A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 34

Việt dịch

QUYỂN 34

LUẬN VỀ ÁI KÍNH (Phần 6)

Như trong kinh nói: “Có hai sự biết khắp (biến tri), đó là trí biết
khắp và đoạn biết khắp”… cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì phân biệt rộng về nghĩa trong kinh. Nghĩa là trong
kinh nói: “Có hai sự biết khắp, đó là trí biết khắp và đoạn biết khắp.”
Trong kinh tuy nói ra như vậy, nhưng không biện giải rộng về nghĩa
ấy, kinh là nơi nương ựa căn bản c ủa Luận này, những điều trong kinh
không giả thích thì luận này đều cần pha ûi giải thích rộng ra. Lại nữa,
trước đây đã nói đoạn trừ cái biết  về các Thủ, mà không phân biệt về
nghĩa đoạn trừ cái biết đối với các Thủ, nay cần phải phân biệt cho nên
soạn ra luận này.
Hỏi: Thế nào là trí biết khắp?
Đáp: Các trí Kiến minh giác hi ện quán, đó gọi la ø trí biết khắp.
Trong này, các tên gọi cùng hiển bày nên nghĩa, bởi vì Luận chủ của
bản luận này đối với các nghĩa của các chữ có được sự khéo léo tài tình
cho nên đưa ra cách nói, đó là đối tr ị với không biết gì cho nên gọi là
Trí, đối trị với ác kiến cho nên gọi là Kiến, đối trị với vô minh cho nên
gọi là minh, đối trị với giác cho nên gọi là giác, đối trị với hiện quán
cho nên gọi hiện quán.
Hỏi: Trong này là nói đến những trí nào cũng gọi là trí biết
khắp?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Chỉ nói đến vô lậu, nói
đến hiện quán. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì không phải là thế tục trí mà
có thể gọi là hiện quán. Lại có người nói: Nói chung cà trí hữu lậu, vô
lậu đều gọi là trí biết khắp. Nguyên c ớ thế nào? Bởi vì biết khắp các
pháp trong kinh phần nhiều nói là Thế tục trí.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 609  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Lẽ nào Thế tục trí cũng gọi là hiện quán chăng?
Đáp: Quán sát rõ ràng là nghĩa của hiện quán. Trong Thế tục trí,
có năng lực quán sát rõ rằng các ph áp thì cũng gọi là hiện quán, chứ
không phải vô lậu được gọi là hiện quán. Bởi vì trong kinh Thành dụ
có nói như vậy: “Lúc Ta chưa chứng được Tam-bồ-đề, hiện quán đúng
như thật về Sinh duyên Lão tử, chứ không phải là lúc chưa chứng được
Tam-bồ-đề mà đã có hiện quán về duyên khởi, với trí vô lậu chân thật
có thể gọi là hiện quán.” Vì vậy cho nên biết có Thế tục trí cũng gọi là
hiện quán.
Hỏi: Thế tục trí như thế nào cũng gọi là trí biết khắp?
Đáp: Trừ ra thắng giải tác ý t ương ưng với Thế tục trí, còn lại
Văn-tư-tu quán sát tự tướng, cọng t ướng, những Thế tục trí rất rõ ràng
ấy cũng được gọi là hiện quán, cũng gọi là trí biết khắp. Văn mà thành
tuệ, như quán về tự tướng và cộng tướng của mười tám giới… Tư mà
thành tuệ, như trì tức Niệm, bốn niệm trú… Tu mà thành tuệ, như Noãn
Đảnh Nhẫn Thế đệ nhất pháp… Những tuệ này và tuệ vô lậu đều gọi là
trí biết khắp.
Hỏi: Thế nào là đoạn biết khắp?
Đáp: Các tham vĩnh viễn đoạn trừ, sân si vĩnh viễn đoạn trừ, tất cả
phiền não vĩnh viễn đoạn trừ, đó gọi là đoạn biết khắp.
Hỏi: Đối với cảnh sở duyên có thể biết khắp cho nên thiết lập sự
biết khắp, gọi là đoạn thì không có sở duyên và tác dụng của biết khắp,
vì sao gọi là biết khắp?
Đáp: Đoạn là quả của trí cho nên cũng gọi là biết khắp. Như A-la-
hán là quả của Giải, cho nên cũng gọi là Giải; Thiên nhãn thiên nhĩ là
quả của Thông, cho nên cũn gọi là Thông, sáu xứ bên trong đều là quả
của Nghiệp, cho nên gọi là Nghiệp vốn có. Trong này cũng như vậy,
đoạn là quả của trí thì cũng gọi là biết khắp.
Hỏi: Do tu mà đoạn thì đoạn là quả của trí, cho nên có thể nói là
biết khắp; do kiến mà đoạn thì đoạn Xã là quả của Nhẫn, vì sao gọi là
biết khắp.
Đáp: Tôn giả Tăng-già-phiệt-đô n ói rằng: “Đây là quả của Tuệ
cho nên gọi là biết khắp. Nghĩa là biết khắp có hai loại:
1. Lấy tuệ làm tánh.
2. Lấy trí làm tánh.”
Vị ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì trong kinh chỉ có
hai sự biết khắp:
1. Trí biết khắp.
610 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
2. Đoạn biết khắp.
Trí biết khắp lấy trí làm tự tánh, đoạn biết khắp lấy đoạn làm tự
tánh, đoạn là quả của trí cho nên gọi là biết khắp, chưa hề có nơi nào
nói là tuệ biết khắp, bởi vì biết khắp là tên gọi về tác dụng của trí.
Hiếp tôn giả nói: Nên nói đoạn này gọi là Xã biết khắp, bởi vì xã
bỏ sinh tử mà được đoạn này.” Tôn giả  đưa ra cách nói như vậy: “Nên
nói đoạn này gọi là lý biết  khắp, bởi vì thấy rõ nghĩa lý tối thắng của
pháp tối thắng, đạt được đoạn tối thắng cứu cánh này”
Hai cách nói này đều là Bất liễu nghĩa, bởi vì cả hai không giải
thích về đoạn gọi là biết khắp.
Tôn giả Phật Hộ đưa ra cách nói như vậy: “Đoạn tuy đối với cảnh
không có tác dụng của sự biết kha ép, nhưng dựa theo tướng mà nói thì
cũng gọi là biết khắp. Như mắt của  quá khứ, vị lai, tuy không có thấy
sắc nhưng dựa theo tướng mà nói có thể gọi là mắt, tai cho đến ý và các
tâm sở.., nên biết cũng như vậy. Ở đây cũng như vậy, đoạn là tướng của
trí cho nên gọi là biết khắp”
Cách nói ấy phi lý, nguyên cớ thế nào? Bởi vì đoạn này luôn luôn
không có tác dụng của sự biết khắp.
Có sư khác nói: Do nhẫn mà đoạn thì đoạn là quả của thế tục trí,
cho nên cũng gọi là biết khắp. Cách nói  ấy phi lý, bởi vì từ cõi Dục
cho đến Vô sở hữu xứ, thì sự việc có thể như vậy, nhưng trong địa Hữu
đãnh thì đoạn do kiến mà đoạn, làm thế nào có thể nói là quả của Thế
tục trí, bởi vì thế tục trí ở địa ấy không có tác dụng vĩnh viễn đoạn trừ.
Vã lại, phần vị dị sinh lúc dùng đạo thế tục để đoạn do kiến mà đoạn
thuộc tám địa dưới thì chưa gọi là biết khắp, đến lúc phần vị Kiến đạo
thiết lập sự biết khắp thì không có T hế tục trí, làm thế nào nói là quả
của Thế tục trí?
Lại có người nói: Do kiến mà đoạn thì đoạn là quả Si dụng của trí
vô lậu, cho nên cũng gọi là biết kha ép. Nghĩa la trí vô lậu thì đoạn đạo
vô gián thứ sáu của cõi Dục thì lúc  cứng quả Nhất lai, đạt được tất cả
đoạn do kiến mà đoạn thuộc ba cõi; đoạn do tu mà đoạn sáu phẩm của
cõi Dục, là quả Nhất lai; dùng trí v ô lậu để đoạn đạo vô gián thứ chín
của cõi Dục thì lúc chứng quả Bất hoàn, đạt đ ược tất cả đoạn do kiến
mà đoạn thuộc ba cõi,và đạt được đoạn do tu mà thuộc cõi dục, là quả
Bất hoàn. Lúc định Kim cang dụ hiện tr ước mắt, đạt được tất cả đoạn
do kiến tu mà đoạn thuộc ba cõi , là quả A-la-hán. Vì vậy đoạn ấy cũng
gọi là biết khắp.
Người ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, bởi vì sáu sự    biết
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 611  
www.daitangkinh.org  
khắp của kiến đạo sẽ không phải là biết khắp. Nên đưa ra cách nói này:
Nhẫn là quyết thuộc của trí, là chủng tộc của trí cho nên cũng gọi là trí;
đoạn là quả của trí cho nên gọi la ø biết khắp. Như người  sinh ra trong
dòng dõi Kiều-đắp-ma thì gọi là Kiều-đáp-ma. Ở đây cũng thuận theo
như vậy.
Hỏi: Đoạn nên Thân kiến cũng gọi là biết khắp, vì sao lại nói các
tham vĩnh viễn đoạn trừ cho đến tất cả phiền não vĩnh viễn đoạn trừ thì
gọi là đoạn biết khắp?
Đáp: Tuy đoạn được kiết mà cũng gọi là biết khắp, nhưng trong
này nói về sự biết khắp viên mãn bởi  vì tất cả các kiết không còn mới
gọi là đoạn biết khắp viên mãn.
Lại nữa, Đức Thế Tôn có lúc đối với trí nói đến âm biết khắp, có
lúc đối với đoạn mà nói đến âm biết khắp, như bài kệ nói:
“Nho đồng đức hạnh và tịch tĩnh, có thể lợi ích các thế gian,
Có trí có năng lực biết khắp, tham ái sinh ra mọi khổ đau.
Có trí nói lời cần phải làm, không làm thì không cần phải nói,
Người trí cần phải biết tất cả, có nói nhưng không có việc làm.”
Nhân duyên của Vua Đa Cầu là ca ên bản của tụng này. Nghĩa là
xưa kia có vị Vua tên gọi Đa Cầu, bẩm tính hung bạo, tham cầu không
chán, cướp đoạt tài sản châu báu của người dân trong nước. Thế là các
quan phụ tá bàn bạc cùng nhau phế ngôi của vua, đưa người em kế lên
ngôi vua. Lúc ấy vua Đa Cầu đế n nên ấp thuộc vùng biên giới trong
nước, bện cỏ làm dép để tự nuôi sống mình. Như vậy qua thời gian dài,
em vua bỗng nhiên nhớ lại, hỏi các quan rằng: Đại huynh của ta ở nơi
nào? Các quan trả lời rằng: Nghe nói ở tại nên ấp thuộc vùng biên giới,
bện cỏ làm dép tự sống qua ngày.  Nhà vua nghe nói trong lòng buồn
phiền mà tư duy như vậy: Anh mình đa õ như vậy, nay mình đâu cần ở
ngôi vua làm gì? Lập tức cho người mời đến ban cho nên ấp, nhưng
nhiều người lân cận không cung cấp thức  ăn cho ông ta. Như vậy, lại
ban cho hai ấp, ba ấp cho đến nên nửa đất nước, ông ta vẫn như xưa
không thỏa mãn liền tiếp tục dấy bi nh giết chết em mình tự lên ngôi
vua.
Lúc ấy Thiên Đế thích biết chuyện rồi nghĩ rằng: Nay vua ác độc
này không hề biết đến ân nghĩa, bây giớ Ta cần phải đến dó lừa dối mà
làm phiền lóng nhà vua. Liền tự hóa làm hình Bà la môn, đội mũ khoác
áo có ôm bình cầm gậy, đi chỗ nhà vua kia, nói những lời tốt lành, ca
ngợi cầu nguyện rồi đứng ở nên phía. Nhà vua nói: Này Phạm chí! Ông
từ nơi nào đến? Bà-la-môn nói: Từ ngoài biển rộng đến đây. Ngoài biển
612 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
có sự việc gì căhng? Trả lời rằng: Tôi thấy có nên đất nước ấy, yên ổn
giù có vui vẻ, dân chúng rất đông, châu báu kì lạ đầy đủ khắp nước ấy.
Nhà vua nói: Sức Ta có thể có được điều ấy không? Bà la môn nói; Đi
đến thì chắc chắn có thể có được. Nh à vua lại hỏi rằng: Ai dẫn đường
cho Ta? Trả lời rằng: Tôi có thể dẫn đường. Nhà vua nói: Mấy ngày sẽ
có thể lên đường? Bảy ngày sau. Nói xong liền đi mất.
Lúc ấy, vua Đa Cầu triệu tập binh lính, lo liệu các thứ vật dụng và
lương thực đầy đủ. Đến ngày thứ bảy, xa  giá nghiêm túc sắp sửa khởi
hành, tìm Bà-la-môn nhưng cuối c ùng không thể nào tìm được. Nhà
vua liền buồn phiền dấy lên ý nghĩa như vậy: Nếu đến nơi ấy thì sẽ có
nguồn lợi to lớn! Bởi vì mất đi điều ấy cho nên sự mong mõi không được
như ý, liền đi vào căn phòng nặng trĩu phiền muộn oán giận mà ngồi.
Cả nước không người nào hiểu được nỗi sầu muộn của nhà vua.
Lúc ấy, Bồ-tát Thích ca sinh sống ở thôn Đại Bà-la-môn trong
nước ấy, có chút nhân duyên cho nên đi đến chốn Vương đô, nghe sự
việc như vậy sinh tâm tương xót, nói với các quan rằng: tôi có thể cỡi bỏ
nổi sầu muộn thắt chặt trong tâm nha ø vua. Các quan hoan hỷ dẫn đến
trước nhà vua, dùng lời tốt lành để ca ngợi và cầu nguyện xong rồi đứng
ở nên phía, giảng giải kệ trong phẩm Nghĩa cho nhà vua nghe:
Người hứng thú mong cầu các dục, luôn luôn khởi lên những hy
vọng. Nếu những ham muốn được thỏa mãn, thì lòng dạ vô cùng hoan
hỷ. Người hứng thú mong cầu các dục, luôn luôn khởi lên những hy
vọng. Nếu những ham muốn không được thỏa  mãn, thì sầu não như bị
trúng tên.
Như vậy theo thứ tự giảng giải kệ tụng chỉ trích về ham muốn
trong phẩm Nghĩa ấy cho nhà vua nghe hết rồi, lập tức Bồ-tát tự lìa xa
nhiễm dục. Nhà vua nghe tức thì trừ bỏ nổi sầu muộn trong tâm, liền vì
Bồ-tát mà nói bài kệ đầu: Nho đầu đức hạnh và tịch tĩnh…, cho đến nói
rộng ra.
Nghĩa bài tụng này rõ ràng, không cần phải phân biệt làm gì.
Bồ-tát vì nhà vua nói bài tụng thứ hai: Có trí nói lời cần phải
làm…, cho đến nói rộng ra.
Nữa trước của bài tụng này là quở trách Đế thích , nghĩa là người
có trí nói lời hứa hẹn với người khác thì nhất định phải làm, nếu không
muốn làm thì không nên nói; nữa sau là trách nhà vua, nghĩa là người có
trí cần phải biết tất cả, nếu có nói ra mà không làm thì có ý muốn quấy
nhiễu não hại nhau. Nhưng không có sự việc chân thật, sao nhà vua dốc
lòng tin chắc lời nói huyền ão kia? Ai sẽ có năng lực  đến được   ngoài
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 613  
www.daitangkinh.org  
biển? Ai lại có năng lực đến được bờ biển bên kia? Mong nhà vua đừng
theo đuổi việc gì ngoài phạm vi của mình!
Đối với đoạn nói đến âm biết khắp. Như trong kinh nói: “Đức Phật
bảo với Tỳ kheo: Ta sẽ nói cho ông về pháp đã biết khắp, tự tánh biết
khắp, người có năng lực biết khắp. Ph áp đã biết khắp, đó là năm Thủ
uẩn. Tự tánh biết khắp, đó là tham  vĩnh viễn đoạn trừ, người có năng
lực biết khắp, đó là A-la-hán vĩnh viễn không còn các lậu, không chấp
là có những pháp không cần phải ghi nhớ sau khi Như lai diệt độ.”
Trong này, pháp đã biết khắp gọi là năm Thủ uẩn.
Hỏi: Dựa vào sự biết khắp nào mà đưa ra cách nói như vậy, là trí
biết khắp, hay là đoạn biết khắp? Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu dựa
vào trí biết khắp mà nói, thì phải nói tất cả pháp là những gì biết khắp,
tại sao chỉ nói là năm Thủ uẩn? Nếu dựa vào đoạn biết khắp mà nói, thì
cũng không hợp lý, bởi vì năm Thủ uẩn gồm cả hai sự biết khắp, do đó
những gì biết khắp không nên nói là chỉ dựa vào đoạn biết khắp?
Đáp: Trong này chỉ dựa vào trí biết khắp mà nói.
Hỏi: Nếu như vậy thì nên nói tất cả pháp là những gì biết khắp, tại
sao chỉ nói là năm Thủ uẩn?
Đáp: Như trong Bốn đế, chỉ nói K hổ đế là cần phải biết khắp,
giải thích nguyên cớ của điều ấy chính là dựa vào đây. Có sư khác nói:
Trong này chỉ dựa vào đoạn biết khắp mà nói.
Hỏi: Năm Thủ uẩn này gồm cả ha i sự biết khắp, do đó những gì
biết khắp không nên nói là chỉ dựa vào đoạn biết khắp mà đưa ra cách
nói như vậy?
Đáp: Như trong Bốn đế, chỉ nói diệt đế là cần phải tác chứng, giải
thích về nguyên cớ của điều ấy chính là dựa vào đây. Trong này lại có
nên nhân bất cọng , đó là đoạn biết khắp chỉ có thể đạt được đối với
Thủ uẩn, chứ không phải là tự tánh bi ết khắp nào khác, nghĩa là tham
vĩnh viễn đoạn trừ, sân, si vĩnh viễn đoạn trừ, tất cả phiền não vĩnh viễn
đoạn trừ.
Hỏi: Trong kinh khác nói: “Tất cả hành Đoạn Ly Diệt gọi là cảnh
giới của Đoạn Ly Diệt.” Tất cả hà nh tức là tất cả pháp hữu lậu, vì sao
trong này chỉ nói tất cả phiền não đoạn trừ gọi là đoạn biết khắp?
Đáp: kinh ấy là Liễu nghĩa thì khô ng có cách nói nào khác, kinh
này là Bất liễu nghĩa thì có cách nói  khác. Nghĩa là Đức Thế Tôn nói:
Phiền não là trước tiên các pháp hữu lậu đều vĩnh viễn đoạn trừ. Lại
nữa, bởi vì các phiền não khó đoạn trừ, khó phá bỏ, khó có thể vượt
qua được, cho nên chỉ nói đến điều đó. Lại nữa, bởi vì các phiền não có
614 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhiều tai họa sai lầm, không nhận ra chánh lý, chướng ngại đến Niết-
bàn và các Thánh đạo, cho nên chỉ nói  đến nó. Lại nữa, bởi vì phiền
não là tự tánh đoạn trừ, đoạn trừ rồi không thành tựu, pháp hữu lậu khác
không phải là tự tánh đoạn trừ, đoạn trừ rồi vẫn thành tựu, cho nên chỉ
nói đến phiền não vĩnh viễn đoạn trừ. La ïi nữa, bởi vì các phiền não
đang lần lượt chuyển tiếp trái ngược nhau với Thánh đạo, các pháp hữu
lậu thiện-vô phú-vô ký khác thì không như vậy, cho nên chỉ nói đến
phiền não. Như ngọn đèn cùng với bóng tối  lần lượt chuyển biến trái
ngược nhau, chứ không phải là bình đựng dầu bấc đèn, nhưng lúc ngọn
đèn được thắp sáng thì đích thực c ó công năng phá tan bóng tối, cũng
làm cho bình đựng nóng lên dầu cạn tim cháy. Như vậy Thánh đạo cùng
với phiền não trái ngược lẫn nhau, cho nên Thánh đạo hiện tiền thì đích
thực đoạn trừ phiền não, cũng khiến cho pháp hữu lậu khác bị đoạn trừ,
bởi vì pháp hữu lậu và phiền não cùng chung sự đối trị.
Người có năng lực biết khắp, đó là A-la-hán, cho đến nói rộng
ra.
Hỏi: Hữu học cũng là người có năng lực biết khắp, vì sao chỉ  nói
là A-la-hán?
Đáp: Bởi vì dựa vào thù thắng mà nói, nghĩa là pháp Vô học là
pháp thù thằng nhất trong các pháp, Bổ-đa ëc-già-la Vô học là bậc thù
thắng nhất ở trong các Bổ-đặc-già-la, cho nên chỉ nói đến A-la-hán. Lại
nữa, Học tuy biết khắp  mà chưa có năng lực  đoạn khắp, Vô học biết
khắp mà cũng có năng lực đoạn khắp, cho nên chỉ nói đến Vô học. Lại
nữa, trong này chỉ nói đến đoạn biết khắp, nghĩa là Vô học cứu cánh
viên mãn đối với đoạn biết kha ép, Hữu học thì không như vậy, cho nên
chỉ nói đến Vô học. Lại nữa, bởi vì đoạn khắp cho nên gọi là đoạn biết
khắp, Hữu học thì không như vậy, cho nên không nói đến Hữu học. Lại
nữa, trước đây nói tất cả phiền não vĩnh viễn đoạn trừ gọi là đoạn biết
khắp, nay nói thành tựu sự biết khắp này chỉ riêng A-la-hán.
Những người Quy y Phật thì quy y nơi nào? Cho đến nói rộng ra
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì đối vời người không phải là nơi quy y mà khởi lên ý tưởng
quy y, biểu hiện rõ ràng nơi quy y chân thật, khiến cho họ rời bỏ nơi ấy
quay về  nơi này. Như trong kinh nói:
“Mọi người vì sợ hãi bức bách, phần nhiều quay về nương tựa các
núi,

Vườn cây yên lặng và rừng rậm , cây to đơn độc và tháp miếu…
Quy y nới này không ưu việt, quy y nới này không tôn quý,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 615  
www.daitangkinh.org  
Không nhờ vào quy y nơi này, có thể giải thoát mọi đau khổ.
Đối với những người quy y Phật, quy y Pháp và quy y Tăng,
Ở trong phạm vi Bốn thánh đế, luôn luôn dung tuệ mà quán sát
Biết về Khổ và Khổ tập, biết vĩnh viễn vượt qua các khổ,
Biết rõ về Tám chi Thánh đạo, hướng về chốn Niết-bàn an vui
Quy y nơi này ưu việt nhất, quy y nới này tôn quý nhất, chắc chắn
nhờ quy y nới này, có thể giải thoát mọi khổ đau”
Lại nữa, vì đối với người quy y c ó ngu si lầm lạc, giúp cho họ có
được hiểu biết đúng đắn, không có gì lưỡng lự. Nghĩa là hoặc có người
nói: Quy y Phật là quy y thân tướn g được kết hợp tạo thành do đầu cổ
bụng lưng và tay chân…của Như lai. Nay hiển bày thân này do cha mẹ
sinh ra và nuôi lớn, là pháp hữu lậu chứ không phải là nới quy y, nới quy
y ấy là Pháp Vô học thành tựu Bồ đề của Phật chính là Pháp thân. Hoặc
lại có người nói: Quy y Pháp là quy  y Ba đế, hoặc là các pháp thiện_
bất thiện-vô ký.., hoặc là Học xứ chế định cho Tỳ kheo, đó là điều này
nên làm-điều này không nên làm… Nay hiển bày những pháp này là hữu
vi hữu lậu chứ không phải là nơi quy y, nơi quy y ấy chỉ có Diệt đế, là
Niết-bàn hết ái. Hoặc lại có người nói: Quy y Tăng là quy y Tăng xuất
gia thuộc bốn dòng họ. Nay hiển bày oai nghi hình tướng của Tăng này,
đều là hữu lậu chứ không phải là nới quy y, nơi quy y có nghĩa là thành
tựu pháp Học-Vô học của Tăng già. Vì những nhân duyên này cho nên
soạn ra phần luận này.
Hỏi: Những người quy y Phật thì quy y nơi nào?
Đáp: Nếu pháp Phật có - hiện có - tưởng cùng với tưởng mà thi
thiết bằng mọi ngôn từ giải thích, gọi là Phật đà; quy y tất cả pháp Vô
học thành tựu Bồ đề ấy, thì gọi là quy y Phật. Trong này nếu pháp thân
thật có, thì đó là hiển bày thật có thể của Phât lấy pháp làm tự tánh. Lời
nói này là vì ngăn chnặ, hoặc có người nói: Phật chỉ là tên gọi, chỉ là ý
tưởng,chỉ là tạm mượn để chứ không có t hể chân thật.hiện có là hiển
bày Thề của Phật như hiện tại có thật chứ không phải là đã từng có. Các
ý tưởng là hiển bày duyên với những ý tưởng về Phật. Tưởng ấy là hiển
bày tưởng này cùng khởi lên tất cả. Thi thiết nghĩa là dựa vào tưởng mà
thi thiết tên gọi. Ngôn thuyết nghĩa là dựa vào tên gọi mà chuyển đổi
bằng ngôn từ giải thích.
Hỏi: Nếu pháp Vô học thành tựu B ồ-đề ấy là Phật chân thật thì
trong kinh đã nói phải thông hiểu thế nào? Như nói: “Này Trưởng giả!
Sao gọi là Phật? Nghĩa là có người họ Thích cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà
sa, chánh tín xuất gia, đầy đủ Nhất thiết trí thì gọi là Phật”
616 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Dùng thân sở y để hiển bày pháp năng y, cho nên đưa ra
cách nói như vậy, đối với lý không có gì trái ngược.
Hỏi: Nếu như vậy thì ác tâm làm thân Phật chảy máu, vì sao điều
ấy mắc tội Vô gián?
Đáp: Bởi vì làm hại thân s ở y, khiến cho pháp năng y cũng hủy
hoại theo, cho nên phải mắc tội Vo â gián. Lại nữa, thân ấy duyên với
pháp Vô học thành tựu Bồ đề, bởi vì khởi lên ác tâm cho nên phải mắc
tôi vô gián, nghĩa là người kia vì chán ghét pháp Vô học mà làm tổn hại
thân Phật thì phải mắc tội vô gián, chứ không phải là chỉ khởi tâm muốn
làm thân Phật chảy máu.
Hỏi: Những người quy y Pháp thì quy y nơi nào?
Đáp: Nếu pháp thật có, hiện có, tưởng cùng với tưởng mà thi thiết
bằng mọi ngôn từ giải thích, gọi là Đạt-ma, quy y ái tận ly diệt và Niết-
bàn như vậy, thì gọi là quy y pháp. Trong này, nếu pháp thật có, thì đó
là hiển bày thật có Niết-bàn. Lời nói này vì ngăn chặn có người đưa ra
cách nói như vậy: Chỉ có các Khổ diệt trừ thì nói là Niết-bàn, chứ không
phải là thể thật có. Vì muốn hiển ba øy Niết-bàn thật có tự thể, cho nên
đưa ra cách nói như vậy. Hiện có la ø hiển bày Niết-bàn như hiện tại có
thật chứ không phải là có trên giả thiết. Còn lại như trước đã giải thích.
Có bản chỉ nói: Quy y ái tận ly diệ t và Niết-bàn thì gọi là quy y Pháp
chứ không nói ngôn từ như thật có, hiện có… Điều này có nghĩa gì? Nghĩa
là thể của Niết-bàn vắng lặng lìa xa tướng, ý tưởng, tên gọi và ngôn từ
giải thích vốn không đạt tới, bởi vì ở trong phạm vi không có mà chấp là
không, thì điều này không hợp lý. Vì tà kiến bác bỏ không có Niết-bàn
vắng lặng hiện thực có thể đạt được , cho nên điều này chỉ cần nói là
người tụng quên mất.
Hỏi: Những người Quy Y Tăng thì quy y nơi nào?
Đáp: Nếu pháp thật có, hiện có tưởng cùng với tưởng mà thi thiết
bằng mọi ngôn từ giải thích, gọi là Tăng già, quy y tất cả pháp, Học - vô
học thành tựu Tăng già ấy, thì gọi  là quy y Tăng. Trong này nếu pháp
thật có, thì đó hiển bày thật có thể  của Tăng già lấy pháp làm tự tánh.
Lời nói này là ngăn chặn, hoặc có người nói: Tăng chỉ là tên gọi, chỉ là
ý tưởng, chỉ là tạm mượn để thi thiết chứ không có thể chân thật. Hiện
có là hiển bày Thể của Tăng như hiện tại thật có chứ không phải là đã
từng có… Còn lại như trước đã giải thích.
Hỏi: Cái gì là sở quy y? Cái gì là năng quy y? Quy y là nghĩa gì?
Đáp: Sở quy y nghĩa là toàn phần Diệt đế và phần ít của Đạo đế,
đó là trừ ra hai đạo vô lậu của Bồ-tát, và trừ ra ba đạo vô lậu của  Độc
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 617  
www.daitangkinh.org  
giác, những đạo đế còn lại đều là sở quy y thì có người nói là tên gọi…,
có người nói là ngữ nghiệp, có người nói cũng là thân nghiệp, có người
nói là tín. Nên đưa ra cách nói như vậy. là thân nghiệp-ngữ nghiệp và
năng lực khởi lên tâm, tâm sở pháp của nó, cùng với các tùy hành. Như
vậy năm uẩn thiện là thể của Năng quy y. nghĩa của quy y đó là nghĩa
về cứu hộ là nghĩa của quy y.
Hỏi: Nếu nghĩa về cứu hộ là nghĩa của quy y, thì Thiên thụ cũng
đã từng quy y Tam bảo, tại sao lại đọa vào địa ngục Vô gián?
Đáp: Những hữu tình quy y Phật, Pháp, Tăng bảo, không phá bỏ
học xứ không vi phạm luật nghi, không vượt qua pháp đắc, thì có năng
lực cứu hộ; Thiên thụ phá bỏ Học xứ, hủy phạm luật nghi, trái ngược
pháp đắc, tuy quy y tam bảo ma ø không đạt được cứu hộ. Giống như
người sợ hãi kẻ thù, tìm đến nương nhờ Quốc vương xin được cứu hộ,
Quốc vương bảo rằng: Nếu ông luôn luôn tự mình không trái với pháp
luật của ta, không vượt qua giới hạn ta quy định, thì ta có thể luôn luôn
làm nơi cứu hộ cho ông; nếu làm trái pha ùp luật của ta, vượt qua giới
hạn ta đã quy định, thì ta không thể nào cứu hộ được. Chúng sinh cũng
như vậy, sợ hãi nẽo ác và khổ đau của sinh tử, cho nên quy y Phật,
Pháp,Tăng, nếu không phá hỏng giới, chịu khó tu đạo thì được cứu hộ;
còn lại thì không như vậy. Lại nữa, tùy theo tâm quy y thuộc ba phẩm
Thượng Trung Hạ, vẫn được Tam bảo cứu hộ như vậy, do đó Thiên Thụ
chỉ trừ ra nên đời ở địa ngục và cõi người, đối với những nẽo ác, nẽo
thiện khác thì sinh tử đều đạt được Phi trạch diệt, lẽ nào là không phải
là Tam bảo cứu hộ cho Thiên thụ hay sao? Vì vậy nghĩa về cứu hộ chính
là nghĩa của quy y.
Hỏi: Quy y Phật là quy y nên đức Phật, hay là hết thảy chư Phật?
Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu quy y nên Đức Phật thì làm sao không
phải là quy y nên phần ít? Nếu quy y hết  thảy chư Phật thì làm sao chỉ
nói là con quy y Đức Phật, chứ không nói là hết thảy? Trong kinh đã nói
lại thông hiểu như thế nào? Như nói: “Con là đệ tử của Như lai Thắng
quán, con là đê tử của Như lai Đảnh kế, cho đến con là đệ tử của Như
lai Năng Tịch”
Đáp: Nên đưa ra cách nói như va äy: Quy y Phật là quy y hết thảy
chư Phật vì số lượng vượt quá hằng hà sa số.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao chỉ nói  là con quy y Đức Phật, chứ
không nói là hết thảy?
Đáp: Phật là nói tổng quát thâu nhiếp hết thảy Như lai, bởi vì cùng
chung chủng loại cho nên dùng nên từ mà nói hết thảy.
618 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Trong kinh đã nói lại thông hiểu như thế nào? Như nói: “Con
là đệ tử của Như lai Thắng Quán…”
Đáp: Tùy theo sự xuất gia thấy được chân lý nhờ vào Đức Phật
ấy , thì nói con là Đức Phật ấy. Đây là nói về nương tựa chứ không nói
đến quy y.
Hỏi: Quy y Pháp là quy y các Uẩn diệt của tự tương tục, hay là quy
y các uẩn diệt của trí vô tình? Giả  sử như vậy thì có gì sai? Nếu cũng
quy y các Uẩn diệt của Tha tương tục.., thì làm sao chỉ nói là con quy y
Pháp, chứ không nói là hết thảy? Vả lại, làm sao nói nghĩa về cứu hộ là
nghĩa của quy y, bởi vì các uẩn diệ t của Tha tương tục…, đối với mình
không có nghĩa về cứu hộ?
Đáp: Nên đưa ra cách nói như vậy: Quy y hết thảy uẩn diệt của Tự
Tha tương tục và trí vô tình.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao chỉ nói là con quy y Pháp, chứ không
nói là hết thảy?
Đáp: Pháp là nói tổng quát thâu nhiếp hết thảy pháp diệt, bởi vì
cùng chung chủng loại cho nên dùng nên từ mà nói hết thảy
Hỏi: Các uẩn diệt của Tha tương tục…, đối với mình không có
nghĩa về cứu hộ, thì quy y làm gì?
Đáp: Pháp ấy tuy đối với mì nh không có nghĩa về cứu hộ, mà
pháp ấy đối với người khác lại co ù nghĩa về cứu hộ, bởi vì sự cứu hộ
bằng nhau, cho nên cũng quy y và dựa vào đây mà đạt được, do đó nói
đến quy y
Nếu dựa vào tự tánh tùy theo pha ùp hữu lậu có nơi ấy, do Tự Tha
mà đạt được lìa xa hệ thuộc, tất cả  diệt đối với mình đều có nghĩa cứu
hộ.
Hỏi: Quy y Tăng là quy y nên đệ tử c ủa Phật, hay là quy y tất cả
đệ tử của Phật? Giả sử như vậy th ì có gì sai? Nếu chỉ quy y nên đệ tử
của Phật, thì làm sao không quy y nên phần ít? Nếu như quy y tất cả đệ
tử của Phật, thì làm sao chỉ nói là con quy y Tăng, chứ không nói là hết
thảy? Vả lại, trong kinh nói nên thông hiểu như thế nào? Như nói: “Đức
Phật bảo khách buôn: Đời vị lai có Tăng, ông cũng nên quy y.”
Đáp: Nên nói là quy y tất cả đệ tử của Phật.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao chỉ nói là con quy y Tăng, chứ không
nói hết thảy?
Đáp: Tăng là nói tổng quát thâu nhiếp các đệ tử của Phật, bởi vì
cùng chung chủng loại cho nên dùng nên từ mà nói hết thảy.
Hỏi: Trong kinh đã nói, lại t hông hiểu thế nào? Như nói: “Đức
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 619  
www.daitangkinh.org  
Phật bảo với khách buôn..,”
Đáp: Quá khứ-hiện tại tuy cũng có đệ tử của N hư lai khác mà
không phải là hiện tại trông thấy, Ta êng ở đời vị lai hiện rõ và trông
thấy, cho nên chỉ nói đến Tăng ở đời vị  lai, bởi vì hiểu rằng thế gian
hiện tại trông thấy như Kiều-trần-na … Lại nữa, bởi vì hiển bày Tăng
bảo rất khó được gặp, nghĩa là tuy Phậ t xuất hiện ở thế gian mà Tăng
hãy còn chưa có. Lại nữa Tăng ở đời vị lai không phải là hiện thấy, cho
nên Đức Phật chỉ nói đến Tăng vị lai là có khiến cho những khách buôn
sih tâm khao khát và ngưỡng mộ. Lại nữa, hiện tại-quá khứ tuy có Tăng
khác, nhưng đức Phật muốn hiển bày trong vị lai sẽ có đệ tử của mình,
cho nên nói như vậy. Lại nữa, trong kinh giải thích cũng nói, tức là hiển
bày cũng có đệ tử của Phật kha ùc khiến cho họ quy y, sợ rằng khách
buôn nói là không có Tăng bảo ở vị lai, cho nên Đức Phật ví khách buôn
mà nói khiến cho cũng quy y.
Hỏi: Ở nẽo nào và ở nơi nào có sự quy y này?
Đáp: Quy y có hai loại:
1. Cùng với luật nghi.
2. không cùng với luật nghi.
Cùng với luật nghi, là chỉ thuộc về ba châu của loài người chứ
không nơi nào khác. Không cùng luật nghi là gồm cả các nẽo, các nơi
khác.
Hỏi: Nếu không thọ quy y mà thọ luật nghi, thì lúc ấy có được luật
nghi hay không?
Đáp: Có người nói không được luật nghi, bởi vì người thọ luật nghi
cần phải dựa vào ba qu y y, vì ba quy y là cửa  ngõ đạt được luật nghi.
Có người nói cũng được luật nghi, nghĩa là không biết thứ tự trước sau
để thọ ba quy và luật nghi, hoặc quên mất, thì người không thọ ba quy
mà thọ được luật nghi, như vậy người trao quyền phải mắc tội; nếu như
kiêu mạn mà không thọ ba quy y, chỉ t họ luật nghi, thì người ấy chắc
chắn không thể được.
Hỏi: Là cần phải tự mình phát ra lời nói bày tỏ thọ quy y thì mới
được quy y, hay là người khác nói lời bày tỏ thọ quy y thì cũng được
quy y?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: Cần phải tự mình nói lời
bày tỏ thọ quy y thì mới được quy y.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong kinh nói nên thông hiểu như thế nào?
Nghĩa là “Lúc Đức Thế Tôn sắp nha äp Niết-bàn, A-nan thưa với Đức
Phật: Trong thành Câu-thi có các lực sĩ và quyến thuộc của họ đều cùng
620 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nhau quy y Phật-Pháp-Tăng  bảo”
Đáp: có người đưa ra cách nói như vậy: Nhờ Thần lực của Đức
Phật lúc sắp Niết-bàn, dựa vào lời nói của người khác bày tỏ thọ ba quy
y thì cũng được quy y, lúc khác thì không được, mà cần phải tự mình thọ.
Có sư khác nói: Tôn giả A-nan trư ớc đó đi vào thành Câu-thi, cho các
lực sĩ… thọ ba quy y rồi, sau mới thưa  với Đức Phật. Bởi vì muốn hiển
bày Đức Thế Tôn sắp nhập Niết-bàn mà cón có vô lượng đệ tử được hóa
độ, cho nên nói như vậy, chứ không phải là do lúc này A-nan thưa với
Đức Phật mới được quy y. Lại có người nói của người khác bày tỏ thọ ba
quy y thì cũng được quy y, như người nữ Ca-thi-ca và những người câm
khác, nhờ vào lời nói của người khác mà bày tỏ mà được quy y.
Hỏi: Có người còn trong thai mẹ, hoặc đang còn là trẻ sơ sinh,
những bà mẹ thay con thọ ba quy y và luật nghi, thì thai nhi hoặc trẻ sơ
sinh cảm được hay không?
Đáp: Bởi vì thai nhi và trẻ sơ sinh vô tâm, tuy đều không cảm
được nhưng cần phải cho thọ, khiến sau này trẻ thơ ấy thuận theo mà tu
thiện, nghĩa là trẻ thơ ấy trưởng thành nếu phá hoại Tam bảo, hoặc tạo
ra ác nghiệp, thì họ sẽ bị quở trách rằng: lúc con còn trong thai mẹ hoặc
đang còn là trẻ sơ sinh, trước kia đã thọ ba quy y và luật nghi, làm sao
bây giờ lại khinh chê Tam bảo tạo ra những ác nghiệp? Người ấy nghe
mà hổ thẹn, sinh lòng kính trọng Ta m bảo, lìa bỏ những ác nghiệp, lại
tiếp tục thọ trì. Vì có lợi ích như vậy, cho nên cần phải trước tiên cần
phải thọ thay cho thai nhi và trẻ sơ sinh. Lại nữa vì khiến cho Thiên thần
ủng hộ con mình, cho nên những bà mẹ thay cho con mình thọ ba quy y
và luật nghi, nghĩa là thọ thay con rồi tin tưởng cung kính Tam bảo, chư
Thiên, Thiện thần chắc chắn sẽ ủng hộ thai nhi không để cho phải chết
bất ngờ, không gặp phải bệnh tật nan y.
Hỏi: Trẻ thơ ấy trong đời trước tu thiện nghiệp gì, nay ở trong
bụng mẹ hoặc đang còn là trẻ sơ sinh mà đã được mẹ cho thọ ba quy y
và luật nghi?
Đáp: Trẻ thơ ấy trong đời trước  luôn luôn thích ca ngợi ba quy y
và giới hạnh thanh tịnh cũng khuyến khích vô lượng trăm ngàn hữu tình
quy y Tam bảo và thọ giới thanh tịnh, hoặc lại bố thí vật dụng tiền bạc
cho người khác thọ trì ba quy y và luật nghi, cho nên thân đời này cảm
được lợi ích tốt lành như vậy. N hư trong kinh nói: “Người quy y Phật,
không rơi vào nẽo ác mà sinh trong chốn trời-người, thọ những niềm
vui sướng”
Hỏi: Hiện thấy ở thế gian, người quy y Phật, không rơi vào nẽo
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 621  
www.daitangkinh.org  
ác, hoặc là nhận chịu nhiều đau khổ, vì sao Đức Thế Tôn đưa ra cách
nói như vậy?
Đáp: Nếu tâm tăng thượng không chú ý đến thân mạng, thì người
quy y Phật cảm được lợi ích tốt la ønh này, chứ không nói là tất cả cho
nên không trái ngược. Có Sư khác nói: Đây là dựa vào người đã được
chứng tịnh mà nói, chứ không nói là tất cả.
Hỏi: Phật dựa vào Pháp sinh ra, Pháp hơn hẳn so với Phật, vì sao
trước tiên nói là quy y Phật?
Đáp: Phật là Giáo chủ, nếu Đ ức Phật không nói thì pháp không
hiển hiện được, vì vậy trước hết là quy y Phật. Lại nữa, như người có
bệnh, trước hết tìm tòi lương y. Tiếp đó cấu có thuốc tốt lành, sau cùng
tìm người chăm sóc. Phật như lương y, Pháp như thuốc tốt, Tăng như
người khéo léo chăm sóc cho người bệnh uống thuốc, cho nên ba quy y
theo thứ tự như vậy.

-------------------------
622 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
CHƯƠNG I: TẠP UẨN (Tiếp Theo)

Phẩm Thứ Năm: LUẬN VỀ VÔ TÀM QUÝ
LUẬN VỀ VÔ TÀM QUÝù (Phần 1)
Thế nào là không có Tàm? Thế nào là không có Quý? Các chương
và giải thích về nghĩa từng chương như va äy đã lãnh hội rồi, tiếp theo
cần giải thích rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Bởi vì phân biệt rộng về nghĩa trong kinh. Nghĩa là trong
kinh nói: “Không có Tàm, không có Quý.” Tuy nói như vậy mà không
biện giải rộng ra, thế nào là không có Tàm, thế nào là không có Quý?
Kinh là nơi nương tựa căn bản của Luận này, những điều mà kinh không
phân biệt thì nay cần phải phân biệt  rộng ra. Lại nữa, vì khiến cho
người nghi có được quyết định đúng đắn, nghĩa là hai pháp này lần lượt
chuyển tiếp như nhau, hữu tình ở thế gian thấy người không có Tàm thì
nói là không có Quý, thấy người không có Quý thì nói là không có Tàm.
Chớ bảo rằng Thể của hai pháp là nên, nay muốn biểu hiện rõ ràng sự
sai biệt về tánh tướng, khiến cho người nghi ngờ ấy có được cách hiểu
quyết định. Lại nữa, hai pháp như vậy chỉ là bất thiện, cũng là thi thiết,
cũng là thi thiết về nhân hơn hẳn ba át thiện. Như nói: Triền nào tương
ưng với phẩm tâm thì luôn luôn là bất thiện, đó là không có Tàm, không
có Quý. Nay hiển bày về tướng ấy khiến cho nhanh chóng chán ngán
mà đoạn trừ. Lại nữa, hai pháp như vậy phá hoại thế gian, như Đức Thế
Tôn nói: “Có hai pháp Đen có thể pha ù hoại thế gian, đó là không có
Tàm và không có Quý” Nay hiển bày về Tướng ấy khiến cho nhanh
chóng chán ngán mà đoạn trừ.
Lại nữa, hai pháp như vậy có thể làm cho chúng sinh có đủ loại sai
biệt, như trong kinh nói: “Nếu thế gian không có chúng sinh nào không
có Tàm, không có Quý, thì không có cá c loại sai biệt như heo chó…”
Nay hiển bày về tướng ấy khiến c ho nhanh chóng chán ngán mà đoạn
trừ, vì vậy soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là không có Tàm?
Đáp: Các loại không có Tàm, không hề có Tàm, không có Tàm
nào khác, không có xấu hổ, không có xấu hổ gì khác , không có kính
trọng, không có kính trọng nào khác, không có tự tại, không có tánh tự
tại, đối với người tự tại không có sợ hãi chuyển đổi, đó gọi là không có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 623  
www.daitangkinh.org  
Tàm. Luận chủ của bàn luận này c ó được sự khéo léo tài tình, đối với
danh nghĩa khác nhau mà đưa ra các loại giải thích, văn tuy sai biệt mà
thể không có gì khác nhau.
Hỏi: Trong này đã nói đến tên gọi-t ừ ngữ sai biệt, là hiển bày tự
tánh, là hiển bày hành tướng hay hiển bày sở duyên?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy; Đây  là hiển bày về tự
tánh của không có Tàm.
Hỏi: Nếu như vậy thì hành tướng của không có Tàm là gì?
Đáp: Như các hành tướng của Tâm, Tâm sở pháp bất thiện, hành
tướng này cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tương ưng với các
pháp bất thiện.
Hỏi: Sở duyên của không có Tàm là gì?
Đáp: Bốn thánh đế. Có Sư khác nói: Đây là hiển bày về hành
tướng của không có Tàm. Hành tướng này đối với hành tướng khác, nên
làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có lúc không có Tàm mà không phải là hành tướng của không
có Tàm chuyển đổi, đó là không có Tàm làm hành tướng khác chuyển
đổi.
2. Có lúc hành tướng của không có Tàm chuyển đổi mà không
phải không có Tàm, đó là pháp tương ưng với không có Tàm, làm hành
tướng của không có Tàm chuyển đổi.
3. Có lúc không có Tàm cũng là hành tướng của không có Tàm
chuyển đổi, đó là không có Tàm làm hành tướng của không có Tàm
chuyển đổi.
4. Có lúc không phải là không có Tàm cũng không phải là hành
tướng của không có Tàm chuyển đổi, đó là nếu chọn lấy chủng loại này
thì nên nói là pháp tương ưng với không có Tàm làm hành tướng, khác
chuyển đổi, nếu không như vậy thì nên nói là trừ ra những tướng trước
Như nói về chuyển đổi có bốn câu phân biệt, đã chuyển đổi, đang
chuyển đổi nên biết cũng như vậy. Như hành tướng của không có Tàm có
ba lần, bốn câu phân biệt, các hành tướng khác nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì tự tánh của không có Tàm là gì?
Đáp: Tự thể và tự tướng chính là tự tánh của nó. Như nói: Tự tánh
của các pháp chính là sự tự tướng của các pháp tánh đồng loại chính là
cọng tướng.
Hỏi: Sở duyên của không có Tàm là gì?
Đáp: Bốn Thánh đế. Lại có người nói: Đây là hiển bày về sở
duyên của không có Tàm. Nghĩa là các loại không có Tàm, không   hề
624 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
có Tàm, không có Tàm gì khác, không có xấu hổ, không có xấu hổ,
không có xấu hổ gì khác, là nói về duyên với Khổ, Tập đế; không có
kính trọng, không có tánh kính trọng, không có tự tại, không có tự tánh
tự tại, đối với người tự tại không có sợ hãi chuyển đổi, là nói về duyên
với Diệt, Đạo đế. Tự tánh và hành tướng đều nói như trước.
Hỏi: Thế nào là không có Quý?
Đáp: Các loại không có Quý, không hề có Quý, không có quý gì
khác, không có sĩ nhục, không hề có sĩ nhục, không có sĩ nhục gì khác,
ở trong tội lỗi không sợ-không hãi, không thấy sợ hãi, đó gọi là không
có Quý. Luận chủ của bản luận này có được sự khéo léo tài tình, đối với
danh nghĩa khác nhau mà đưa ra các loại giải thích, văn tuy sai biệt mà
Thể không có gì khác.
Hỏi: Trong này đã nói đến tên gọi từ ngữ sai biệt, là hiển bày tự
tánh, là hiển bày hình tướng hay là hiển bày sở duyên?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như này: Đây  là hiển bày về tự
tánh của không có Quý.
Hỏi: Nếu như vậy thì hành tướng của  không có Quý là gì?
Đáp: Như các hành tướng của tâm- tâm sở pháp bất thiện, hành
tướng này cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tương ưng với pháp
bất thiện.
Hỏi: Sở duyên của không có Quý là gì?
Đáp: Bốn thành đế. Có Sư khác nói: Đây là hiển bày về hành
tướng của không có Quý, hành tướng náy đối với hành tướng khác, nên
làm thành bốn cấu phân biệt:
1. Có lúc không có Quý mà không pha ûi là hành tướng của không
có Quý cchuyển đổi, đó là không có Quý làm hành tướng khác chuyển
đổi.
2. Có lúc hành tướng của không có Quý chuyển đổi mà không
phải là không có Quy, đó là pháp tương ưng với không có Quý làm hành
tướng của không có Quý chuyển đổi.
3. Có lúc không có Quý cũng la ø hành tướng của không cóQuý
chuyển đổi, đó là không có Quý làm hành tướng của không có Quý
chuyển đổi.
4. Có lúc không phải là không có Quý cũng không phải là hành
tướng của không có Quý chuyển đổi, đó là nếu chọn lấy chủng loại này,
thì nên nói là pháp tương ưng với không có Quý làm hành tướng khác
chuyển đổi, nếu không như vậy thì nên nói là trừ ra những tướng trước.
Như nói về chuyển đổi có bốn cau6 phân biệt, đã chuyển đổi,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 34 625  
www.daitangkinh.org  
đang chuyển đổi nên biết cũng như vậy. như hành tướng của không có
Quý có ba lần, bốn câu phân biệt, các hành tướng khác nên biết cũng
như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì tự tánh của không có Quý là gì?
Đáp: Tự thể và Tự tướng chính là tự tánh của nó. Như nói: “ Tự
tánh của các pháp chính là tự tướng của các pháp ,tánh đồng loại chính
là cọng tướng.
Hỏi: Sở duyên của không có Quý là gì?
Đáp: Bốn thánh đế. Lại có người nói: “Đây là hiển bày về sở
duyên của không có Quý. Nghĩa là các loại không có Quý, không hề
có Quý, không có Quý gì khác, không có sỉ nhục, không hề có sỉ nhục,
không có sỉ nhục gì khác, là nói về duyên với diệt-Đạo đế; ở trong các
tội lỗi không sợ, không hãi, không thấy sợ hãi, là nói về duyên với Khổ,
Tập đế. Tự tánh là hành tướng đều như trước đã nói.
Hỏi: Không có Tàm và không Quý có gì sai biệt?
Đáp: Đối với người tự tại không có sợ hãi chuyển đổi, là không
có Tàm; ở trong các tội lỗi không thấy sợ hãi, là không có Quý; sai biệt
là như vậy.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: A-tỳ-đạt-ma nói: Hai pha ùp này lần lượt chuyển tiếp tương
ưng với tướng tương tự của nó. Nay cần phải phân biệt về tánh tướng
sai biệt của không có Tàm và không có Quý, cho nên soạn ra phần luận
này. Nghĩa là đối với người tự tại không có sợ hãi chuyển đổi , là không
có Tàm; ở trong các tội lỗi không thấy sợ hãi là không có Quý. Lại nữa,
không cung kính là không có Tàm, không s ợ hãi là không có Quý. Lại
nữa, không chán ngán phiền não hèn hạ là không có Tàm, không chán
ngán, ác hạnh, đê tiện là không có Quý. Lại nữa, làm điều ác không
tự nhìn lại mình là không có Tàm, làm điều ác không nhìn lại người
khác là không có Quý. Lại nữa, làm điều ác không tự xấu hổ với mình
là không có Tàm, làm điều ác  không cảm thấy nhục với người   khác
là không có Quý. Lại nữa, làm điề u ác mà không xấu hổ nhục nhã là
không có Tàm, làm điều ác mà cao ngạo phóng túng là không có Quý.
Lại nữa, chỉ nên mình tạo tội ma ø không xấu hổ nhục nhã là không có
Tàm, tạo tội với người khác mà không xấu hổ nhục nhã là không có
Quý. Lại nữa, nếu tạo tội đối  với nên ít người mà không xấu hổ nhục
nhã là không có Tàm, nếu tạo tội đối với nhiều người mà không xấu hổ
nhục nhã là không có quý. Lại nữa, nếu tạo tội đối với hữu tình nẽo ác
mà không xấu hổ nhục nhã là không c ó Tàm, nếu tạo tội đối với hữu
626 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
tình nẽo thiện mà không xấu hổ nhục  nhã là không có Quý. Lại nữa,
nếu tạo tội với người ngu mà không xấu hổ nhục nhã là không có Tàm,
nếu tạo tội đối với người Trí ma ø không hổ thẹn nhục nhã là không có
Quý. Lại nữa nếu tạo tội đối với người thấp hèn mà không xấu hổ nhục
nhã là không có Tàm, nếu tạo tội đối với người tôn quý mà không xấu
hổ nhục nhã là không có Quý. Lại nữa, nếu tạo tội đối với người tại gia
mà không xấu hổ nhục nhã là không có Tàm, nếu tạo tội đối với người
xuất gia mà không xấu hổ nhục nhã là không có Quý. Lại nữa, nếu tạo
tội đối với người không phải là thân giáo, Quỹ phạm mà không xấu hổ
nhục nhã là không có Tàm, nếu tạo tội  đối với những bậc Thân giáo,
Quỹ phạm mà không xấu hổ nhục nhã là không có Quý. Lại nữa, nếu
làm những điều ác mà không xấu hổ với trời là không có Tàm, nếu lúc
làm điều ác mà không cảm thấy nhục  với người là không có Quý. Lại
nữa, đối với những nhân xấu ác mà không có thể chỉ trích gạt bỏ là
không có Tàm, đối với những quả xấu ác không có thể chán ngán sợ hãi
là không có Quý. Lại nữa, Đẳng lưu của tham là không có Tàm, Đẳng
lưu của si là không có Quý. Đây gọi là sự sai biệt giữa không có Tàm
và không có Quý
Như vậy hai pháp chỉ hệ thuộc cõi Dục, chỉ là bất thiện, tất cả tâm,
tâm sở pháp bất thiện điều tương ưng với khắp nơi chỉ trừ ra tự tánh.
Hỏi: Không có Tàm, không có Quý đa õ chỉ là bất thiện gây ra tai
họa lầm lỗi sâu nặng, vì sao không đưa vào trong tánh của tùy miên?
Đáp: Bởi vì hai pháp này không c ó tướng của tùy miên, nghĩa là
phiền não vi tế là tướng của t ùy miên, hai pháp này thô nặng cho nên
không phải là tùy miên. Lại nữa, phiền não mạnh mẽ sắc bén cho nên
không phải là tùy miên. Lại nữa, nếu không liên tục dấy khởi, lúc dấy
khởi rồi trãi qua thời gian dài nối tiếp nhau thì phiền não là tướng của
tùy miên; hai pháp này liên tục da áy khởi, dấy khởi rồi không trãi qua
thời gian dài nối tiếp nhau, cho nên không phải là tùy miên. Lại nữa,
phiền não sâu dày là tướng của tùy miên, hai pháp này mỏng mảnh
cho nên không phải là tùy miên. Lại  nữa, tập khí kiên cố, phiền não
khó diệt là tướng của tùy miên, như ngọn lửa ở nơi than cứng, sức nóng
khó chấm dứt, phiền não này cũng như vậy; hai pháp này tập khí mong
manh dễ bị diệt trừ cho nên không phải là tùy miên, như ngọn lửa ở nơi
lá cỏ, sức nóng dễ bị chấm dứt, hai pháp này cũng như vậy. Lại nữa,
phiền não căn bản là tướng của tùy miên, hai pháp này đã là tùy phiền
não thâu nhiếp, cho nên không phải la ø tùy miên, mà là quả Đẳng lưu
của tham và vô minh.