A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 32

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 569  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 32

LUẬN VỀ ÁI KÍNH (Phần 4)

Như vậy, Trạch diệt cũng gọi là Niết-bàn, cũng gọi là không đồng
loại, cũng gọi là chẳng phải tụ, cũng gọi là chẳng phải hiển, cũng gọi là
tối thắng, cũng gọi là thông đạt, cũng gọi là A-la-hán, cũng gọi không
thân cận, cũng gọi là không tu tập, cũng gọi là đáng yêu thích, cũng gọi
là gần, cũng gọi là diệu, cũng gọi là xuất ly.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là Niết-bàn?
Đáp: Bàn gọi là Nẽo (thú), Niết gọi là ra khỏi; vĩnh viễn ra khỏi
các nẽo, cho nên gọi là Niết-bàn. Lại nữa, Bàn gọi là hôi thối, Niết gọi
là không có; vĩnh viễn không có các phiền não-nghiệp dơ bẩn hôi thối,
cho nên gọi là Niết-bàn. Lại nữa, Bàn là rừng rậm, Niết gọi là vĩnh viễn
xa lìa; vĩnh viễn lìa xa tất cả ba tai họa, ba tướng trạng của rừng rậm
các uẩn, cho nên gọi là Niết-bàn. Lại nữa, Bàn gọi là đan dệt, Niết gọi
là không; trong này vĩnh viễn không c ó dây tơ của phiền não, nghiệp,
không đan dệt tấm lụa của quả dị thục sinh tử cho nên gọi là Niết-bàn.
Còn lại như trước đã nói.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là không đồng loại?
Đáp: Bởi vì không có nhân đồng loại, cũng không phải là nhân
đồng loại. còn lại như trước đã nói.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là không phải tụ?
Đáp: Bởi vì lìa xa các tụ, nghĩ a là nói đến pháp hữu vi không có
tướng an trú, đó là nói về pháp hữu vi cần phải có bốn loại cùng quy tụ,
nghĩa là tự thể và ba tướng. Nếu n ói đến pháp hữu vi có tướng an trú,
thì đó là nói về pháp hữu vi cần phải co năm loại cùng quy tụ, nghĩa là
tự thể và bốn tướng. Lại nữa, các Gi ới-các Thú-các Sinh-các Uẩn-các
Thế-các Khổ đều gọi là tụ, Trạch diệt khác với những pháp ấy cho nên
gọi là không phải tụ.
570 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là chẳng hiển bày?
Đáp: Hiển bày nghĩa là ca ngợi, c ông đức, trí tuệ của Niết-bàn
thành tựu đến mức cao nhất, không cần đến ca ngợi cho nên là chẳng
cần hiển bày. Lại nữa, công đức của Niết-bàn không có giới hạn cho
nên không thể nào ca ngợi nổi. Như nói: Kỹ thuật của người này không
có giới hạn, không thể nào ca ngợi hết , cho nên gọi là không thể hiển
bày.
Lại nữa, hiển bày gọi là chê bai, công đức của Niết-bàn viên mãn
tuyệt đối như ngọc quý Ma ni tròn trịa, sáng ngời, trong suốt không thể
nào chê bai, cho nên gọi là không thể hiển bày. Lại nữa, công đức của
Niết-bàn an trú tuyệt đối như thể của ngọc Ma ni không có gì thêm
bớt, tùy theo nơi đã đặt vào thì liền an trú không thể nào chê bai, cho
nên không thể nào hiển bày. Lại nữa, hiển bày nghĩa là nói rõ ràng ra,
Niết- bàn là do hiện tượng của ba äc Thánh mà chứng, không thể nói rõ
ràng ra được, cho nên gọi là không thể hiển bày. Lại nữa, các pháp hữu
vi có nhân-có quả, có thể lấy nhân để nói rõ ràng quả ấy, cũng có thể
dùng quả để nói rõ ràng về nhân của nó, Niế t-bàn là vô vi không có
nhân-không có quả, không có thể nói rõ ràng được cho nên gọi là không
phải hiển bày. Lại nữa, hiển bày nghĩ a là biểu hiện rõ ràng, Niết-bàn
không có những chủng tánh sai biệt như Bà-la-môn, Sát-đế-lợi… có thể
biểu hiện rõ ràng, cũng không có các tướng xanh-vàng-đỏ-trắng… có
thể biểu rõ ràng, cho nên gọi gọi là không phải hiển bày. Lại nữa, hiển
bày nghĩa là biểu hiện rõ ra, các pháp hữu vi hoặc thể là sắc thì tướng
của nó biểu hiện rõ ra, hoặc tuy chẳng phải là sắc mà dựa vào sắc mà
chuyển cũng có thể biểu hiện rõ ra, Niết-bàn thì không như vậy, cho
nên gọi là không hiển bày.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là tối thắng?
Đáp: Bởi vì tuyệt vời nhất,  như các vật dụng trang nghiêm, áo
quần, đồ ăn thức uống… tuyệt vời nhất c ủa thế gian, gọi là tối thắng:
Niết-bàn cũng như vậy. Tôn giả Diệu âm đưa ra cách nói như vậy:
“Trạch diệt Niết-bàn là pháp tối thắng ở trong các pháp, nghĩa là tối
thắng ở trong các nghĩa, là sự tối th ắng trong mọi sự, là lý tối thắng
trong các lý, là quả tối thắng trong các quả, cho nên gọi là tối  thắng.”
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là thông đạt?
Đáp: Thông đạt nghĩa là tuệ, Niết-bàn là quả của tuệ, cho nên
cũng gọi là thông đạt. Như chín loạ i Biến Tri là quả của Trí, cho nên
cũng gọi là Biến tri, cũng như sáu xứ là quả của nghiệp, cho nên gọi là
nghiệp vốn có. Lại nữa, Trạch diệt Niết-bàn là quả của sự thông    đạt,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 571  
www.daitangkinh.org  
cho nên gọi là thông đạt: Như Thiên nhãn -Thiên nhĩ là quả của thông,
cho nên cũng gọi là thông.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là A-la-hán?
Đáp: Bởi vì ứng thọ cúng dường, nghĩa là A-la-hán có nghĩa tổng
quát là Ứng, không có vật phẩm c úng dường nào tuyệt diệu bậc nhất
của thế gian mà Trạch diệt Ni ết-bàn không ứng thọ. Lại nữa, La-hán
nghĩa là Ứng, A nghĩa là không; Trạch di ệt Niết-bàn đối với các cõi,
các nẽo không tùy theo lưu chuyển, cho nên gọi là không tùy theo. Lại
nữa La-hán gọi là giặc, cũng gọi là oán, A nghĩa là không có; trong Niết
-bàn không có giặc oán phiền não, cho nên Trạch diệt gọi là A-la-hán.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là không thân cận?
Đáp: Bởi vì lìa xa gốc rễ của sự thân cận. Nghĩa là có pháp thân
cậnvới pháp hữu vi bởi vì tham lấy quả của nó, như tham bóng mát, hoa,
lá, quả… mà thân cận với tán cây; Niết-bàn không có quả làm cho tham
lấy nó, cho nên gọi là không thân cận.
Hỏi: Vì sao nói Niết-bàn là nơi người trí cần phải thân cận?
Đáp: Người trí tức là Phật và Đệ tử Phật. Người trí cần phải hiểu
rõ ràng và sinh khởi đạt được chứng ngộ cho nên gọi là thân cận, không
phải tham lấy quả ấy cho nên cũng là không thân cận.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là không tu tập?
Đáp: Bởi vì không còn tương tục, nếu còn tương tục thì liên tục
hiện rõ trước mắt và dần dần tăng tiến, gọi là có thể tu tập; Niết-bàn thì
không như vậy, cho nên cũng gọi là không tu tập.
Hỏi: Nếu như vậy thì bài tụng nói nên thông hiểu như hế nào?
“Kiều-đáp-ma ở dưới tán cây, lặng yên suy nghĩa không    phóng
dật,

Không lâu đi theo dấu của Đạo, Niết-bàn hiện rõ ở trong tâm.”
Đáp: Bởi vì dựa vào tâm hiện khởi mà đạt dược Niết-bàn, cho nên
gọi là hiện rõ ở trong tâm, chứ không nói là Niết-bàn có nghĩa của sự tu
tập
Hỏi:Vì sao Trạch diệt cũng gọi là đáng yêu thích?
Đáp: Bởi ví đó là Pháp mà bậc Thánh ưa thích, nghĩa là các Thánh
giả sợ hãi sự khổ đau, Niết-bàn là pháp lìa xa khổ đau, cho nên Thánh
giả yêu thích. Lại nữa, Thánh giả chán ngán sinh tử, pháp ấy không có
sinh tử cho nên Thánh giả yêu thích, nghĩa là trong Niết-bàn vĩnh viễn
lìa xa tất cả mọi sự lưu chuyển. Lại  nữa, Thánh giả chán ngán lỗi phá
giới, pháp ấy không có lỗi phá giới, cho nên Thánh giả yêu thích; nghĩa
là trong Niết-bàn vĩnh viễn lìa xa tất cả mọi sự phá giới. Bởi vì Niết-bàn
572 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
cho nên Đức Phật nói về giới vô lậu, gọi là giới mà bậc Thánh yêu quý.
Giới này có thể chứng được Diệt lìa xa phá giới, vì vậy cũng gọi là Thời
ái giải thoát, bởi vì yêu thích thời gian chờ đợi đạt được Niết-bàn.
Hỏi: Vì sao Trạch diệt cũng gọi là gần?
Đáp: Bởi vì đạt được Thánh đạo hiện đang chứng đắc. Như trong
kinh nói: “Tinh tiến thành tựu mười lăm pháp, gọi là bước vào dấu tích
của học và gần với Niết-bàn.” La ïi nữa, không chọn la áy tương tục mà
chứng đắc, cho nên Trạch diệt gọi là gần; nghĩa là Sát-đế-lợi, Bà-la-
môn… có thể tu đạo đều chứng được Niết -bàn. Lại nữa, không chọn lấy
xứ sở mà chứng đắc, cho nên Trạch diệt gọi là gần, nghĩa là ở tại thành
ấp, hoặc chốn A-luyện-nhã, tu tập Th ánh đạo đều đạt được Niết-bàn.
Lại nữa, dựa vào thắng giải, cho nên Trạch diệt gọi là gần; nghĩa là các
Thánh giả vào lúc Diệt nhẫn-Diệt trí hiện rõ trước mắt, nhờ vào lực của
thắng giải cho nên quán sát rõ ràng như đối diện trước mắt. Lại nữa, như
sự việc gần kề, cho nên Trạch diệt gọi  là gần; nghĩa là tùy theo nơi ở
thế nào cũng đều có thể chứng đắc. Như Luận Phẩm Loại túc nói: “Thế
nào là pháp xa? Nghĩa là pháp quá  khứ-vị lai. Thế nào là pháp gần?
Nghĩa là pháp hiện tại và các vô vi.” Lại nữa, dựa vào gần mà đạt được,
cho nên Trạch diệt gọi là gần; nghĩa la ø đời hiện tại thì nói là gần, dựa
vào đời hiện tại phát khởi chứng đa éc lìa xa hệ thuộc , đạt được Trạch
diệt cho nên gọi là gần. Lại nữa, rời bỏ pháp gần để tiến vào, cho nên
Trạch diệt gọi là gần; nghĩa là đời hiện tại thì nói là pháp gần, rời bỏ
pháp gần này mà tiến vào Niết-bàn, cho Niết-bàn gọi cũng là gần.
Hiếp tôn giả nói: “Người chịu khó tu đạo hướng thẳng đến   Niết
-bàn, cho nên gọi là gần” Lại nữa, nơi nương tựa của Thánh đạo đều có
sai biệt, Niết-bàn không nhất định cho nên gọi là gần, bởi vì người có
thể tu đạo thì đều chứng đắc.
Hỏi: Thánh đạo cũng vi diệu, như lu ận Phẩm Loại túc nói: “Thế
nào là pháp vi diệu? Nghĩa là Pháp học-Vô học và Trạch diệt vô vi” Tại
sao chỉ riêng Niết-bàn gọi là vi diệu?
Đáp: Bởi vì Niết-bàn là vi diệu trong mọi điều vi diệu. Lại nữa,
Thánh đạo tuy là vi diệu nhưng xen tạp vô thường, Niết-bàn thì không
như vậy, cho nên chỉ nên mình được gọi là vi diệu. Lại nữa, Thánh đạo
tuy vi diệu mà có pháp chán ngán l ỗi lầm có thể đối trị, đó là Không
Không; Niết-bàn thì không như vậy, cho nên chỉ nên mình đươc gọi là
vi diệu.
Hỏi: Thánh đạo cũng là pháp xuất ly, như phẩm Loại Túc nói: “
Thế nào là pháp xuất ly? Đó là giới thiện của cõi Dục, và định thiện ly
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 573  
www.daitangkinh.org  
sinh của cõi Sắc-Vô Sắc, cùng với Học-Vô học-Trạch diệt vô vi.” Tại
sao chỉ riêng Niết-bàn gọi là xuất ly?
Đáp: Bởi vì là xuất ly chứ không phải là xuất l y. Thánh đạo là
xuất ly mà cũng là có xuất ly, bởi vì  lúc nhập Niết-bàn thì xuất ly nơi
ấy. Lại nữa, Niết-bàn là pháp xuất ly chân thật, nghĩa là pháp hữu lậu
có hai Xả:
1. Xả do đoạn trừ.
2. Xả do từ bỏ.
Pháp hữu lậu vô vi chứ không có Xả do đoạn trừ mà có Xả do từ
bỏ, chỉ có Trạch diệt thì hai loại Xả đều không có, cho nên gọi là pháp
xuất ly chân thật. Lại  nữa, Niết-bàn là công đức của sự xuất ly tuyệt
đối. Như trong kinh nói “Lấy sắc để xuất ly với dục, lấy vô sắc mà xuất
ly với sắc, lấy Thánh đạo mà xuất ly với Vô sắc, lấy Niết-bàn mà xuất
ly tất cả các pháp hữu vi.”
Hỏi: Đã biết Thể của Phi trạch diệt không phải là lìa xa hệ thuộc,
thì cần phải nói vì sao gọi là Phi trạch diệt chăng?
Đáp: Không có tuệ chọn lựa mà đạt được diệt này, cho nên gọi là
Phi trạch diệt, bởi vì không phải là quả của sự chọn lựa. Lại nữa, Diệt
này không bởi vì luôn luôn vất va û, luôn luôn gia hạnh-luôn luôn dụng
công chọn lựa các pháp mà đạt được, cho nên gọi là Phi trạch diệt. Lại
nữa, Diệt này không phải là do nhiều lần quyết định chọn lựa về khổ…
mà đạt được, cho nên gọi là Phi trạch diệt.
Hỏi: Nếu như vậy thù Diệt này do đâu mà đạt được?
Đáp: Do thiếu Duyên, như đối diện với nên phương, hết thảy
những cảnh như sắc-thanh-hương-vị-xúc… của các phương còn lại đều
diệt, tâm-tâm sở pháp có thể duyên vào nơi đó, do thiếu duyên nên cuối
cùng không sinh khởi, nhờ vào trạng th ái không sinh khởi này mà đạt
được Phi trạch diệt.
Hỏi: Đối với các pháp ở đời nào mà đạt được Phi trạch diệt?
Đáp: có người nói như vậy: Đối với các pháp ba đời đều đạt Phi
trạch diệt, bởi vì đều là hữu vi.
Hỏi: Nếu như vậy thì đời nào không đạt được Diệt này? Đạt được
và không đạt được lại có gì khác nhau?
Đáp: Có Sư khác nói: Chỉ đạt được phi trạch diệt đối với các pháp
quá khứ -vị lai chứ không phải  là đối với hiện tại, bởi vì pháp hiện tại
thuộc về các hành của thân.
Hỏi: Nếu như vậy thì Diệt này thuận theo mỗi nên niệm đạt được
rồi lại xả bỏ, xả bỏ rồi lại đạt  được, nghĩa là các pháp vị lai tiến vào
574 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
hiện tại, lúc ấy Phi trạch diệt đạt được rồi lại xả bỏ; lúc các pháp hiện
tại tiến vào quá khứ, lúc ấy Phi trạch diệt xả bỏ rồi lại đạt được; nhưng
mà Phi Trạch diệt không có nghĩa như vậy?
Đáp: Hoặc có người nói: Chỉ đạt được Phi trạch diệt đối với pháp
vị lai, chứ không phải là quá khứ hay hiện tại. Nguyên cớ thế nào? Bởi
vì các pháp quá khứ đã thuộc về hành của thân, các pháp hiện tại đang
là hành của thân.
Hỏi: Nếu như thì diệt này đạt đư ợc rồi đã xả bỏ, nghĩa là lúc
pháp vị lai tiến vào hiện tại, lúc ấy Phi trạch diệt đạt được rồi đã xả bỏ,
nhưng mà Phi trạch diệt không có nghĩa như vậy.
Lời bình: Phi trạch diệt này chỉ đạt được đối với pháp không sinh
của vị lai. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Diệt này vốn là muốn ngăn chặn
pháp hữu vi khiến cho vĩnh viễn không sinh khởi, nếu như pháp không
sinh khởi thì Diệt này nhất định phát khởi; như hữu tình hệ thuộc với
pháp ham muốn, hiện tại đang diễn ra, quá khứ được Diệt này.
Hỏi: Trạch diệt và Phi trạch diệt thì pháp nào là nhiều?
Đáp: Có người nói như vậy: Trạch diệt nhiều, Phi trạch diệt ít.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì Trạch diệt đạt được gồm chung cả pháp của
ba đời, Phi trạch diệt đạt được đối với pháp không sinh của vị lai. Có sư
khác nói: Phi trạch diệt nhiều, Trạch diệt ít. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
Phi trạch diệt đạt được gồm chung cả pháp hữu lậu - vô lậu, Trạch diệt
chỉ đạt được đối với pháp hữu lậu.
Lời bình : Nên đưa ra cách nói như vậy: Phi trạch diệt nhiều,
Trạch diệt ít. Nguyên cớ thế nào? Bởi  vì Phi trạch diệt như số lượng
của pháp hữu vi, Trạch diệt chỉ n hư số lượng của pháp hữu lậu. Nếu
không như vậy thì các pháp có thể  sinh, nếu như đạt được không sinh
thì sẽ không đạt được Phi trạch  diệt.
Tự tánh của hai diệt, nhiều ít tuy như vậy mà dựa vào đạt được,
nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp vào lúc ấy đạt được Trạch diệt mà không đạt được Phi
trạch diệt, đó là pháp hữu lậu ở quá khứ-hiện tại và vị lai có thể phát
sinh.
2. Có pháp vào lúc ấy đạt được Phi trạch diệt mà không đạt được
Trạch diệt, đó là pháp vô lậu không sinh ở vị lai.
3. Có pháp vào lúc ấy đạt được Trạch diệt cũng đạt được Phi trạch
diệt, đó là pháp hữu lậu không sinh ở vị lai.
4. Có pháp vào lúc ấy không đạt được Trạch diệt cũng không đạt
được Phi trạch diệt, đó là pháp vô la äu ở quá khứ-hiện tại và vị lai có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 575  
www.daitangkinh.org  
thể phát sinh.
Hỏi: Các loại hữu tình, đối với Phi trạch diệt là đều đạt được như
nhau hay là đạt được không như nhau?
Đáp: Điều này không quyết định, đối với pháp có chung Phi trạch
diệt thì đạt được như nhau, đối với  pháp không cùng chung Phi trạch
diệt thì đạt được khác nhau. Các  loài dị sinh nếu ở cùng nên nẽo, đối
với pháp của nẽo khác thì đạt được Phi trạch diệt trong từng sát-na, bởi
vì lúc những cảnh như sắc… diệt  trong từng niệm, cho nên duyên vào
nhãn thức… kia cuối cùng không si nh khởi. Như ở cùng nên nẽo, cùng
nên giới, cùng nên địa, cùng nên xứ cũng như vậy.
Hỏi: Do pháp thiện nào mà những người tu hành đạt được Phi
trạch diệt đối với các nẽo ác?
Đáp: Hoặc nhờ vào bố thí, hoặc  nhờ vào trì giới, hoặc nhờ vào
Văn tuệ, hoặc nhờ vào Tư tuệ, hoặc nhờ vào Tu tuệ, mà những người tu
hành đạt được Phi trạch diệt đối với các nẽo ác.
Nhờ vào bố thí, là có người tuy bắt đầu thực hành bố thí rất nhiều
trãi qua mười hai năm mà không đạt được Phi trạch diệt đối với các nẽo
ác, như Phệ-la-ma, Khuất-lô-la…, bởi vì không luôn luôn chán ngán sinh
tử. Có người tuy chỉ nên lần bố thí nên nắm cơm mà đạt được Phi trạch
diệt đối với nẽo ác, bởi vì họ luôn luôn hết sức chán ngán sinh tử.
Nhờ vào trì giới, có người tuy suốt đời  trì giới Biệt giải thoát mà
không đạt được Phi trạch diệt đối v ới các nẽo ác, như trứơc đã nói. Có
người tuy có thể trì giới nên ngày nên đêm mà đạt được Phi trạch diệt
đối với nẽo ác, như trước đã nói.
Nhờ vào Văn tuệ, có người tuy hiểu rõ đầy đủ văn nghĩa trong ba
tạng mà không đạt được Phi trạch diệt đối với nẽo ác, như trước đã nói.
Có người tuy hiểu rõ nên bài tụng bốn câu mà đạt được Phi trạch diệt
đối với nẽo ác, như trước đã nói.
Nhờ vào Tư tuệ, có người tuy tư  duy đầy đủ về sách luận trong
ngoài mà không đạt được Phi trạch diệt đối với nẽo ác, như trước đã nói.
Có người tuy tư duy nên phần ít của pháp  quán mà đạt được Phi trạch
diệt đối với nẽo ác, như trước đã nói, tức là pháp quán Bất tịnh - Trì tức
niệm… và các Niệm trú.
Nhờ vào Tu tuệ, có người tuy đạt được đầy đủ về Định thế tục của
tám địa mà không đạt được Phi trạch di ệt đối với nẽo ác, như trước đã
nói, tức là những ngoại cảnh như Mãnh-hi -tử… Có người tuy tu tập phần
ít các pháp quán mà đạt được Phi trạch diệt đối với nẽo ác, như trước đã
nói, tức là người căn tánh rất chậm chạp đối với các nẽo   Noãn-Đảnh-
576 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Nhẫn, lúc đạt được Nhẫn phẩm hạ, đều đạt được Phi trạch diệt đối với
các nẽo ác.
Đại đức nói rằng: Cần phải dùng tuệ vô lậu để hiểu biết về duyên
khởi thì mới đạt được Phi trạch diệt đối với các nẽo ác,  bởi vì lìa xa
Thánh đạo thì không có thể vượt qua các nẽo ác.
Lời bình: Vấn đề ấy không nên nói như vậy, bởi vì Bồ-tát trong
chín mươi mốt kiếp không rơi vào nẽo ác, lẽ nào nhờ vào tuệ vô lậu để
hiểu biết về duyên khởi chăng? Nên đưa ra cách nói như thế vậy: Hoặc
là bố thí, hoặc là trí giới, cho đến Nhẫn phẩm hạ đều đạt được Phi trạch
diệt đối với nẽo ác.
Hỏi: Phi trạch diệt của ba nẽo ác là đạt được cùng nên lúc, hay là
đạt được riêng biệt?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Chắc chắn đạt được cùng
nên lúc.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thiên thụ đã đạt được Phi trạch diệt của hai
nẽo ác chứ không phải địa ngục là như thế nào?
Đáp: Kẻ ấy chỉ trừ ra nên đời ở địa ngục, tất cả những đời khác và
hai nẽo đều nhanh chóng đạt được Phi trạch diệt.
Hỏi: Đã trừ ra nên đời, lẽ nào là không phải là đạt được riêng biệt
sao?
Đáp: Có sư khác nói: Bố thí-trì giới-văn tuệ…, nếu đạt được    Phi
trạch diệt đối với các nẽo ác, thì có lúc riêng biệt-có lúc tổng quát;
Thuận quyết trạch phần đạt được thì nhất định đạt được tổng  quát.
Hỏi: Thiên thụ lẽ nào không đạt  được Thuận quyết trạch phần
chăng?
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy:  Phần vị Nhẫn đạt được
tổng quát, những phần vị trước thì không nhất định.
Đã nói đạt được Phi trạch diệt đối với nẽo ác, nay sẽ nói đến đạt
được Phi trạch diệt ở nẽo thiện.
Lúc Nhẫn tăng thượng, chỉ trừ ra bảy đời của người, trời ở cõi
Dục, ở cõi Sắc, Vô sắc thì mỗi nê n nơi đều có nên đời; đối với tất cả
những đời còn lại đều đạt được Phi trạch diệt. Hàng Dự lưu hướng đến
quả nhất lai, lúc không khởi định thì gia hạnh đạo, đạt được Phi trạch
diệt sáu đời ở cõi Dục; nếu lúc khở i định thì phải đến đạo vô gián thứ
sáu, đạt được Phi trạch diệt sáu đời ở cõi Dục. Hàng Nhất lai vào lúc
hướng đến quả Bất lai, lúc không khởi định thì gia hạnh đạo, đạt được
Phi trạch diệt nên đời ở cõi Dục; nếu lúc khởi định thì phải đến đạo vô
gián thứ chín, đạt được Phi trạch diệt nên đời ở cõi Dục, lúc bấy giờ đạt
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 577  
www.daitangkinh.org  
được Trạch diệt tất cả các đời ở cõi Dục
Pháp không lui sụt vào lúc lìa nhi ễm của Tĩnh lự thứ nhất, lúc
không khởi định thì gia hạnh đạo, đạt được Phi trạch diệt hai đời ở Tĩnh
lự thứ nhất ; nếu lúc khởi định thì phải đến đạo vô gián thứ chín, đạt
được Phi trạch diệt hai đời ở Tĩnh lự thứ nhất, lúc bấy giờ tất cả các đời
ở Tĩnh lự thứ nhất đều đạt được Trạch diệt. Nếu pháp lui sụt thì lúc lìa
nhiễm của Tĩnh lự thứ nhất, hoặc khởi Định, hoặc không khởi Định, đều
là lúc đến đạo vô gián thứ chín, đạt được Trạch diệt tất cả các đời Tĩnh
lự thứ nhất chứ không đạt được Phi trạch  diệt, bởi vì dời có thể lui sụt.
Cho đến lìa nhiễm của Vô sở hữu xứ, nên biết cũng như vậy.
Pháp không lui sụt vào lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, lúc không khởi Định là gia hạnh đạo, đạt được Phi trạch diệt nên
đời ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ; nếu lúc khởi định phải đạt đến đạo Vô
gián thứ chín đạt được Phi trạch diệt nên đời ở Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, lúc bấy giờ đối với tất cả ca ùc đời đều đạt được Trạch diệt. Nếu
Pháp không lui sụt vào lúc lìa nhiễm của Phi tưởng phi phi tưởng xứ, lúc
không khởi Định là gia hạnh đạo, đạt được Phi trạch diệt khi sinh ở tám
địa; nếu lúc khởi định phải đạt đến đạo Vô gián thứ chín, đạt được Phi
trạch diệt khi sinh ở tám địa, lúc bấy giờ đối với tất cả các đời đều đạt
được Trạch diệt.
Đã nói về nơi sinh đạt được Phi trạch diệt, nay sẽ nói đến phiền
não đạt được Phi trạch diệt.
Lúc Nhẫn tăng thượng, đạt được phi trạch diệt đối với phiền não do
kiến đoạn tùy theo đạo vô gián đạt được Trạch diệt kia. Thánh giả đối
với Tu đạo không lui sụt pháp, lúc lìa nhiễm của Dục, không khởi định
là lúc hạnh đạo, đạt được Phi trạch  diệt đối với phiền não của cõi Dục
do tu mà đoạn; nếu lúc khởi định thì tùy theo đến mỗi nên đạo vô gián
kia mà đạt được Phi trạch diệt, lúc bấy giờ đạt được Trạch diệt ở phiền
não ấy. Nếu pháp lui sụt thì lúc lìa nhiễm của Dục, hoặc khởi định, tùy
theo lúc đến mỗi nên đạo vô gián kia, đạt được Trạch diệt ở phiền não
ấy, chứ không đạt được Phi trạch diệt của nó. Cho đến lìa nhiễm của phi
tưởng phi phi tưởng xứ, tùy theo sự thích hợp sẽ nói đến.
Hỏi: Các pháp lui sụt, lúc nào đa ït được Phi trạch diệt đối với
phiền não do tu mà đoạn?
Đáp: Có người đưa ra cách nói: Lúc Tín thắng giải luyện căn đạt
được Kiến trí, lúc Thời giải thoát luyện căn đạt được Bất động, đạt được
Phi trạch diệt đối với phiền não đã đoạn do tu mà đoạn.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Nếu có được quyết   định
578 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
không còn lui sụt, thì lúc dấy khởi phiền não kia, đạt được Phi trạch diệt
đối với phiền não ấy.
Hỏi: Nếu lúc ở nơi đấy đạt được Phi trạch diệt, thì cũng đạt được
Phi trạch diệt kia chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có pháp trước đạt được Phi trạch diệt sau đạt được Trạch diệt,
đó là phiền não do kiến mà đoạn c ủa ba cõi, và pháp không lui sụt,
không khởi Định, lìa phiền não do tu mà đoạn của ba cõi…
2. Có pháp trước đạt được Trạch diệt-sau đạt được Phi trạch diệt,
đó là pháp lui sụt- lìa phiền não do tu mà đoạn của ba cõi…
3. Có pháp cùng lúc đạt được Phi trạ ch diệt và Trạch diệt, đó là
pháp không lui sụt, nếu khởi Định thì lì a phiền não do tu mà đoạn của
ba cõi…; nếu pháp lui sụt thì lìa nh iễm thuộc tám phẩm trước của cõi
Dục, tùy theo lúc đoạn vô gián hiệ n ở trước mắt, năm thức như Nhãn…
nhiễm ô của phẩm ấy, và những pháp tương ưng, đạt được Phi trạch diệt
tuyệt đối với sở duyên hiện có và Trạc h diệt của nó. Lúc đạo vô gián
lìa nhiễm thuộc phẩm thứ chín của cõi Dục, nhiễm ô thuộc phẩm ấy và
năm thức thiện-vô ký như nhãn…, va ø những pháp tương ưng, đạt được
Phi trạch diệt và Trạch diệt của nó đối với sở duyên hiện có. Lìa nhiễm
thuộc tám phẩm trước của Tĩnh lự t hứ nhất, tùy theo lúc đạo vô gián
hiện ở trước mắt, ba thức như nha õn… nhiễm ô của phẩm ấy và những
pháp tương ưng, đạt được Phi trạch diệt và Trạch diệt của nó đối với sở
duyên hiện có. Lúc đạo vô gián lìa nhiễm thuộc phẩm thứ chín của Tĩnh
lự thứ nhất, nhiễm ô thuộc phẩm ấy và ba thức thiên -vô ký như nhãn….,
vàø những pháp tương ưng, đạt được Phi trạch diệt và Trạch diệt của nó
đối với sở duyên hiện có.
4. Có pháp có lúc đối với hai diệt đều không đạt được, đó là trừ ra
những tướng trước.
Đã nói về phiền não đạt được Phi trạch diệt, nay sẽ nói đến Thánh
đạo đạt được Phi trạch diệt
Tùy tín hành đạt được Phi trạch  diệt đối với đạo Tùy pháp hành.
Tùy pháp hành đạt được Phi trạch diệt đối với đạo Tùy tín hành-Tín
thắng giải và thời giải thoát. Tín thắng giải nếu quyết định đạt được
quả vô học dựa vào đạo Thắng tín giả i, thì đạt được Phi trạch diệt đối
với đạo Kiến chí. Kiến chí đạt được Phi trạch diệt đối với đạo Tín thắng
giải-Thời giải thoát. Thời giải thoát nếu quyết định dựa vào Thời giải
thoát đạt được cứu cánh, thì đạt được Phi trạch diệt đối với đạo Bất thời
giải thoát. Bất thời giải thoát đạt được Phi trạch diệt đối với đạo   Thời
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 579  
www.daitangkinh.org  
giải thoát.
Chủng tánh Thanh văn lúc đạt được quyết định đối với đạo thanh
văn, đạt được Phi trạch diệt đối với đạo Độc giác-Phật. Chủng tánh Độc
giác lúc đạt được quyết định đối với đa ïo Độc giác, đạt được Phi trạch
diệt đối với đạo Thanh văn - Phật. Chủng tánh Phật lúc đạt được quyết
định đối với đạo Phật, đạt được Phi trạch diệt đối với đạo Thanh văn-
Độc giác. Quả A-la-hán có sa ùu chủng tánh: Chủng tánh lui sụt pháp,
nếu dựa vào đạo tư duy đến kết quả c uối cùng, thì đạt được Phi trạch
diệt đối với bốn đạo phía trên và nên đạo phía dưới; cho đến chủng tánh
rất thông đạt, nếu dựa vào đạo rất  thông đạt đến kết quả cuối cùng,
thì đạt được Phi trạch diệt đối với nên đạo phía trên và bốn đạo phía
dưới; chủng tánh bất động đạt được Phi trạch diệt đối với năm đạo phía
dứơi.
Hỏi: Nếu lúc tinh tiến đạt được Phi trạch diệt, thì Diệt này vì sao
không phải là đạo quả?
Đáp: Bởi vì không vì Diệt này mà tu đạo, nghĩa là bởi vì Niết-bàn
và vì lìa nhiễm mà chịu khó tu đạo, bởi vì tu đạo cho nên đạt được Phi
trạch diệt đối với những nẽo ác. N ếu vì diệt mà tu đạo thì không đạt
được Diệt này đối với những nẽo ác; đạt được Phi trạch diệt không phải
là đối với sinh tử. Không chán ngán lo sợ sâu sắc, mà còn có thể đối với
cõi ác đạt được pháp ấy, cho nên Phi trạch diệt không gọi là đạo quả.
Như Luận Phẩm Loại Túc: “Thế nào là pháp thuộc về quả? Đó là tất cả
pháp hữu vi và Trạch diệt. Thế na øo là pháp không phải thuộc về quả?
Đó là hư không Phi trạch diệt”
Hỏi: Phi trạch diệt đạt được là quả của tâm nào?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Diệt này đạt được là quả của
tâm dẫn dắt chúng đồng phần. Có Sư khác nói: diệt này đạt được là quả
của tâm sinh nối tiếp.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Tùy theo tâm nào an trú
mà đạt được Phi trạch diệt, thì nói Diệt này là quả của tâm ấy.
Hỏi: Đạt được Phi trạch diệt đối với pháp nào?
Đáp: Đạt được đối với pháp hệ thuộc ba cõi và pháp không hệ
thuộc. Sinh ở cõi Dục thì đạt được đối với bốn pháp, sinh ở cõi Sắc-Vô
sắc nên biết cũng như vậy. Phi trạch diệt đạt được tùy theo sinh ở địa
nào thì hệ thuộc ở địa ấy, chỉ là thâu nhiếp tánh vô phú vô ký, chỉ là
đẳng lưu, bởi vì tùy theo lực cũa sở y phát khởi mà đạt được Diệt này.
Hỏi: Phi trạch diệt đạt được dần dần tăng trưởng ở trong pháp
nào?
580 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Nếu sinh ở cõi Dục thì Phi trạch diệt đạt được dần dần tăng
trưởng đối với năm thức thân hệ thuộc cõi Dục, cũng có ý thức nhất định
duyên với hiện tại, đối với những pháp này Phi trạch diệt đạt được cũng
dần dần tăng trưởng; nhưng bởi vì  khó nhận biết cho nên không biểu
hiện rõ ràng riêng biệt. Phi trạch di ệt đạt được dần dần tăng trưởng ở
trong ba thức thân hệ thuộc cõi Sắc và ở trong các pháp Vô lượng-Giải
thoát-thắng xứ-Biến xứ…, ở trong pháp Bi ến xứ của cõi Vô sắc. Nếu
sinh ở cõi Sắc thì Phi trạch diệt dần dần tăng trưởng đối với năm thức
thân hệ thuộc cõi Dục; Phi trạch diệt đạt được dần dần tăng trưởng ở
trong ba thức thân hệ thuộc cõi Sắc và ở trong các pháp Vô lượng-Giải
thoát-Thắng xứ-Biến xứ…,ở trong pháp Biến xứ của cõi Vô sắc. Sinh ở
cõi Vô sắc thì Phi trạch diệt đạt được dần dần tăng trưởng ở trong năm
thức thân hệ thuộc cõi Dục, ở trong ba thức thân hệ thuộc cõi Sắc và
ở trong các pháp Vô lượng-Giải t hoát-Thắng-Biến xứ…, ở trong pháp
Biến xứ của cõi Vô sắc.
Hỏi: Thánh giả sinh ở cõi Sắc, đạt được Phi trạch diệt đối với pháp
nào của cõi Dục-Sắc ?
Đáp: Nếu chết ở cõi Dục sinh đến Tĩnh lự thứ nhất, trừ ra cõi Dục
dựa vào địa phía trên khởi phẩm tâm biến hóa và pháp đã khởi, đối với
pháp còn lại của cõi Dục, và dựa va øo cõi Dục, khởi pháp của cõi Sắc
đều đạt được Phi trạch diệt. Nếu chết ở cõi Dục sinh đến Tĩnh lự thứ hai,
trừ ra cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất, dựa vào địa phía trên khởi phẩm tâm
biến hóa thuộc quả của ba Tĩnh lự trên và pháp đã khởi,
Cùng với Tĩnh lự thứ nhất dự vào địa phía trên khởi bốn thức
thân…, đối với pháp còn lại của cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất và dựa vào
cõi Duc-Tĩnh lự thứ nhất khởi pháp của địa phía trên thuộc cõi Sắc, đều
đạt được Phi trạch diệt.
Nếu chết ở Tĩnh lự thứ nhất sinh đến Tĩnh lự thứ hai, trừ ra Tĩnh lự
thứ nhất, dựa vào địa phía trên khởi phẩm tâm biến hóa thuộc quả của
ba Tĩnh lự trên và pháp đã khởi, cùng với Tĩnh lự thứ nhất dựa vào địa
phía trên khởi bốn thức thân, đối với pháp còn lại của Tĩnh lự thứ nhất
và dựa vào Tĩnh lự thứ nhất khởi pháp của địa phía trên-phía dưới, đều
đạt được Phi trạch diệt. Nếu chết ở cõi Dục sinh đến Tĩnh lự thứ ba, trừ
ra cõi Dục-Tĩnh lự thứ hai-thứ nhất, dựa vào địa phía trên khởi phẩm
tâm biến hóa thuộc quả của của hai Tĩnh lự trên và pháp đã khởi, cùng
với Tĩnh lự thứ nhất dựa vào địa phía trên khởi bốn thức thân…, đối với
pháp còn lại của cõi Dục, hai Tĩnh lự đầu và dựa vào cõi Dục, hai Tĩnh
lự đầu khởi pháp của địa phía trên thuộc cõi Sắc, đều đạt được Phi trạch
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 581  
www.daitangkinh.org  
diệt.
Nếu chết ở Tĩnh lự thứ nhất sinh đến Tĩnh lự thứ ba, trừ ra Tĩnh lự
đầu, dựa vào địa phía trên khởi phẩm tâm biến hóa thuộc quả của hai
Tĩnh lự trên và pháp đã khởi, cùng với Tĩnh lự thứ nhất dựa vào địa phía
trên khởi bốn thức thân.., đối với pháp còn lại của Tĩnh lự đầu, và dựa
vào hai Tĩnh lự đầu khởi pháp của địa phía trên-phía dưới, đều được Phi
trạch diệt.
Nếu chết ở Tĩnh lự thứ hai sinh đến Tĩnh lự thứ ba, trừ ra Tĩnh lự
hai, dựa vào địa phía trên khởi pha åm tâm biến hóa thuộc quả của hai
Tĩnh lự trên và pháp đã khởi, đối với pháp còn lại của Tĩnh lự thứ hai,
và dựa vào Tĩnh lự thứ hai khởi ph áp của địa phía trên-phía dưới, đều
được Phi trạch diệt.
Nếu chết ở cõi Dục đến Tĩnh lự thứ  tư, trừ ra cõi Dục, ba Tĩnh lự
đầu, dựa vào Tĩnh lự thứ tư khởi tâm  biến hóa thuộc quả của Tĩnh lự
thứ tư và pháp đã khởi, cùng với Tĩnh lự thứ nhất dựa vào Tĩnh lự thứ tư
khởi bốn thức thân…, đối với pháp còn lại  của cõi Dục, ba Tĩnh lự đầu
khởi pháp của Tĩnh lự thứ tư đều đạt được Phi trạch diệt
Nếu chết ở thứ nhất sinh đến Tĩnh lự thứ tư, trừ ra ba Tĩnh lự đầu,
dựa vào Tĩnh lự thứ tư khởi tâm biế n hóa thuộc quả của Tĩnh lự thứ tư
và pháp đã khởi, cùng với Tĩnh lự thứ nhất dựa vào Tĩnh lự thứ tư khởi
bốn thức thân…, đối với pháp còn lại c ủa ba Tĩnh lự đầu khởi pháp của
địa phía trên-phía dưới đều đạt được Phi trạch diệt.
Nếu chết ở Tĩnh lự thứ hai sinh đến Tĩnh lự thứ tư, trừ ra Tĩnh lự
thứ hai-thứ ba, dựa vàoTĩnh lự thứ tư khởi tâm biến hóa thuộc quả của
Tĩnh lự thứ tư và pháp đã khởi, cùng với Tĩnh lự thứ hai-thứ ba và dựa
vào Tĩnh lự thứ hai-thứ ba khởi pha ùp của địa phía trên-phía dưới, đều
đạt Phi trạch diệt.
Nếu chết ở Tĩnh lự thứ ba sinh lên Tĩnh lự thứ tư, trừ ra Tĩnh lự thứ
tư khởi tâm biến hóa thuộc quả của Tĩ nh lự thứ tư và pháp đã khởi đối
với pháp còn lại của Tĩnh lự thứ ba, và dựa vào Tĩnh lự thứ ba khởi pháp
địa phía trên-phía dưới, đều đạt được Phi trạch diệt.
Hỏi: Thánh giả sinh đến cõi Vô sắc, đạt được Phi trạch diệt đối
với pháp nào của cõi Dục-Sắc và Vô sắc?
Đáp: Nếu chết ở cõi Dục sinh đến Không vô biên xứ, đối với pháp
của cõi Dục-Sắc và dựa vào cõi Dục-Sắc khởi pháp của Cõi Vô sắc,
đều đạt được Phi trạch diệt. Nếu chết ở Tĩnh lự thứ nhất sinh đến Không
vô biên xứ, đối với pháp của bốn Tĩnh lự và dựa vào bốn Tĩnh lự phát
khởi pháp cõi trên-cõi dưới, đều đạt được Phi trạch diệt. Nếu chết ở
582 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Tĩnh lự thứ hai sinh đến Không vô biên xứ, đối với pháp của ba Tĩnh lự
sau, và dựa vào ba Tĩnh lự trên khởi pháp của địa Phía trên-phía dưới,
đều đạt được Phi trạch diệt. Nếu chết ở Tĩnh lự thứ ba sinh đến Không
vô biên xứ, đối với pháp của hai Tĩnh lự sau, và dựa vào hai Tĩnh lự
trên khởi pháp của địa phía trên-phía dưới, đều đạt được Phi trạch diệt.
Nếu chết ở Tĩnh lự thứ tư sinh đến Không vô biên xứ, đối với pháp của
địa Tĩnh lự thứ tư khởi pháp của địa phía trên-phía dưới, đều đạt được
Phi trạch diệt.
Nếu chết ở cõi Dục cho đến sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ, đối
với pháp của ba Vô sắc phía dưới-cõi Dục-Sắc, dựa vào cõi Dục-Sắc-
ba Vô sắc phía dưới khởi pháp của  Hữu đảnh, đều đạt được Phi trạch
diệt. Nếu chết ở Tĩnh lự thứ nhất cho đến sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng
xứ, đối với pháp của cõi Sắc, ba Vô sắc phía dưới, và dựa vào cõi Sắc,
ba Vô sắc phía dưới khởi pháp địa phía trên-phía dưới, đều đạt được Phi
trạch diệt. Cho đến nếu chết ở Vô sở hữu xứ sinh đến Phi tưởng phi phi
tưởng xứ, đối với pháp của Vô sở hữu xứ, và dựa vào Vô sở hữu xứ khởi
pháp của Hữu Đãnh, đều đạt được Phi trạch diệt.
Hỏi: Thánh giả sinh đến cõi vô sắc rồi đạt được Phi trạch diệt đối
với pháp của cõi Dục-Sắc hay không?
Đáp: Không đạt được, bởi vì trước đã đạt được.
Hỏi:Thánh giả sinh đến địa trên của c õi Vô sắc rồi đạt được Phi
trạch diệt đối với pháp của địa dưới hay không?
Đáp: Không đạt được, bởi vì trước đã đạt được.
Hỏi: Là người nhập Niết-bàn trước đạt được Phi trạch diệt nhiều,
hay là người nhập Niết-bàn sau đạt được Phi trạch diệt nhiều?
Đáp: Người nhập Niết-bàn trước đạt Phi trạch diệt nhiều, người
nhập Niết-bàn sau đạt được Phi trạch  diệt ít. Như lúc Phật Ẩm Quang
nhập Niết-bàn thì đạt được Phi trạ ch diệt nhiều, lúc Phật Năng Tịch
nhập Niết-bàn đạt được Phi trạch diệt ít, lúc Phật Năng Tịch nhập Niết
-bàn đạt được Phi trạch diệt nhiều, lúc Phật Từ Thị nhập Niết-bàn đạt
được Phi trạch diệt ít.
Hỏi: Như thế nào là A-la-hán lúc trú tâm cuối cùng, thành tựu Phi
trạch diệt nhiều nhất, ở cõi Dục, cõi Dục hay là cõi Vô sắc?
Đáp: Ở cõi Vô sắc, A-la-hán lúc trú tâm cuối cùng, thành tựu Phi
trạch diệt nhiều nhất, bởi vì tất cả các sắc pháp không còn hiện hành,
lúc bấy giờ tuy không có trước đây chưa đạt được, nay mới đạt được Phi
trạch diệt, mà có vô lượng Phi trạch  diệt đạt được vẫn còn hiện trước
mắt, cho nên gọi là thành tựu nhiều. Có những người khác đối với vấn
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 583  
www.daitangkinh.org  
đề này đưa ra hỏi-đáp rằng: “Có t hể có Uẩn-Xứ-Giới không nối tiếp
nhau mà vĩnh viễn diệt, vào lúc ấy không đạt được Phi trạch diệt chăng?
Trả lời: Có, đó là A-la-hán ở cõi vô sắc lúc trú tâm cuối cùng, tuy có Vô
lượng Uẩn-Xứ-Giới không nối tiếp nhau mà vĩnh viễn diệt, nhưng vào
lúc ấy hoàn toàn không đạt được Phi trạch diệt”
Lời bình: Điều ấy không nên đưa ra cách nói như vậy. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì không có Uẩn-Xứ-Giới nào không nối tiếp nhau mà
vĩnh viễn diệt, vào lúc ấy không đạt được Phi trạch diệt.
Hỏi: A-la-hán ở cõi Vô sắc l úc trú tâm cuối cùng, đối với Uẩn-
Xứ-Giới vĩnh viễn diệt không nối tiếp nhau, lẽ nào không phải là không
đạt được Phi trạch diệt hay sao?
Đáp: Tuy không phải là nay đạt được  mà gọi là thành tựu, bởi vì
trước đã đạt được. Nghĩa là A-la-hán ở cõi Vô sắc, nếu lúc quyết định
nhập Niết-bàn, trừ ra sát-na đang sinh trong đời vị lai, đối với Uẩn-Xứ-
Giới còn lại đều đạt được Phi trạch diệt.
Như trong kinh nói: “Có hai cảnh giới  Niết-bàn, đó là cảnh giới
Niết-bàn Hữu-dư-y và cảnh giới Niết-bàn Vô-dư-y…”
Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì phân biệt rộng về nghĩa của trong kinh. Nghĩa là trong
kinh nói: “Có hai cảnh giới Niết-bàn:
1. Cảnh giới Niết-bàn Hữu-dư-y.
2. Cảnh giới Niết-bàn Vô-dư-y.” Tr ong kinh tuy đưa ra cách nói
như vậy mà không biện giải rộng ra, thế nào là cảnh giới Niết-bàn Hữu
dư-y, thế nào là cảnh giới Niết-bàn Vô-dư-y ? Kinh ấy là nơi nương tựa
căn bản của luận này, những điều kinh ấy không phân biệt thì nay đều
cần phải phân biệt. Lại nữa, trước đây nói: Thế nào là Trạch diệt? Đó
là các Diệt lìa xa hệ thuộc. Lìa xa hệ thuộc này là Niết-bàn, nhưng Niết
-bàn có hai loại:
1. Hữu-dư-y.
2. Vô-dư-y.
Nay cần phải phân biệt về sự sai biệt của hai loại này. Lại nữa,
bởi vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày về chánh nghĩa.
Nghĩa là hoặc có người chấp: Cảnh giới Niết-bàn Hữu-dư-y có tự tánh,
cảnh giới Niết-bàn Vô-dư-y không có tự tánh. Vì ngăn chặn cái chấp
ấy để hiển bày hai loại cảnh giới Niết-bàn đều có tự tánh. Hoặc lại có
người chấp: Cảnh giới Niết-bàn Hữu- dư-y là hữu lậu, cảnh giới Niết -
bàn Vô-dư-y là Vô lậu. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày hai loại
cảnh giới Niết-bàn đều là Vô lậu. Hoặc có người chấp: cảnh giới  Niết
584 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
-bàn Hữu-dư-y là hữu vi, cảnh giới Niết-bàn Vô-dư-y là vô vi. Vì ngăn
chặn cái chấp ấy để hiển bày hai loạ i Niết-bàn đều là vô vi. Hoặc có
người chấp : Cảnh giới Niết-bàn Hữu dư là thiện, cảnh giới Niết-bàn Vô
dư y là vô ký. Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày hai loại cảnh giới
Niết-bàn đều là tánh thiện. Hoặc có người chấp cảnh giới Niết-bàn Hữu
dư y là đạo chứ không phải  là đạo quả, cảnh giới  Vô dư y là đạo quả
chứ khi không phải là đạo. Vì ngăn chặn cái chấp ấy hiển bày hai loại
Cảnh giới Niết-bàn đều là đạo quả. Hoặc có người chấp: Cảnh giới Hữu
dư y là đạo quả, cảnh giới Niết-bàn Vô-dư-y là không phải là đạo quả.
Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày hai loại cảnh giới Niết-bàn đều
là đạo quả. Hoặc lại có người chấp: cảnh giới Niết-bàn Hữu-dư-y là Đế
thâu nhiếp, cảnh giới Niết-bàn V ô dư y không phải là Đế thâu nhiếp.
Vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển bày hai loại cảnh giới Niết-bàn đều
là Đế thâu nhiếp. Hoặc có người chấp: Cảnh giới Niết-bàn Hữu-dư -y
là Vô học, cảnh giới Niết-bàn Vô- dư-y là phi học phi vô học. Vì ngăn
chặn cái chấp ấy để hiển bày hai loại cảnh giới Niết-bàn đều là Phi học
phi vô học. Bởi vì các loại nhân duyên đã nói trên đây, cho nên soạn ra
phần luận này.
Hỏi: Thế nào là cảnh giới Niết-bàn Hữu-dư-y?
Đáp: Nếu A-la-hán vĩnh viễn khô ng còn các lậu, thọ mạng hãy
còn giữ lại, sắc do đại chủng tạo ra hãy nối tiếp nha u chưa đoạn, dựa
vào năm căn thân mà tâm nối ti ếp nhau chuyển biến, bởi vì còn dựa
vào pháp khác, các kiết vĩnh vi ễn không còn, đạt được Xúc chứng cho
nên gọi là cảnh giới Niết-bàn Hữu dư y. Trong này, thọ mạng có nghĩa
là mạng căn.
Hỏi: Vì sao không nói đến Chúng đồng phần?
Đáp: Bởi vì là ý của người soạn luận muốn như vậy, cho đến nói
rộng ra. Lại nữa, đều cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết rằng
nghĩa này có khác. Lại nữa, bởi  vì mạng căn chúng đồng phần đều là
quả do nghiệp dẫn dắt, mang căn luôn luôn là dị thục cho nên trong này
chỉ nói đến mạng căn mà chuyển những sa éc tâm còn lại, trong đó đại
chủng này mà tạo sắc phát sinh, dựa vào sắc đã tạo mà tâm tâm sở dấy
lên, bởi vì tâm là chủ, cho nên trong này chỉ nói đến sắc tâm. Đại chủng
tạo sắc là hiển bày tổng quát về sắc thân; dựa vào năm căn thân mà tâm
nối tiếp nhau là hiển bày về tâm ta âm sở; cũng có những bất tương ưng
hành như sinh…, nhưng bởi vì khó biết rõ ràng, vì thuộc về pháp trước,
cho nên không hiển bày riêng biệt. Như vậy do các pháp nối tiếp nhau
chưa đoạn mà đạt được các kiết vĩnh viễn không còn, gọi là cảnh  giới
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 585  
www.daitangkinh.org  
Niết-bàn Hữu dư y.
Có người đưa ra cách nói như vậy: Đại chủng tạo sắc là thân, năm
căn là căn, tâm nối tiếp nhau là nhận biết, thân căn này nhận biết nhau
chưa đoạn, các kiết vĩnh viễn không c òn thì gọi là cảnh giới Niết-bàn
Hữu dư y. Như trong kinh nói: “ Thân căn nhận biết chưa đoạn thì gọi là
Niết-bàn Hữu dư y.” Nói về Hữu dư y, thì y có hai loại:
1. Y theo phiền não.
2. Y theo sinh thân. A-la-hán này tuy không có phiền não để dựa
theo mà có sinh thân để nương tựa.
Lại nữa, y có hai loại:
1. Y theo nhiễm ô.
2. Y theo không nhiễm ô. A-la-hán này không có nhiễm ô để
dựa theo mà có nương tựa vào không nhi ễm ô; đã đạt được các kiết
vĩnh viễn không còn, gọi là cảnh giới Niết-bàn Hữu dư y, đạt được Xúc
chứng. Văn tự tuy khác nhau  mà hiển bày cùng nên nghĩa.
Hỏi: Thế nào là cảnh giới Niết-bàn Vô dư y?
Đáp: Tức là A-la-hán vĩnh vi ễn không còn các lậu, thọ mạng đã
diệt, đại chủng tạo sắc nối tiếp nh au đã đoạn, dưạ vào năm căn thân
mà tâm không còn chuyển biến, bởi vì không dựa vào pháp nào khác,
các kiết vĩnh viễn không còn, gọi là cảnh giới Niết-bàn Vô dư y. Trong
này, thọ mạng đã diệt là hiển bày về mạng căn và chúng đồng phần đã
diệt, bởi vì đều là quả do nghiệp dẫn da ét, mà đưa ra mạng căn thì nên
biết cũng chính là nói đến chúng đồng phần. Đại chủng taọ sắc nối tiếp
nhau đã đoạn, là hiển bày tổng quát về sắc thân nối tiếp nhau đã đoạn.
Dựa vào năm căn thân mà tâm không còn chuyển biến, là hiển bày về
tâm tâm sở không còn nối tiếp nha u. Không nói đên những bất tương
ưng hành như sinh, nghĩa như trước đã nói.
Có người đưa ra cách nói như vậy: Đại chủng tạo sắc là hiển bày
về thân, năm căn là hiển bày về căn, tâm nối tiếp nhau là hiển bày về
sự nhận biết. Như vậy, sắc thân- tâm và tâm sở pháp, hoặc thân căn
nhận biết nối tiếp nhau đã đoạn, cá c vĩnh kiết không còn gọi là cảnh
giới Niết-bàn Vô-dư-y. Nghĩa là A-la-hán sắp nhập Niết-bàn, gió trong
thân khởi lên làm cho không điều hòa, bởi vì không điều hòa cho nên
lửa trong thân suy kém, vì lửa suy kém cho nên thức ăn không tiêu hóa,
vì thức ăn không tiêu hóa cho nên không khởi lên ý muốn ăn uống, vì
không có ý ăn uống cho nên không còn ăn uống nữa, vì không ăn uống
nữa cho nên đại chủng giảm sút, vì đại chủng giảm sút cho nên các căn
do sắc tạo cũng giảm sút theo, vì căn giảm sút cho nên tâm-tâm sở pháp
586 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
không còn nơi nương tựa và không còn nối tiếp nhau, vì tâm-tâm sở
pháp không nối tiếp nhau cho nên mạng căn đều đoạn, vì mạng căn đều
đoạn cho nên gọi là nhập Niết-bàn. Vô-dư-y vốn không có hai loại y:
1. Vì không có phiền não để dựa vào.
2. Vì không có sinh thân để dựa vào. Lại nữa, vì không có nhiễm
ô để dựa vào, vì không có không nhiễm ô để dựa vào. Bởi vì không dựa
vào pháp nào cho nên các kiết vĩnh viễn không còn, thì gọi là cảnh giới
Niết-bàn Vô-dư-y.
Hỏi: Vì sao trong này không nói đến câu đạt được Xúc chứng?
Đáp: Bởi vì dựa vào sự đạt được của hiện tại mà nói đến câu đạt
được Xúc chứng, sự đạt được của  hiện tại đoạn dứt cho nên không nói
đến. Lại nữa, dựa vào Bổ-đặc-già-la mà thiết lập đạt được Xúc chứng,
trong này không có Bổ-đặc-già-la, mà chỉ có pháp tánh, cho nên không
nói.
Hỏi: Có thể có A-la-hán không trú vào cảnh giới Niết-bàn Hữu-dư
-y, và cảnh giới Niết-bàn Vô dư y chăng?
Đáp: Về lý tuy là không có nhưng dựa vào trong này đã nói thì
cũng có, nghĩa là trong này nói đủ ba s ự việc thì gọi là cảnh giới Niết-
bàn Hữu-dư-y, ba sự việc không có thì gọi là cảnh giới Vô-dư-y.   A-la
-hán sinh ở cõi Vô sắc, vì không có sắc thân cho nên không phải là trú
trong cảnh giới Niết-bàn Hữu- dư-y, vì có tâm chuyển cho nên không
phải là trú trong Vô-dư-y. A-la-hán sinh ở cõi Sắc đã nhập Định Diệt
tận, vì không có tâm chuyển cho nên không phải trú trong cảnh giới
Niết-bàn Hữu-dư-y, vì có sắc thân cho nên không phải là trú trong cảnh
giới Niết-bàn Vô-dư-y. A-la-hán sinh ở cõi Dục không có đủ căn, vì
năm căn không đầy đủ cho nên không phải trú trong cảnh giới Niết-bàn
Hữu dư y, vì có sắc thân cho nên k hông phải trú trong cảnh giới Niết-
bàn Vô du y.
Có người nói: Văn này nên nói nh ư vậy: “Thế nào là cảnh giới
Niết-bàn Hữu-dư-y? Trả lời: Nếu A-la-hán vẫn còn giữ lại thọ mạng mà
các kiết vĩnh viễn không còn đạt được Xúc chứng. Thế nào là cảnh giới
Niết-bàn Vô-dư-y? Trả lời: Chính là A-la-hán đã diệt thọ mạng, các
kiết vĩnh viễn không còn”.
Nếu đưa ra cách nói như vậy thì A- la-hán sinh ở ba cõi, hoặc có
sắc thân hoặc không có sắc tha ân, hoặc có tâm chuyển hoặc không có
tâm chuyển, hoặc có đủ năm căn-hoặc không đủ năm căn, nhưng có thọ
mạng thì đều gọi là tr ú trong cảnh giới Niết- bàn Hữu-dư-y, thọ mạng
diệt rồi đều gọi là trú trong cảnh gi ới Niết-bàn Vô-dư-y. Nên đưa ra
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 32 587  
www.daitangkinh.org  
cách nói như vậy, là Luận sư của bản luận này vì muốn làm lợi ích cho
các chúng đệ tử, khiến cho dễ dàng hi ểu được mà đưa ra cách nói như
vậy.
Hỏi: Dị sinh Hữu học đã đạt được lìa xa hệ thuộc, sự lìa xa hệ
thuộc ấy là cảnh giới Niết-bàn nào thâu nhiếp ?
Đáp: Đó không phải là hai loại cảnh giới Niết-bàn thâu nhiếp.
Nghĩa là các dị sinh đã được lìa xa hệ thuộc, chỉ thuận theo gọi là Đoạn-
gọi là Ly- gọi là Diệt-gọi là Đế, chứ không gọi là Biến tri, không gọi là
quả Sa-môn, không gọi là cảnh giới Niết-bàn Hữu-dư-y, không gọi là
cảnh giới Niết-bàn Vô dư y. Nếu các bậc Hữu học đã đạt được lìa xa hệ
thuộc thì gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là Đế, có phần vị gọi là
Biến tri, có phần vị không gọi là Biến tri, có phần vị gọi là quả Sa-môn,
có phần vị không gọi là quả Sa-m ôn, chứ không gọi la ø cảnh Niết-bàn
Hữu-dư-y, không gọi là cảnh Niết-ba øn Vô-dư-y. Nếu các bậc Vô học
đã đạt được lìa xa hệ thuộc thì gọi là Đoạn-gọi là Ly-gọi là Diệt-gọi là
Đế, gọi là Biến trí, gọi là quả Sa-môn, có lúc gọi là cảnh giới Niết-bàn
Hữu-dư-y, có lúc gọi là cảnh giới Niết-bàn Vô-dư-y.


„
588 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA