đủ Tam-ma-địa hoa ëc không có đủ. Trí lực về nghiệp
pháp tập duyên với Khổ-Tập thì có đủ Không-Vô nguyện hoặc không
có đủ. Trí lực thứ ba, thứ tư, thứ năm, thứ sáu duyên với Khổ Tập Đạo
thì có đủ không-vô nguyện hoặc không có đủ. Trí lực về túc trí tùy niệm
và trí lực về sanh tử không phải là Tam-ma-địa cùng có. Trí lực về lậu
tận, nếu duyên với cảnh lậu tận thì vô tướng có đủ hoặc không đủ, nếu
dựa vào thân lậu tận thì ba Tam-ma-địa cùng có hoặc không cùng có.
Căn tương ưng thì nói tổng quát đều tương ưng với ba căn, đó là
Lạc-Hỷ và Xả căn
Quá khứ-vị lai-hiện tại thì mười lực này đều thông với ba đời.
Duyên với quá khứ -vị lai-hiện tại là trí lực về xứ-phi xứ và trí lực
về hành của mọi nẻo, duyên với ba đời và lìa xa đời. Trí lực thứ hai, thứ
ba, thứ tư ,thứ tư, thứ năm, thứ sáu, duyên với ba đời. Trí lực về túc trí
tùy niệm, Quá khứ-hiện tại-vị lai thì duyên với quá khứ, vị lai thì duyên
với ba đời. Trí lực về sinh tử, nếu là Quá khứ thì duyên với Quá khứ,
hiện tại thì duyên với hiện tại, sinh pháp vị lai thì duyên với vị lai, nếu
duyên cảnh lậu tận thì duyên với lìa xa đời, nếu dựa vào thân lậu tận thì
duyên với ba đời và lìa xa đời.
Thiện-Bất thiện và vô ký thì mười lực này đều là thiện.
Duyên với thiện-bất thiện với vô ký, trí lực về lậu tận nếu duyên
với cảnh lậu tận thì chỉ duyên với thi ện, nếu dựa vào thân lậu tận thì
duyên với ba loại. Chín lực còn lại  đều duyên với ba loại. Có Sư khác
nói: Trí lực thứ ba chỉ duyên với thiện và vô ký. Vấn đề ấy không nên
nói như vậy, bởi vì lự này duyên với tất cả pháp hữu vi tạp nhiễm và
thanh tịnh, mà trong pháp tạp nhiễm thì có bất thiện.
Hệ thuộc và không lệ thuộc, trí lực về túc trí tùy niệm và trí lực
về sinh tử chỉ hệ thuộc cõi Sắc. Tám  lực còn lại, nếu là hữu lậu thì hệ
thuộc ba cõi, nếu là vô lậu thì không hệ thuộc.
Duyên với hệ thuộc và không hệ thuộc, thì trí lực về túc trú tùy
niệm và trí lực về sinh tử duyên với hệ t huộc cõi Dục-cõi Sắc. Trí lực
về nghiệp-pháp -tập duyên với hệ thuộc ba cõi. Trí lực về lậu tận, nếu
duyên cảnh với lậu tận thì duyên không hệ thuộc, nếu dựa vào thân lậu
tận thì duyên với hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc. Những lực còn lại
duyên vối hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc.
Học-vô học phi học-phi vô học, thì trí lực về túc trú tùy niệm  và
550 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
trí lực về sinh tử chỉ có phi học và phi vô học. Tám lực còn lại nếu là vô
lậu thì đó là Vô học, nếu là hữu lậu thì dó là phi học phi vô học
Duyên với học-vô học và phi học phi vô học, thì trí lực về nghiệp-
pháp-tập, trí lực về túc trú tùy niệm và trí lực về sanh tử chỉ duyên với
phi học phi vô học. Trí về lậu tận, nế duyên với cảnh lậu tận thì chỉ
duyên với phi học phi vô học, nếu dựa vao thân lậu tận thì duyên với
ba loại. Những lực còn lại đều duyên với ba loại.
Do kiến mà đoạn-do tu mà đoạn và không đoạn, thì trí lực về túc
trí tùy niêm và trí lực về sinh tử chỉ do tu mà đoạn. Tám lực còn lại, nếu
là hữu lậu thì tu mà đoạn, nếu là vô lậu thì không đoạn.
Duyên với do kiến mà đoạn-do tu mà đoạn và không đoạn, thì
trí lực về nghiệp-pháp-tập và trí lư ïc về túc trí tùy niệm duyên với do
kiến-tu mà đoạn, trí lực về sinh tử duyên với tu mà đoạn. Trí lực về lậu
tận, nếu duyên cảnh với lậu tận thì duyên với không đoạn, nếu dựa vào
thân lậu tận thì duyên với ba loại. Những lực còn lại đều duyên với ba
loại.
Duyên với danh-duyên với nghĩa, thì trí lực về các loại thắng giải-
trí lực về căn hơn kém về sanh tử ch ỉ duyên với nghĩa. Trí lực về lậu
tận. Nếu duyên với cảnh lậu tận thì chỉ duyên với nghĩa, nếu dựa vào
thân lậu tận thì duyên với tất cả danh và nghĩa. Những lực còn lại đều
duyên với danh và nghĩa.
Duyên tự tương tục-tha tương tục va ø phi tương tục, thì trí lực xứ
phi xứ và trí lực về hành của mọi nẽo duyên với ba loại. Trí lực về lậu
tận, nếu duyên với cảnh với lậu tận thì duyên với phi tương tục, nếu dựa
vào thân lậu tận thì duyên với ba loại. Những lực còn lại thì duyên với
tự tha tương tục.
Gia hạnh đắc và ly nhiễm đắc, thì mười lực này đều có thể nói là
do hạnh đắc, bởi vì trãi qua ba vô số kiếp tích tập gia hạnh thù thắng mà
đạt được, đều có thể nói là ly nhiễm đắc, bởi vì lúc lìa nhiễm với Hữu
Đảnh đạt được Tận trí mà đạt được các lực.
Hỏi: Mười lực như vậy thì gia hạnh như thế nào?
Đáp: Gia hạnh này có hai loại:
1. Gia hạnh gần, đó là thuận quyết trạch phần…,
2. Gia hạnh xa, đó là bắt đầu từ lúc không lui sụt tâm Bồ-đề…,
Hỏi: Trí lực về nghiệp-pháp-tập va ø trí lực về sanh tử đều có thể
duyên với nghiệp, có gì sai biệt?
Đáp: Từ nhân đi vào quả là tr í lực về nghiệp-pháp-tập, từ quả đi
vào nhân là trí lực về sinh tử. Như nhân quả, như vậy thì không hiện
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 30 551  
www.daitangkinh.org  
thấy, hiện thấy, xa gần cũng thế.
Hỏi: Vô biểu nghiệp làm sao biết được?
Đáp: Từ quả đi vào nhân, từ t hô đi vào tế, từ hiện thấy đi vào
không hiện thấy, từ gần đi vào xa, như vậy mà biết được.
Hỏi: Trí lực về túc trí tùy niệm và trí lực về sinh tử, hàng Nhị thừa
cũng có vì sao chỉ riêng Đức phật là kiến lập về lực mà hàng Nhị thừa
chỉ nói là trí?
Đáp: Trước đây nói về các nghĩa như không thể làm cho khuất
phục… là nghĩa của lực, hàng Nhị thừa tuy có mà không có nghĩa này
cho nên không gọi là lực, như Xá-lợi-tử tuy tiến vào Tĩnh lự thứ tư mà
không biết rõ những sự việc như con người sẽ sinh về nơi nào và từ đâu
mà đến…
Hỏi: Hàng Nhị thừa cũng có trí về lậu vĩnh viễn không còn, tại sao
không phải là lực?
Đáp: Bởi vì trí Phật mạnh mẽ-sắc bén-nhanh chóng đoạn trừ phiền
não và tập khí còn lại của nó, chứ không phải là hàng Nhị thừa. Lại nữa
trí Phật có năng lực biết rõ không sai lầm về thời gian tự-tha tương tục
và các lậu vĩnh viễn không còn, Thanh văn và Độc giác không có năng
lực như vậy. Lại nữa, không bởi vì tự mình biết các lậu không còn mà
gọi là lực lậu tận, mà bởi có năng lực biết rõ về lậu tận sai biệt của các
loài hữu tình trong vô biên thế giới khác và vì họ nói về phương tiện lậu
nên cánh rõ ràng không sai lầm thì gọi là lực lậu tận, Thanh văn và Độc
giác không có nghĩa như vậy.


„
552 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ SA