A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 35

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 627  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 35

LUẬN VỀ VÔ TÀM QUÝ (Phần 2)

Thế nào là Tàm ? Thế nào là Quý? Cho đến nói rộng ra…
Hỏi: vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì phân biệt rộng nghĩa trong kinh. Nghĩa là trong kinh nói:
“Có Tàm, có Quý”. Tuy nói như vậy ma ø không biện giải rộng ra, thế
nào là Tám, thế nào la ø Quý? Kinh là nơi nương t ựa căn bản của luận
này, những điều trong kinh không phân biệt thì nay cần phải phân biệt
rộng ra. Lại nữa, bởi vì muốn làm cho mọi người nghi ngờ có được
quyết định đúng đắn, nghĩa là hai pháp này lần lượt chuyển tiếp giống
như nhau, hữu tình thế gian thấy người có Tàm thì nói là có Quý, thấy
người có quý thì nói là có Tàm. Chớ bảo rằng hai pháp này thì Thể của
nó là nên, nay cần phải biểu hiện rõ ràng sự sai biệt về tánh tướng kh-
iến cho người nghi ngờ ấy hiểu được nên cách đúng đắn. Lại nữa, trước
đây tuy đã nói về không có Tàm, không có Quý mà chưa nói đến pháp
đối trị gần của chúng, nay cần phải nói  về pháp đối trị gần của chúng,
đó gọi là Tàm, Quý. Lại nữa. Hai pháp như vậy chỉ là tánh thiện, cũng
là thi thiết về nhân hơn hẳn của pháp thiện. Như nói: Pháp nào tương
ưng với phẩm tam thì luôn luôn là thiện, đó là Tàm và Quý. Muốn hiển
bày về tướng ấy khiến cho chịu khó tu tập. Lại nữa hai pháp này như
vậy giữ gìn thế gian, như Đức Thế Tôn nói: Có hai pháp Trắng có thể
bảo vệ thế gian, đó là Tàm và Quý”. Nếu không có hai pháp này thì sẽ
không có nẽo thiện và giải thoát, cần phải hiển bày về tướng ấy khiến
cho chịu khó tu tập. Lại nữa, hai pháp như vậy có thể làm cho hữu tình
có đủ loại sai biệt, đó là cha mẹ, anh em trai, chị em gái, nam nữ, quyến
thuộc, tôn quý, hèn mọn, già trẻ, lớn nhỏ. Nếu không có hai pháp này
thì giống như cac loại trâu, dê…, sẽ không có sự sai biệt giữa tôn quý,
hèn mọn, già trẻ, lớn nhỏ, cần phải hiển bày về tướng ấy khiến cho chịu
628 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
khó tu tập, vì vậy soạn ra phần luận này.
Hỏi: Thế nào là Tàm?
Đáp: Các loại có Tàm, vốn có Tàm, có Tàm khác nhau, có xấu hổ,
vốn có xấu hổ, có xấu hổ khác nhau, có kính trọng, có tánh kính trọng,
có tự tại, có tánh tự tại, đối với người tự tại có sợ hãi chuyển đổi, đó gọi
là Tàm. Luận chủ của bản luận na øy đối với danh nghĩa khác nhau, có
được sự khéo léo tài tình mà đưa ra các loại giải thích, văn tuy sai biệt
nhưng Thể không có gì khác biệt.
Hỏi: Trong này đã nói đến tên gọi, từ ngữ sai biệt, là hiển bày tự
tánh, là hiển bày hành tướng hay là hiển bày sở duyên?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Đây là hiển bày về tự tánh
của Tàm.
Hỏi: Nếu như vậy thì hành tướng của Tàm là gì?
Đáp: Như hành tướng của tất cả  tâm, tâm sở pháp thiện, hành
tướng này cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tương ưng với các
pháp thiện.
Hỏi: Sở duyên của Tàm là gì?
Đáp: Tất cả các pháp. Có Sư khác nói: Đây là hiển bày về hành
tướng của Tàm. Hành tướng này đối với những hành tướng khác, nên
làm thành bốn câu phân biệt:
1. Có Tám nhưng không phải là hành tướng của Tàm chuyển đổi,
đó là Tàm làm hành tướng khác chuyển đổi.
2. Có hành tướng của Tàm chuyển đổi nhưng không phải là Tàm,
đó là pháp tương ưng với Tàm làm hành tướng của Tàm chuyển đổi.
3. Có Tàm cũng là hành tướng c ủa Tàm chuyển đổi, đó là Tàm
làm hành tướng của Tàm chuyển đổi.
4. Có lúc không phải là Tàm c ũng không phải là hành tướng của
tàm chuyển đổi, đó là nếu chọn lấy chủng loại này thì nên nói là pháp
tương ưng với Tàm làm hành tướng khác chuyển đổi, nếu không như
vậy thì nên nói là trừ ra những tướng trước.
Như nói về chuyển đổi có bốn câu phân biệt, đã chuyển đổi, đang
chuyển đổi nên biết cũng như vậy. Như hành tướng của Tàm có ba lần,
bốn câu phân biệt, các hành tướng khác nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì tự tánh của Tàm là gì?
Đáp: Tự thể và tự tướng chính là tự tánh của nó. Như nói: tự tánh
của các pháp chính là tự tướng c ủa các pháp, bởi vì tánh đồng loại là
cọng tướng.
Hỏi: Sở duyên của Tàm là gì?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 629  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Tất cả các pháp. Lại c ó người nói: Đây là hiển bày về sở
duyên của Tàm. Nghĩa là các loại có Tàm, vốn có Tàm, có Tàm khác
nhau, có xấu hổ, vốn có xấu hổ, có xấu hổ khác nhau, là nói về duyên
với Khổ, Tập đế, có cung kính, có tánh cung kính, có tự tại, đối với
người tự tại có sợ hãi chuyển đổi là nói về duyên với Diệt-Đạo đế. Tự
tánh và hành tướng đều như trước đã nói.
Hỏi: Thế nào là Quý?
Đáp: Các loại có Quý, vốn có Quý, có quý khác nhau, có sĩ nhục,
vốn có sỉ nhục, có sỉ nhục khác nhau, ở trong các tội lỗi có sợ có hãi,
thấy rất sợ hãi, đó gọi là Quý. Luận chủ của bản luận này đối với danh
nghĩa khác nhau, có được sự khéo léo tài  tình mà đưa ra các loại giải
thích, văn tuy sai biệt nhưng Thể không có gì khác biệt.
Hỏi: Trong này đã nói đến tên gọi-t ừ ngữ sai biệt, là hiển bày tự
tánh, là hiển bày hành tướng hay là hiển bày sở duyên?
Đáp: có người đưa ra cách nói như này: Đây là hiển bày về tự tánh
của Quý.
Hỏi: Nếu như vậy thì hành tướng của tất cả tâm-tam sở pháp thiện,
hành tướng này cũng như vậy. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì tương ưng với
các pháp thiện.
Hỏi: Sở duyên của Quý là gì?
Đáp: Tất cả các pháp. Có Sư khác nói: Đây là hiển bày về hành
tướng của Quý, hành tướng này đối với hành tướng khác, nên làm thành
bốn câu phân biệt:
1. Có Quý nhưng không phải là hành tướng của quý chuyển đổi,
đó là Quý làm hành tướng khác chuyển đổi.
2. có hành tướng của Quý chuyển đổi nhưng không phải là Quý,
đó là pháp tương ưng với Quý làm hành tướng của quý chuyển đổi.
3. Có Quý cũng là hành tướng của Quý chuyển đổi, đó là Quý làm
hành tướng của Quý chuyển đổi.
4. Có lúc không phải Quý cũng không phải là hành tướng của Quý
chuyển đổi, đó là nếu chọn lựa chủng loại này thì nên nói là pháp tương
ưng với Quý làm hành tướng khác  chuyển đổi, nếu không như vậy thì
nên nói là trừ ra những tướng khác những tướng trước.
Như nói về chuyển đổi có bốn câu phân biệt, đã chuyển đổi, đang
chuyển đổi nên biết cũng như vạy. Như hành tướng của quý có ba lần,
bốn câu phân biệt, các hành tướng khác nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì tự tánh của Quý là gì?
Đáp: Tự thể và Tự tướng chính là Tự tánh của nó. Như nói: Tự
630 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
tánh của các pháp chính là tự tướng của các pháp, bởi vì tánh đồng loại
là cọng tướng.
Hỏi: Sở Duyên của Quý là gì?
Đáp: Tất cả các pháp. Lại có người nói: Đây là hiển bày về sở
duyên của Quý. Nghĩa là các loại có Quý, vốn có Quý, có Quý khác
nhau, có sỉ nhục, vốn có sỉ nhục, có sỉ nhục khác nhau, là nói về duyên
với Diệt-Đạo đế; ở trong các tội lỗi có sợ, có hãi, thấy rất sợ hãi, là nói
về duyên với Khổ-Tập đế. Tự tánh và hành tướng đều như trước đã
nói.
Hỏi: Tàm và Quý có gì sai biệt?
Đáp: Đối với người tự ại có sợ hãi chuyển đổi là Tàm, ở trong các
tội lỗi thấy rất sợ hãi là Quý. Sai biệt giữa Tàm và Quý là như vậy.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: A-tỳ-đạt-ma nói: Hai pha ùp này lần lượt chuyển tiếp tương
ưng với tướng của chúng giống như nhau, nay cần phải phân biệt về sự
sai biệt của hai loại tánh tướng của Tàm và Quý, cho nên soạn ra phần
Luận này. Nghĩa là đối với người tự ta ïi có sợ hãi chuyển đổi là Tàm,
ở trong các tội lỗi thấy rất sợ hãi  là Quý. Lại nữa, có sự cung kính là
Tàm, có sự sợ hãi là Quý. Như vậy theo thứ tự cùng với trước đã nói
về sự sai biệt giữa không có Tàm và không có Quý, ngược lại với nhau
tùy theo đó mà nói rộng ra. Hai pha ùp như vậy đều hệ thuộc ba cõi và
không hệ thuộc, chỉ là thiện, chỉ là thiện khắp nơi tương ưng với tất cả
tâm thiện.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thi thiết nói phải thông hiểu như thế
nào? Như nói: “Bảy lực có mấy hữu lậu, mấy vô lậu?
Trả lời: Hai loại chỉ là hữu lậu, đó là Tàm-Quý và năm loại hữu
lậu và vô lậu đó là Tín...”
Đáp: Luận ấy nên nói Bảy lực đều gồm chung hữu lậu và vô lậu,
mà không nói như vậy là có ý nghĩa kha ùc. Nghĩa là luận ấy nói về lực
gia hạnh và căn bản, trong phần vị  gia hạnh thì Tàm-Quý tăng trưởng
cho nên nói chỉ là hữu lậu, trong pha àn vị căn bản thì Tín… tăng trưởng
cho nên nói gồm chung cả hai loại.  Nếu không như vậy thì Thánh đạo
sẽ không tương ưng với Tàm Quý, vì Thánh giả không cần đến Tàm-
Quý Tăng thượng, cho nên Tàm-Quý chắc chắn
Gồm chung cho vô lậu. Hoặc có l úc không có Tàm tựa như Tàm
mà chuyển đổi, nghĩa là lúc làm ác mà có xấu hổ như lấy vợ lấy chồng…
hoặc lại có lúc có Tàm tựa như không có Tàm chuyển đổi, nghĩa là lúc
làm thiện không có xấu hổ như thực hành bố thí… Hoặc có lúc không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 631  
www.daitangkinh.org  
có Tàm tựa như không có Tàm chuyển đổi, nghĩa là lúc làm ác không
có xấu hổ như người săn bắn, giết mổ… Ho ặc lại có lúc có Tàm tựa như
Tàm mà chuyển đổi, nghĩa là lúc làm thiện có xấu hổ như hối hận về
sai lầm của mình… Hoặc có lúc  không có Quý tựa như Quý mà chuyển
đổi, nghĩa là lúc làm ác có sỉ nhục như lấy vợ, lấy chồng… Hoặc có lúc
có Quý tựa như không có Quý chuyển đổi, nghĩa là lúc làm thiện không
có sỉ nhục như thực hành bố thí… Hoặc có lúc không có Quý chuyển đổi,
nghĩa là lúc làm ác không có sỉ nhục như người săn bắn, giết mổ… Hoặc
lại có lúc có Quý tựa như Quý mà chuyển đổi, nghĩa là lúc làm thiện có
sỉ nhục như hối hận về sai lầm của mình…
Thế nào là căn bất thiện tăng thượng? Thế nào là căn bất thiện vi
tế cùng hiện hành? Cho đến nói rộng ra…
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì phân biệt rộng về nghĩa trong kinh. Như trong kinh nói:
“Người ấy hãy còn có căn bất thiện vi tế cùng hiện hành chưa đoạn trừ,
từ đó có pháp bất thiện khác sinh ra, vì vậy sẽ lui sụt”. Trong kinh tuy
nói như vậy nhưng không biện giải rộng về nghĩa ấy, cũng không nói
thế nào là căn bất thiện tăng thượng, thế nào là căn bất thiện vi tế cùng
hiện hành? Kinh là nơi nương tựa của bản luận này, những điều trong
không phân biệt thì ta cần phải phân biệt rộng ra, cho nên soạn ra phần
luận này.
Hỏi: Vì sao trong này không nói đến căn bất thiện thuộc phẩm
Trung?
Đáp: Là ý người soạn luận muốn như vậy, cho đến nói rộng ra.
Lại nữa, cần phải nói mà không nói đến thì nên biết rằng nghĩa này có
cách nói khác. Lại nữa, đã nói phần đầu và cuối tức đã hiểu bày phần
giữa. Như đầu và cuối; trên, dưới, hướng đi vào, đã rời ra gia hạnh, cứu
cánh nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, nếu pháp thô thiển hiện rõ dễ biết, dễ dàng có thể thi
thiết, dễ dàng hiển bày, dễ dàng giải thích thì trong này nói đến, phẩm
Trung thì không như vậy nên không nói đến. Nghĩa là người căn tánh
nhanh nhạy là như Chỉ-man…, người căn tánh chậm chạp là như Xà nô…,
thô thiển hiện rõ dễ biết, dễ dàng có thể thi thiết, dễ dàng hiển bày, dễ
dàng giải thích: Căn tánh trung bì nh thì không như vậy. Lại nữa phẩm
Trung thâu nhiếp ở giữa phẩm Thượng và phẩm Hạ, cho nên không nói
tách biệt. Nghĩa là lúc nói pha åm Thượng thì phẩm Trung ở phía trên
phẩm Hạ yếu kém, lúc nói phẩm Hạ thì phẩm Trung ở phía dưới, phẩm
Thượng mạnh hơn. Lại nữa, phẩm Thượng và phẩm Hạ là điều hiếm lạ
632 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ít có giữa thế gian, vì vậy mà không nói đến: phẩm Trung rất nhiều chứ
không phải là hiếm lạ, cho nên lược qua mà không nói đến.
Hỏi: Thế nào là căn tánh bất thiện tăng thượng?
Đáp: Các căn bất thiện có thể đoa ïn trừ mất căn thiện và lúc lìa
nhiễm dục thì nó bị rời bỏ đầu tiên.
Hỏi: Các căn bất thiện có thể đoạn mất căn thiện, là ngay lúc lìa
nhiễm dục thì nó bị rời bỏ đầu tiên, hay là có lúc nào khác? Giả sử như
vậy thì có gì sai? Nếu ngay lúc lìa nhiễm dục thì nói Và là như thế nào?
Nếu có lúc nào khác thì có thể đoa ïn mất căn thiện, vậy các căn bất
thiện sẽ đoạn mất vào lúc nào?
Đáp: Có người nói: ngay lúc lìa nhiễm dục.
Hỏi: Nếu như vậy thì nói Và là như thế nào?
Đáp: Bởi vì nghĩa có khác nhau, nghĩa là căn bất thiện tăng thượng
rất mạnh mẽ nhanh nhạy c ho nên có thể đoạn mất  căn thiện, rất thô
thiển nặng nề cho nên gọi tăng thượng:
1. Bởi vì có thể đoạn diệt các căn thiện.
2. Bởi vì lúc lìa nhiễm dục thì nó bị rời bỏ đầu tiên. Có người nói
là có lúc khác.
Hỏi: Nếu như vậy thì có thể đoạn mất căn thiện, các căn bất thiện
sẽ đoạn mất vào lúc nào?
Đáp: Lúc lìa nhiễm Dục sẽ đoạn mất đầu tiên.
Hỏi: Có lúc khác là như thế nào?
Đáp: Nhiều ít có khác nhau, nghĩa là có thể đoạn mất căn thiện thì
ít, căn bất thiện rời bỏ đầu tiên thì nhiều, chứ không phải là lúc lìa dục
thì đầu tiên đã đoạn mất, tất cả đều có thể đoạn mất căn thiện.
Hỏi: Chỉ có tà kiến có thể đoạn mất  căn thiện, vì sao lại nói là
căn bất thiện?
Đáp: Tuy trong thời gian căn bản là do tà kiến đoạn mất, mà đến
phần vị gia hạnh thì do căn bất thiện, hiển bày lúc gia hạnh có thế lực
hoạt dụng mạnh hơn cho nên nói là căn bất thiện. Nghĩa là pháp nhiễm-
tịnh đều có thế lực hoạt dụng tăng thượng lúc gia hạnh chứ không phải
là lúc cứu cánh. Như nói: Bồ-tát thấy lão bệnh tử bức bách não hại thế
gian, tâm tư hết sức chán ngán lìa xa, đầu tiên phát khởi tâm nguyện Vô
thượng Chánh giác, dựa vào tâm này mà trãi qua ba Đại Kiếp A-tăng-
xí-da, tu tập các khổ hạnh khó thực hành mà không hề thối chuyển.
Thời gian này thật khó chứ không phải lúc đạt được Tận trí, tu căn thiện
tăng trưởng hệ thuộc ba cõi của đời vị  lai, cho nên lúc gia hạnh thì thế
lực hoạt dụng là hơn hẳn.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 633  
www.daitangkinh.org  
Có người đưa ra cách nói như vậy: Sỡ dĩ tà kiến có thể đoạn mất
căn thiện, thì nên biết rằng đều là sức mạnh của căn bất thiện. Nghĩa là
căn bất thiện chèn ép lấn át căn thiện khiến cho dần dần suy yếu không
có thế lực nữa, sau đó tà kiến mới  có thể đoạn mất căn thiện, cho nên
đưa ra cách nói như vậy.
Lại có người nói: Đây là nói tà kiến tương ưng với căn bất thiện
si có thể đoạn trừ căn thiện chứ không nói đến phần vị trước như tham…
tuy thật sự tà kiến có thể đoạn trừ căn thiện, mà lúc bấy giờ si tăng lên,
cho nên đưa ra cách nói như này, như Niệm trú…
Có Sư khác nói: Trong này chỉ nói đến căn bất thiện si chuyển
đổi, bởi vì tùy theo lúc chuyển đổi cùng tăng thượng, nghĩa là lúc tham
sân chuyển đổi tăng thựơng chứ không phải là lúc tùy theo chuyển đổi,
tà kiến tùy theo lúc chuyển đổi ta êng thượng chứ không phải là lúc đối
với chuyển đổi, chỉ có si tăng thượng trong tất cả mọi lúc, cho nên chỉ
nói đến si.
Chính là do những nhân duyên đã nói như vậy, cho nên không
thiết lập tà kiến mà chính là căn bất thiện đoạn mất căn thiện.
Hỏi: Thế nào là căn bất thiện vi tế cùng hiện hành?
Đáp: Các căn bất thiện lúc lìa nhiễm dục mà nó rời bỏ cuối cùng,
bởi vì rời bỏ nó cho nên gọi là lìa  nhiễm dục. Nghĩa là Tham-sân-si
thuộc phẩm Hạ hạ của cõi Dục gọi  là căn bất thiện vi tế cùng hiện
hành, vì vậy lúc rời bỏ nó thì gọi  là lìa nhiễm dục, vi  tế khó đoạn trừ
cho nên lìa bỏ cuối cùng.
Hỏi: Lúc tà kiến đoạn mất căn thiện là làm nên phẩm mà đoạn,
hay là làm chín phẩm mà đoạn? Nếu như vậy thì có gì sai? Nếu làm nên
phẩm mà đoạn thì vì sao trước đây nói các căn bất thiện có thể đoạn
trừ căn thiện? Những lời đã nói ra  không phải là chỉ có nên, tiếp theo
sau đã nói lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Thế nào là căn thiện vi tế
cùng hiện hành?
Đáp: Lúc đoạn mất căn thiện thì nó rời bỏ cuối cùng.” Nếu làm
chín phẩm mà đoạn, thì tại sao trước nói các căn bất thiện có thể đoạn
trừ căn thiện lúc lìa nhiễm thì nó bị rời bỏ đầu tiên, gọi là căn bất thiện
tăng thượng? Làm sao do nên phẩm tà kiến mà đoạn lại gọi là do chín
phẩm mà đoạn căn thiện? Làm sao do nên phẩm tà kiến mà đoạn gọi là
do chín phẩm mà đoạn căn thiện?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Làm nên phẩm mà đoạn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trước nói các căn bất thiện có thể
đoạn mất căn thiện?
634 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Văn trước chỉ cần nói căn ba át thiện có thể đoạn mất căn
thiện, không cần nói là Các( chư) mà nói đến Các là muốn hiển bày tà
kiến mà đoạn mất căn thiện tương ưng với căn bất thiện si, bởi vì chủng
loại vị lai có nhiều sát-na, cho nên đưa ra cách nói như vậy. Lại nữa, lúc
đang đoạn mất căn thiện tuy không có nhiều phẩm mà phần vị gia hạnh
thì có nhiều phẩm loại, những lời đã nói hiển bày gồm cả gia hạnh dựa
vào đoạn trừ và đang đoạn trừ đều gọi là đoạn trừ.
Hỏi: Tiếp theo sau đã nói lại thông hiểu thế nào? Như nói: “Thế
nào là căn thiện vi tế cùng hiện hành?
Đáp: Lúc đoạn mất căn thiện th ì nó rời bỏ cuối cùng”. Dựa vào
hiện hành mà đoạn cho nên đưa ra cá ch nói như vậy. nghĩa là tà kiến
phẩm Hạ hạ hiện ở trước mắt la øm cho căn thiện phẩm Thượng Trung
không hiện hành, như vậy cho đến nếu tà kiến phẩm Thượng Trung
hiện ở trước mắt thì làm cho căn thiện phẩm Hạ Trung không hiện
hành. Nếu tà kiến phẩm Thượng Thượng hiện ở trước mắt, thì làm sao
căn thiện phẩm Hạ hạ không hiện hành, và làm cho chín phẩm đều
không thành tựu. Do đó, căn thiện thuộc tám phẩm đầu, trước không
được hiện hành, sau không được thành t ựu; lúc căn thiện thuộc phẩm
thứ chín không được hiện hành tức là không được thành tựu. Bởi vì theo
thứ tự không được hiện hành, cho nên sau đưa ra cách nói như vậy: Lúc
đoạn mất căn thiện thì nó rời bỏ cuối  cùng, gọi là căn thiện vi tế cùng
hiện hành. Bởi vì trong nên lúc không đạt được thành tựu, cho nên trước
đưa ra cách nói như vậy: Lúc lìa nhiễm dục thì nó bị rời bỏ đầu tiên, gọi
là có thể đoạn mất căn thiện chính là căn bất thiện tăng thượng. Vì vậy
hai cách nói trước - sau đều dễ dàng thông hiểu, nên đưa ra cách nói
này: Làm chín phẩm mà đoạn.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trước  nói các căn bất thiện tăng
thượng, cho đến nói rộng ra?
Đáp: Có nhiều loại chín phẩm, đó là chín phẩm hiện hành, có chín
phẩm dị thục, có chín phẩm đối trị, có chín phẩm đoạn mất căn thiện.
Chín phẩm hiện hành, nghĩa là có lúc phẩm Hạ hạ hiện hành, cho
đến có lúc phẩm Thượng thượng hiện hành. Có tức là nói hiện hành
này làm nhân của chín phẩm, nghĩa la ø gia hạnh đạt được thì phẩm Hạ
hạ làm nhân của chín pha åm, cho đến phẩm Thượng Trung làm nhân
của hai phẩm, phẩm Thượng thượ ng chỉ làm nhân cho phẩm Thượng
thượng, bởi vì yếu làm nhân của mạnh, chứ không phải là mạnh làm
nhân của yếu, không phải là nơi được trú trọng. Không phải là gia hạnh
đạt được thì chín phẩm đều có thể lần lượt chuyển tiếp làm nhân.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 635  
www.daitangkinh.org  
Chín phẩm dị thục, nghĩa là nghiệp của phẩm Thượng thượng tiếp
nhận dị thục phẩm Thượng thượng, cho đến nghiệp của phẩm Hạ hạ
tiếp nhận dị hục phẩm Hạ hạ. Như luận Thi thiết nói: “Nếu gây tội sát
sinh phẩm Thượng thượng thì sinh vào địa ngục Vô gián, phẩm Thượng
trung thì sinh vào địa ngục Đại nhiệt, cho đến phẩm Hạ hạ thì sinh vào
bàng sinh, ngạ quỷ…”
Chín phẩm đối trị, nghĩa là Mi nh của phẩm Hạ hạ đoạn trừ Vô
minh của phẩm Thượng thượng, cho đến Minh của phẩm Thượng thượng
đoạn trừ Vô minh của phẩm Hạ hạ.
Chín phẩm đoạn mất căn thiện, n ghĩa là tà kiến của Phẩm Hạ
hạ đoạn mất căn thiện của ph ẩm Thượng thượng, cho đến tà kiến của
phẩm Thượng thượng đoạn mất căn thiện của phẩm Hạ hạ. Nếu dựa
vào chín phẩm đoạn mất căn thiện mà nói, thì tà kiến ấy sẽ có chín
phẩm. Nếu dựa vào chín phẩm đối trị,  thì tà kiến ấy chỉ có nên phẩm.
Bởi vì chín phẩm đối trị, cho nên tr ước nói lúc lìa nhi ễm dục thì nó bị
rời bỏ đầu tiên; bởi vì chín phẩm đoạn mất căn thiện, cho nên sau nói
lúc đoạn mất căn thiện thì nó bị rời bỏ cuối cùng. Vì vậy, hai cách nói
trước - sau đều dễ dàng thông hiểu.
Lại nữa, pháp đoạn trừ có hai loại:
1. Như do kiến mà đoạn, cho nên co ù thể đoạn trừ chín phẩm tà
kiến, lúc lìa nhiễm dục thì nên phẩm lập tức đoạn trừ.
2. Như do tu mà đoạn, cho nên đã đoa ïn chín phẩm căn thiện, lúc
đoạn mất căn thiện thì chín phẩm dần dần đoạn mất.
Hỏi: Đoạn mất căn thiện là có nghĩa gì?
Đáp: Không phải là như búa rìu ch ặt đứt cây ở thế gian, bởi vì
tà kiến không tiếp xúc với thiện, nhưng trong sự nối tiếp nhau lúc tà
kiến hiện ở trước mắt, làm cho các căn thiện thành tựu có thể diệt mất,
không thành tựu có thể sinh ra, cho nên gọi là đoạn mất. Nếu trong sự
nối tiếp nhau không có căn thiện đạt  được, thì lúc bấy giờ gọi là căn
thiện đã đoạn mất.
Hỏi: Tự tánh của đoạn mất căn thiện này là gì?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Lấy không tin làm tự tánh,
nghĩa là tin cho nên căn thiện nối tiếp, không tin cho nên căn thiện đoạn
mất. Có Sư khác nói: La áy tà kiến làm tự tánh, nghĩ a là do tà kiến mà
căn thiện đoạn mất. Hoặc có người nói: Lấy các phiền não mà căn thiện
đoạn mất. Lại có người nói: Lấy tất  cả các pháp làm tự tánh, nghĩa là
lúc đoạn mất căn thiện thì tất cả các pháp đều tùy thuận. Phái Thí dụ
nói: Không có tự tánh thật sự, nghĩa là nối tiếp nhau của đoạn mất căn
636 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
thiện, trước có căn thiện lúc này đoạn diệt thì có tự tánh gì, đã dẫn thí
dụ hiện có như trước nói trong phần Đảnh.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Ca ùc căn thiện đoạn mất lấy
không thành tựu làm tự tánh, là do Uẩn vô phú vô ký-tâm bất tương ưng
hành thâu nhiếp. Đây chính là nó i ở trong bất tương ưng còn có những
pháp tương tự như vậy.
Hỏi: Cõi nào, nẽo nào, nơi chốn nào có thể đoạn mất thiện căn?
Đáp: Ở cõi Dục chứ không phải là cõi Sắc-Vô sắc, ở nẽo người
chứ không phải là nẽo nào khác, ở ba châu trừ ra châu phía Bắc.
Tôn giả Cù-sa-phạt-ma nói rằng: Chỉ riêng châu Thiệm bộ là có
thể đoạn mất căn thiện, bởi vì người ở châu này đối với nghiệp thiện, ác
gây ra thật mạnh mẽ, sắc bén, chứ không phải là những châu khác.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong chương Căn Uẩn đã nói phải thông
hiểu như thế nào? Như nói: “Người châu Thiệm-bộ thành tựu nhiều
nhất là mười chín căn, thành tựu ít nhất là tám căn. Như châu Thiệm bộ,
châu Đông thắng thần và châu Tây ngưu hóa cũng như vậy”
Đáp: Đoạn văn ấy nên nói: Người ở hai châu Đông-Tây thành tựu
nhiều nhất là mười chín căn, thành tựu ít nhất là mười ba căn. Nhưng mà
không đưa ra cách nói như vậy, thì nên biêt người tụng sai lầm.
Lời bình: Vấn đề ấy không nên nói như vậy, bởi vì tất cả những
lời tụng ấy không có gì khác nhau, ba châu đã tạo tác đều mạnh mẽ sắc
bén, cho nên biết cách nói trước đối với lý là thích hợp.
Hỏi: Bổ-đặc-già-la như thế nào có thể đoạn mất căn thiện?
Đáp: Chỉ có người kiến hành thì c ó thể đoạn mất căn thiện, chứ
không phải là người ái hành, bởi vì người kiến hành có ý thích kiên cố
đối với nghiệp thiện-ác đã gây ra th ật mạnh mẽ sắc bén, còn người ái
hành nông cạn vội vàng đối với phẩm nhiễm-tịnh đều không mạnh mẽ.
Ở trong kiến hành thì người nam-người  nữ đều có thể đoạn mất căn
thiện.
Tôn giả Cù-sa-phạt-ma nói ra èng: Chỉ riêng người nam là có thể
đoạn mất căn thiện, bởi vì trí tánh cứng rắn. Như luận Thi thiết nói:
“Người nam tạo nghiệp mạnh hơn c hứ không phải là người nữ, người
nam luyện căn mạnh hơn chứ không pha ûi người nữ, người nam ý thích
mạnh hơn chứ không phải người nữ”. Vì  vậy biết là người nữ không có
thể đoạn mất căn thiện.
Hỏi: Nếu như vậy thì trong chương Căn Uẩn đã nói lại thông hiểu
như thế nào? Như nói: “Nếu thành tựu nữ căn thì nhất định thành tựu
tám căn, nam căn cũng như vậy”.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 637  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Văn ấy nên nói là nếu thành tựu nữ căn thì nhất định thành
tựu mười ba căn, nếu thành tựu nam căn thì nhất định thành tựu tám căn,
nhưng không đưa ra cách nói như vậy thì nên biết là người tụng sai lầm.
Lời bình: Vấn đề ấy không nên nói như vậy, bởi vì tấ cả những lời
tụng đều không có gì khác nhau, nam nữ đã tạo tác đều mạnh mẽ sắc
bén, như Bà-la-môn nữ Chiên-chước-ca với  ác tâm phỉ báng Đức Phật
còn hơn những đấng trượng phu. Nhưng mà luận Thi thiết nói người nam
mạnh hơn là dựa vào phần nhiều mà nói  chứ không phải là nói tất cả.
Vì vậy nên biết cách nói trước là hợp lý.
Hỏi: Đối với Trĩ Bán-trạch -ca ( hoàng môn ) không có hình, hai
hình có thể đoạn mất căn thiện hay không?
Đáp: Không thể nào. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì trước nói ý thích
kiên cố đã tạo tác mạnh mẽ sắc bén thì có thể đoạn mất căn thiện, còn
những Phiến trĩ… kia thì ý thích nông cạn vội vàng mà tạo tác yếu kém.
Lại nữa, người Kiến hành thì có thể đoạn mất căn thiện, còn loai ấy là
ái hành thì không thể nào đoạn mất căn thiện. Lại nữa, người nhiều sân
thì có thể đoạn mất căn thiện, còn loại ấy nhiều tham thì không thể nào
đoạn mất căn thiện.
Hỏi: Đoạn mất căn thiện như thế na øo, chỉ ở cõi dục hay là tất cả
ba cõi? Giả sự như vậy thì có gì sa i? Nếu chỉ daọn mất căn hiện ở cõi
Dục thì luận Thức thân nói phải thông hiểu thế nào? Như nói: “Nếu làm
hại trứng kiến mà tâm không có nên chút hối hận thì nên nói là người
đoạn mất căn thiện của ba cõi”. Nếu đoạn mất tất cả căn thiện của ba
cõi, thì căn thiện của cõi phía trên ấy, trước không thành tựu nay làm
sao đoạn mất?
Đáp:Nến nói là chỉ đoạn mất căn thiện của cõi Dục.
Hỏi: Nếu như vậy thì luận Thức Thân nói phải thông hiểu như thế
nào?
Đáp: Văn ấy nên nói nếu làm ha ïi trứng kiến mà tâm không có
nên chút hối hận, thì phải nói là người  ấy đoạn mất căn thiện trong ba
cõi. Nhưng mà không đưa ra cách nói như vậy, là muốn làm đầy đủ con
số ba, nghĩa là trước thành tựu căn thiện của cõi Dục, căn thiện của cõi
trên đã không thành tựu, lúc này lại đoạn mất căn thiện của cõi Dục thì
căn thiện ba cõi đều không thành tựu. Bởi vì đoạn mất căn thiện phải
ở con số ba thì mới đầy đủ, cho nên là nói người ấy đoạn mất căn thiện
trong ba cõi. Có người nói đoạn mất tất cả căn thiện của ba cõi.
Hỏi: Căn thiện của cõi phía trên ấy, trước không thành tựu thì nay
làm sao đoạn mất?
638 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Ở trong chỗ không thành tựu  lại không thành tựu, bởi vì
chuyển thành xa cho nên nói là đoạn ma át. Lại nữa, căn thiện của cõi
phía trên dựa vào căn thiện của cõi  Dục mà sinh trưởng tươi tốt, nếu
căn thiện của cõi Dục đoạn mất thì căn thiện c ủa cõi phía trên bị khô
héo, cho nên nói là đoạn mất căn thi ện của cõi phía trên. Lại nữa,căn
thiện của cõi Dục la øm cửa ngõ, làm gia ha ïnh, làm nơi dừng chân cho
căn thiện của cõi trên, nếu căn thiện của cõi Dục đoạn mất thì căn thiện
của cõi phía trên không có cửa ng õ…, cũng nói là đoạn mất. Lại nữa,
nếu đích thực căn thiện của cõi Dục không đoạn mất, thì căn thiện của
cõi Dục đoạn mất cho nên căn thiện của cõi phía trên không có thể sinh
trưởng tích tập, vì vậy nói là đoạn mất.
Do đó, Tôn giả Diệu Âm nói rằng: Nếu không đoạn mất căn thiện
của cõi Dục, thì căn thiện của cõi Sắc-Vô sắc có thể được sinh trưởng,
vì cõi này đoạn mất cho nên cõi kia càng không thể sinh ra, cũng nói là
đoạn mất.”
Hỏi: Vì sao chỉ nói sát hại trứng kiến mà tâm không có hối hận,
chứ không nói đến sự việc khác?
Đáp: Bởi vì điều ấy hoàn to àn không có lỗi - không có tác dụng
gì, nghĩa là những trứng kiến đối với con người không có lỗi cũng không
có tác dụng gì mà cố ý sát hại hãy còn không có tâm hối hận, huống hồ
là những điều có lỗi, có tác dụng hay sa o? Vì vậy biết rằng loại ấy đã
đoạn mất căn thiện, cho nên chỉ nói đến điều ấy.
Hỏi: Là đoạn mất căn thiện c ủa gia hạnh, hay là đoạn mất căn
thiện của sinh đắc (sinh ra mà có được)?
Đáp: Là đoạn mất căn thiện của gia hạnh thì trước đã đó đã rời bỏ.
Có người đưa ra cách nói này: Cũng đoạn mất căn thiện của gia hạnh.
Hỏi: Căn thiện ấy trước đó đã không thành tựu, làm sao gọi là nay
đoạn mất?
Đáp: Ở trong cỗ không thành tựu lại không thành tựu, bởi vì
chuyển thành xa cho nên nói là đoạn mất. Như vậy đều có nhiều nghĩa,
như trong ba cõi đã nói rộng hơn. Trong này lại có nên nghĩa Bất cọng,
nghĩa là thiện căn của gia hạnh dùng căn thiện của sinh đắc làm nhân
duyên, làm căn bản, làm đẳng khởi, cho nên lúc căn thiện này đoạn mất
cũng nói là đoạn mất căn thiện kia.
Hỏi: Là chỉ có tà kiến duyên với  hữu lậu có thể đoạn mất căn
thiện, hay là cũng duyên với vô lậu?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chỉ có tà kiến duyên với hữu
lậu có thể đoạn mất căn thiện. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì có đủ thế lực
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 639  
www.daitangkinh.org  
mạnh mẽ của hai loại ràng buộc.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Tà kiến duyên với vô lậu cũng
có thể đoạn mất căn thiện, vô lậu tuy không có sở duyên ràng buộc, mà
nhờ vào lực trưởng dưỡng cho nên cũng tăng mạnh.
Hỏi: Là chỉ có tà kiến duyên với hữu vi có thể đoạn mất căn thiện,
hay là cũng duyên với vô vi?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chỉ có tà kiến duyên với hữu
vi có thể đoạn trừ căn thiện. Nghĩa như trước đã nói.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Tà kiến duyên với vô vi cũng
có thể đoạn mất căn thiện. Nghĩa như trước đã nói.
Hỏi: Là chỉ có tà kiến duyên với giới, địa đồng phần có thể đoạn
mất căn thiện, hay là cũng duyên với giới, địa không đồng phần?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chỉ có tà kiến duyên với giới
địa đồng phần có thể đoạn mất căn thiện. Nghĩa là đã nói như trước.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Tà kiến duyên với giới, địa
không đồng phần cũng có thể đoạn mất căn thiện. Nghĩa như trước đã
nói.
Hỏi: Trong duyên với giới, địa đồng phần, là tà kiến bài báng
nhân có thể đoạn mất căn thiện, hay là tà kiến bài báng quả?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chỉ có tà kiến bài báng nhân
có thể đoạn mất căn thiện, như nói: Nếu làm hại trứng kiến mà không
có nên chút hối hận, thì nên nói người ấy đoạn mất căn thiện của ba cõi.
Có Sư khác nói: Chỉ có tà kiến bài báng quả có thể đoạn mất căn thiện,
như nói: Nếu quyết định chấp là không có thiện-không có ác-không có
nghiệp quả- dị thục, thì nên nói người đoạn mất căn thiện của ba cõi.
Lời bình: Nên nói là tà kiến bài báng nhân, bài báng quả như đạo
giải thoát. Người bài báng nhân cho rằng căn thiện thành tựu được đều
diệt mất, người bài báng quả cho rằng căn thiện không thành tựu được
đều sinh ra, vì vậy hai loại này đều có thể đoạn mất căn thiện.
Hỏi: Lúc đoạn mất chín phẩm căn thiện, là không dấy khởi đoạn
mất hay là liên tục dấy khởi?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Không dấy khởi đoạn mất như
Kiến đọa. Có Sư khác nói: Liên tục dấy khởi đoạn mất như tu đạo.
Lời bình: Nên nói là không nhất định, có lúc không dấy khởi mà
có thể nối tiếp nhau đoạn hết chín phẩm, có lúc chỉ đoạn nên phẩm liền
dấy khởi, hoặc hai, hoặc ba cho đến hoặc là tám phẩm, sau đó mới dấy
khởi tiếp tục đoạn phẩm sau.
Hỏi: Người trú trong luật nghi lúc đoạn mất căn thiện, là trước
640 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
tiên rời bỏ luật nghi rồi sau đó đoạn mất căn thiện, hay là rời bỏ ngay
lúc đoạn mất?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này:  Trước là rời bỏ luật nghi rồi
sau đó đoạn mất căn thiện, nghĩa là trong thân người ấy trước tiên dấy
lên nên loại tà kiến rời bỏ luật nghi, sau đó dấy khởi nên loại tà kiến
đoạn mất những căn thiện; như gió mạnh thổi vào cây trước tiên bẽ gãy
cánh lá rồi sau đó bật g ốc rễ, tà kiến đoạn mất căn thiện cũng lại như
vậy.
Lời bình: Nên nói là không nhất định. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
tùy theo mỗi nên loại tâm ấy dấy khởi mỗi nên luật nghi của tâm ấy rời
bỏ thì luật nghi của tâm ấy cũng rời bỏ theo.
Hỏi: Lúc căn thiện nối tiếp thì chín phẩm lập tức nối tiếp, hay là
mỗi nên phẩm dần dần nối tiếp?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Mỗi nên phẩm dần dần nối
tiếp. Có Sư khác nói: Nếu thuận theo từ trong địa ngục chết rồi phải sinh
vào địa ngục thì có thể nối tiếp ba  phẩm; nếu thuận theo từ địa ngục
chết rồi phải sinh vào bàn sinh-nga ï quỷ thì có thể nối tiếp sáu phẩm;
nếu thuận theo từ trong địa ngục chết rồi sẽ sinh vào nẽo trời-người thì
có thể nối tiếp chín phẩm.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Chín phẩm lập tức nối tiếp,
theo thứ tự hiện rõ trước mắt. Như người chữa lành bệnh, trong nên lúc
trừ hết bệnh về sau dần dần phát sinh sức lực. Nhưng mà người ấy thuận
theo từ trong địa ngục chết rồi phải sinh vào địa ngục, thì ba phẩm căn
thiện có được cũng thuộc về thân thành tựu, cũng hiện rõ trước mắt; nếu
sáu phẩm căn thiện có được mà không thuộc về thân thành tựu, không
hiện rõ trước mắt. Người phải sinh vào bàng sinh-ngạ quỷ, ba phẩm căn
thiện có được mà không thuộc về thân thành tựu, không hiện rõ trước
mắt. Người sẽ sinh vào nẽo trời, người, thì chín phẩm căn thiện có được
cũng thuộc về thân thành tựu, cũng hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Căn thiện bị đoạn mất là nhiều, hay được nói tiếp là nhiều?
Đáp: Tùy theo nơi ấy mà đoạn mất, trở lại nơi ấy mà đoạn mất. Nghĩa
là đoạn mất ở cõi Dục thì cõi Dục lại nối tiếp, đoạn mất nơi Sinh đắc
thì sinh đắc lại nối tiếp, đoạn mất chín phẩm thì chín phẩm lại  nối
tiếp.
Hỏi: Đoạn mất căn thiện rồi ở trong pháp hiện tại vẫn có thể nối
tiếp hay không?
Đáp: Tạm thời dựa váo luận Thi thiết nói thì lúc ấy trong pháp
hiện tại không thể nào nối tiếp căn thiện được, quyết định ở trong   địa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 641  
www.daitangkinh.org  
ngục có lúc sinh hoặc lúc chết mới  có thể nối tiếp căn thiện, như luận
ấy nói: “Nếu làm hại trứng kiến mà tâm không có nên chút hối hận thì
nên nói người này đoạn mất căn hiện của ba cõi, người ấy đối với pháp
hiện tại không thể nào nối tiếp căn th iện, chắc chắn ở trong địa ngục
vào lúc sinh hoặc lúc chết mới có thể nối tiếp căn thiện”.
Hỏi: Lúc sinh ở địa ngục thì ai có thể nối tiếp căn thiện, lúc chết
ở địa ngục thì ai có thể nối tiếp căn thiện?
Đáp: Nếu ở trong địa ngục mà thân Trung hữu chưa tiếp nhận
quả dị thục của tà kiến đoạn mất căn thiện, thì người ấy lúc sinh ở địa
ngục có thể nói tiếp căn thiện. Nếu ở trong địa ngục mà thân Trung hữu
đã tiếp nhận quả Dị thục của tà kiến ấy, cho đến lúc chết ở địa ngục
mà quả dị thục của tà kiến ấy khô ng còn thì có thể nối tiếp căn thiện.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì như tà kiến cùng với căn thiện gây trở ngại
cho nhau, quả của nó cũng như vậy. Lại nữa, nếu đoạn mất căn thiện do
sức mạnh của nhân thì lúc chết ở địa ngục mới nối tiếp, nếu đoạn mất
căn thiện do sức mạnh của duyên thì lúc sinh ở địa ngục có thể nối tiếp.
Lại nữa, nếu đoạn mất căn thiện do sức mạnh của mình thì lúc chết ở
địa ngục mới nối tiếp, nếu đoạn mất căn thiện do sức mạnh của người
khác thì lúc sinh có thể nối tiếp. Lại nữa, nếu đoạn mất do sức mạnh của
tự tánh thì lúc chết mới nối tiếp, nếu đoạn mất do sức mạnh của tư lương
thì lúc sinh có thể nối tiếp. Lại nữa, nếu kiến và giới đều hủy hoại mà
đoạn mất lúc chết mới nối tiếp, nếu kiến hủy hoại, giới không hủy hoại
mà đoạn mất thì lúc sinh có thể n ối tiếp. Lại nữa, nếu ý thích và gia
hạnh đều hủy hoại mà đoạn mất thì lúc chết mới nối tiếp, nếu ý thích và
gia hạnh không hủy hoại mà đoạn thì lúc sinh có thể nối tiếp. Lại nữa,
nếu Thường kiến vì gia hạnh mà đoạn mất thì lúc chết mới nối tiếp, nếu
đoạn kiến vì gia hạnh mà đoạn mất thì lúc sinh mới nối tiếp.
Tôn giả Diêu Âm nói rằng: “Người kia đoạn mất căn thiện, hoặc
có lúc sinh vào địa ngục, thấy quả dị  thục của nghiệp bất thiện cùng
hiện rõ trước mắt, liền da áy lên nghĩa rằng: Trước  đây mình tự gây ra
ác nghiệp như vậy, nay phải nhận ch ịu quả báo không như ý này. Lúc
khởi lên niềm tin này gọi là nối tiếp căn thiện. Hoặc có người sinh vào
địa ngục rồi liền nhận chịu quả dị thục khổ đau, dấy lên ý nghĩ như vậy:
Trước đây mình tự gây ra ác nghiệp như vậy, nay vẫn tự mình nhận chịu
quả báo khổ đau như vậy. lúc khởi lên niềm tin này gọi là nối tiếp căn
thiện”. Lại nữa, nếu dựa vào lý mà nói  thì người đoạn mất căn thiện ở
trong pháp hiện tại cũng có lúc c ó thể nối tiếp, nghĩa là người ấy nếu
gặp được bạn tốt hiểu biết nhiều, đầy đủ giới hạnh, biện tài khéo  léo,
642 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ngôn từ chuẩn mực, oai nghi nghiêm túc, có thể nói pháp cho nghe, dẫn
dắt phát khởi tâm tư, nói cho bi ết rằng: Ông nên sinh lòng tin hiểu đối
với chánh lý nhân quả, đừng khởi lên bài báng tà vạy, như dùng tâm
trong sáng thanh tịnh cung kính cúng dường đối với tôi, ở bên những
người cùng chung phạm hạnh tôn trọng khác cũng nên như vậy, từ đây
khiến cho ông luôn luôn được yên lành. Người ấy nghe lời nói đó hoan
hỷ mà tiếp nhận, nên biết rằng chính là căn thiện đã nối tiếp. Vì vậy,
căn thiện có lúc nối tiếp trong pháp hiện tại, có lúc nối tiếp khi chuyển
đổi thân.
Hỏi: Ai nối tiếp trong pháp hiện tại, ai nối tiếp khi chuyển thân?
Đáp: Nếu người đoạn mất căn thiện mà không tạo nghiệp vô gián
thì có thể nối tiếp trong pháp hiện tại, nếu người đoạn mất căn thiện mà
không tạo nghiệp vô gián th ì có thể nối tiếp tr ong pháp hiện tại, nếu
người đoạn mất căn thiện mà cũng  tạo nghiệp vô gián thì chuyển thân
mới nối tiếp. Lại nữa, nếu đoạn mất căn thiện do sức mạnh của duyên
thì có thể nối tiếp trong pháp hiện ta ïi, nếu đoạn mất căn thiện do sức
mạnh của nhân thì chuyển thân mới có thể nối tiếp. Lại nữa, nếu đoạn
mất do sức mạnh của người khác thì có thể nối tiếp trong pháp hiện tại,
nếu đoạn mất do sức mạnh của chí nh mình thì chuyển thân mới có thể
nối tiếp. Lại nữa, nếu đoạn mất do sức  mạnh của tư lương thì có thể
nối tiếp trong pháp hiện tại, nếu đoạn mất do sức mạnh của tự tánh thì
chuyển thân mới có thể nói tiếp. Lại nữa, nếu kiến hủy hoại, giới không
hủy hoại mà đoạn thì có thể nối ti ếp trong pháp hiện tại, nếu kiến và
giới đều hủy hoại mà đoạn thì chuyển thân mới có thể nối tiếp. Lại nữa,
nếu ý thích hủy hoại - gia hạnh không hủy hoại mà đoạn thì có thể nối
tiếp trong pháp hiện tại, nếu ý thích và gia hạnh đều hủy hoại mà đoạn
thì chuyển thân mới có thể nối tiếp.
Hỏi: Nếu trong pháp hiện tại cũng có thể nối tiếp, thì trước đây
luận Thi thiết nói phải thông hiểu như thế nào?
Đáp: Luận ấy nói trong pháp hiện tại không có thể nối tiếp, chính
là nói đến có người đoạn mất căn thiện mà cũng tạo nghiệp vô gián,
hoặc đoạn mất căn thiện do sức mạnh của nhân…
Hỏi: Nếu trong pháp hiện tại nối tiếp căn thiện, thì người ấy mạng
chung rồi sinh vào địa ngục chăng?
Đáp: Người ấy không quyết định sinh vào địa ngục, chỉ có người
chuyển thân nối tiếp căn thiện thì chắc chắn sinh vào địa ngục.
Hỏi: Trú trong những tâm nào có thể đoạn mất căn thiện?
Đáp: Hoặc là trú vào tâm nghi, hoặc trú vào chánh kiến. Nghĩa là
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 643  
www.daitangkinh.org  
đối với nhân quả, có lúc sinh nghi la ø nhân quả này có lẽ phải có, hoặc
nảy sinh chánh kiến về nhân quả này quyết định là có, lúc bấy giờ căn
thiện có lại được tiếp tục phát khởi, căn thiện được phát khởi cho nên
gọi là nối tiếp căn thiện.
Hỏi: Ai trú vào tâm nghi mà nối  tiếp, ai trú vào chánh kiến mà
nối tiếp?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Chuyển thân nối tiếp là trú
làm tâm nghi mà nối tiếp, nối tiếp trong pháp hiện tại là trú vào chánh
kiến mà nối tiếp.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Điều này không quyết
định.
Hỏi: Căn thiện nếu nối tiếp thì có thể phát khởi chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Nối tiếp trong pháp hiện  tại
thì có thể phát khởi hiện rõ trước mắt, nối tiếp khi chuyển thân thì chỉ
là thành tựu.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Điều này không quyết
định.
Hỏi: Nếu trong pháp hiện tại nối tiếp căn thiện, thì thân hiện  tại
ấy có thể tiến vào chánh tánh ly sinh hay không?
Đáp: Có người nói: Không thể nào, bởi vì tà kiến ấy hủy hoại sự
nối tiếp nhau, căn thiện yếu kém hãy còn không có thể phát sinh Thuận
quyết trạch phần, huống hồ có thể tiến vào chánh tánh ly sinh hay sao?
Có người nói: Thân này tuy hiện tại không có thể tiến vào Chánh tánh
ly sinh mà thể dẫn dắt phát khởi Thuận quyết trạch phần.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói này: Thân ấy có thể dẫn dắt phát
khởi Thuận quyết trạch phần, lại cũng có thể tiến vào Chánh tánh ly
sinh, cho đến có thể đạt được quả A-la-hán. Như Bà-la-môn Ốt-yết-
tra… đoạn mất căn thiện rồi, Tôn giả Xá-lợi-tử vì họ mà nói pháp khiến
cho nối tiếp căn thiện, dần dần đạt được Kiến đế cho đến cứu cánh. Như
trong Tỳ-nại-da nói rộng ra.
Hỏi: Giết người đoạn căn thiện và làm hại trứng kiến, loại nào tội
nặng hơn?
Đáp: Tạm thời dựa vào luận thi thiết mà nói, nếu trú trong những
ràng buộc thì dị thục phải nhận chịu những tội ấy bằng nhau chứ không
có gì sai biệt, nếu sự ràng buộc không như nhau thì tùy theo tội mà khác
biệt. Có người đưa ra cách nói này: Làm hại trứng kiến nặng hơn chứ
không phải là giết người đoạn căn th iện. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì
trứng kiến thành tựu các căn thiện. Lại có người nói: Giết người   đoạn
644 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
căn thì mắc tội nặng hơn. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì người là nẽo thiện
mà làm hại thì tội nặng hơn.
Lời bình: Nên đưa ra cach nói như vậy: Nếu dựa vào các sự phạt
tội thì giết người đoạn căn thiện sẽ mắc tội nặng vì mắc phải Biên tội(
Ba-la-di tội); nếu dựa vào nghiệp đạo thì thì làm hại trứng kiến là nặng,
bởi vì nó thành tựu các pháp thiện.
Hỏi: Những người đoạn mất căn thi ện thì họ đều là tánh Tà định
tu chăng?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như này: Những người đoạn mất
căn thiện thì họ điều là tánh Tà định t ụ; hoặc có lúc là tánh Tà định
tụ mà không phải là đoạn mất căn thiện, như vua Vị Sinh Oán ( A-xà-
thế)…, bởi vì họ tạo nghiệp vô gián mà không đoạn mất căn thiện.
Lời bình: Nên đưa ra cách noí như vậy: Vấn đề này có bốn câu
phân biệt:
1. Có người đoạn mất căn thiện mà không phải là tánh Tà định tụ,
như Lục Sư Bố Lạt Noa…, họ đoa ïn mất căn thiện mà không tạo nghiệp
vô gián.
2. Có người là tánh Tà định tụ ma ø không phải là đoạn mất căn
thiện, như vua Vị Sinh Oán…
3. Có người đoạn mất căn thiện mà cũng tạo nghiệp vô gián.
4. Có người không đoạn mất căn thiện mà cũng không phải là
Tánh Tà định tụ, đó là trừ ra những tướng trước.
Hỏi: Ở nơi nào nhận lấy quả dị thục của tà kiến đoạn căn thiện
Đáp: Ở địa ngục Vô gián nhận lấy quả Dị thục ấy; như nơi hướng
về của A-la-hán thì cao nhất la ø đến chốn Niết-bàn, nơi hướng về của
người đoạn mất căn thiện thì thấp nhất là đến địa ngục vô gián. Lại nữa,
như Tư của định Hữu Đảnh là pháp thù thắng trong pháp thiện hữu lậu,
cho nên tiếp nhận quả dị thục của Hữu Đảnh; như vậy tà kiến đoạn căn
thiện là pháp hơn hẳn trong mọi pháp ác cho nên nhận lấy quả dị thục
ở địa ngục vô gián.
Hỏi : Ở nơi nào nhận lấy quả của nghiệp vô gián?
Đáp : Nếu người đoạn mất căn thiện thì các nghiệp vô gián và các
tội phá Tăng chắc chắn nhận chịu ở địa ngục vô gián; nếu người không
đoạn mất căn thiện ngoài bốn nghiệp vô gián thì hoặc là nhận chịu quả
dị thục ở trong địa ngục vô gián hoặc là ở trong địa ngục khác.
Hỏi : Tà kiến đoạn căn thiện đối với chúng đồng phần là chỉ có
thể đầy đủ hay là cũng có thể dẫn dắt ?
Đáp: Cũng có thể dẫn dắt, cũng có thể đầy đủ. Có người đưa   ra
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 35 645  
www.daitangkinh.org  
cách nói này: Chỉ có thể đầy đủ chứ không thể dẫn dắt. Nguyên cớ thế
nào ? Bởi vì nghiệp có thể dẫn dắt quả của chúng đồng phần mà tà kiến
kia không phải là nghiệp.
Lời bình: Cách nói trước là thích hợp, bởi vì tà kiến có tương ứng
với nghiệp có tư duy, cho nên tà kiến và nghiệp ấy cùng chung nên
quả.


„
646 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA