A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 36

Việt dịch

QUYỂN 36

LUẬN VỀ VÔ TÀM QUÝ (Phần 3)

Thế nào là căn thiện tăng thượng của cõi Dục? Thế nào là căn
thiện vi tế cùng hiện hành? Cho đến nói rộng ra….
Hỏi : Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp : Vì phân biện biệt rộng về nghĩa trong kinh. Nghĩa là trong
kinh nói người ấy còn có căn thiện vi  tế cùng hiện hành chưa đoạn, từ
đây có những pháp thiện vi khác s ẽ phát khởi nhờ vào sự thanh tịnh
này. Trong kinh tự nói ra như vậy mà không phân biệt rộng về nghĩa ấy,
cũng không nói thế nào là căn thiện tăng thiện của cõi Dục, thế nào là
căn thiện vi tế cùng hiện hành. Kinh là nơi nương tựa căn bản của luận
này, những điều trong kinh không phân biệt thì nay cần phải phân biệt
rộng về điều ấy cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi : Vì sao trong này không nói đến căn thiện phẩm Trung ?
Đáp: Là ý của người soạn lua än muốn như vậy, cho đến nói rộng
ra. Lại nữa điều này cần phải nói mà không nói đến thì nên biết nghĩa
này có khác. Lại nữa, là nói đến phần trước và sau tức là đã hiện bày
phần giữa; như trước - sau thì trên - dưới , hướng đi vào - đã rồi ra, gia
hạnh -  cứu cánh, nên biết cũng như vậy. Lại nữa, nếu pháp thô   thiển
- hiện rõ dễ dàng hiểu được - dễ dàng có thể thi thiết, dễ dàng biểu hiện
- dễ dàng giải thích thì trong này nói đến pháp ấy, phẩm trung thì không
như vậy cho nên không nói đến. Lại nữa, phẩm Trung thâu nhiếp ở
giữa phẩm Thượng và Hạ, cho nên không nói riêng biệt. Lại nữa, phẩm
Thượng và Hạ là điều hiếm có và ít th ấy giữa thế gian, vì vậy mà nói
đến ; phẩm Trung rất nhiều chứ không phải là hiếm có cho nên lược qua
mà không nói.
Hỏi: Vì sao trong này chỉ nói đến căn thiện của cõi Dục chứ không
nói đến căn thiện của cõi sắc ?
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 647  
www.daitangkinh.org  
Đáp: Là ý của người soạn lua än muốn như vậy, cho đến nói rộng
ra. Lại nữa, điều cần nói phải đến mà không nói đến thì nên biết nghĩa
này có khác. Lại nữa căn thiện của c õi sắc, vô sắc, lấy căn thiện của
cõi Dục làm cửa ngõ, làm gi a hạnh, làm con đường để tiến vào. Nếu
nói đến điều này thì nên biết là cũng nói đến điều kia, cho nên không
nói riêng biệt. Lại nữa, trong này chỉ nói đến pháp đối trị gần, nghĩa là
tiếp theo phần trước nói về hai căn ba át thiện và pháp đối trị gần của
chúng, tức là hai loại căn thiện của  cõi Dục, cho nên chỉ nói đến điều
ấy. Lại nửa, căn thiện vi tế tăng th ượng của cõi Dục dễ dàng hiện rõ,
dễ dàng hiểu biết, dễ dàng thi thiết, cho nên trong này nói đến điều ấy;
căn thiện tăng thượng củ cõi Sắc - Vô sắc tuy dễ dàng hiện rõ, dễ dàng
hiểu biết, dễ dàng có thể thi thiết  mà vi tế thì không như vậy, cho nên
không nói đế. Bởi vì hai nghĩa trên không có nghĩa đoạn mất căn thiện,
cho nên tướng của căn thiện vi tế khó có thể thi thiết được.
Hỏi: Thế nào là căn thiện tăng thượng của cõi Dục ?
Đáp: Lúc Bồ-tát tiến vào chánh tánh ly sinh mà đạt được Thế tục
trí hiện quán biên của cõi Dục, và lúc Như Lai đạt được Tận trí mà đạt
được căn thiện không có tham - không có sân - không có si. Căn thiện
như vậy thật là thù thắng nhất ở tr ong các căn thiện hệ thuộc cõi Dục,
cho nên gọi là tăng thượng.
Hỏi: Thế nào là căn thiện vi tế cùng hiện hành ?
Đáp: Lúc đoạn mất căn thiện thì nó rời bỏ cuối cùng, bởi vì rời bỏ
nó cho nên gọi là đoạn mất căn thiện. Căn thiện như vậy thì thâu nhiếp
ở phẩm Hạ hạ trong Sinh đắc thiện hệ t huộc cõi Dục, gọi là vi tế cùng
hiện hành.
Hỏi: Trong này vì sao lấy thời gian  Tận trí đã đạt được căn thiện
để so sánh thế tục trí hiện quán biên mà biện giải về sự sai biệt ?
Đáp: Có người đưa ra cách nói như vậy: trong này không dùng căn
thiện đã đạt được với thời gian Ta än trí để so sánh thế tục trí hiện quán
biên mà hiện giải về sự sai biệt, nhưng dùng thế tục trí hiện quán biên
để so sánh thế tục trí hiện quán biên mà biện giải về sự sai biệt, nghĩa
là thế tục trí hiện quán biên của Thanh văn thì yếu kém, của Độc giác
thì trung bình, của Bồ-tát thì hơn ha ún. Vả lại, dùng Tận trí vào lúc đã
đạt được căn thiện để so sánh Tận trí vào lúc đã đạt được căn thiện mà
biện giải về sự sai biệt, nghĩa là Tận trí vào lúc đã đạt được căn thiện thì
Thanh văn là yếu kém, Độc giác là trung bình, Như Lai là hơn hẳn.
Có Sư khác nói: trong này cũng lấy Tận trí vào lúc đã đạt được
căn thiện để so sánh Thế tục trí hiện quán biên mà biện giải về sự  sai
648 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
biệt, nghĩa là Thế tục trí hiện quán biên của Bồ-tát thì yếu kém, Tận trí
váo lúc đã đạt được căn thì hơn hẳn, Thanh văn và Độc giác cũng như
vậy. Lại nữa, Thế tục trí hiện quán biên của Bồ-tát hơn hẳn so với Tận
trí vào lúc đã đạt được căn thiện của  Độc giác; Thế tục trí hiện quán
biên của Độc giác hơn hẳn so với Tân trí vào lúc đã đạt được căn thiện
của Thanh văn.
Hoặc có người nói: Trong này không muốn biện giải về hai sự sai
biệt mà chỉ trình bày về hai loại này bình đẳng không có gì khác biệt,
nghĩa là hai loại này đều nhờ vượt qua Hữu Đảnh mà đạt được Thế tục
trí hiện quán biên, vượt qua cái đa ït được của Hữu Đảnh do kiến mà
đoạn ; Tận trí vào lúc đã đạt được căn thiện, vượt qua cái đạt được của
Hữu Đảnh do tu mà đoạn.
Hỏi: Nhị thừa cũng như vậy, vì sao không nói đến ?
Đáp: Bởi vì họ không co thể vượt qua được Tập khí của Hữu Đảnh
do kiến, tu mà đoạn chứ không phải tăng thượng. Lại có người nói:
Trong này không muốn nói về hai sự sai biệt và hai loại bình đẳng, mà
chỉ nói đến Thế tục trí hiện quán biên ở cõi Dục của Bo à-tát, và căn
thiện ở cõi Dục đã đạt được lúc ở tận trí của Như Lai, là căn thiện tăng
thượng của cõi Dục hơn hẳn căn thiện đã đạt được của hàng Nhị thừa.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thanh văn và Độc giác lẽ nào không có căn
thiện tăng thượng hay sao ?
Đáp: Bởi vì hàng Nhị thừa lại lần lượt chuyển tiếp hướng về chủng
loại bậc thấp khác mà gọi la ø tăng thượng chứ không phải là hướng về
Thượng Thừa.
Hỏi: Thế tục trí hiện quán biên tiến vào Chánh tánh ly sinh rồi
mới đạt được, vì sao nói là đạt được lúc tiến vào?
Đáp: Lý nên nói là tiến vào rồi mới đạt được mànói là đạt được
lúc tiến vào, thì đây là đã tiến vào gọi là luc tiến vào tức là đối về gần
mà nói về âm xa; như nói Đại Dương hôm nay từ nơi nào đến? Đây
cũng là đã đến mà nói la ø nay đến; như nói lúc ca ûm nhận Lạc thọ biết
đúng như thật về cảm nhận Lạc thọ…, đây cũng là đã cảm nhận gọi là
lúc cảm nhận; như nói đoạn khổ - đoạn vui tiến vào Tĩnh lự thứ tư, đây
cũng là đối với khổ đã đoạn mà gọi là đoạn; như nói tư duy pháp mà
tiến vào Từ đẳng trí, đây cũng là đa õ tiến vào mà gọi là tiến vào; như
nói tâm của A-la-hán giải thoát dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu, đây là
đối với Dục lậu cũng đã giải thoát mà gọi là giải thoát. Trong này cũng
như vậy, đã tiến vào mà gọi là lúc tiến vào.
Lại có người nói: Chính xác cần phải nói là lúc Bồ-tát tiến vào
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 649  
www.daitangkinh.org  
Chánh tánh ly sinh đạt được Thế tục  trí hiện quán biên, bởi vì trí ban
đầu của các Đế đều gọi là Chánh tánh ly sinh, các Nhẫn gọi là tiến vào.
Nghĩa là Khổ, Tập, Diệt loại nhẫn l úc tiến vào Khổ, Tập, Diệt loại trí
thì gọi là đạt được Thế tục trí hiện quán biên. Như lúc định Kim cang dụ
hiện ở trước mắt thì gọi là lúc đạt được Tận trí, ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao nói trí này là hiện quán biên ?
Đáp: Bởi vì hiện quán Khổ biên-Tập biên-Diệt biên mà đạt được
trí này, cho nên gọi là Hiện quán biên. Có người nói: Đây là lúc các
Sư Du-giàø quán Thánh đế gần bên tu mà đạt được, cho nên gọi là Hiện
quán biên. Tôn giả Diệu âm nói rằng : “Trí này gần với hiện quán nên
gọi là Hiện quán biên, như vật gần bên thôn thì gọi là Thôn biên”.
Hỏi : Hiện quán biên này do tu pháp thiện của thế tục lấy bốn uẩn
- năm uẩn làm tự tánh, vì sao nói là Thế tục trí ?
Đáp : bởi vì trí tăng lên cho nên gọi là trí; giống như Kiến đạo lấy
năm uẩn làm tự tánh, bởi vì Kiến tăng lên cho nên gọi là Kiến; định
Kim cang dụ lấy bốn uẩn - năm uẩn làm tự tánh, bởi vì Định tăng lên
nên gọi là Định; bốn loại Thông hành lấy bốn uẩn - năm uẩn làm tự
tánh, bởi vì Thông tăng lên nên gọi là Thông, ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Hiện quán biên về Khổ thì Thế tục trí của cõi Dục và Thế tục
trí của cõi Sắc, trí của cõi nào là hơn hẳn ?
Đáp: Cõi sắc là hơn hẳn bởi  vì cõi hơn hẳn. Hiện quán biên về
Tập - Diệt cũng như vậy.
Hỏi :Thế tục trí của cõi Dục hiện quán biên về Tập và Thế tục trí
của cõi Sắc hiện quán biên về Khổ, trí của cõi nào hơn hẳn ?
Đáp: Cõi Dục là nơi nương tựa  hơn hẳn cho nên hơn hẳn, cõi sắc
là cõi hơn hẳn cho nên hơn hẳn. Lấy Di ệt mà hỏi về Khổ - Tập cũng
như vậy.
Hỏi: Thế tục trí của cõi Dục hiện quán biên về Khổ và Thế tục trí
của cõi Sắc hiện quán biên về Tập, trí của cõi nào là hơn hẳn ?
Đáp: Cõi Sắc là hai sự việc hơn hẳn cho nên hơn hẳn :
1. Cõi hơn hẳn.
2. Nơi nương tựa hơn hẳn. Lấy Khổ hỏi về Diệt, lấy Tập hỏi về
Diệt cũng như vậy.
Hỏi: Thế tục trí của cõi Dục hiện quán biên về Khổ và Thế tục trí
của cõi Dục hiện quán biên về Tập, trí của loại nào là hơn hẳn?
Đáp: Hiện quán biên về Tập là hơn hẳn, bởi vì nơi nương tựa hơn
hẳn. Lấy Tập hỏi về Diệt cũng như vậy. Như cõi Dục, cõi Sắc cũng như
vậy.
650 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Vì sao lúc Thế tục trí hiện quán biên thì không tu pháp trí ?
Đáp: Bởi vì Pháp trí đối với Thế tục trí hiện quán biên không phải
là ruộng đất - không phải là vật dụng, cho đến nói rộng ra. Lại nữa, trí
này tu hiện quán biên cho nên gọi là Thế tục trí quán biên, nếu lúc Pháp
trí cũng tu thì phải gọ i là Thế tục trí hiện quán biên trung chứ không
phải là hiện quán biên. Lại nữa, trước nói trí này vượt qua Hữu Đảnh do
Kiến mà đoạn cho nên đạt được, không phải là lúc Pháp trí có thể vượt
qua Hữu Đảnh do Kiến mà đoạn cho nên không tu trí này. Lại nữa đối
với những việc làm của mỗi nên Đế đã làm xong - gia hạnh đã ngừng
thì có thể tu trí này, lúc trú trong Pháp trí có nhiều việc phải làm - gia
hạnh chưa ngừng lại, nghĩa là lúc Pháp trí tuy biết Khổ của cõi Dục mà
chưa biết Khổ của cõi Sắc - Vô sắc, tuy đoạn Tập của cõi Dục mà chưa
đoạn Tập của cõi Sắc - Vô sắc, tuy chứng Diệt c ủa cõi Dục mà chưa
chứng Diệt của cõi Sắc - Vô sắc, cho nên lúc là Pháp trí thì không tu trí
này. Lại nữa, đối với mỗi nên Đế hiện quán cứu cánh và đoạn kiến, lúc
này đã đoạn hết thì có thể tu trí này, lúc trú trong Pháp trí không có sự
việc như vậy, cho nên không tu.
Hỏi: Vì sao lúc là Đạo loại trí thì không tu trí này?
Đáp: Bởi vì Đạo loại trí đối với  trí này không phải là ruộng đất
- không phải là vật dụng, cho đến nói rộng ra. Lại nữa, trí này là quyến
thuộc của Kiến đạo - hệ thuộc với kiến đạo, Đạo loại trí là Tu đạo cho
nên không tu trí này. Lại nữa, trí này là quyến thuộc của Hướng đạo - hệ
thuộc với Hướng đạo, đạo loại trí là Quả đạo cho nên không tu trí này.
Lại nữa, trí này là Tùy tín hành - Tùy pháp hành trong sự nối tiếp nhau,
lúc tu Đạo loại trí thì gọi là Tín thắng giải - Kiến chí nối tiếp nhau, cho
nên không tu trí này. Lại nữa, trí na øy gọi làa hiện quán biên, đối với
ba Đế có âm Biên chuyển đổi cho nên tu rtí này. Như nói về Tát-ca-da
Khổ biên, Tát-ca-da Tập biên, Tát-ca-da Diệt biên, mà không nói đến
Tát-ca-da Đạo biên, cho nên lúc là Đạo loại trí thì không tu trí này.
Hỏi: Dựa vào luận mà sinh ra lu ận, vì sao đối với ba Đế có âm
Biên chuyển đổi mà không là đối với Đạo đế?
Đáp: Bởi vì trí ấy có năng lực bi ết tất cả Khổ, đoạn tất cả Tập,
chứng tất cả Diệt, mà không năng lực tu tất cả Đạo, Đức Phật cũng đối
với đạo cần phải tu tập, tu đều  không cùng tận cho nên không có âm
Biên chuyển đổi. Lại nữa, nếu Đế thì đạo hữu lậu - vô lậu đều có thể có
những việc làm, thì có âm Biên chuyển đổi; Đạo đế chỉ là đạo vô lậu có
thể có nhưng việc làm, cho nên không có âm Biên chuyển đổi. Như đạo
hữu lậu - vô lậu, đạo thế gian - xuất thế gian, đạo có vị - không có   vị,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 651  
www.daitangkinh.org  
đạo dựa vào tham đắm - dựa vào xuất ly, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, Khổ đế là có, là có quả, đối với trí ấy có âm biên chuyển
đổi, nghĩa là Khổ - Tập đế là có - la ø có quả, Diệt đế tuy chẳng phải là
có mà là có quả, Đạo đế chẳng phải là có - chẳng phải là có quả cho
nên không có âm Biên chuyển đổi. Bởi  vì đối với đạo đế không nói
đến Biên, cho nên lúc là Đạo loại trí thì không tu trí na øy. Lại nữa, từ
lúc không thể biết giới hạn ban đầu cho đến nay, đạo đế tục đối với ba
Đế đã từng có những việc làm, cho rằng mình là đạo, nay đến lúc Đạo
loại trí hiện rõ trước mắt, thấy ch ân đạo có nên nó liền xấu hổ, vì vậy
mà không tu. Như trong thôn ấp nếu chưa lập ra người đứng đầu, thì có
người tự cho là cao quý - tự mình xưng là người đứng đầu, về sau lập ra
người đứng đầu thì người tự cho là cao  quý kia xấu hổ mà bỏ đi, ở đây
cũng như vậy.
Lại nữa, Thế tục trí hiện quán bi ên là có, là có quả, Khổ - Tập
đế là có, là có quả; Diệt đế tuy chẳng phải là có mà là có quả,cho nên
lúc thấy nó thì tu Thế tục trí; Đa ïo đế không phải là có - không phải là
có quả, cho nên lúc thấy nó thì không tu trí này. Lại nữa, Khổ - Tập đế
có vô biên lỗi lầm tai họa; Diệt đế có vô biên lợi ích tốt đẹp, cho nên
lúc thấy nó thì tu Thế tục trí; Đạo đế không có vô biên lỗi lầm tai họa
cũng không có vô biên lợi ích tốt đẹp, cho nên lúc thấy nó thì không tu
trí này.
Lại nữa, từ vô thỉ đến nay Thế tục  trí đối với ba Đế đã có nhiều
công năng, cho nên biết đoạn diệt mà không cứu cánh, bởi vì đối với
Hữu Đảnh không có công năng, nay đối với ba Đế đạt được hiện quán,
thì bởi vì cứu cánh cho nên nó liền hoan hỷ, như cùng thấy Dục pháp
dấy khởi được hiện rõ trước mắt, vì  vậy mà tu. Từ vô thỉ đến nay đối
với Đạo Thánh đế chưa có công năng, nói là chưa tu tập cho nên lúc
Kiến đạo thì không tu trí này. Lại nữa, đối với Khổ - Tập - Diệt lúc đạt
được hiện quán mà chưa thấy chân đạo, cho nên thế tục trí vẫn tự cho
là đạo, vì vậy mà tu. Đối với Đạo Thánh đế lúc đạt được hiện quán thì
thấy chân đạo, cho nên Thế tục trí nảy tự biết chẳng phải là đạo, vì vậy
không tu nữa. Trong này cần phải nói về thí dụ Quạ và Khổng tước. Lại
nữa, lúc thấy ba Đế hãy còn chưa  vĩnh viễn đoạn trừ tà Kiến bài bán
đạo, và chưa vĩnh viễn đoạn trừ chẳng phải đạo mà cho là đạo, bởi vì
giới cấm thủ cho nên những Thế tục tr í hãy còn tự xưng là đạo, vì vậy
mà tu; thấy Đạo đế rồi thì chúng đều vĩnh viễn đoạn trừ cho nên không
còn tu Thế tục trí này nữa.
Hỏi: Lúc đạt được Đạo loại trí như rời bỏ Kiến đạo, thì Thế tục trí
652 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
hiện quán biên này là cũng rời bỏ hay không ?
Đáp: Không rời bỏ. Nguyên cớ thế nao? Bởi vì đạo hữu lậu - vô
lậu rời bỏ pháp khác nhau, nghĩa là đạo vô lậu vì ba duyên mà rời bỏ:
1. Vì lui sụt.
2. Vì đắc quả.
3. Vì luyện căn.
Đạo hữu lậu vì bốn duyên mà bỏ:
1. Vì lui sụt.
2. Vì vượt qua giới.
3. Vì đoạn mất căn thiên.
4. Vì rới bỏ chúng đồng phần. Lúc Đạo loại trí đối với bốn duyên
rời bỏ hữu lậu đều không có, cho nên vào lúc bấy giờ không rời bỏ trí
này. Lại nữa, Đạo loại trí và Ki ến đạo hiện hành thành tựu dều trái
ngược nhau, cho nên lúc bấy giờ liền rời bỏ; Đạo loại trí và Thế tục trí
hiện quán biên, tuy hiện hành trái ngược nhau mà thành tựu không trái
ngược nhau, cho nên lúc bấy giờ không rời bỏ.
Hỏi: Vì sao trong tu đạo trí này không hiện rõ trước mắt ?
Đáp: Bởi vì Thế tục trí hiện quán biên này là quyến thuộc của
Kiến đạo, hệ thuộc với Kiến đạo, cho nên đối với Tu đạo chắc chắn
không hiện rõ trước mắt. Lại nữa, trí này là quyến thuộc của Hướng
đạo, hệ thuộc với Hướng đạo, bởi vì Tu đạo kèm theo quả cho nên
không hiện rõ trước mắt. Lại nữa, tr í này dựa vào Tùy tín hành - Tùy
pháp hành nối tiếp nhau, trong Tu đa ïo không có sự nối tiếp nhau này
cho nên không hiện rõ trước mắt. Lại nữa , trí này và Tu đạo tuy thành
tựu không trái ngược nhau mà hiện hành trái ngược nhau, cho nên không
phát khởi. Lại nữa, trí này cùng với sở duyên - hành tướng của Kiến đạo
đều rất giống nhau, cho nên đối với phần vị Tu đạo chắc chắn không
hiện rõ trước mắt. Giới của Thế tục  trí hiện quán biên này chỉ có cõi
Dục và cõi Sắc.
Hỏi: Vì sao trí này hông phải là ở cõi vô sắc ?
Đáp: Bởi vì cõi vô sắc không phải là ruộng đất - không phải là vật
dụng đối với trí này, cho đến nói rộng ra. Lại nữa, nếu cõi nào có Kiến
đạo thì cõi ấy sẽ có trí này, trong cõi vô sắc không có Kiến đạo cho nên
trí này cũng không có.
Hỏi: Dựa vào luận mà sinh ra luận, vì sao trong cõi Vô Sắc không
có Kiến đạo ?
Đáp: Bởi vì cõi Vô sắc không phải là ruông đầt - không phải là
vật dụng đối với Kiến đạo, cho đến nói rộng ra. Lại nữa, nếu cõi nào có
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 653  
www.daitangkinh.org  
hành tướng Vô ngã duyên với tất cả cá c pháp, thì cõi ấy có Kiến đạo;
trong cõi vô sắc không có hành tướng vô ngã duyên với tất cả các pháp,
cho nên không có Kiến đạo. Lại nữa, nếu cõi nào có căn thiện của hành
đế thì cõi ấy có Kiến đạo, trong cõi vô sắc không có căn thiện của hành
đế, cho nên không có Kiến đạo. Lại nữa , nếu cõi nào có Thuận quyết
trạch phần thì cõi ấy có Kiến đa ïo, trong cõi Vô Sắc không có Thuận
quyết trạch phần, cho nên không có Kiến đạo. Lại nữa, nếu cõi nào có
Nhẫn - có Trí thì cõi ấy có Kiến đạo, trong cõi Vô Sắc có Trí mà không
có Nhẫn, cho nên không có Kiến đạo. Lại nữa, nếu cõi nào có Pháp trí
- Loại trí thì cõi ấy c ó Kiến đạo, trong cõi Vô Sa éc tuy có Loại trí mà
không với Pháp trí, cho nên không có Kiến đạo. Lại nữa, nếu cõi nào có
Chỉ - Quán bình đẳng, học chỉ riêng Quán tăng lên, thì cõi ấy có Kiến
đạo, trong cõi Vô Sắc thì Chỉ tăng lên chứ không phải là Quán, cho nên
không có Kiến đạo. Lại nữa, nếu cõi nào có trí duyên với khắp nơi thì
cõi ấy có Kiến đạo, trong cõi Vô Sắc không có trí duyên với khắp nơi,
cho nên không có Kiến đạo. Bởi vì không có Kiến đạo cho nên ở nơi đó
mà tu Thế tục trí cũng không có. Lại nữa, giả sử trí này có ở cõi Vô Sắc
nhưng không có thể tu tập cho nên sẽ trở thành vô dụng, vì vậy ở cõi ấy
không có. Nghĩa là tu trí này thì cần phải dựa vào Kiến đạo, Kiến đạo
chỉ có thể tu từ địa dưới chứ không c ó thể tu ở địa trên, cho nên ở cõi
ấy giả sử là có thì cũng không có thể tu được. Vả lại, trong cõi Vô Sắc
không có nhân của Kiến đạo tùy theo sự thích ứng của nó, tức là không
có nhân của trí này.
Về địa thì trí này có trong bảy địa, đó là cõi Dục - Vị chí - Tĩnh lự
trung gian và bốn Tĩnh lự. Nếu dựa vào vị trí định tiến vào Chánh tánh
ly sinh, thì lúc ấy tu Kiến đạo của nên địa, tu Thế tục trí hiện quán biên
của hai địa. Nếu dựa vào tĩnh lự th ứ nhất tiến vào Chánh tánh ly sinh,
thì lúc ấy tu Kiến đạo của hai địa, tu Thế tục trí hiện quán biên của ba
địa. Nếu dựa vào Tĩnh lự trung gian tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc
ấy tu Kiến đạo của ba địa, tu Thế  tục trí hiện quán biên của bốn địa.
Nếu dựa vào Tĩnh lự thứ hai tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu
Kiến đạo của bốn địa, tu Thế tục trí hiện quán biên của năm địa. Nếu
dựa tĩnh lự thứ ba tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu Kiến đạo của
năm địa, tu Thế tục trí hiện quán biên của sáu địa. Nếu dựa vào Tĩnh lự
thứ tư tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy tu Kiến đạo của sáu địa, tu
Thế tục trí hiện quán biên của bảy địa.
Về sở y thì trí này dựa vào thân của cõi Dục chứ không phải là cõi
Sắc - Vô Sắc.
654 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Trí này là dựa vào thân dị  sinh, hay là dựa vào thân Thánh
giả? Giả sử như vậy thì có gì sai? Nếu dựa vào tân dị sinh thì tại sao
không gọi là pháp dị sinh? Nếu dựa vào thân Thánh giả thì tại sao
Thánh giả không hiện rõ trước mắt?
Đáp: Có người nói trí này không dựa vào thân dị sinh, cũng không
dựa vào thân Thánh giả, bởi vì không có nơi nương tựa nào.
Lời bình: Người ấy không nên đưa ra cách nói như vậy, vì sao gọi
là căn thiện mà không có nơi nào nương tựa? Nên nói như vậy: Dựa vào
thân Thánh giả, bởi vì dựa vào tha ân Tùy tín - tùy pháp hành mà tu tập
đạt được.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao không hiện rõ trước mắt ?
Đáp: Bởi vì trí này cùng với Kiến đạo trí ngược nhau về hiện hành,
vượt qua phần vị Kiến đạo không thể nào phát khởi được. Nếu như trong
phần vị Kiến đạo mà Kiến đạo trong chốc lát không hiện rõ trước mắt,
thì trí này liền phát khởi. Bởi vì Kiến đạo không có nghĩa đoạn dứt trong
sát-na, cho nên trí này không thể nào hiện rõ trước mắt.
Hỏi: Nếu không hiện rõ trước mắt thì làm sao có t hể nói trí này
dựa vào thân Tùy tín - Tùy pháp hành?
Đáp: Bởi vì thân ấy có hai loại, nên là nơi nương tựa của Kiến
đạo, hai là nơi nương tựa của Thế tục trí hiện quán biên. Kiến đạo đối
với thân nương tựa của Kiến đạo, đạt  được cũng thuộc về thân thành
tựu, cũng hiện rõ trước mắt; Thế tục trí hiện quán biên đối với thân ấy,
đạt được mà không thuộc về thân thành tựu, không hiện rõ trước mắt.
Thế tục trí hiện quán biên đối với hta ân nương tựa của Thế tục trí hiện
quán biên, đạt được cũng thuộc về thân thành tựu, cũng hiện rõ trước
mắt; Kiến đạo đối với thân ấy, đạt được mà không thuộc về thân thành
tựu, không hiện rõ trước mắt. Nếu ở phần vị Kiến đạo mà thân nương
tựa của Thế tục trí này hiện ở trước mắt, thì trí này thành tựu cũng hiện
ở trước mắt, Kiến đạo chỉ thành tựu ở vị lai. Nhưng phần vị Kiến đạo
chắc chắn phát khởi ở thân nương tựa của Kiến đạo, cho nên Kiến đạo
thành tựu cũng hiện ở trước mắt, trí na øy chỉ thành tựu ở vị lai. Nếu ở
phần vị của Kiến đạo không phát khởi ở thân nương tựa của Kiến đạo,
thì không có nghĩa Kiến đạo thấy rõ ở Thánh đế, sẽ không phải là
Thánh giả, vì vậy cần phải phát khởi thân nương tựa của Kiến đạo. Nhờ
vào đây mà thân ấy đa ït được Phi-trạch-diệt, cho nên trí này suy cho
cùng là không phát khởi.
Về hành tướng thì trí này có tất cả mười hai hành tướng, đó là sự
tu tập hiện quán biên về Khổ thì làm bốn hành tướng của Khổ, sự tu tập
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 655  
www.daitangkinh.org  
hiện quán biên về Tập thì làm bốn hành tướng của Tập, sự tu tập hiện
quán biên về Diệt thì làm bốn hành tướng của Diệt.
Về sở duyên thì trí này duyên với ba Đế của ba cõi, sự tu tập hiện
quán biên về Khổ thì duyên với Khổ đến của ba cõi, sự tu tập hiện quán
biên về Tập thì duyên với Tập đế của ba  cõi, sự tu tập hiện quán biên
về Diệt thì duyên với Diệt đế của ba cõi.
Hỏi: Đây là duyên tổng quát hay là duyên tách biệt ?
Đáp: Duyên tách biệt. Nghĩa là co õi Dục thì tùy theo sự thích hợp
mà duyên với ba đế của cõi Dục, cõi  Sắc thì tùy t heo sự thích hợp mà
duyên với ba đế cũa cõi Sắc - Vô Sắc. Có người nói: Duyên tổng quát,
nghĩa là cõi Dục thì tùy theo s ự thích hợp mà duyên với ba đế của ba
cõi, cõi Sắc cũng như vậy.
Lời bình: Cách nói trước là thích hợp, bởi vì như pháp phần - loại
phần của trí vô lậu đếu duyên tách biệt.
Về Niệm trú thì trí này đã tu tập hiện quán biên về Khổ - Tập bao
gồm bốn Niệm trú, đã tu tập hiện quán biên về Diệt thì chỉ có Pháp niện
trú. Về trí thì trí này chỉ là Thế tục  trí. Về Định thì trí này không cùng
với Định. Về căn tương ứng thì trí này t ương ứng với với tất cả ba căn,
đó là Lạc - Hỷ và Xả căn. Về quá khứ - vị lai - hiện tại, thì trí này chỉ là
sự tu tập hiện quán biên về Khổ - Tập ở vị lai duyên với ba đời, sự tu tập
hiện quán biên về Diệt thì dyên với rời xa thời gian (ly thế). Về  thiện
- bất thiện và vô ký, thì trí này chỉ là thiện, sự tu tập hiện quán biên
về Khổ - Tập của cõi Dục thì duyên với  ba loại, cõi Sắc thì duyên với
thiện - vô ký; sự tu tập hiện quán biên về Diệt thì chỉ duyên với thiện.
Hệ thuộc ba cõi và không hệ thuộc, thì trí này hệ thuộc cõi Dục Sắc, sự
tu tập hiện quán biên về Khổ - Tập ở cõi Dục thì duyên với hệ thuộc cõi
Dục, ở cõi Sắc thì duyên với hệ thuộc cỏi Sắc - Vô Sắc ; sự tu tập hiện
quán biên về Diệt thì duyên với không hệ thuộc.
Về Học - Vô học và Phi học phi vô học, thì trí này là Phi học phi
vô học, duyên với Phi học phi vô học. Về kiến sở đoạn - tu sở đoạn và
không đoạn, thì trí này chỉ do tu mà đoạn, Sự tu tập hiện quán biên về
Khổ - Tập thì duyên với Kiến - tu sở đoạn; sự tu tập hiện quán biên về
Diệt thì duyên với không đoạn. Về duyên với danh - duyên với nghĩa,
thì trí này do sự tu tập hiện quán biên về Khổ - Tập dyên chung cả danh
và nghĩa, sự tu tập hiện quán biên về Diệt thì chỉ duyên với nghĩa. Về
duyên với Tự tương tục - Tha tương tục  và Phi tương tục, thì trí này do
sự tu tập hiện quán biên về Khổ - Tập duyên với Tự - Tha tương tục, sự
tu tập hiện quán biên về Diệt thì duyên với Phi tương tục. Về gia hạnh
656 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
đắc - Ly nhiễm đắc và Sinh đắc, thì trí này chỉ có gia hạnh đắc. Về Văn
- Tư - Tu mà thành, thì trí này ở cõi Dục là do Tư mà thành, không phải
là do văn mà thành bởi vì trí na øy hơn hẳn, không phải do tu mà thành
bởi vì không nhất định; ở cõi Sắc là do tu ma ø thành, không phải là do
Văn mà thành bởi vì trí này hơn hẳn, không phải do tư mà thành bởi vì
cõi ấy không có Tư tuệ. Cõi ấy nếu  lúc Tư thì tiến vào Định, cho nên
thuộc về ý địa. Ở năm trước thì trí này thuộc về ý địa chứ không phải là
năm thức, bởi vì trong năng thức không có gia hạnh thiện.
Hỏi: Trí này là có dị thục hay không có dị thục?
Đáp: Có dị thục bởi vì là thiện hữu lậu.
Hỏi: Trí này tiếp nhận quả của dị thục ở nơii nào?
Đáp: Cõi Dục thì ở cõi Dục, cõi Sắc thì ở cõi Sắc, Tĩnh lự thứ nhất
thì ở Tĩnh lự thứ nhất, cho đến Tĩnh lự thứ tư thì ở Tĩnh lự thứ tư.
Hỏi: Hàng Thanh văn thì có thể nh ư vậy, bởi vì họ có thể có sự
tương tục của cõi sắc, Phật và Độc giác thì làm sao có thể như vậy, bởi
vì không phải là Phật, Độc giác có t hể có sự tương tục của cõi sắc mà
tiếp nhận dị thục này?
Đáp: Chủng tánh Bổ-đặc-già-la cũng từng có Uẩn-Giới -Xứ tương
tục của cõi sắc, ở nơi ấy lần lượt chuyển tiếp nhận lấy dị thục này.
Hỏi: Nếu như vậy thì làm sao th ành tựu nhân trong sự tương tục
của Thánh giả mà đạt được quả trong sự tương tục của dị sinh?
Đáp: Bởi vì nghĩa như vậy cho phép làm nhân quả cũng không có
sai lầm gì. Như trong chương Nghiệp Uẩn nói: “Nếu có đủ hai loại ràng
buộc của kiết do tu mà đoạn, thiếu đi ràng buộc của kiết do kiến mà
đoạn, hai-Kiết do tu mà đoạn”. Những người dự lưu đã thành tựu, kiết
do tu mà đoạn đã là nhân của nẽo á c, lẽ nào không phải là thành tựu
nhân trong sự tương tục của Thánh giả mà đạt được quả trong sự tương
tục của dị sinh hay sao? Vì vậy ở đây đã nói cũng không có gì sai lầm.
Ở đây nói không sinh nhân quả thì có t hể có sự việc này, nếu có thể
sinh thì không có sự việc như vậy. Lại có người nói: “Phật và Độc giác
cũng có Uẩn-Giới-Xứ tương tục của cõi sắc giống như Thanh văn, ở nơi
ấy lần lượt chuyển tiếp nhận lấy quả dị thục của trí này.
Lời bình: Vấn đề ấy đều không nên đưa ra cách nói như vậy. Nên
đưa ra cách nói này: Thế tục tr í hiện quán biên là hữu lậu-hữu ký cho
nên nói là có dị thục mà không có nghĩa từng tiếp nhận và sẽ tiếp nhận,
cho nên không cần phải vặn hỏi về tiếp nhận thân dị thục.
Hỏi: Có thể có hai thánh giả cùng sinh vào nên đị a, đối với Thế
tục trí hiện quán biên mà nên vị  thành tựu, nên vị không thành tựu
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 657  
www.daitangkinh.org  
chăng?
Đáp: Có, nghĩa là nên vị dựa vào Tĩnh lự thứ nhất tiến vào Chánh
tánh ly sinh, nên vị dựa vào Tỉnh lự thứ hai tiến vào Chánh tánh ly sinh,
họ mạng chung đều sinh vào Tĩnh lự t hứ hai. Vị dựa vào Tĩnh lự thứ
nhất thì không thành tựu trí này, bởi vì  vượt qua địa mà rời bỏ; vị dựa
vào Tĩnh lự thứ hai thì thành tựu tr í này, bời vì sinh vào địa của mình
mà không rời bỏ.
Hỏi: Có thể có hai A-la-hán cùng ở nên địa, đối với Thế tục trí
hiện quán biên mà nên vị thành tựu, nên vị không thành tựu chăn?
Đáp: Có, nghĩa là lúc trước kia nên vị dựa vào Tỉnh lự thứ nhất
tiến vào Chánh tánh ly sinh, nên vị dựa vào Tỉnh lự thứ hai tiến vào
Chánh tánh ly sinh, họ mạng chung đều sinh vào Tĩnh lự thứ hai, trú
trong thân Trung Hữu đạt được quả A-la -hán. Vị dựa vào Tĩnh lự thứ
nhất thì không thành tựu trí này, bởi vì  vượt qua địa mà rời bỏ; vị dựa
vào Tĩnh lự thứ hai thì thành tựu tr í này, bởi vì sinh vào địa của mình
mà không rời bỏ.
Hỏi: Thanh văn-Độc giác và Như Lai vào lúc đạt được Tận trí đều
tu căn thiện thuộc chín địa của ba cõi, trong này vì sao chỉ nói Như Lai
đã đạt được căn thiện của cõi Dục chứ không phải là ai khác?
Đáp: Tuy thực sự đều đạt được nhưng mà ở trong này muốn nói
đến căn thiện tăng thượng của cõi Dục, cho nên không nói đến Nhị thừa
và những địa khác đã đạt được.
Hỏi: Các A-la-hán lúc đạt được Tận trí đều tu căn thiện thuộc chín
địa của ba cõi hay không?
Đáp: Điều này không quyết định. Nếu sinh ở cõi Dục lúc đạt được
Tận trí thì có thể tu chín địa của ba  cõi trong vị lai, sinh ở Tĩnh lự thứ
nhất lúc đạt được Tận trí thì có thể tu tám địa của hai cõi trong vị lai,
sinh ở cõi trên không tu cõi dưới bởi vì thuộc về hữu lậu, cho đến nếu
sinh ở Phi tưởng phi phi tưởng xứ lúc đa ït được Tận trí thì có thể tu nên
địa của nên cõi trong vị lai. Trong này, căn thiện hơn hẳn cho nên chỉ
nói về căn thiện, mà thật ra thì tu đầy đủ bốn Uẩn-năm Uẩn.
Hỏi: Sự tu tập như vậy là gia hạnh đạt được, là lìa nhiễm đạt được
hay là sinh đạt được?
Đáp: Là lìa nhiễm đạt được, cũng là gia hạnh đạt được, bởi vì lúc
lìa nhiễm của Hữu Đảnh mà đạt được. Thanh văn và Độc giác cũng bởi
vì gia hạnh hiện ở trước mắt nhưng không phải là sinh đạt được vì điều
ấy không phải là hơn hẳn.
Hỏi: Sự tu tập này là do Văn mà thành, là do Tư mà thành hay là
658 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
do Tu mà thành?
Đáp: Cả ba loại đều có, nghĩa la ø ở cõi Dục thì do Văn-Tư mà
thành, ở cõi Sắc thì do Văn-Tu ma ø thành, ở cõi vô sắc thì do Tu mà
thành.
Hỏi: Vì sao Thế tục trí hiện quán biên không phải là do Văn mà
thành? Lúc đạt được Tận trí mà tu  tập căn thiện có do Văn mà thành
chăng?
Đáp: Trí ấy là quyến thuộc kiến đạo, luôn luôn mạnh mẽ sắc bén
là sự tu tập của đạo nhanh chóng, cho nên không phải là do Văn mà
thành. Trí này là quyến thuộc của Tận trí, Tận trí ngừng mong cầu là
đạo có thể tham dự, cho nên có thể tu tất cả các gia hạnh thiện.
Hỏi: Căn thiện như vậy là thuộc về ý địa, hay là thuộc về năm
thức?
Đáp: Chỉ thuộc về ý địa, bởi vì trong năm thức không có gia hạnh
thiện, tuy có sinh đắc thiện mà không phải là sự tu tập của căn thiện
này, cho nên chỉ thuộc về ý địa.
Hỏi: Nếu căn thiện này chỉ thuộc về ý địa thì luận Thi Thiết nói
lên không hiểu thế nào? Như nói: “A-la-hán đạt được Tận trí rồi, có sáu
pháp luôn luôn an trú là có hay là không có? Giả sử là có thì có mấy quá
khứ thành tựu, mấy vị lai thành tựu, mấy hiện tại thành tựu?
Đáp: Có, nghĩa là A-la-hán khi ma ét thấy sắc rồi, tâm không vui
không buồn luôn luôn trú trong xả bỏ, đầy đủ niệm chánh tri, nói rộng
cho đến ý biết pháp rồi, tâm không vui không buồn luôn luôn trú trong
xả bỏ, đầy đủ niệm chánh tri. A-la-hán ấy đạt được Tận trí rồi, nếu ban
đầu khởi lên nhãn thức thiện hiện ở trước mắt, thì lúc ấy thành tựu quá
khứ có nên-vị lai có sáu và hiện tại có nên, từ đây diệt rồi không xả bỏ.
Nếu khởi lên nhĩ thức thiện hiện ở trước  mắt, thì lúc ấy thành tựu quá
khứ có hai-vị lai có sáu và hiện tại có nên, từ đây diệt được rồi không xả
bỏ; cho đến nếu khởi lên ý thức thiện hiện ở trước mắt, thì lúc ấy thành
tựu quá khứ và vị lai đều có sáu-hiện tại có nên.
Lại có người nói: Nếu ban đầu khởi  lên nhãn thức thiện hiện ở
trước mắt, thì lúc ấy quá khứ không c ó, chỉ thành tựu vị  lai có sáu và
hiện tại có nên, từ đây diệt rồi không xả bỏ. Nếu khởi lên nhĩ thức thiện
hiện ở trứơc mắt, thì lúc ấy thành tựu quá khứ có nên-vị lai có sáu và
hiện tại có nên, từ đây diệt rồi không xả bỏ; cho đến nếu khởi lên ý thức
thiện hiện ở trước mắt, thì lúc ấy thành tựu quá khứ có năm-vị lai có sáu
và hiện tại có nên, từ đây diệt rồi không xả bỏ. Nếu tiếp tục khởi lên ý
thức thiện, hoặc các thức khác hiện ở trước mắt, thì lúc ấy thành tựu quá
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 659  
www.daitangkinh.org  
khứ và vị lai đều có sáu-hiện tại có nên.
Hỏi: Như vậy đã nói làm sao thông hiểu?
Đáp: Đây là nói đến sự khởi lên va ø diệt đi trong thân thanh tịnh
không còn lậu hoặc, chứ không nói đến sự khởi  lên và diệt đi của sinh
tử từ vô thỉ đến nay. Nhưng ở đây đã nói không phải là căn thiện đã tu
tập lúc đạt được Tận trí, cho nên không có lỗi trái ngược nhau.
Lại có người nói: Sáu pháp luôn luôn an trú cũng chỉ là ý địa, bởi
vì nói mắt thấy sắc rồi cho đến ý biết pháp rồi, tâm không vui không
buồn luôn luôn trú trong xả bỏ, đầy đủ niệm chánh tri.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao lại nói là lúc nhãn thức thiện… hiện ở
trước mắt thì thành tựu hiện tại có nên?
Đáp: Nên biết đây là luôn luôn trú trong gia hạnh, chứ không phải
là luôn luôn trú trong Thể, cho nên không trái ngược nhau.
Hỏi: Sáu pháp luôn luôn an trú lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy niệm tuệ làm tự tánh. Làm sao biết như vậy? Bởi vì như
trong kinh nói: “Các A-la-hán, tâm khéo giải thoát có đủ sáu pháp luôn
luôn an trú. Thế nào là sáu? Nghĩa la ø mắt thấy sắc rồi cho đến ý biết
pháp rồi, tâm không vui không buồn luôn luôn trú trong xả bỏ, đầy đủ
niệm chánh tri. Nếu cùng chọn lấy tương ưng-câu hữu thì bốn uẩn-năm
uẩn làm tự tánh”.
Đã nói về tự tánh nguyên cớ nay sẽ nói.
Hỏi: Vì sao gọi là luôn luôn an trú (Hằng trú), luôn luôn an trú là
nghĩa gì?
Đáp: Các A-la-hán luôn luôn an trú vào đây chưa từng rời bỏ, cho
nên gọi là luôn luôn an trú?
Hỏi : Tất cả các A-la-hán đều có sáu pháp luôn luôn an trú này
chăng?
Đáp : Có người nói như vậy: Không pha ûi là tất cả A-la-hán đềy
có sáu pháp này, nghĩa là Bất thời giải thoát đã được giới hạn của Tĩnh
lự thứ tư mà nguyện trí thì mới có sa ùu pháp này. Lời bình :Nên đưa ra
cách nói như vậy: Tất cả A-la-hán đều có sáu pháp này. Vì sao biết như
vậy? Bởi vì sáu pháp luôn luôn an trú này đều lấy niệm tuệ trong thân
thanh tịnh không còn lậu hoặc làm Thệ, các A-la-hán không có vị nào
không thành tựu niệm tuệ này.
Hỏi : Sáu pháp luôn luôn an trú này có ở Giới-Địa nào?
Đáp : Có người nói sáu pháp này chỉ có tại hai địa ở cõi Dục-Sắc,
đó là cõi Dục và Tĩnh lự thứ nhất, bởi vì thuộc về ý địa cũng cùng ra vào
với nhãn thức thiện…, cho nên không thuộc về địa trên. Lại có người nói
660 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
: Có ở năm địa, đó là cõi Dục và bốn Tĩnh lự, ý thức của năm địa đều
cùng ra vào với các thứ như nhãn…
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như vậy: Cùng có ở mười nên địa
trong ba cõi, đó là cõi Dục-Vị chí-Tĩnh lự trung gian-bốn Tĩnh lự và bốn
Vô sắc, ý thức niệm tuệ có khắp nơi các địa.
Hỏi : Sáu pháp luôn luôn an trú này là có sai biệt về Thượng-
Trung-Hạ hay không?
Đáp: Có, nghĩa là Như Lai thuộc bậc Thượng, Độc giác thuộc bậc
Trung, Thanh văn thuộc bậc Hạ. Lại nữa, chủng tánh của pháp bất động
là bậc Thượng, chủng tánh của pháp lui sụt là bậc Hạ, bốn chủng tánh
còn lại là bậc Trung.
Hỏi: Nếu Thanh văn và Độc giác cũng thành tựu sáu pháp luôn
luôn an trú, thì tại sao nói ba loại Niệm trú là pháp bất cọng của Phật?
Đáp: Đức Phật luôn luôn vì c húng sinh mà thuyết ra những pháp
quan trọng, là bậc dẫn dắt chúng sinh, cho nên chỉ nói đến ba Niệm trú;
Thanh văn và Độc giác không có sự việc này cho nên không nói là có.
Lại nữa, Thanh văn và Độc giác tuy có phần ít mà không phải là cứu
cánh, cho nên không kiến lập. Lại nữa, Thanh văn và Độc giác tuy đoạn
tham-sân mà có tập khí còn lại, nếu vào lúc đồ chúng có điều gì trái-
thuận thì sinh tâm giống như tham -sân-buồn-vui, cho nên không kiến
lập là có ba Niệm trú. Lại nữa, sáu pháp luôn luôn an trú và ba Niệm trú
có khác nhau về sự kiến lập, đó là ba Niệm trú dựa vào Đại chúng mà
kiến lập, sáu pháp luôn luôn an trú dựa vào cảnh mà kiến lập; đối với
cảnh không khởi lên buồn vui thì dễ, đối với Đại chúng thì khó, cho nên
Thanh văn và Độc giác đều có sáu pháp luôn luôn an trú, chứ không có
ba Niệm trú.
Hỏi: Vì sao lúc đạt được Tận trí thì nhanh chóng tu căn thiện của
ba cõi thuộc vị lai chứ không phải là lúc nào khác?
Đáp: Bởi vì lúc bấy giờ phiền não của ba cõi vĩnh viễn không còn
lại không có những tạo tác, chỉ cần tâm thế tục nhập định-xuất định thọ
dụng các định, cho nên vào lúc này tu căn thiện của ba cõi. Lại nữa, lúc
này vĩnh viễn rời bỏ các tủ phiền não mà xưa kia chưa hề rời bỏ, và lần
đầu đạt được các tụ công đức mà xưa kia chưa từng đạt được, cho nên có
thể nhanh chóng tu căn thiện của ba cõi. Lại nữa, lúc này tâm đạt được
ngôi vua tự tại, trên đầu buộc dải lụa trắng nõn tốt lành của giải thoát,
căn thiện của ba cõi đều đến triều cống; như lúc bước lên ngôi vua trên
đầu buộc dải lụa trắng, tất cả các quốc gia đều đến triều cống. Lại nữa,
lúc này có năng lực ph á tan oán địch phiền não mà xưa kia chưa phá
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 36 661  
www.daitangkinh.org  
tan, thiện căn của ba cõi đều đến nghênh đón chúc mừng, như người có
năng lực phá tan thù oán của nước đối địch rồi, lúc trở vể nước mình
tất cả nhân dân trong nước đều đến nghênh đón chúc mừng. Lại nữa,
lúc này có năng lực chế phục lực sĩ  của phiền não mà xưa kia chưa kế
phục, căn thiện của ba cõi đều cùng nhau chúc mừng ca ngợi; như giữa
Đại chúng có người có năng lực hàng phục Đại lực sĩ vốn chưa từng bị
ai làm cho phải hàng phục, thì mọi người đều chúc mừng ca ngợi. Lại
nữa, lúc này giải thoát cứu cánh đầy đủ, có thể kề cận tu tập căn thiện
của ba cõi, nghĩa là bắt đầu từ kiến đạo dần dần cho đến định kim cang
dụ, giải thoát chưa đầy đủ mà chỉ có thể nên phần ít tùy theo sự thích
hợp để tu tập, lúc đạt được Tận trí th ì giải thoát đầy đủ cho nên có thể
kề cận tu tập căn thiện của ba co õi; như người lúc dẫn nứơc tưới tiêu
đồng ruộng, nên thửa ruộng đầy nước rồi  lại đưa vào nên thửa ruộng
khác cho đến các thửa ruộng, tất cả đều đầy rồi thì dòng nước ấy tràn ra
chảy đến khắp các chỗ khác. Lại nữa, lúc này có thể không còn phiền
não ràng buộc cho nên căn thiện của ba cõi đều được giải thoát, thế
mạnh hoạt dụng tăng lên cho nên nhanh chóng tu tập, nghĩa là từ vô thỉ
đến nay pháp thiện của ba cõi luôn luôn bị phiền não ràng buộc, không
được tự tại, không có thế mạnh hoạt dụng, vì vậy không thể nào tu tập
đầy đủ. Nếu người tu hành vào lúc lìa nhiễm dục, thì đạt được phần ít
giải thoát mà ràng buộc còn lại vẫn nhiều, cho đến lúc lìa phiền não
ràng buộc thuộc tám phẩm của Hữu Đảnh, tuy nhiều giải thoát mà còn
có nên ít ràng buộc. Nếu vào lúc lìa phẩm thứ chín của Hữu Đảnh, thì
các ràng buộc căn thiện của ba cõi đều đoạn trừ mà được tự tại, cho nên
tất cả đều nhanh chóng tu tập. Giống như lúc buộc chín xấp lụa thành
nên bó, nếu cắt đứt nên xấp-hai xấp cho đến cắt đứt tám xấp mà bó lụa
ấy không rời ra, lúc cắt đứt xấp thứ chín thì bó lụa ấy mới rời ra. Ở đây
cũng như vậy. Lại nữa, từ vô thỉ đến nay pháp thiện của ba cõi đều cùng
chán ngán lo sợ đối với phiền não của Hữu Đảnh, tuy có nhiều phương
tiện mà chưa có thể đoạn trừ tất cả cho nên nhanh chóng tu tập.
Lại nữa, thế lực của định Ki m cang dụ tăng mạnh, tất cả phiền
não đều có thể vĩnh viễn diệt trừ, đa õ dẫn dắt Tận trí cũng có thể đạt
được toàn bộ tất cả giải thoát, cho nên phần vị này có thể tu tập toàn bộ
căn thiện của ba cõi. Lúc A-la-hán thời giải thoát đạt được Tận trí có
thể tu ba mươi hành tướng của hai trí, đó là mười bốn hành tướng của
Tận trí trừ ra Không-Vô ngã, mười sáu hành tướng của Vô học Chánh
kiến trí. Nếu bốn Tĩnh lự -Vị chí và trung gian thì mỗi nên địa tu đầy
đủ Pháp trí và Loại trí , mỗi trí đều có ba mươi hành tướng. Nếu ba  vô
662 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
sắc thì chỉ tu ba mươi hành tướng của loại trí. Lúc A-la-hán Bất thời giải
thoát đạt được Tận trí có thể tu bốn mươi bốn hành tướng của ba trí, đó
là Tận trí và vô sinh trí đều có mười bốn hành tướng, Vô học Chánh
kiến trí có mười sáu hành tướng. Nếu bốn Tĩnh lự-Vị chí và trung gian
thì mỗi nên địa tu đầy đủ Pháp trí va ø Loại trí, mỗi trí đều có bốn mươi
bốn hành tướng. Nếu ba Vô sắc thì chỉ tu bốn mươi bốn hành tướng của
Loại trí. Đây gọi là sự tu tập căn thiện vô lậu.


„