A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 31

Việt dịch

QUYỂN 31

LUẬN VỀ ÁI KÍNH (Phần 3)

Đã nói về mười lực của Phật, nên nói đến bốn Vô úy. Thế nào là
bốn? Đó là:
1. Chánh đẳng Giác vô úy. Như trong ki nh nói “Ta là bậc chánh
Đẳng giác đối với các pháp, nếu có Sa môn-phạm chí-thiên ma-phạm…
ở thế gian, dựa vào pháp thiết la äp vấn nạn, khiến nhớ lại đối với pháp
như vậy không phải là Chánh Đẳng giác, thì đều này này không hề có.
Giả sử sẽ có thì Ta đối với điều này nhìn nhận đúng đắn không biết do
đâu mà được an ổn không có gì sợ hãi , tự xưng ta vào địa vị tôn quý
của bậc Đại tiên, chính là bậc Sư tử hống ở giữa đại chúng chuyển Đại
phạm luân, tất cả sa môn-phạm ch í-thiên ma-phạm… ở thế gian vốn
không có năng lực chuyển được”
2. Lậu vĩnh tận vô úy. Như trong kinh nói: “Ta đối với các lậu đã
được vĩnh viễn không còn, nếu sa môm- phạm chí-thiên ma-phạm… ở
thế gian, dựa vào pháp thiết lập vấn nạn hoặc khiến nhớ lại các lậu như
vậy chưa được vĩnh viễn hết sạch, thì điều này không hề có. Giả sử có…,
cho đến nói rộng ra.”
3. Thuyết chướng pháp vô úy. Như trong kinh nói: Ta vì đệ tử nói
về pháp chướng ngại, nhiễm thì chắc chắn bị chướng ngại. Nếu sa môn-
phạm chí-thiên ma-phạm… ở thế gian, dựa vào pháp thiết lập hoặc nhớ
lại các pháp chướng ngại này nhiễm mà không bị chướng ngại thì điều
này không hề có. Giả sử sẽ có…, cho đến nói rộng ra”
4. Thuyết xuất đạo vô úy. Như trong kinh nói : “Ta vì đệ tử nói về
đạo có năng lực xuất ly, tu thì ch ắc chắn thoát khổ. Nếu sa môn-phạm
chí-thiên ma-phạm… ở thế gian, dựa vào  pháp thiết lập hoặc nhớ lại tu
đạo như vậy không có năng lực thoát khổ, thì điều này không hề có. Giả
sử sẽ có thì Ta đối với điều này nhìn nhận đúng đắn không biết do đâu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 553  
www.daitangkinh.org  
mà được an ổn không có gì sợ hãi, tự xưng Ta vào địa vị tôn quý của
bậc Đại tiên chính là bậc Sư tử hống ở giữa đại chúng chuyển Đại phạm
luân, tất cả sa môn-phạm chí-thiên ma-phạm… ở thế gian vốn không có
năng lực chuyển được”
Hỏi: Bốn pháp vô úy này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Cũng lấy trí làm tự tánh. N guyên cớ thế nào? Bởi vì vô úy
thứ nhất tức là Lực thứ nhất, vô úy thứ hai tức là Lực thứ mười, vô úy
thứ ba tức là Lực thứ hai, vô úy thứ tư tức là Lực thứ bảy. Đã nói về tự
tánh, nguyên cớ nay sẽ nói đến.
Hỏi: Vì sao gọi là Vô úy, Vô úy nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa về không nhiếp nhược là nghĩa của Vô úy, nghĩa về
không khuynh động, nghĩa về dũng mãnh, nghĩa về an ổn, nghĩa về
thanh tịnh, nghĩa về tươi sáng, ng hĩa về không kinh hãi, đều là nghĩa
của Vô úy.
Giới là bốn Vô úy này, nếu hữu lậu thì thuộc ba cõi, vô lậu thì
không hệ thuộc. Địa là bốn Vô úy na øy, nếu hữu lậu thì thuộc về mười
nên địa, vô lậu thì thuộc chín địa. Sở y là bốn Vô úy này đều dựa vào
người cõi Dục với thân Đại trượng phu của châu Thiệm bộ, bởi vì chỉ
dựa vào thân này mà được thành Phật.
Hành tướng của mười sáu hành tướng của Vô úy thứ nhất, hoặc
là hành tướng khác. Vô úy thứ hai là sự ham muốn đối với các quả báo
khiến duyên vào cảnh lậu ta än gọi là Vô úy lậu  tận, đó là nói đến bốn
hành tướng của Diệt, hoặc là hành tướng khác, sự ham muốn đối với
quả báo khiến dựa vào thân lậu tận, gọi là Vô úy lậu tận, đó là nói đến
mười sáu hành tướng, hoặc là hành t ướng khác. Vô úy thứ ba là tám
hành tướng của khổ-tập, hoặc là hành tướng khác. Vô úy thứ tư là mười
sáu hành tướng, hoặc là hành tướng khác.
Sở duyên là Vô úy thứ nhất duyên với  tất cả các pháp. Vô úy
thứ hai nếu duyên với cảnh lậu tận thì duyên với Diệt đế nếu dựa vào
thân lậu tận thì duyên với tất cả các pháp. Vô úy thứ ba duyên với Khổ
-Tập
Đế: Vô úy thứ tư chỉ duyên với Bốn Đế.
Niệm trú: Vô úy thứ hai nếu duyên với cảnh lậu tận thì à pháp
niệm trú, nếu dựa vào thân lậu tận thì đủ bốn Niệm trú. Ba Vô úy còn
lại đều đủ bốn Niệm trú.
Trí thì Vô úy thứ nhất và vô úy tứ tư đều gồm cả mười trí. Vô úy
thứ hai nếu duyên với cảnh lậu tận thì chỉ có sáu trí, đó là Pháp trí-loại
trí-Diệt trí-Tận trí-Vô sinh trí và thế tục trí, nếu dựa vào thân lậu tận thì
554 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
gồm cả mười trí. Vô úy thứ ba chỉ có tám trí, đó là trừ ra Diệt-Đạo trí.
Tam-ma-địa cùng có: Vô úy tứ nhất và Vô úy thứ tư có ba    Tam
-ma-địa hoặc khôn cùng có. Vô úy thứ hai nếu duyên với cảnh lậu tận
thì cùng có vô tướng hoặc không cùng có, nếu dựa vào thân lậu tận thì
cùng có ba Tam-ma-địa hoặc khô ng cùng có. Vô úy thứ ba duyên với
Khổ-tập cùng có  Không-Vô nguyện, hoặc không cùng co.ù
Căn tương ưng thì nói tổng quát đề tương ưng với ba căn đó là Lạc
-hỷ-xả. Quá khứ-vị lai và hiện tại , thì Vô úy này đều nối thông cả ba
đời.
Duyên với quá khứ-vị lai-hiện taị, thì Vô úy thứ nhất và Vô úy thứ
tư duyên với ba đời và lìa xa đời. Vô úy thứ hai nếu duyên với cảnh lậu
tận thì duyên với lìa xa đời, nếu dựa vào thâm lâu tận thì duyên với ba
đời và lìa ba đời.
Thiện-Bất thiện và vô ký thì bốn Vô úy này đều là thiện. Duyên
với thiện-bất thiện và vô ký, Vô úy thứ hai nếu duyên với cảnh lậu tận
thì duyên với ba loại. Ba Vô úy còn lại đều duyên với ba loại.
Hệ thuộc và không hệ thuộc, bốn V ô úy này nếu hữu lậu thì hệ
thuộc ba cõi, vô lậu thì không hệ thuộc.
Duyên với hệ thuộc và không hệ thuộc, thì vô úy thứ nhất và Vô
úy thứ tư duyên với hệ thuộc ba c õi và không hệ thuộc. Vô úy thứ hai
nếu duyên với cảnh lậu tận thì duyên với không lệ thuộc, nếu dưạ vào
thân lậu tận thì duyên với hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc. Vô úy thứ
ba chỉ duyên với hệ thuộc ba cõi.
Học-vô học và phi học phi vô học, bốn Vô úy này nếu là vô lậu
thì đó là vô học, hữu lậu thì đó là phi học phi vô học.
Duyên với học-vô hoc và phi học phi vô học, vô úy thư nhất và
vô úy thứ tư duyên với cả ba loại. Vô úy thứ hai nếu duyên với cảnh lậu
tận thì duyên với phi học phi học, n ếu dựa vào thân la äu tận thì duyên
với ba loại. Vô úy thứ ba chỉ duyên với phi học phi vô học.
Do kiến đoạn, do tu mà đoạn và không đoạn, bốn vô úy này nếu
là hữu lậu thì do tu mà đoạn, vô lậu thì không đoạn.
Duyên với do kiến mà đoạn, do tu mà đoạn và không đoạn, vì
vô úy thứ nhất và vô úy thứ tư duyên với cả ba loại.Vô úy thứ hai nếu
duyên với cảnh lậu tận thì duyên với không đoạn, nếu dựa vào thân
lậu tận thì duyên với cả ba loại. Vô úy thứ ba duyên với do kiến-tu mà
đoạn.
Duyên với danh, duyên với nghĩa, vô úy thứ hai nếu duyên với
cảnh lậu tận thì chỉ duyên với nghĩa, nếu dựa vào thân lậu tận thì duyên
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 555  
www.daitangkinh.org  
với tất cả danh và nghĩa. Ba vô úy còn lại đều duyên với danh nghĩa.
Duyên với tương tục-tha tương tục và phi tương tục, thì vô úy thứ
nhất và Vô úy thứ tư duyên với cả ba loại. Vô úy thứ hai nếu duyên với
cảnh lậu tận thì duyên với phi tương t ục, nếu dựa vào thân lậu tận thì
duyên với cả ba loại. Vô úy thứ ba thì duyên với tự-tha tương tục.
Gia hạnh đắc-ly nhiễm đắc, thì bốn  Vô úy này đều có thể nói là
gia hạnh đắc, bởi vì trãi qua ba vô số kiếp tích tập gia hạnh thù thắng
mà đạt được, đều có thể nói là ly nhi ễm đắc, bởi vì lúc lìa nhiễm của
Hữu đảnh đạt được Tận trí mà đạt được vô úy.
Hỏi: Bốn Vô úy này thì gia hạnh như thế nào?
Đáp: Gia hạnh này có hai loại:
1. Gia hạnh gần, đó là Thuận quyết trạch phần..,
2. Gia hạnh xa, đó là bắt đầu từ lúc không lui sụt tâm Bồ đề…
Như vậy đã nói về mười Lực và bốn Vô sở úy, mỗi nên lực  thâu
nhiếp bốn Vô úy, mỗi nên vô úy thâu nhiếp mười Lực và bốn mươi Vô
úy. Nhưng trước đã nói vô úy thứ nhất tức là Lực thứ nhất, vô úy thứ hai
tức là Lực thứ mười, vô úy thứ ba tức là Lực thứ hai, vô úy thứ tư tức là
Lực thứ bảy, dựa vào nhau mà hiển bày để nói về ý thật. Đức Thế Tôn
thành tựu bốn mươi Lực và bốn mươi  Vô úy, dựa vào căn bản mà nói
cho nên chỉ nói là thành tựu mười Lực và bốn Vô sở úy.
Hỏi: Nếu mười Lực thâu nhiếp bốn vô úy, bốn vô úy thâu nhiếp
mười lực, thì Lực và Vô úy có gì sai biệt?
Đáp: Có người nói hai pháp không có gì sai biệt, bởi vì thâu nhiếp
lẫn nhau. Có người nói hai pháp cũng có gì  sai biệt, mà tên gọi tức là
sai biệt, nghĩa là tên gọi là Lực, tên gọi là Vô úy. Lại nữa, kiên cường là
Lực, dũng cảm quyết đoán là Vô úy. La ïi nữa, an trú là Lực, không thể
làm cho khuynh động là Vô úy. Lại nữa, không thể làm cho khuất phục
là Lực, không khiếp nhược là vô úy. Tự lợi là Lực, lợi tha là Vô úy. Lại
nữa, tự mình nhiếp thọ là Lực, nhiếp thọ người khác là Vô úy. Lại nữa
không do người khác mà thắng là Lực, có thể thắng được người khác là
Vô úy. Lại nữa không do người khác mà hàng phục là Lực, có thể hàng
phục người khác là Vô úy.
Lại nữa, trí của tự tướng là Lực, trí của cọng tướng là Vô úy. Lại
nữa trí là Lực, biện giải là Vô úy. Lại nữa , nhân là Lực, quả là Vô úy.
lại nữa, tự mình thông đạt là Lực, c ó thể giải thích cho người khác là
Vô úy. Lại nữa, thông đạt về nghĩa lý là Lực, thông đạt về văn từ là Vô
úy. Lại nữa, pháp nghĩa vô ngại giải là Lực, tự biện vô ngại giải là Vô
úy. Lại nữa, đối với nghĩa của pháp giải thích không trở ngại, hoàn toàn
556 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
sáng tỏ là Lực, đối với ngôn từ biện luận không trở ngại, hoàn toàn sáng
tỏ là Vô úy. Lại nữa, tích tập là Lực, thọ dụng à V ô úy. Lại nữa, như
tự làm dồi dào tài sản châu báu là Lực, như có thể phân chia giúp cho
người là Vô úy. Lại nữa, như hiểu rõ phương pháp chữa bệnh là Lực,
như có thể chữa lành bệnh là Vô úy. La ïi nữa, trí tuệ sáng suốt là Lực,
không sợ người khác chất vấn là Vô úy. Đ ó gọi là sự sai biệt giữa Lực
và Vô úy, nên nói đến Đại bi.
Hỏi: Đại bi lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy trí làm tự tánh. Có người nói: Đại bi là tự tánh riêng chứ
không phải do trí thâu nhiếp. Nói như vậy thì Đại bi là trí không thể
riêng biệt, như biết thuốc và bệnh… mà cứu chữa có hiệu quả. Đã nói về
tự tánh, nguyên cớ nay sẽ nói.
Hỏi:Vì sao gọi là Đại bi, Đại bi có nghĩa là gì?
Đáp:Bạt tế khổ nạn chồng chất giúp cho hữu tình cho nên gọi là
Đại bi, nghĩa là trong khổ nạn tột cùng của địa ngục-bàng sanh-ngạ quỷ,
cứu giúp khiến thoát ra mà an trí những nơi vui sướng như người trời…
Lại nữa, cứu giúp chúng sinh ra kh ỏi bùn lầy cùng cực, cho nên gọi là
Đại bi, nghĩa là loài hữu tình chìm trong bùn lầy chồng chất phiền não,
đưa cánh tay Chánh pháp kéo lên khiến cho thoát ra mà an trí vào trong
Thánh đạo và Đạo quả. Lại nữa , trao cho những hữu tình những nghĩa
lợi to lớn, cho nên gọi là Đại bi, nghĩa là dạy cho chúng sanh đoạn trừ ba
ác đạo, tu tập ba diệu hạnh, gieo trồng chủng tử giàu có vui sướng tôn
quý, cảm được quả tôn quý vô cùng gia øu có vui sướng, hình sắc tuyệt
vời mọi người đều thích nhìn, da thịt thân thể mịn màng tươi sáng thanh
tịnh, hoặc làm Luân vương, hoặc la øm Đế thích, hoặc làm Ma vương,
hoặc làm Phạm vương, lần lượt chuyển tiếp cho đến hoặc là sanh đến
Hữu đảnh, hoặc lại gieo trồng chủng tử ba thừa dẫn dắt đạt được Bồ-đề
Niết-bàn của ba thừa. Như vậy nhờ vào uy lực của Đai bi.
Lại nữa, do đạt được giá trị to lớn, cho nên gọi là Đại bi, nghĩa là
tất cả mọi lúc ở tất cả mọi nơi, bố thí tất cả mọi vật yêu quý như thân
mạng-tài sản và vợ con.., cứu giúp khổ nạn nghèo khó thiếu thốn cho
các chúng sinh, thọ trì dầy đủ giới cấm thanh tịnh, thà bỏ thân mạng chứ
không hề hủy phạm, từ những đánh mắng-lăng nhục-cắt lìa thân thể cho
đến đoạn dứt mạng sống mà không hề oán giận, tinh tấn thực hành khổ
hạnh chưa từng tạm nghĩ, luôn luôn ở nơi vắng lặng chuyên tu Tĩnh lự,
vì tuệ thù thắng cho nên cầu pháp không hề lơi lõng. Viên mãn giá trị
to lớn với phước đức-trí tuệ-tư lương như vậy, mới đạt được Đại bi thanh
tịnh cứu giúp mọi khổ nạn như vậy, không giống như hàng Nhị thừa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 557  
www.daitangkinh.org  
hoặc giúp cho nên cho nên bữa ăn, trì giới nên đêm, cho đến tư duy về
nên bài tụng bốn câu liền đạt được quả ấy.
Lại nữa, đạt được gia hạnh to lớn, cho nên gọi là Đại bi, nghĩa là
cần phải trãi qua ba vô số Đại kiếp tu tập trăm ngàn khổ hạnh khó thực
hành mới đạt được Đại bi vô hạn như vậy, không giống hàng Thanh văn
căn tánh nhanh nhạy trãi qua sáu mươi kiếp tu các gia hạnh liền đạt
được Bồ-đề, không giống như hàng Độc giác căn tánh rất nhanh nhạy
chỉ trãi qua trăm kiếp tu các gia hạnh liền được Bồ-đề.
Lại nữa, dựa vào thân to lớn mà phát khởi, cho nên gọi là Đại bi,
nghĩa là Đại bi này quyết định dựa va øo thân do ba mươi hai loại tướng
Đại trượng phu mà trang nghiêm tám mươi vẻ dẹp xen nhau trang điểm
cho thân thể, thân màu vàng ròng luôn luôn tỏa sáng nên tầm, không ai
có thể nhìn thấy đỉnh đầu, chúng sinh nào được gặp đều cảm thấy được
lợi ích. Đại bi dựa vào thân thù thắng như vậy, không giống như công
đức mà hàng Nhị thừa dựa vào thân thấp bé, tướng mạo không tròn vẹn,
không có uy đức cũng có thể hiện khởi được.
Lại nữa, xả bỏ niềm an lạc to  lớn với vô lượng vô biên pháp bất
cọng của Phật vô cùng thù thắng, hết sức tuyệt vời, vượt qua trăm ngàn
câu chi biển rộng, vòng quanh núi non cùng những nơi hiểm nạn, đi
khắp nơi mười phương cứu khổ cho chúng sanh, đem lại niềm an lạc cho
chúng sanh. Như vậy đều là uy lực của Đại bi.
Lại nữa, vì hóa độ vô lượng hữu tình khó hóa độ mà tạo ra những
việc làm vô cùng vất vả thật khó làm được cho nên gọi là Đại bi, nghĩa
là Đức Phật tuy ở địa vị tôn quý nhất mà vì chúng sanh, cho nên lúc làm
thợ gốm, có lúc làm người buôn, có lúc làm lực sĩ, có lúc làm chủ săn,
có lúc làm vai hề, có lúc làm ba ùn trăng hoa, có lúc đẩy thuyền mảng…
Làm những việc xen tạp thấp kém như vậy, để cứu giúp các loại hữu
tình đã được cảm hóa. C ó lúc dẫn A-nan đi qua khắp năm nẽo, ngày
đêm không ngừng làm lợi ích cho hữu tình. Có lúc làm cho Chỉ Man
được độ thoát mà kéo dài hoặc rút ngắn khoảng cách lúc xa-lúc gần,
khiến cho kẻ ấy được điều phục rồi sau đó mới hóa độ.
Tuy các Đức Phật thành tựu phẩm đức tàm quý tăng thượng nhưng
vì hữu tình mà hiện rõ tướng âm tàng, khiến cho họ trông thấy rồi chấm
dứt sự phỉ báng, vô lượng hữu tình nghe thấy đều thuận theo đựoc cảm
hóa. Tuy là từ lâu xa đoạn trừ sự vội vàng, đùa cợt, nhưng vì hữu tình
mà hiện ra tướng lưỡi rộng dài cho đến bờ tóc che kín khuôn mặt, khiến
cho hữu tình nhờ đó mà tiếp nhận sự giáo hóa của Đức Phật. Những sự
việc như vậy, vô lượng vô biên mà tất cả nhờ vào uy lực của Đại bi.
558 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Lại nữa, khuynh động và đại xả, cho nên gọi là đại bi, nghĩa là
Đức Phật thành tựu hai loại Đại pháp:
1. Đại xả.
2. Đại bi.
Nếu Đức Phật an trú trong pháp Đại xả thì giả sử các loài hữu tình
khắp mười phương, cùng lúc thổi tù và lớn và đánh trống lớn, hoặc hiện
ra tiếng sấm vang động, chớp giật sáng lòa, sét nổ đinh tai, núi rừng đất
đai rung chuyển long trời lở đất, không thể nào làm Đức Phật khởi tâm
nghe nhìn sự việc đang xảy ra. Nếu lúc Đức Phật hiện khởi pháp Đại
bi, đánh vào núi Đại xả làm cho chấn động, cũng khiến cho vô lượng
sức mạnh của Na-la-diên hợp lại thành thân, như luồng gió rất mạnh
thổi vào ngọn cỏ nhỏ bé khắp nơi bồng bềnh chuyển động, làm những
việc lợi lạc tốt đẹp cho hữu tình. Do những nghĩa trên đây, cho nên gọi
là Đại bi.
Đại bi như vậy thì Giới chỉ là cõi Sắc, địa chỉ thuộc về Tĩnh lự thứ
tư. Sở y là chỉ dựa vào người ở cõi  Dục với thân Đại Trượng Phu của
châu Thiêm bộ, bởi vì chỉ dựa vào thân này mà đạt được Đại bi. Hành
tướng thì không phải là mười sáu hành tướng mà là hành tướng khác.
Sở duyên là duyên với tất cả các pháp của hữu tình trong ba cõi. Niệm
trú thì có pháp niệm trú. Trí thì chỉ có Thế tục trí. Tam-ma-địa cùng có
thì không phải là cùng có Tam-ma-địa. Căn tương ưng thì tương ưng với
xả căn. Quá khứ-vị lai-hiện tại thì đều là ba đời. D uyên với quá  khứ-
vị lai-hiện tại thì duyên với ba đời. Th iện-bất thiện và vô ký thì chỉ là
thiện. Duyên với Thiện-bất thiện và vô ký thì duyên với cả ba loại. Hệ
thuộc va không hệ thuộc thì chỉ hệ t huộc cõi sắc. Duyên với hệ thuộc
và không hệ thuộc thì duyên với hệ thuộc ba cõi. Học-vô học và phi học
phi vô học thì chỉ phi học phi vô học. Do kiến mà đoạn_do tu mà đoạn
và không đoạn, thì chỉ duyên với do kiến-tu mà đoạn. Duyên với  danh
-duyên với nghĩa thì duyên với tất cả  danh nghĩa. Duyên với tự tương
tục-tha tương tục và phi tương tục, tuy duyên với tất cả tư-tha tương tục
mà phần nhiều là duyên với tha tương t ục. Gia hạnh đắc và ly nhiễm
đắc, có thể nói là gia hạnh đắc, bởi vì trãi qua ba vô số kiếp tích tập gia
hạnh thù thắng mà đạt được, có thể là ly nhiễm đắc, bởi vì lúc lìa nhiễm
của Hữu đảnh đạt được Tận trí mà đạt được Đại bi.
Hỏi: Thế nào gọi là gia hạnh Đại bi?
Đáp: Gia hạnh này có hai loại:
1. Gia hạnh gần, đó là Thuận quyết trạch phần..,
2. Gia hạnh xa, đó là bắt đầu từ lúc không lui sụt tâm Bồ đề…
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 559  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Đại bi này do lực nào thâu nhiếp?
Đáp: Do trí lực về xứ phi xứ thâu nhiếp, bởi vì công đức bất cọng
của Đức Thế Tôn phần nhiều thâu nhiếp trong trí lực về xứ phi xứ.
Hỏi: Bi và Đại bi có gì sai biệt?
Đáp: Nên biết sơ lượt có tám loại sai biệt:
1. Tự tánh sai biệt, đó là Bi lấy thiện căn vô sân làm tự tánh, Đại
bi lấy thiện căn vô si làm tự tánh.
2. Hành tướng sai biệt, đó là Bi làm hành tướng của Khổ Khổ, Đại
bi làm hành tướng của ba Khổ.
3. Sở duyên sai biệt, đó là Bi chỉ duyên với cõi Dục, Đại bi duyên
với tất cả ba cõi.
4. Dựa vào địa sai biệt, đó là Bi dựa  vào tất cả mười địa, tức là
bốn Tĩnh lư-bốn cận phần, Tĩnh lự trung gian va cõi Dục, Đại bi chỉ dựa
vào tĩnh lự thứ tư.
5. Sở y sai biệt, đó là Bi dựa vào ta át cả thân ba thừa và thân dị
sinh, Đại bi chỉ dựa vào thân Phật.
6. Chứng đắc sai biệt, đó là Bi đạt được lúc lìa nhiễm của cõi Dục
cho đến lìa nhiễm của Tĩnh lự thứ ba, Đại bi chỉ đạt được lúc lìa nhiễm
của Hữu đảnh.
7. Cứu tế sai biệt, đó là bi chỉ cứu tế hy vọng, Đại bi thành tựu sự
nghiệp cứu tế.
8. Ai mẫn sai biệt, đó là Bi thương xót không bình đẳng, Đại bi
thương xót bình đẳng.
Trên đây gọi là sự sai biệt giữa Bi và Đại bi. Đã nói về Đại bi Đức
Phật, tiếp theo  sẽ nói về ba niệm trú. Thế nào là ba? Đó là:
1. Lúc Đức Phật thuyết pháp, nếu các đệ tử cung kính lắng nghe
tiếp nhận, như lời dạy vâng mạng thực hành, Như Lai đối với họ không
sinh tâm hoan hỷ không hăng hái mừng rỡ chỉ khởi lên Đại xả trú trong
niệm chánh tri tùy theo sự thích hợp mà dạy dỗ.
2. Lúc đức Phật thuyết pháp, nếu các đệ tử không cung kính lắng
nghe tiếp nhận, không như lời dạy va âng mạng thực hành, Như Lai đối
với họ không sinh tâm sân hận, không hề chán chường oán trách, không
rời bỏ trách nhiệm bảo vệ, chỉ khởi lên Đại xả trú trong niệm chánh tri
tùy theo sự thích hợp mà dạy dỗ.
3. Lúc đức Phật thuyết pháp, nên phần đệ tử cung kính lắng nghe
tiếp nhận, như lời dạy vâng mạng thực hành, nên phần đệ tử không cung
kính lắng nghe tiếp nhận, không như lời dạy vâng mạng thực hành, Như
Lai đối với họ không sinh tâm hoan hỷ cũng không sân hận chỉ khởi lên
560 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đại xả trú trong niệm chánh tri. Như vậy ba loại Niệm trú bất cọng nên
biết cũng thâu nhiếp ở trí lực về xứ phi xứ, nghĩa phân biệt rộng ra như
lý cần phải suy nghĩa!
Hỏi: Mười tám loại bất cọng này của Đức Phật, có mấy loại có thể
làm chi thù thắng đối với thuyết pháp?
Đáp: Trừ ra ba Niệm trú, còn lại mười lăm loại đều có thể làm Chi
thù thắng đối với thuyết pháp. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Đức Phật dựa
vào mười Lực có thể thiết lập luận thuyết của mình, dựa vào bốn Vô úy
có thể phá vỡ luận thuyết của người khác, dựa vào Đại bi mà khởi lên
ý muốn thuyết pháp. Do ba loại này thành tựu sự nghiệp thuyết pháp,
ba loại niệm trú có Lực như vậy, chỉ vào lúc thuyết pháp đối với chúng
đệ tử không sinh tâm vui buồn, phát khởi Đại xả trú trong niệm chánh
tri, gọi là pháp bất cộng.
Như trong kinh nói: “Như Lai thành tựu bảy loại diệu pháp. Thế
nào là bảy loại ? Đó là:
1. Biết rõ pháp
2. Biết rõ nghĩa
3. Biết rõ thời
4. Biết rõ lượng
5. Tự biết mình
6. Biết rõ chúng
7. Biết rõ sự sai biệt về hơn kém của Bổ-đặc-già-la.”
Hỏi: Bảy loại diệu pháp này thì loại nào có bao nhiêu tánh trí?
Đáp: Bảy loại này điều là tánh Thế tục trí. Có người đưa ra cách
nói như vậy: Ba loại biết rõ pháp, bi ết rõ lượng, biết rõ chúng chỉ là
Thế tục trí, nên loại biết rõ nghĩa đối với sự ham muốn về các quả báo
khiến cho chỉ có Niết-bàn, là thắng nghĩa thì lấy sau trí làm tánh, đó là:
Pháp trí-Loại trí-Diệt trí-Tận trí-Vô sinh trí và Thế tục trí, đối với sự
ham muốn về các quả báo khiến cho tất cả pháp điều là thắng nghĩa thì
lấy mười trí làm tánh. Biết rõ thời và tự biết mình, lấy tám trí tánh, trừ
Diệt trí và Tha tâm trí. Biết rõ sự sai biệt về hơn kém của  Bổ-đặc-già
-la, lấy chín trí làm tánh, trừ diệt trí.  Có Sư khác nói: Biết rõ thời cũng
lấy chín trí làm tánh, đó là trừ ra Diệt trí.
Lời bình: Những điều đã nói như vậy tuy cũng có lý, nhưng mà
trong kinh tất cả bảy loại này đều là ta ùnh của Thế tục trí. Bởi vì điều
biết rõ về sự và pháp có sai biệt.
Hỏi: Bảy loại diệu pháp này do lực mà thâu nhiếp?
Đáp: Đều do trí lực về xứ phi xứ thâu nhiếp.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 561  
www.daitangkinh.org  
Như trong kinh nói “Như Lai thành tựu năm Thánh trí về Tam-ma-
địa. Thế nào là năm? Đó là:
1. Có trí nội chứng phát sinh, biết Tam-ma-địa này là Thánh lìa
nhiễm.
2. Có trí nội chứng phát sinh, biết Tam-ma-địa này không phải là
nơi tiếp cận của người ngu, mà là nơi ca ngợi của người trí.
3. Có trí nội chứng phát sinh, biết  Tam-ma-địa này là niềm vui
hiện tại và niềm vui về sau.
4. Có trí nội chứng phát sinh, biết Tam-ma-địa này tịch tĩnh vi
diệu, là đạo ngăn lại làm cho tâm hồn luôn luôn hướng đến mà có sự
chứng đắc.
5. Có trí nội chứng phát sinh, biết Tam-ma-địa này do chánh niệm
mà nhập, do chánh niệm mà xuất.”
Hỏi : Năm Thánh trí về Tam-ma-địa này thì loại nào có bao nhiêu
tánh trí?
Đáp: Năm loại này đều là tánh Thế tục trí. Có người đưa ra cách
nói như vậy: Đều là tánh của tám trí, đó là trừ ra diệt trí va Tha tâm trí.
Tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Đều này là tánh của sáu trí,
đó là trừ ra Khổ-Tập-Diệt và Tha tâm trí”
Lời bình: Những cách nói như vậy tuy cũng có lý, nhưng mà trong
kinh nói tất cả năm loại này đều là tánh Thế tục, bởi vì đều biết rõ về
Định và sự việc có sai biệt.
Hỏi: Năm Thánh trí về Tam-ma-địa do lực nào thâu nhiếp?
Đáp: Đều do trí lực về xứ phi xứ thâu nhiếp. Dựa vào giải thích về
thân lực luận về những pháp gần kề rõ ràng.
Thế nào là Trạch diệt? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tôn chỉ của  người khá c để hi ển bày chánh
nghĩa. Nghĩa là hoặc có người chấp: Tr ạch diệt-Phi tr ạch diệt-Vô
thường diệt không phả i là thể có thật. Như phái Thí dụ đã nói, vì
ngăn chặn cái chấp ấy ma ø hiển bày ba loại Di ệt đều có thể  thật.
Hoặc lại có người chấp: Ba loại Diệt này đều là vô vi. Như Luận giả
phân biệt đã nói, vì ngăn chặn cái chấp ấy mà hiển bày hai loại diệt là
vô vi, Vô thường diệt là hữu vi. Vì vậy mà soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là Trạch diệt?
Đáp: Các Diệt là lìa bỏ hệ thuộc, được lìa bỏ hệ thuộc đã đạt được
thì gọi là Trạch diệt.
Hỏi:Thế nào là phi trạch diệt?
562 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Các Diệt mà không phải là lìa bỏ hệ thuộc, nghĩa là các
pháp diệt cũng không lìa bỏ hệ thuộc, không đạt được lìa bỏ hệ thuộc
mà đạt được, gọi là phi trạch diệt.
Hỏi: Thế nào là Vô thường diệt?
Đáp Các hành tản ra, hư hoại, sụp đỗ, mất đi và lui sụt, thì gọi là
Vô thường diệt.
Trong này, tản ra, hư hoại, sụp đo,ã ma át đi và lui sụt, văn tự tuy
có sai biệt cùng biểu hiện về Vô thường diệt. Vả lại, nói các hành tản
ra…, không giống như sự tung vãi các loại đậu mè… làm cho đến chỗ
khác, mà chỉ biểu hiện do Vô th ường diệt không còn có tác dụng gì
nữa. Nghĩa là tự tánh của pháp hữu vi luôn có bởi vì tướng sinh, cho
nên có tác dụng phát khởi, bởi vì tướng diệt, cho nên không còn tác
dụng gì nữa gọi là tản ra, hư hoại, sụp đỗ, mất đi và lui   sụt.
Hỏi: Phi trạch  diệt và Vô thường diệt có gì sai biệt?
Đáp: Phi trạch diệt nhờ vào kha û năng chọn lựa mà thoát khỏi
những dịch bệnh, tai họa bất ngờ, sầu não và các loại ma sự như thực
hành các pháp khổ đau của thế gian, không phải là pháp điều phục,
đoạn trừ, vượt qua đối với các tham dục. Vô thường diệt là các hành
tản ra, hư hoại, sụp đỗ, mất đi và lui sụt. Đây gọi là sự sai biệt giữa hai
loại diệt.
Trong này, thoát khỏi những dịch b ệnh, tai họa bất ngờ, sầu não
và các loại ma sự cùng các pháp khổ đau, là hiển bày về pháp hữu lậu
Phi trạch diệt thoát khỏi các pháp t hực hành của thế gian, là hiển bày
về pháp vô lậu Phi trạch diệt; không phải là pháp điều phục-đoạn trừ-
vượt qua đối với các tham dục, là hiển bày về điểm khác nhau với Trạch
diệt.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ nói về sự sai biệt giữa Phi trạch diệt và
Vô thường diệt, mà không nói đến Trạch diệt?
Đáp: Là ý của người soạn luận muốn như vậy, cho đến nói rộng
ra. Lại nữa, trong này cần phải đưa ra cách nói như vậy.
Hỏi: Trạch diệt-Phi trạch diệt và Vô thường diệt có gì sai biệt?
Đáp: Trạch diệt là dựa vào khả năng chọn lựa cho nên pháp hữu
lậu diệt mất, Phi trạch diệt la ø không dựa vào khả năng chọn lựa mà
thoát khỏi những dịch bệnh, nói rộng ra như trước, Vô thường diệt là tản
ra, hư hoại, sụp đỗ, mất đi và lui sụt. Lại nữa, Trạch diệt là giải thoát,
là tướng xa lìa hệ thuộc, Phi trạch diệt  là giải thoát mà không phải là
tướng xa lìa hệ thuộc. Vô thường diệt  không phải là giải thoát không
phải là tướng xa lìa hệ thuộc. Lại nữa, Trạch diệt đạt dược từ pháp hữu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 563  
www.daitangkinh.org  
lậu trong trong ba đời, Phi trạch diệt đạt được từ pháp hữu vi không sinh
của vị lai, Vô thường diệt chuyển biến t ừ tất cả pháp của hiện tại. Lại
nữa, Trạch diệt là thiệ n, đạt được nó cũng thiện, Ph i trạch diệt là vô
ký, đạt được nó cũng vô ký, Vô thường diệt gồm cả ba loại, đạt được
nó cũng là ba loại. La ïi nữa, Trạch diệt là vô lậu, đạt được nó gồm cả
hữu lậu và vô lậu. Trạch diệt là vô lậu, đạt được nó chỉ có hữu lậu, Vô
thường diệt gồm cả hai loại, đạt được  nó cũng gồm hai loại. Lại nữa,
Trạch diệt là không hệ thuộc đạt được nó hoặc là hệ thuộc cõi Sắc hoặc
là hệ thuộc cõi Vô sắc, hoặc là không hệ thuộc; Phi trạch diệt là không
hệ thuộc đạt được nó chỉ là hệ thuộc ba cõi, Vô thường diệt hệ thuộc ba
cõi, đạt được nó cũng hệ thuộc ba cõi, hoặc là không hệ thuộc. Lại nữa,
Trạch diệt là phi học phi vô học, đa ït được nó hoặc là học, hoặc là vô
học, hoặc là phi học phi vô học; Phi trạch diệt là phi học phi vô học đạt
được nó cũng chỉ là phi học phi vô học; Vô thường diệt gồm cả ba loại,
đạt được nó cũng là ba loại. Lại nữa Trạch diệt là không đoạn, đạt được
nó hoặc là do tu mà đoạn, hoặc la ø không đoạn; Phi trạch diệt là không
đoạn, đạt được nó chỉ là do tu mà đoạn; Vô thường diệt gồm cả ba loại,
đạt được nó cũng là ba loại. Lại nữa, Trạch diệt và Phi trạch diệt đều
không nhiễm ô, đạt được nó cũng đều không nhiễm ô; Vô thường diệt
gồm cả nhiễm ô và không nhiễm ô, đạt được nó cũng là hai loại. Như
nhiễm ô và không nhiễm ô, có tội và không có tội, lui sụt và không lui
sụt cũng như vậy.
Lại nữa, Trạch diệt không có dị th ục, đạt được nó là có dị thục,
hoặc là không có dị thục; phi trạch  diệt không có dị t hục, đạt được nó
cũng không có dị thục, Vô thường diệt gồm cả hai loại, đạt được nó
cũng có hai loại. Lại nữa, Trạch di ệt là đạo quả, đạt được nó hoặc là
đạo, là đạo quả, hoặc là chẳng phải đạo, chẳng phải đạo quả, đạt được
nó hoặc là đạo, là đạo quả, hoặc là chẳng phả i là đạo chẳng phải là
đạo quả, Phi trạch diệt chẳng phải là đạo, chẳng phải là đạo quả, đạt
được nó cũng chẳng phải là đạo chẳng phải là đạo quả; Vô thường diệt
hoặc là đạo mà chẳng phải là đạo quả, hoặc là đạo cũng là đạo quả,
hoặc chẳng phải đạo, chẳng phải đạo quả. Lại nữa, Trạch diệt thâu
nhiếp Diệt đế, đạt được nó thâu nhiếp ba  đế, trừ ra diệt đế; Phi trạch
diệt không phải là đế thâu nhiếp, đa ït dược nó thâu nhiếp hai đế, đó là
Khổ-Tập; Vô thường diệt thâu nhiếp ba  đế, trừ ra diệt dế, đạt dược nó
cũng như vậy.
Cần phải đưa ra biện pháp biện gi ải rộng về sự sai biệt như vậy,
mà không như vậy là bởi vì vì trước đây đã nói, nghĩa là Trạch diệt  là
564 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
xa lìa hệ thuộc, Phi trạch diệt và Vô thường diệt không phải xa lìa hệ
thuộc, đều không phải xa lìa hệ thuộc, cho nên cần phải biện giải về
phân biệt. Có người nói: Hai loạ i diệt dều không dụng công mà được
cùng với hai loại kia có khác nên không  cần phải nói.
Hỏi: Đã biết Trạch diệt lấy xa lìa hệ thuộc làm thể, thì cần phải
nói vì sao gọi là Trạch diệt chăng?
Đáp: Trạch ấy gọi là Tuệ, Diệt la ø quả của nó, Diệt do Trạch mà
được cho nên gọi là Trạch diệt. Lại nữa, luôn luôn vất vả, luôn luôn gia
hạnh, luôn luôn dụng công chọn lựa các  pháp đạt được diệt này, cho
nên gọi là trạch diệt. Nghĩa là K hổ nhẫn-khổ trí quyết định chọn lựa
Khổ đế đạt được diệt từ pháp do ki ến Khổ mà đoạn, Tập nhẫn-Tập trí
quyêt định chọn lựa Tập đế, đạt được diệt từ pháp do kiến Tập mà đoạn,
Diệt nhẫn-Diệt trí quyết định chọn l ựa Diệt đế, đạt được diệt từ pháp
do kiến Diệt mà đoạn, Đạo nhẫn-Đạo trí quyết định chọn lựa Đạo đế,
đạt được diệt từ pháp do kiến Đạo mà đoạn. Dùng những trí như Khổ…
nhiều lần quyết định chọn lựa Khổ thánh đế…, đạt được diệt từ pháp do
tu mà đoạn, cho nên gọi là Trạch diệt.
Hỏi: Tự tánh của Trạch diệt chỉ là nên hay là nhiều vật?
Đáp: Có người nói là nên vật.
Hỏi: Nếu như vậy thì lúc chứng Trạch diệt do kiến mà đoạn pháp
cũng chứng Trạch diệt do tu mà đoạn pháp hay không? Nếu cũng chứng
thì đối trị sau tu sẽ trở thành vô dụng, nếu không chứng thì làm sao nên
vật mà phần ít thì chứng, phần ít lại không chứng?
Đáp: Có người nói là hai vật:
1. Trạch diệt do kiến mà đoạn pháp.
2. Trạch diệt do tu mà đoạn pháp.
Hỏi: Nếu như vậy thì khi chúng Trạch diệt do kiến Khổ mà đoạn
pháp, cũng chứng Trạch diệt do kiến Tập Diệt Đạo mà đoạn pháp hay
không? Nếu cũng chứng thì đối trị sau tu sẽ trở thành vô dụng, nếu
không chứng thì làm sao nên vật mà phần ít thì chứng, phần ít lại không
chứng?
Đáp: Có người nói là năm vật, nghĩa là do Trạch diệt do kiến mà
đoạn pháp có bốn, Trạch diệt do tu mà đoạn có nên.
Hỏi: Nếu như vậy thì lúc chứng Trạch diệt do kiến-tu mà đoạn
pháp thuộc cõi dục, cũng chứng Trạc h diệt do kiến-tu mà đoạn pháp
thuộc cõi Sắc-Vô Sắc hay không? Nếu cũng chứng thì đối trị sau tu sẽ
trở thành vô dụng, nếu không chứng thì làm sao nên vật mà phần ít thì
chứng, phần ít lại không chứng?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 565  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Có người nói Trạch diệt có mười nên vật, nghĩa là Trạch diệt
do kiến mà đoạn pháp có tám, Trạch diệt do tu mà đoạn pháp có ba.
Hỏi: Nếu như vậy thì lúc chứng Trạch diệt do tu mà đoạn pháp
phẩm Thượng Thượng thuộc cõi Dục, c ũng chứng Trạch diệt do tu mà
đoạn của tám phẩm sau thuộc cõi Dục hay không? Nếu cũng chứng thì
đối trị sau tu sẽ trở thành vô dụng, nếu không chứng thì làm sao nên vật
mà phần ít thì chứng, phần ít lại không chứng? Trạch diệt do tu mà đoạn
pháp của chín phẩm thuộc cõi Sắc-Vô sắc, nêu ra hỏi cũng như vậy.
Đáp: Có người nói Trạch diệt có ba mươi lăm vật, nghiã là Trạch
diệt do Kiến mà đoạn pháp có tám, Trạch diệt do tu mà đoạn pháp
thuộc ba cõi đều có chín thành ra  hai mươi bảy, c ộng với tám ở trước
là ba mươi lăm.
Hỏi: Nếu như vậy lúc chứng Trạch diệt do tu mà mà đoạn pháp
thuộc Tĩnh lự thứ nhất, cũng chứng Trạch diệt do tu mà đoạn pháp thuộc
ba Tĩnh lự sau hay không? Nếu cũng chứng thì đối trị sau tu sẽ trở thành
vô dụng, nếu không chứng thì làm sao nên vật mà phần ít thì chứng-
phần ít lại không chứng? Pháp do tu mà đoạn thuộc bốn Địa Vô sắc,
nêu ra hỏi cũng như vậy.
Đáp: Có người nói Trạch diệt có tám mươi chín vật, nghĩa là
Trạch diệt do kiến mà đoạn pháp có tám, Trạch diệt do tu mà đoạn
pháp thuộc chín địa đều có chín th ành ra tám mươi mốt, cộng với tám
ở trước là tám mươi chín.
Hỏi: Nếu như vậy thì pháp do kiến mà đoạn thuộc chín địa trong
ba cõi, mỗi địa đều có bốn bộ, chín phẩm sai biệt, làm sao Trạch diệt
chỉ có tám loại? Vả lại, pháp do kiến-tu mà đoạn thì mỗi địa mỗi nên bộ
mỗi nên phẩm đều có nhiều loại, làm sao Trạch diệt chỉ có nên loại?
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Tùy theo pháp hữu lậu có
thể như vậy thì Trạch diệt cũng như vậy, tùy theo thể của sự việc hệ
thuộc có như vậy thì Thể lìa xa hệ thuộc cũng có như vậy.
Hỏi: Đã biết Trạch diệt tùy t heo sự việc hệ thuộc có lượng như
vậy, thì lúc các loại hữu tình chứng Trạch diệt, là cùng chứng như nhau
hay là chứng khác nhau? Giả sử như vậy thì có gì sai? Hay cả hai đều có
sai lầm? Nếu cùng chứng như nhau thì tại sao Niết-bàn gọi là pháp Bất
cọng? Vả lại, nếu như vậy thì nếu lúc  nên hữu tình đạt dược Niết-bàn,
tất cả hữu tình đều phải đạt được, nếu như vậy sẽ không nhờ vào dụng
công mà tự nhiên giải thoát. Nếu chứng khác nhau, thì tại sao Niết-bàn
gọi là không đồng loại? Vả lại, trong kinh nói nên hiểu như thế nào?
Như nói “Như Lai  giải thoát và các A-la-hán khác giải thoát không có
566 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
gì khác nhau”
Đáp: Nên đưa ra cách nói như vậy: Lúc các hữu tình chứng Trạch
diệt, đều cùng chứng như nhau.
Hỏi: Nếu như vậy tại sao Niết-bàn gọi là pháp bất cộng?
Đáp: Thể của Niết-bàn tuy thật sự giống nhau, nhưng dựa theo
chứng đắc mà nói thì gọi là bất cộng, bởi vì chứng đắc lìa xa hệ thuộc
thì mỗi loại hữu tình khởi hiện riêng biệt trong sự tương tục của mình.
Hỏi Nếu lúc nên hữu tình đạt được Niết-bàn, thì các hữu tình khác
vì sao không đạt được?
Đáp: Nếu trong thân có Niết-bàn đạt được thì gọi đạt được Niết-
bàn, không có thì không như vậy, cho nên không có sai lầm là trong nên
lúc tất cả hữu tình đều đạt được Niết-bàn. Có sư khác nói: Lúc các loại
hữu tình chứng Trạch diệt thì tất cả đều chứng khác nhau.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao Niết-bàn gọi là không đồng loại?
Đáp: Ngăn chặn về nhân đồng loại,  cho nên đưa ra cách nói như
vậy. Nghĩa là các Trạch diệt khôn g có nhân đồng loại, cho nên gọi là
không đồng loại, chứ không phải là các hữu tình không có Trạch diệt
lần lượt chuyển tiếp tương tự.
Hỏi: Khổ pháp trí nhẫn không có nhân đồng loại, cũng cần phải
gọi là pháp không đồng loại, vì sao pháp hữu vi đều gọi là đồng loại,
mà chỉ nói Niết-bàn gọi là không đồng loại?
Đáp: Khổ trí pháp nhẫn tuy không có nhân đồng loại, nhưng có
thể làm nhân đồng loại cho các ph áp khác, cho nên cũng gọi là đồng
loại, Niết-bàn thì không có như vậy. Lại nữa, các pháp hữu vi cùng do
ba môn Uẩn-Giới-Xứ thâu nhiếp, c ùng thuộc về ba đời, cùng có sinh
diệt, cùng có Thượng-Trung-Hạ, cùng có trước sau, cùng từ nhân mà
sinh, cùng có năng lực sinh ra quả, cho nên gọi là đồng loại, Niết-bàn
thì không như vậy cho nên gọi là không đồng loại. Lại nữa, trong tất cả
các pháp chỉ có Niết-bàn là thiện, là thường hằng, pháp khác thì không
như vậy cho nên gọi là không đồng loại.  nghĩa là các pháp khác có
thiện mà không thường hằng, có thường hằng mà không phải là thiện,
có pháp không phải là hai loại thiện và thường hằng, chỉ riêng Niết-bàn
có đủ hai nghĩa thiện và thường hằng, cho nên chỉ riêng Niết-bàn gọi là
pháp không đồng loại.
Hỏi: Trong kinh đã nói lại thông hiểu như thế nào? Như nói: “Như
Lai giải thoát và các A-la-hán giải thoát không có gì khác nhau”
Đáp: Giải thoát trong thân ba thừa tuy khác nhau nhưng mà thiện
và thường hằng như nhau cho nên nói không có gì khác nhau. Lại nữa,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 31 567  
www.daitangkinh.org  
nói này biểu hiện rõ ràng trong nên t ương tục có đạo ba thừa cùng
chứng giải thoát, nghĩa là dựa vào th ân khác đã chứng giải thoát, tuy
đều có khác nhưng trong nên thân có tánh ba thừa cùng chứng giải
thoát, tùy theo thừa nào dẫn dắt phát khởi Thánh đạo, cũng có thể
chứng được Niết-bàn này.
Lời bình: Vấn đề ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, nên nói
theo cách này: Các loài hữu tình có khắp trong ở tr ong mỗi nên pháp
hữu lậu, đều cùng chứng được nên Thể c ủa Trạch diệt. Trước đây nói
Trạch diệt tùy theo sự việc hệ thuộc với số lượng bao nhiêu, vì vậy cách
nói trước đối với lý thì thích hợp.
Hỏi: Ở trong vật bên ngoài là cũng chứng được Thể của Trạch
diệt hay không? Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu cũng chứng được Thể
của Trạch diệt, thì đối với pháp bên ngoài đã không có nghĩa thành tựu,
làm sao thành tựu được Trạch diệt của nó? Vả lại trong kinh nói nên
thông hiểu như thế nào? Như nói: “Tôn gi ả Xá Lợi Tử nói: Mình đoạn
trừ các ái đạt dược giải thoát bên trong” nếu trong vật bên ngoài không
đạt được Trạch diệt, thì trong kinh đã nói làm sao thông hiểu? Như nói
“đoạn tất cả các hành cho nên gọi là cõi đoạn, lìa tất cả các hành cho
nên gọi là cõi Ly diệt tất cả các hành cho nên gọi là cõi Diệt”
Đáp: Nên đưa ra cách nói như va äy: Ở trong vật bên ngoài cũng
đạt được Trạch diệt.
Hỏi: Nếu như vậy thì đối với vật bên ngoài đã không có nghĩa
thành tựu làm sao đạt được Trạch diệt đối với vật ấy?
Đáp: Tuy với vật bên ngoài không có nghĩa thành tựu, nhưng cũng
có đạt được Trạch diệt đối với vật  ấy như không thành tựu tám căn là
mạng… của quá khứ-vị lai, mà có chứng được Trạch diệt đối với các căn
ấy, vật bên ngoài cũng như vậy có gì trái ngược nhau?
Hỏi: Trong kinh đã nói lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Tôn giả
Xá Lợi Tử nói: Mình đoạn trừ các ái được giải thoát bên trong”
Đáp: Nói đạt được giải thoát đối  với nội uẩn, nên biết là đối với
bên ngoài cũng đạt được giải thoát. Lại nữa, giải thoát vật bên trong mà
đạt được, cho nên cũng gọi là bên trong, nghĩa là trong thân bên trong
tu đạo mới đạt được. Lại nữa, vật bên ngoài giải thoát, đạt được là bên
trong cho nên cũng gọi là bên trong, nghĩa là đạt được cái đạt được của
nó là nội uẩn thâu nhiếp. Lại nữa , đoạn phiền não bên trong mà đạt
được cái diệt của nó cho nên cũng gọi là bên trong, nghĩa là trong vật
bên ngoài vốn có Trạch diệt, đạo phiền não luôn luôn trói buộc bên
trong mới đạt được. Vì vậy trong ki nh nói: “Đạt được giải thoát bên
568 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
trong”. Có Sư khác nói: Trong vật bên ngoài không có Trạch diệt có
thể đạt được, chỉ đoạn trừ sự ràng buộc của các phiền não luôn luôn trói
buộc mà đạt được Trạch diệt.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong kinh đã nói nên thông hiểu như thế
nào? Như nói “Đoạn trừ tất cả các hành cho nên gọi là cõi Đoạn…”
Đáp: Kinh ấy nên nói: Đoạn các hành cho nên gọi là cõi đoạn, cho
đến nói rộng ra. không cần phải nói tất cả mà lại nói tất cả, thì nên biết
rằng đó là mới nói đến tất cả thuộc phần ít, nghĩa là tất cả có hai loại:
1. Tất cả thuộc phần ít.
2. Tất cả thuộc toàn phần.
Trong kinh ấy chỉ nói đến tất cả thuộc phần ít. Có người đưa ra
cách nói như vậy: Trong các vật bên ngoài tuy có Trạch diệt mà không
thể nào đạt được.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, thà nói
không có chứ không nên nói có mà không thể nào đạt được, bởi vì
không thể nào đạt được thì đâu cần cái diệt vô dụng như vậy làm gì?
Nên đưa ra cách nói như vậy: Cũng có và cũng đạt được. Nguyên cớ thế
nào? Bởi vì các pháp hữu lậu t ừ vô thỉ đến nay do phiền não trói buộc
mà không được giải thoát, nếu đoạn trừ phiền não mà lìa xa sự trói buộc
của nó thì được giải thoát. Như người bị  trói chặt, sau khi được cỡi trói
thì người gọi là được cỡi trói, chứ không phải nói sợi dây trói. Đã chứng
được giải thoát từ những hệ thuộc, cho nên trong vật bên ngoài cũng
được giải thoát. Nếu không như vậy trái ngược với luận Phẩm Loại Túc
đã nói, như nói: “Thế nào là đạt được pháp tác chứng? Trả lời: Tất cả
pháp thiện”. Nếu trong vật bên ngoài tuy có Trạch diệt mà không thể
nào đạt được, cần phải có pháp thiện chứ không phải là được tác chứng,
thì trái với luận ấy nói, cho nên bên ngoài cũng có Trạch diệt có thể
đạt được.
Hỏi: Tự tánh của Trạch diệt la ø ngay nơi uẩn này hay chỉ là uẩn
không có? Nếu ngay nơi uẩn này thì hữu tình xưa nay phải được giải
thoát, bởi vì là uẩn thành tựu xưa nay. Nếu chỉ là uẩn không có, thì như
thế nào không có mà chịu khó tu tập Thánh đạo?
Đáp: Cần phải nói là Trạch diệt không phải ngay nơi uẩn này,
cũng không phải là uẩn không có, chỉ từ trong các uẩn hữu lậu đạt được
có tự tánh riêng biệt.


„