A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 5

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 71  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 5

THẾ ĐỆ NHẤT PHÁP (Phần 4)

Thế đệ nhất pháp nên nói là nên tâm hay là nhiều tâm? Cho đến
nói rộng.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Tuy đã nói đến sự tương ưng sai biệt ấy, nhưng chưa biểu
hiện rõ ràng hiện tiền có bao nhi êu, nay muốn biểu hiện rõ ràng chỉ
có nên sát-na, cho nên soạn ra lu ận này. Lại nữa, vì muốn ngăn chặn
và loại bỏ nghĩa của tông khác. Như luận Phân Biệt chấp rằng: Thế đệ
nhất pháp nối tiếp nhau hiện tiền. Luận ấy nói nối tiếp nhau tổng quát
có ba loại:
1. Thời tương tục.
2. Sinh tương tục.
3. Tương tự tương tục.
Thế đệ nhất pháp tuy không có hai loại trước, nhưng có nên loại
sau. Nay cần phải ngăn chặn và loạ i bỏ về nghĩa của luận ấy đã chấp
mà biểu hiện Thế đệ nhất pháp chỉ c ó nên niệm hiện tiền. Lại nữa, vì
làm cho người nghĩa ngờ có được sự quyết định, nghĩa là trước đây đã
nói: Nếu tâm-tâm sở pháp, làm đẳ ng vô gián tiến vào Chánh tánh ly
sinh, thì gọi là Thế đệ nhất pháp. C hớ có sinh lòng nghi ngờ! Như tâm
sở pháp đã có nhiều loại thì ta âm cũng phải như vậy. Vì khiến người
nghi ngờ có được sự quyết định ấy, cho nên biểu hiện tâm sở pháp tuy
có nhiều loại mà tâm chỉ có nên. B ởi vì nhân duyên này cho nên soạn
ra luận này.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp nên nói là nên tâm hay là nhiều tâm?
Đáp: Nên nói nên tâm.
Hỏi: Như trước đã nói, vị lai tu  thì cũng được gọi là Thế đệ nhất
pháp, vậy thì pháp này phải có nhiều tâm, mà nói là nên tâm thì có   ý
72 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
gì?
tâm.
Đáp: Trong này chỉ nói hiện tại trước mắt ấy vốn nói là nói nên
Hỏi: Nay ở trong này tại sao không nói đến vị lai tu?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết nghĩa này    có
thừa. Trong này lại có nhiều giải thích thêm nữa, trước đã nói cho nên
nay không nói đến nữa.
Hỏi: Tuy nói nên tâm nhưng chưa giải thích về nghĩa, vì sao pháp
này không phải là nhiều tâm vậy, không phải là chỉ có ngôn từ giải
thích về nghĩa được?
Đáp: Thuận theo tâm-tâm s ở pháp này không gián đoạn, không
khởi lên tâm thế gian nào khác mà chỉ khởi lên tâm xuất thế gian. Tâm
thế gian, nghĩa là tâm hữu lậu rơi vào phạm vi có, lập tức đã ngăn chặn
niệm thứ hai cùng với T hế đệ nhất pháp. Tâm xua át thế gian, nghĩa là
tâm vô lậu đoạn trừ phạm vi có, lập tức đã dẫn dắt khởi tâm tương ưng
với Khổ pháp trí nhẫn. Nếu đang lúc  khởi tâm thế gian khác, là yếu
kém-là ngang bằng-là hơn hẳn, thì điều na øy là vô lý. Bởi vì phân biệt
cho nên giả thiết đưa ra câu hỏi này. Yếu kém-ngang bằng và hơn hẳn,
là đối với sát-na trước, vốn chỉ có ba loại. Nếu đang lúc yếu kém, thì sẽ
không có năng lực tiến vào Chánh tánh ly sinh. Tại vì sao? Bởi vì không
dùng đạo lui sụt mà có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh. Nghĩa là không
phải đạo sát-na-tàn tạ-rơi rụng-phá hoại mà có thể tiến vào Chánh tánh
ly sinh, cần phải dùng đạo tăng tiến- tràn dầy-dũng mãnh-kiên cố mới
có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh. Nếu đang lúc ngang bằng, thì cũng
không có năng lực tiến vào Chánh tánh ly sinh. Tại vì sao? Bởi vì trước
dùng đạo loại này mà không có năng lực tiến vào Chánh tánh ly sinh.
Nghĩa là phẩm loại này trước sau tương tự, như sát-na trước có chướng
ngại-có khó khăn-không có thế ma ïnh, không có thể tiến vào Chánh
tánh ly sinh, thì những sát-na sau cũng thuận theo như vậy; như sát-na
trước không có thể liên tục dẫn dắt phát khởi Thánh đạo, thì những sát-
na cũng phải như vậy. Bởi vì phẩm  loại như nhau, cho nên cuối cùng
sẽ không có thể chứng được tiến vào Chánh tánh ly sinh, như vậy sẽ
không có giải thoát - không có xuất ly. Nếu đang lúc hơn hẳn, thì trước
sẽ không phải là Thế đệ nhất pháp, sau mới chính là Thế đệ nhất pháp,
bởi vì âm Thế đệ nhất pháp biểu hiện cho các nghĩa thù thắng nhất.
Hỏi: Trước đã không phải là T hế đệ nhất pháp, thì đó là pháp
gì?
Đáp: Là Nhẫn tăng thượng.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 73  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Tại sao kiến đạo chỉ có gia hạnh thù thắng không gián đoạn
mà dẫn dắt phát sinh tu đạo, trong lúc dẫn dắt phát sinh Thánh đạo lại
bao gồm yếu kém-ngang bằng và hơn hẳn?
Đáp: Bởi vì kiến đạo là đạo chưa hề đạt được, cần phải dụng công
nhiều và tác ý gia hạnh thì mới có thể hiện tiền, cho nên chỉ có gia hạnh
thù thắng. Dẫn dắt phát khởi tu đạo, đã là đạo vốn từng đạt được, không
cần dụng công nhiều mà tác ý gia hạnh hiện rõ trước mắt, cho nên yếu
kém-ngang bằng và hơn hẳn đều có t hể dẫn dắt phát khởi. Nhưng mà
Thế đệ nhất pháp và pháp bậc nh ất, làm duyên tăng thượng cho nhân
duyên. Nhân duyên ấy có ba nhân, đó là nhân tương ưng-nhân cùng có
và nhân cùng loại. Đây là nói tổng quát, nếu như phân biệt thì quá khứ
và quá khứ là hai nhân, nghĩa là tương ưng và cùng có, quá khứ và vị lai
là nên nhân, đó là cùng loại; vị lai và vị lai là hai nhân, đó là tương ưng
và cùng có; hiện tại và hiện tại là hai nhân, đó là tương ưng và cùng có;
hiện tại và vị lai là nên nhân, đó là cùng loại. Duyên tăng thượng, nghĩa
là không ngăn trở gì sinh và chỉ có nên mình không ngăn cách.
Thế đệ nhất pháp nên nói là lui sụt hay không lui sụt? Cho đến
nói rộng.
Hỏi: Vì sao soạn ra luận này?
Đáp: Tuy đã nói pháp ấy là nên tâm chứ không phải là nhiều tâm,
nhưng chưa phân biệt là lui sụt hay không lui sụt, nay cần phải phân biệt
cho nên soạn ra luận này. Lại nữa, bởi vì ngăn chặn các tông khác để
biểu hiện chánh nghĩa. Nghĩa là hoặc  có người chấp rằng Thế đệ nhất
pháp cũng có lui sụt, vì ngăn chặn ý đó để biểu hiện rõ ràng pháp này
quyết định không lui sụt, cho nên soạn ra luận này.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp nên nói là lui sụt hay không lui sụt?
Đáp: Nên nói là không lui sụt.
Hỏi: Tuy có nói như vậy nhưng cần phải tiếp tục biểu hiện rõ ràng
về nhân duyên không lui sụt, chứ không phải là chỉ có ngôn từ thì nghĩa
có thể hiểu rõ ràng được. Tại sao pháp này là chắc chắn không lui sụt?
Đáp: Thế đệ nhất pháp tùy t huận với Đế-hướng đến với Đế và
sắp tiến vào Đế, giữa bên này bên kia, không cho phép có dấy khởi các
tâm không tương tự, khiến cho không có thể tiến vào hiện quán Thánh
đế.

Đế?
Hỏi: Thế nào là tùy thuận với Đế, hướng đến với Đế, sắp tiến vào

Đáp: Có người nói hiện quán nói đến trong này thì gọi là Đế, ng-
hĩa là Thế đệ nhất pháp tùy thuận với hiện quán, hướng đến với   hiện
74 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
quán, sắp tiến vào hiện quán. Có n gười nói Đạo đế nói đến trong này
thì gọi là Đế, nghĩa là Thế đệ nha át pháp tùy thuận với Đạo đế, hướng
đến với Đạo đế, sắp tiến vào Đạo đế. Có người nói kiến đạo nói đến
trong này thì gọi là Đế, nghĩa là Th ế đệ nhất pháp tùy thuận với kiến
đạo, hướng đến với kiến đạo, sắp tiến vào kiến đạo. Có người nói khổ
đế nói đến trong này thì gọi là Đế, nghĩa là Thế đệ nhất pháp tùy thuận
với Khổ đế, hướng về Khổ đế, sắp tiến vào Khổ đế. Có người nói Khổ
pháp trí nhẫn nói đến trong này thì gọi là Đế, nghĩa là Thế đệ nhất pháp
tùy thuận với Khổ pháp trí nhẫn, hướng đến với Khổ pháp trí nhẫn, sắp
tiến vào Khổ pháp trí nhẫn. Nhưng ở trong này, tùy thuận có hai loại:
1. Hướng đến với tùy thuận.
2. Sắp tiến vào tùy thuận.
Thế đệ nhất pháp đối với Khổ pháp trí nhẫn, có đủ hai loại tùy
thuận làm đẳng vô gián duyên dẫn dắt phát sinh pháp ấy. Giữa bên này
bên kia, không cho phép có thể dấy khởi các tâm không tương tự, nghĩa
Thế đệ nhất pháp này, ở giữa Khổ pháp trí nhẫn kia, không cho phép
có thể khởi tâm hữu lậu rơi vào phạm vi có mà không tương tự. Khiến
cho không có thể tiến vào hiện quán Thánh đế, nghĩa là khiến cho Khổ
pháp trí nhẫn không hiện tiền được.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp đã làm tâm hữu lậu và tâm vô lậu, có thể
không tương tự, tại sao nói tâm hữu la äu rơi vào phạm vi có thì gọi là
không tương tự, tâm vô lậu đoạn trừ phạm vi có thì gọi là tương tự?
Đáp: Thế đệ nhất pháp chán ghét đối với hữu lậu, hướng đến với
vô lậu, năm căn như Tín... nói hữu lậu gọi là không tương tự, vô lậu là
tương tự, bởi vì rời bỏ nơi này hướng đến nơi kia. Giống như có người bị
bà con thân thuộc của mình làm c ho khổ não, dựa vào người khác mà
làm nơi cứu giúp che chở, đối với ba ø con thân thuộc của mình dấy lên
ý tưởng là người dưng, ở chỗ người dưng dấy lên ý tưởng cho là bà con
thân thuộc. Ở đây cũng như vậy. La ïi có người nói: Thế đệ nhất pháp
cùng làm chung nên công việc với Khổ pháp trí nhẫn, đó là rời bỏ tánh
dị sinh…, cho nên nói hữu lậu gọi là không tương tự, vô lậu thì gọi là
tương tự, bởi vì cùng làm chung nên công việc. Vì đối với nghĩa trước,
thậm chí người ngu si cũng có thể hiểu rõ ràng. Vì vậy nói thí dụ để hiển
bày rõ ràng. Ví như tráng sĩ vượt qua sông suối-hang động-núi xa-đèo
cao, giữa chừng không ai có thể xoay chuyển làm cho người ấy trở về
lại nơi ban đầu, hoặc hướng về nơi na øo khác. Trước đó đã phát khởi,
tăng thêm sức mạnh tự mình đi chưa đến nơi thì nhất định không thể
dừng lại. Thế đệ nhất pháp cũng lại như vậy, tùy thuận với  Đế-hướng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 75  
www.daitangkinh.org  
đến với Đế-sắp tiến vào Đế, ở giữa bên này bên kia, không cho phép
khởi tâm không tương tự, khiến cho không có thể tiến vào hiện quán
Thánh đế. Trong này, vượt qua sông suối, nghĩa là từ bờ bên này đi đến
bờ bên kia; vượt qua hang động, nghĩa là từ phía bên này đi đến phía
bên kia; vượt qua núi xa, nghĩa là t ừ đỉnh núi này đi đến đỉnh núi kia;
vượt qua đèo cao, nghĩa là từ trên cao đi xuống thấp. Hoặc như có người
từ nóc nhà rơi xuống, trong thời gian chưa chạm đến đất, liền khởi lên
tâm này: Mình nên nhảy vọt lên trở về lại nơi ban đầu. Người ấy được
như ý đã nghĩ hay không có sự việc như vậy. Giả sử người ấy hoặc dùng
thần lực, hoặc dùng chú thuật, hoặc  dùng vị thuốc, trở lại nơi ban đầu,
thì có thể có sự việc này. Nhưng từ Thế đệ nhất pháp chưa đến được
Khổ pháp trí nhẫn, ở giữa hai bên c ó thể khởi tâm không tương tự,
khiến cho không thể tiến vào hiện qua ùn Thánh đế, thì điều này là vô
lý. Vì làm cho nghĩa này càng được rõ ràng, cho nên lại đưa ra thí dụ
để hiển bày rõ ràng: Như Thiệm B ộ Châu có năm con sông lớn, nên
tên là Căng-già, hai tên là Diêm-mẫu-na, ba tên là Tát-lạc-du, bốn tên
là A-thị-la-phiệt-để, năm tên là Mạc-hê. Năm con sông như vậy, tùy
thuận với biển rộng, hướng đến với biển rộng, sắp tiến vào biển rộng,
giữa chừng không có năng lực nào xoay chuyển những dòng chảy đó trở
về lại nơi ban đầu, hoặc hướng về nơi khác, dòng chảy đó quyết định
luôn luôn chảy vào biển rộng. Thế đệ nhất pháp cũng lại như vậy, tùy
thuận với Đế-hướng đến với Đế-sắp tiến vào Đế, ở giữa hai bên, không
cho phép có thể khởi tâm không tương tự, khiến cho không có thể tiến
vào hiện quán Thánh đế.
Hỏi: Thí dụ trước và thí dụ này, có gì sai biệt? Vả lại, thí dụ trước
đối với nghĩa, có gì không sáng tò mà lại cần phải nói thí dụ thứ hai?
đáp: Có người nói: Hai thí dụ đối với  nghĩa thì không có gì khác biệt,
vì muốn làm cho nghĩa lý đã biểu hiện của thí dụ trước càng trở nên rõ
ràng hơn, cho nên nói thí dụ này. Có người nói: Hai thí dụ cũng có sai
biệt, thí dụ trước là ngăn chặn sự việc không đúng như lý, thí dụ sau là
biểu hiện sự việc đúng như lý. Lại nữa, trước dùng nội phần đầy đủ làm
thí dụ, sau dùng ngoại phần đầy đủ làm thí dụ, lại nữa, thí dụ trước là
ngăn chặn nội phần gây khó dễ, thí dụ sau là ngăn chặn ngoại phần gây
khó dễ. Như năm con sông lớn chảy vào biển rộng, không có năng lực
nào xoay được nó trở về lại nơi ban đầu, nghĩa là làm cho quay lại chảy
vào hồ không có gì nóng nảy khổ sở;  không có năng lực nào chuyển
được nó hướng về nơi khác, nghĩa là la øm cho chảy về nên bên hoặc là
trái-hoặc là phải. Xoay chuyển trong thí dụ trước, theo đây nên biết.
76 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Năm con sông lớn kia lúc chưa tiến vào biển, có thể có sức mạnh
nào làm cho không tiến vào biển ha y không? Không có sự việc như
vậy. Giả sử có người hoặc dùng tha àn lực, hoặc dùng c hú thuật, hoặc
dùng các vị thuốc, khiến cho đến được nơi ban đầu, thì có thể có sự việc
này. Nhưng từ Thế đệ nhất pháp c hưa đến được Khổ pháp trí nhẫn, ở
giữa hai bên có thể khởi tâm không tương tự, làm cho không có thể tiến
vào được hiện quán Thánh đế, thì điều này là vô lý. Lúc Tôn giả soạn
ra luận Phát Trí này, là ở ta ïi phương Đông, cho nên dẫn chứng theo
phương Đông, mọi người cùng thấy rõ ràng, năm con sông làm thí dụ,
nhưng thật ra thì ở trong Thiệm Bộ châu này có bốn con sông lớn, mỗi
con sông có bốn con sông nhỏ làm quyến thuộc, tùy theo phương hướng
của mình mà chảy vào biển rộng. N ghĩa là ngay trong Thiệm Bộ châu
này có nên hồ lớn tên gọi là Vô Nhi ệt Não, ban đầu chỉ từ hồ ấy phát
xuất bốn con sông lớn:
1. Tên gọi Căng-già.
2. Tên gọi Tín độ.
3. Tên gọi Phược sô.
4. Tên gọi Tư đa.
Thứ nhất là sông Căng-già, từ mi ệng voi vàng ở phía Đông của
hồ chảy ra, vòng quanh về bên phải của hồ nên vòng rồi chảy vào biển
phía Đông. Thứ hai là sông Tín độ, từ miệng trâu bạc ở phía Nam của
hồ chảy ra, vòng quanh về bên phải của hồ nên vòng rồi chảy vào biển
phía Nam. Thứ ba là sông Phược sô, t ừ miệng ngựa Phệ lưu ly ở phía
Tây của hồ chảy ra, vòng quanh về bên phải của hồ nên vòng rồi chảy
vào biển phía Tây. Thứ tư  là sông Tư đa, từ mi ệng sư tử Pha chi ca ở
phía Bắc của hồ chảy ra, vòng quanh về bên phải của hồ nên vòng rồi
chảy vào biển phía Bắc. Sông lớn Căng-già có bốn sông quyến thuộc:
1. Tên gọi Diêm-mẫu-na.
2. Tên gọi Tát-lạc-du.
3. Tên gọi A-thị-la-phiệt-để.
4. Tên gọi Mạc-hê.
Sông lớn Tín độ có bốn sông quyến thuộc:
1. Tên gọi Tỳ-phả-xa.
2. Tên gọi Ái-la-phiệt-để.
3. Tên gọi Thiết-đán-đồ-lô.
4. Tên gọi Tỳ-đán-bà-đa.
Sông lớn Phược sô có sông quyến thuộc:
1. Tên gọi Phiệt-si-nô.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 77  
www.daitangkinh.org  
2. Tên gọi Phệ-đán-si-ni.
3. Tên gọi Phòng xa.
4. Tên gọi Khuất-uẩn-bà.
Sông lớn Tư đa có bốn sông quyến thuộc:
1. Tên gọi Tát lê.
2. Tên gọi Tị ma.
3. Tên gọi Nại địa.
4. Tên gọi Diện quang.
Như vậy tạm thời nói là có bốn con sông lớn. Nhưng bốn con sông
lớn, mỗi nên sông lớn đều có năm tr ăm sông quyến thuộc, hợp tất cả
lại gồm có hai ngàn lẻ bốn con sông, tùy theo phương hướng của mình
mà chảy vào biển rộng. Như vậy đã nói hai ngàn lẻ bốn con sông trong
lúc chưa tiến vào biển rộng, có thể sức mạnh nào làm cho không tiến
vào biển hay không, thì không có sự việc như vậy. Giả sử có người hoặc
dùng thần lực, hoặc dùng chú thuật, cho đến nói rộng khiến cho không
có thể tiến vào hiện quán Thánh đế, thì điều này là vô lý.
Lại nữa, Thế đệ nhất pháp cùng với Khổ pháp trí nhẫn làm đẳng
vô gián duyên, thì không có nên pháp nào nhanh chóng xoay chuyển
vượt quá tâm ấy được, có thể ngay l úc bấy giờ có thể gây ra chướng
ngại làm cho không tiến vào được hiện quán Thánh đế. Vì vậy pháp
này là quyết định không lui sụt. Vặn hỏi về “Lại nữa” trong này thì giải
thích như trước đây, nghĩa là văn tr ước đây chỉ là phương tiện luận về
đạo khai thông, từ trước đến sau, nay đa õ nói chính là căn bản luận về
đạo ngăn chặn làm cho mất đi, c ho nên thuận theo nói “Lại nữa” và
“Như văn này nói”. Ý trong này nói: Thế đệ nhất pháp cùng với Khổ
pháp trí nhẫn làm đẳng vô gián du yên, pháp này ở phần vị đang diệt
mà dẫn đến quả-mang lại quả (Thủ quả và dữ quả), Khổ pháp trí nhẫn
kia tiếp theo chắc chắn hiện tiền. Nếu pháp này cùng với pháp kia làm
đẳng vô gián duyên, trong phần vị đa ng diệt mà dẫn đến quả-mang
lại quả, thì hoặc là pha ùp-hoặc hữu tình-hoặc chú thuật, hoặc là các vị
thuốc-hoặc Phật-hoặc Độc giác, hoặc các Thanh văn đến bờ bên kia…,
mà có thể làm chướng ngại, khiến cho niệm thứ hai không thể nào hiện
tiền, thì điều này là vô lý. Trong này đã nói: không có nên pháp nào
nhanh chóng xoay chuyển vượt quá tâm, thì nên biết chính là tâm tương
ưng với Khổ pháp trí nhẫn, tâm này chắc chắn nhanh chóng hiện tiền
bởi vì không có pháp nào nhanh chóng xoay chuyển vượt quá tâm này.
Như Đức Thế tôn nói: “Tỳ kheo nên bi ết! Ta không thấy nên pháp nào
nhanh chóng xoay chuyển giống như tâm, cho đến nói rộng.” Văn kinh
78 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ấy, như trong chương Định uẩn sau này sẽ phân biệt rộng ra. Bởi vì Đức
Phật nói tân nhanh chóng xoay c huyển vượt qua pháp khác, cho nên
Thế đệ nhất pháp không gián đoạn trong sát-na, Khổ pháp trí nhẫn chắc
chắn hiện ở trước mắt, do đó pháp này quyết định không lui sụt.
Ở trong nghĩa này lại có phân biệt.
Hỏi: Vì sao Thế đệ nhất pháp pháp chắc chắn không lui sụt?
Đáp: Bởi vì gia hạnh rộng lớn, an trú đầy đủ vững chắc. Gia hạnh
rộng lớn, nghĩa là pháp ấy đả quen với  Thí-Giới, Văn-Tư-Tu đã thành
tựu tốt đẹp, tất cả đem hồi hướng cho giải thoát Niết-bàn mà tâm không
có gí đắm trước. Thí chính là bố thí với tâm trang nghiêm. Giới tức là
giới biệt giải thoát. Văn đã th ành tựu, nghĩa là quyết định chọn văn
nghĩa đối với Thánh giáo. Tư đã tha ønh tựu, nghĩa là quán bất tịnh-giữ
ý niệm bằng hơi thở, niệm trú-quán ba nghĩa và bảy xứ thiện. Tu đã
thành tựu, nghĩa là Noãn-Đảnh và Nhẫn bậc Hạ-bậc Trung. An trú đầy
đủ và vững chắc, nghĩa là Nhẫn tăn g thượng. Bởi vì Thế đệ nhất pháp
có gia hạnh rộng lớn và an trú đầy  đủ vững chắc, c ho nên chắc chắn
không lui sụt. Lại nữa, bởi vì pháp này về sau chứng toàn bộ do kiến
mà đoạn đoạn của ba cõi, chứ không phải là đối với ba cõi do kiến mà
đoạn đoạn có trở lại lui sụt, vì vậy cho nên không lui sụt. Lại nữa, bởi vì
pháp này về sau chứng toàn bộ do kiến mà đoạn đoạn ở cõi Phi tưởng
phi phi tưởng, chứ không phải là đối với cõi Phi tưởng phi phi tưởng do
kiến mà đoạn đoạn có trở lại lui sụt, vì vậy cho nên không lui sụt. Lại
nữa, bởi vì pháp này về sau chắc chắn phát khởi Nhẫn trí, không phải là
đối với Nhẫn trí có trở lại lui sụt, vì vậy cho nên không lui sụt. Lại nữa,
bởi vì pháp này về sau chắc chắn phát khởi kiến đạo, lấy kiến đạo làm
nơi trấn giữ quan trọng, quyết định không có lui sụt đối với kiến đạo, vì
vậy cho nên không lui sụt.
Hỏi: Dựa vào luận mà sinh ra luận, vì sao kiến đạo chắc chắn
không lui sụt? Đáp: Bởi vì lúc a áy kiến đạo là đạo nhanh chóng chứ
không có đạo làm khó dễ, không phải la ø đạo phát khởi nửa chừng, vì
vậy cho nên không lui sụt. Lại nữa, bởi vì hành giả lúc ấy rơi vào kiến
đạo, Đại pháp chảy nhanh làm cho trôi giạt theo dòng chảy xiết, không
cho phép có thể lùi lại, tâm ấy chậm chạp thì mới có thể lùi lại. Như
người rơi vào dòng chảy cuồn cuộn giữa khe núi, bị dòng chảy cuốn trôi
không có thể tạm thời dừng lại, hành giả cũng như vậy cho nên không
lui sụt. Lại nữa, lui sụt thì khởi l ên nhiều phiền não hiện tiền, lúc trú
trong kiến đạo vô phú vô ký, thì tâm thiện hữu lậu hãy còn không khởi
lên được, huống hồ có thể khởi tâm phiền não, vì vậy cho nên không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 79  
www.daitangkinh.org  
lui sụt. Lại nữa, bởi vì trú trong kiến đạo, cuối cùng chứng được do kiến
mà đoạn đoạn ba cõi, không phải là đối với kiến đã đoạn ba cõi mà có
trở lại lui sụt, vì vậy cho nên không lui sụt. Lại nữa, bởi vì trú trong kiến
đạo, cuối cùng chứng được do kiến mà đoạn đoạn cõi Phi tưởng phi phi
tưởng, không phải là đối với kiến đa õ đoạn đoạn cõi Phi tưởng phi phi
tưởng mà có trở lại lui sụt, vì va äy cho nên không lui sụt. Lại nữa, nếu
từ kiến đạo mà có trở lại lui sụt, thì thuận theo kiến đế rồi trở lại không
kiến đế, thuận theo đạt được quả rồi trở lại không đạt được quả, thuận
theo hiện quán rồi trở lại không hiện quán, thuận theo tiến vào Chánh
tánh ly sinh rồi trở lại không tiến vào Chánh tánh ly sinh, thuận theo
thành Thánh giả rồi trở lại làm dị sinh, thuận theo trú trong Định rồi trở
lại trú trong Bất định tụ, chớ có nhiều sai lầm như vậy! Vì vậy cho nên
kiến đạo quyết định không lui sụt.
Có người nói như vậy: Bởi vì thi ện căn này chỉ có nên sát-na thì
không còn có thể lui sụt nên nửa sát-na được, vì vậy cho nên không lui
sụt. Hoặc có người nói: Bởi vì thie än căn này tựa như đạo vô gián chứ
không phải là trú trong đạo vô gián có thể có lui sụt, vì vậy cho nên
không lui sụt. Lại có người nói: Bởi vì thiện căn này là phần thuận theo
thù thắng, chứ không phải là trú trong phần thuận theo thù thắng có thể
có lui sụt, vì vậy cho nên không lui sụt. Nhưng mà có ba loại thuận theo
phần quyết trạch:
1. Phần thuận theo lui sụt.
2. Phần thuận theo an trú.
3. Phần thuận theo thù thắng.
Nghĩa là thuận theo lui sụt thì gọi là phần thuận theo lui sụt. Nếu
thuận theo an trú thì gọi là phần thuận theo an trú. Nếu thuận theo thù
thắng thì gọi là phần thuận theo thù thắng. Noãn có đủ ba loại, Đảnh
cũng có đủ ba loại. Có người nói: Chỉ có hai, trừ ra phần thuận theo an
trú, bởi vì phần vị của Đảnh là ở giữa tiến lên và lui sụt. Nhẫn cũng có
hai, trừ ra phần thuận theo lui sụt. Thế đệ nhất pháp chỉ thuận theo phần
thù thắng, cho nên phần vị này chắc chắn không có lý nào lui sụt.
Hỏi: ba phần trong này, tất cả đều  là thuộc về thiện căn thuận
theo phần quyết trạch, cùng với bốn phần đã nói trong chương Định uẩn
sau này, có gì sai biệt?
Đáp: Nơi dựa vào đều khác nhau. Nghĩa là pháp này chỉ dựa vào
tùy thuận với kiến đạo, toàn bộ la äp thành nên loại thuận theo phần
quyết trạch. Ở trong nghĩa riêng biệt la ïi tách ra làm ba loại. Trong
chương Định uẩn sau này, toàn bộ dựa vào hữu lậu do tu mà thành thiện,
80 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
kiến lập bốn phần: Nếu thuận theo lui sụt thì gọi là phần thuận theo lui
sụt, nếu thuận theo an trú thì gọi la ø phần thuận theo an trú, nếu thuận
theo thắng tiến thì gọi là phần thuận theo thắng tiến, nếu thuận theo
Thánh đạo thì gọi là là phần thuận theo quyết trạch. Vì vậy nơi dựa dựa
vào của hai bên đều khác nhau.
Hỏi: Có thể có Thế đệ nhất  pháp, duyên với pháp có sở duyên,
duyên với pháp không có sở duyên, duyên với pháp có sở duyên và
cũng duyên với pháp không có sở duyên, không duyên với pháp có sở
duyên cũng không duyên với pháp không có sở duyên chăng?
Đáp: Có. Duyên với pháp có sở duyên, nghĩa là nếu Thế đệ nhất
pháp duyên với tâm-tâm sở pháp. Duyên với pháp không có sở duyên,
nghĩa là nếu Thế đệ nhất pháp duyên với sắc-tâm bất tương ưng hành.
Duyên với pháp có sở duyên cũng duyên với pháp không có sở duyên,
nghĩa là nếu Thế đệ nhất pháp duyên với tâm-tâm sở pháp và duyên
với sắc-tâm bất tương ưng hành. Không duyên với pháp có sở duyên
cũng không duyên với pháp không có s ở duyên, nghĩa là Thế đệ nhất
pháp tùy tâm chuyển sắc và tùy tâm chuyển tâm bất tương ưng hành.
Hỏi: Có thể có pháp trú trong khoảng nên sát-na, đang được duyên
với pháp có sở duyên, là Thế đệ nha át pháp pháp chăng? Duyên với
pháp không có sở duyên, là Thế đệ nhất pháp chăng? Duyên với pháp
có sở duyên cũng duyên với pháp không có sở duyên, là Thế đệ nhất
pháp chăng? Không duyên với pháp có sở duyên cũng không duyên với
pháp không có sở duyên, là Thế đệ nhất pháp chăng?
Đáp: Có, đó là lúc trú trong Nhẫn tăng thượng, đang được bốn câu
như đã nói ở trên, là Thế đệ nhất pháp.
Hỏi: Có thể có pháp trú trong khoảng nên sát-na, đang được Thế
đệ nhất pháp mà không phải là sở duyên của nó chăng? Đang được sở
duyên của nó mà không phải là Thế đệ nhất pháp chăng? Đang được
Thế đệ nhất pháp và sở duyên của  nó chăng? Không phải đang được
Thế đệ nhất pháp và sở duyên của nó chăng?
Đáp: Có, lúc trú trong Nhẫn tăng thượng. Nên làm thành bốn câu
phân biệt về điều này tạm thời dựa vào vị trí định, tiến vào Chánh tánh
ly sinh, lúc trú trong Nhẫn tăng thượng:
1. Đang được Thế đệ nhất pháp mà không phải là sở duyên của
nó, nghĩa là Vị chí định đã thâu nhiếp, trong Thế đệ nhất pháp trừ ra
duyên đang hiện tại trước mắt đã dựa vào Thế đệ nhất pháp, các duyên
của cảnh còn lại Thế đệ nhất pháp.
2. Đang được sở duyên của nó mà không phải là Thế đệ nhất
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 81  
www.daitangkinh.org  
pháp, nghĩa là năm địa phía trên đã thâu nhiếp, trong Thế đệ nhất pháp
có duyên đang hiện tại trước mắt đã dựa vào Thế đệ nhất pháp.
3. Đang được Thế đệ nhất pháp và sở duyên của nó, nghĩa là Vị
chí định đã thâu nhiếp, trong Thế đệ nhất pháp có duyên đang hiện tại
trước mắt đã dựa vào Thế đệ nhất pháp.
4. Không phải đang được Thế đệ nha át pháp và sở duyên của nó,
nghĩa là năm địa phía trên đã thâu nhiếp, trong Thế đệ nhất pháp trừ ra
duyên đang hiện tại trước mắt đã dựa vào Thế đệ nhất pháp, các duyên
của cảnh còn lại là Thế đệ nhất pháp. Như dựa vào Vị chí định, tiến vào
Chánh tánh ly sinh, lúc trú trong Nhẫn tăng thượng, làm thành bốn câu
phân biệt này; dựa vào năm địa phía trên, tiến vào Chánh tánh ly sinh,
lúc trú trong Nhẫn tăng thượng, nên biết cũng như vậy.
Hỏi: Có thể có thành tựu Thế đệ nhất pháp, mà không thành tựu
pháp ly hệ (lìa khỏi sự ràng buộc) ấy được chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Thành tựu Thế đệ nhất pháp mà không thành tựu pháp ly hệ ấy
được, nghĩa là nếu dựa vào địa này, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc
ấy chưa lìa nhiễm của địa này.
2. Thành tựu pháp ly hệ ấy được mà không thành tựu Thế đệ nhất
pháp, nghĩa là nếu dựa vào địa này, tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc
ấy mạng chung sinh lên địa phía trên.
3. Thành tựu Thế đệ nhất pháp cũng thành tựu pháp ly hệ ấy được,
nghĩa là nếu dựa vào địa này tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy đã
lìa nhiễm của cõi này mà không mạng chung sinh lên địa phía trên.
4. Không thành tựu Thế đệ nhất pháp cũng không thành tựu pháp
ly hệ ấy được, nghĩa là nếu chưa c ó năng lực tiến vào phần vị Chánh
tánh ly sinh, có nơi khác dựa vào thì lúc ấy đạt được pháp ly hệ hữu lậu.
Phân biệt mà nói như vậy.
Hỏi: Có thể Thánh giả thành tựu Thế đệ nhất pháp, mà không
thành tựu pháp ly hệ ấy được chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Thành tựu Thế đệ nhất pháp mà không thành tựu pháp ly hệ ấy
được, nghĩa là nếu dựa vào địa này tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc
ấy chưa lìa nhiễm của địa này.
2. Thành tựu pháp ly hệ ấy được mà không thành tựu Thế đệ nhất
pháp, nghĩa là nếu dựa vào địa này tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc
ấy mạng chung sinh lên địa phía trên theo thứ tự.
3. Thành tựu Thế đệ nhất pháp cũng thành tựu pháp ly hệ ấy được,
82 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nghĩa là nếu dựa vào địa này tiến vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy đã
lìa nhiễm của địa này, không mạng chung sinh lên địa phía trên.
4. Không thành tựu Thế đệ nhất pháp cũng không thành tựu pháp
ly hệ ấy được, nghĩa là nếu dựa vào địa này tiến vào Chánh tánh ly sinh,
thì lúc ấy mạng chung vượt qua thứ tự lên địa phía trên, sinh lên các địa
phía trên còn lại, có nơi khác dựa va øo tất cả Thế đệ nhất pháp, và lúc
ấy đạt được tất cả các pháp ly hệ. Phân biệt mà nói như vậy.
Hỏi: Có thể có thành tựu T hế đệ nhất pháp mà không thành tựu
pháp ly hệ ấy được chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phâ n biệt. Câu thứ nhất, nghĩa là
nếu dựa vào Vị chí định, hoặc tĩnh lự thứ nhất và tĩnh lự trung gian, tiến
vào Chánh tánh ly sinh, thì lúc ấy chưa lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất.
Câu thứ hai, nghĩa là nếu dựa vào địa này tiến vào Chánh tánh ly sinh,
thì lúc ấy mạng chung sinh lên địa phía trên, nếu chưa đạt được Thế đệ
nhất pháp, thì sinh vào cõi Dục-Sắc rồi, lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất,
và sinh lên Không vô biên xứ. Câu t hứ ba, nghĩa là nếu dựa vào địa
này tiến vào Chánh tánh ly sinh rồi, th ì lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất,
không mạng chung sinh lên địa phía trên. Câu thứ tư, nghĩa là trừ ra các
tướng trước.
Trong này, Tôn giả phân biệt bảy phần về Thế đệ nhất pháp,
nghĩa là phần thứ nhất thế nào là Thế đệ nhất pháp, cho đến phần thứ
bảy là Thế đệ nhất pháp nên nói có lui sụt hay không lui sụt. Trong
đó, ba phần trước là luận về căn bản, bốn phần sau là dựa vào luận mà
sinh ra luận. Thế đệ nhất pháp dựa vào bảy phần này, phân biệt biểu
hiện rõ ràng, thật là sáng tỏ.
Thế nào là Đảnh, cho đến nói rộng.
Hỏi: Trước hết cần phải nói về Noãn, sau mới nói về Đảnh, ở đây
trước hết nói đến Đảnh là như thế nào?
Đáp: Như trước đã nói, trong này nói ngược lại với thứ tự các pháp
tịnh nhiễm trong thân dị sinh, cho nên trước nói về Đảnh, sau mới nói
đến Noãn.
Hỏi: Nếu vậy thì trong này nên trước  tiên nói về Nhẫn, tại sao ở
đây lại vượt qua mà nói về Đảnh vậy?
Đáp: Trước đã nói về Nhẫn mà không hiển bày rõ ràng, nghĩa là
trước đã nói nếu đảm nhận được, thì trước tiên thuận theo không phải là
Thế đệ nhất pháp, sau đó mới là Thế đệ nhất pháp. Trước ấy là gì? Đó
là Nhẫn tăng thượng. Đã nói Nhẫn rồi, cho nên bây giờ nói về Đảnh.
Hỏi: Tại sao Tôn giả lại c he kín tướng nói về Nhẫn, mà không
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 83  
www.daitangkinh.org  
hiển bày rõ ràng nói rộng về Nhẫn vậy?
Đáp: Cũng thuận theo hiển bày ro õ ràng nói rộng về tướng của
Nhẫn, đó là thế nào là Nhẫn, tại sao gọi là Nhẫn, Nhẫn nên nói hệ
thuộc cõi nào, và dựa vào luận mà sinh ra luận, đều cần phải nói rộng
ra.
Hỏi: Nhưng mà không nói đến, là có ý gì chăng?
Đáp: Là người luận có ý muốn như vậy, nghĩa là người soạn luận
tùy theo ý muốn của mình, hoặc là biểu hiện-hoặc ẩn kín, hoặc mở
rộng-hoặc tóm lược mà soạn ra luận này, không cần phải đưa ra vặn
hỏi. Trong này, Tôn giả hiển bày rõ ràng nói rộng về Thế đệ nhất pháp,
ẩn kín mà nói lược về Nhẫn, đối với Đảnh và Noãn biểu hiện tóm lược
mà nói. Có Sư khác nói: Nếu trong kinh biểu hiện rõ ràng mà nói, thì ở
đây Tôn giả làm sáng tỏ rõ ra øng mà nói, Nhẫn ở trong kinh không nói
rõ ràng, cho nên ở đây che kín tướng mà nói.
Hỏi: Há không phải trong kinh nói rõ ràng về Nhẫn hay sao? Như
Đức Thế Tôn nói: “Nếu có nên loại chúng sinh có sẳn sáu pháp, thì ở
trong pháp hiện tại, chắc chắn không có thể lìa xa phi ền não được, ở
trong các pháp không có thể phát sinh pháp nhãn thanh tịnh. Sao nói là
sáu pháp?
Đáp: Đó là:
1. Không thích nghe pháp.
2. Tuy nghe thuyết pháp mà không lắng tai để nghe.
3. Tuy lắng tai nghe mà tâm không an trú thực hành theo giáo
pháp. 4. Đối với thiện pháp chưa chứng không chịu khó cầu chứng.
5. Đối với thiện pháp đã chứng không chịu khó giữ gìn.
6. Không thành tựu thuận với Nhẫn. Nên biết phẩm loại thanh tịnh
trái ngược nhau với điều này.”
Hỏi: Nhẫn ở kinh này đã nói rõ ràng dễ thấy, tại sao Tôn giả che
kín tướng mà nói vậy?
Đáp: Điều ấy nói như vậy, trong kinh tuy nói thuận với Nhẫn, mà
không nói thuận với Nhẫn của Đế, cho nên không phải là nói rõ ràng.
Hỏi: Thuận với Nhẫn và thuận với Nhẫn của Đế, có gì sai biệt?
Đáp: Nghĩa không có gì khác nhau, nên biết rằng cách nói trước
là hợp lý.
Hỏi: Dựa vào luận mà sinh ra luận, tại sao chỉ có Nhẫn này gọi là
thuận với Đế, chứ không phải là Noãn-Đảnh?
Đáp: Cũng cần phải nói đến thuận với Noãn của Đế-thuận với
Đảnh của Đế, nhưng mà không nói đến, thì nên biết rằng đây là có
84 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
cách nói khác, bởi vì nghĩa đều có. Lại nữa, nói thuận với Đế, nghĩa là
hết sức tùy thuận với Thánh đế hiện quán, Nhẫn hết sức tùy thuận với
Thánh đế hiện quán, Noãn và Đảnh thì không như vậy, cho nên chỉ nói
đến Nhẫn. Lại nữa, Nhẫn sát bên cạnh Kiến đạo, Noãn và Đảnh thì
không như vậy. Lại nữa, Nhẫn và Ki ến đạo tương tự nhau, Noãn-đảnh
thì không như vậy, nghĩa là phần vị Kiến đạo chỉ có pháp niệm trú luôn
luôn hiện tại trước mắt, phần vị Nhẫn cũng như vậy; Noãn và Đảnh thì
không như vậy, nghĩa là hai pháp kia ở phần vị ban đầu tuy chỉ khởi lên
pháp niệm trú, mà phần vị tiến lên thêm cũng có thể khởi lên ba niệm
trú còn lại. Lại nữa, phần vị Nhẫn chắc chắn có ý thích không rời khỏi
mà hướng về tiến vào Thánh đạo, Noãn và Đảnh thì không như vậy.
Lại nữa, hành giả tu quán, ở tr ong phần vị Nhẫn thích quán riêng biệt
về Đế, ở trong phần vị Đảnh thích quán riêng biệt về Đảo, ở trong phần
vị Noãn thích quán riêng biệt về uẩn. Lại nữa, Noãn ngăn lại ngu si bậc
Hạ duyên với Đế, Đảnh ngăn lại ngu si bậc Trung duyên với Đế, Nhẫn
ngăn lại ngu si bậc Thượng duyên với Đế. Lại nữa, Noãn ngăn chặn
ngu si thô thiển duyên với Đế, Đảnh ngăn chặn ngu si trung bình duyên
với Đế, Nhẫn ngăn chặn ngu si vi tế duyên với Đế. Lại nữa, Noãn khởi
lên sáng suốt bậc hạ duyên với Đế, Đảnh khởi lên sáng suốt bậc Trung
duyên với Đế, Nhẫn khởi lên sáng suốt bậc Thượng duyên với Đế. Lại
nữa, Noãn khởi lên sáng suốt thô thiển duyên với Đế, Đảnh khởi lên
sáng suốt trung bình duyên với Đế, Nhẫn khởi lên sáng suốt vi tế duyên
với Đế. Lại nữa, Noãn có được ni ềm tin bậc hạ duyên với Đế, Đảnh
có được niềm tin bậc Trung duyên với Đế, Nhẫn có được niềm tin bậc
Thượng duyên với Đế. Lại nữa, Noãn có được niềm tin thô thiển duyên
với Đế, Đảnh có được niềm tin trung bình duyên với Đế, Nhẫn có được
niềm tin vi tế duyên với Đ ế. Lại nữa, Noãn khởi lên sáng suốt bậc Hạ
duyên với Đế, Đảnh khởi lên sáng suốt bậc Trung duyên với Đế, Nhẫn
khởi lên sáng suốt bậc Thượng duyên với Đế. Lại nữa, Noãn khởi lên
sáng suốt thô thiển duyên với Đế, Đảnh khởi lên sáng suốt trung bình
duyên với Đế, Nhẫn khởi lên sáng suốt  vi tế duyên với Đế. Lại nữa,
Noãn có được niềm tin bậc Hạ duyên với Đế, Đảnh có được niềm tin
bậc Trung duyên với Đế, Nhẫn c ó được niềm tin bậc Thượng duyên
với Đế. Lại nữa, Noãn có được niềm tin thô thiển duyên với Đế, Đảnh
có được niềm tin trung bình duyên với Đế, Nhẫn có được niềm tin vi tế
duyên với Đế.
Lại nữa, bởi vì trong phần vị Nhẫn, có lúc dùng mười sáu hành
tướng mà quán sát Thánh đế, có lúc dùng mười hai hành tướng mà quán
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 85  
www.daitangkinh.org  
sát Thánh đế, có lúc dùng tám hành tướng mà quán sát Thánh đế, có lúc
dùng bốn hành tướng mà quán sát Thánh đế; trong phần vị Noãn- Đảnh,
chỉ dùng mười sáu hành tướng mà quán sát Thánh đế. Lại nữa, bởi vì
trong phần vị Nhẫn không có tác ý xen tạp, nhưng trong phần vị Noãn-
Đảnh thì có tác ý xen tạp. Nghĩa la ø trong phần vị Noãn-Đảnh, liên tục
nhiều lần khởi lên thiện tâm cõi Dục quán về khổ của cõi Dục, làm cho
xen tạp rồi, lại có thể dẫn dắt thiện căn này hiện tiền, phần vị Nhẫn thì
không như vậy. Lại nữa, bởi vì trong phần vị Nhẫn chỉ tác ý riêng biệt-
quán các Đế riêng biệt, trong phần  vị Noãn-Đảnh thì không như vậy,
nghĩa là phần vị Noãn-Đảnh tuy tác ý riêng biệt mà quán các Đế riêng
biệt; nhưng ở trung gian lại tu toàn bộ các hành tướng-quán toàn bộ các
Đế, nghĩa là quán toàn bộ các pháp hữu lậu đều là khổ, quán tất cả các
hành đều là vô thường, quán tất cả các pháp đều là Không-Vô ngã, chỉ
có quán Niết-bàn là tịch tĩnh chân thật. Lại nữa, bởi vì trong phần vị
Nhẫn có thời gian nối tiếp nhau ma ø có nên sát-na quán về Thánh đế;
trong phần vị Noãn-Đảnh chỉ có n ối tiếp nhau quán về Thánh đế. Lại
nữa, bởi vì trong phần vị Nhẫn dần dần lượt qua quán về Đế, cuối cùng
có thể tùy thuận hướng đến với Ni ết-bàn, như đi đến phương khác lấy
nhiều để đổi ít; trong phần vị Noãn-Đảnh thì không như vậy.
Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên Nhẫn gọi là thuận
với Đế, Noãn và Đảnh thì không như vậy.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp tại sao không thành lập tên gọi thuận  với
Đế?
Đáp: Tuy rằng phần vị này tất cả đều là thù thắng, nhưng  không
quán sát tất cả đối với bốn Đế, cho nên không thành lập tên gọi thuận
với Đế.
Hỏi: Nhẫn là bao nhiêu niệm trú?
Đáp: Hiện tại chỉ có nên, xen lẫn duyên với pháp niệm trú; vị lai
có đủ bốn giống như Kiến đạo.
Hỏi: Nhẫn làm bao nhiêu duyên?
Đáp: Làm bốn duyên, đó là nhân  duyên-đẳng vô gián duyên-sở
duyên duyên và tăng thượng duyên. La øm nhân duyên, nghĩa là cùng
với nó tương ưng đều có các pháp đồng loại làm nhân duyên. Làm đẳng
vô gián duyên, nghĩa là cùng với Thế đệ nhất pháp làm đẳng vô gián
duyên. Làm sở duyên duyên. Làm tăng thượng duyên, nghĩa là trừ ra tự
tánh, cùng với tất cả các pháp hữu vi khác làm tăng thượng duyên.
Hỏi: Nhẫn có mấy duyên?
Đáp: Có bốn duyên. Có nhân duy ên, nghĩa là pháp này tương
86 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ưng đều có pháp đồng loại. Có đẳng vô gián duyên, nghĩa là đã phát
sinh Đảnh pháp. Có sở duyên duyên, nghĩ a là bốn Thánh đế. Có Tăng
thượng duyên nghĩa là trừ ra tự tánh, còn lại tất cả pháp.
Hỏi: Nhẫn nên nói là hệ thuộc cõi nào?
Đáp: Nên nói là chỉ hệ thuộc cõi Sắc.
Hỏi: Nhẫn nên nói là có tầm-có tứ, không có tầm-chỉ có tứ hay là
không có tầm-không có tứ?
Đáp: Nên nói cả ba loại.
Hỏi: Nhẫn nên nói là tương ưng với Lạc căn, tương ưng với Hỷ căn
hay là tương ưng với Xã căn?
Đáp: Nên nói là tương ưng với ba căn.
Hỏi: Nhẫn nên nói là nên tâm hay nhiều tâm?
Đáp: Nên nói là hoặc nhiều tâm-hoặc nên tâm, bởi vì Nhẫn tăng
thượng trong nên sát-na.
Hỏi: Nhẫn nên nói là lui sụt hay là không lui sụt?
Đáp: Nên nói là không lui sụt. Những nghĩa như vậy, dựa theo
trước đã nói về Thế đệ nhất pháp, như lý cần phải biết!
Hỏi: Duyên vào Nhẫn của Đế na øo sau đó mới tiến vào Chánh
tánh ly sinh?
Đáp: Có người nói như vậy: Duyên vào Nhẫn của Đạo đế sau đó
mới tiến vào Chánh tánh ly sinh.
Hỏi: Nếu như vậy sao nói là hành tướng sở duyên, không trở thành
trái ngược? Nếu như trái ngược, thì tại sao không cùng tiến vào Chánh
tánh ly sinh mà lại gây ra khó dễ?
Đáp: Đây là đối với hành tướng sở duyên, tuy có trái ngược, nhưng
mà đối với tiến vào Chánh tánh ly sinh thì không gây ra khó dễ. Nguyên
cớ thế nào? Bởi vì đã luyện tập thành thói quen, nghĩa là hành giả tu tập
đối với sự luyện tập thành thói quen này đã trở thành con đường tự tại
hiện tiền. Như trong Kiến đạo, duyên vào Nhẫn trí của cõi Dục, sau đó
duyên vào Nhẫn trí của Hữu Đảnh hiện tại trước mắt; duyên vào Nhẫn
trí của Hữu Đảnh, sau đó duyên vào Nhẫn trí của cõi Dục hiện tại trước
mắt; duyên vào hành tướng của kh ổ đế, sau đó duyên vào hành tướng
của Tập đế hiện tại trước mắt; duy ên vào hành tướng của Tập đế, sau
đó duyên vào hành tướng của Diệt đế hi ện tại trước mắt. Những hành
tướng sở duyên này tuy có trá i ngược, nhưng không gây ra khó dễ đối
với hiện quán, bởi vì đã luyện tập thành thói quen cho nên Nhẫn này
cũng như vậy. Nếu nói như vậy thì duyên vào Nhẫn của Đạo đế, sau đó
tiến vào Chánh tánh ly sinh, sẽ có ba tâm. Cùng nên sở duyên và cùng
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 5 87  
www.daitangkinh.org  
nên hành tướng, đó là Thế đệ nhất pháp và Khổ pháp trí nhẫn, khổ pháp
trí tương ưng với hai tâm. Cùng nên hành tướng nhưng không cùng nên
sở duyên, đó là khổ loại trí nhẫn, Khổ loại trí tương ưng với hai tâm.
Cùng nên sở duyên nhưng không cùng nên hành tướng, đó là Tập pháp
trí nhẫn, Tập pháp trí tương ưng với tâm còn lại, không cùng sở duyên
và không cùng nên hành tướng.
Nói như vậy là duyên vào Nhẫn của khổ đế, sau đó tiến vào Chánh
tánh ly sinh. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì đạo là thiện căn vô lậu, có thế
mạnh to lớn, tuy sở duyên và hành tướng có trái ngược, nhưng không
gây ra khó dễ đối với hiện quán. Nha ãn là thiện căn hữu lậu, không có
thế mạnh to lớn, nếu sở duyên và hành tướng có trái ngược, thì đối với
lúc tiến vào Chánh tánh ly sinh sẽ gây ra khó dễ. Vì vậy hành giả tu
tập trú trong phần vị Nhẫn, với sở duyên và hành tướng trước mở rộng-
sau lược bớt, từ đó có thể tiến vào Chánh tánh ly sinh. Nghĩa là trước
kia dùng bốn hành tướng quán về khổ cõi Dục, sau đó dùng bốn hành
tướng quán về khổ cõi Sắc-Vô sa éc; tiếp đó dùng bốn hành tướng quán
về nhân của các hành cõi D ục, tiếp đó dùng bốn hành tướng quán về
nhân của các hành cõi Sắc-Vô sắc; tiếp theo dùng bốn hành tướng quán
về diệt của các hành cõi Dục , tiếp theo dùng bốn hành tướng quán về
diệt của các hành cõi Sắc-Vô sắc; tiếp đến dùng bốn hành tướng quán
về đạo của các hành cõi Dục, sau đó dùng bốn hành tướng quán về đạo
của các hành cõi Sắc-Vô sắc. đa ày đủ như vậy gọi là Nhẫn bậc Hạ. Từ
đây về sau dần dần lược bớt, nghĩa là lại dùng bốn hành tướng, trước
tiên quán về khổ của cõi Dục, sau đó quán về khổ của cõi Sắc-Vô sắc,
cho đến cuối cùng quán về đạo của các hành cõi Dục, lần lần giảm bỏ
quán về đạo của các hành cõi Sa éc-Vô sắc. lại dùng bốn hành tướng,
trước tiên quán về khổ của cõi Dục , sau đó quán về khổ của cõi Sắc-
Vô sắc, cho đến cuối cùng quán về diệt  của các hành cõi Sắc-Vô sắc,
từng bước lược bỏ quán về đạo của tất cả các hành. Lại dùng bốn hành
tướng, trước tiên quán về khổ của cõi Dục, sau đó quán về khổ của cõi
Sắc-Vô sắc, cho đến cuối cùng quán về diệt của các hành cõi Dục, từng
bước lược bỏ quán về diệt của các hành cõi Sắc-Vô sắc. Lại dùng bốn
hành tướng, trước tiên quán về khổ của  cõi Dục, sau đó quán về khổ
của cõi Sắc-Vô sắc, cho đến cuối cùng quán về nhân của các hành cõi
Sắc-Vô sắc, từng bước l ược bỏ quán về diệt của tất cả các hành. Lại
nữa, dùng bốn hành tướng, trước tiên quán về khổ của cõi Dục, sau đó
quán về khổ của các cõi Sắc-Vô sắc , cuối cùng quán về nhân của các
hành cõi Dục, từng bước lược bỏ quán về nhân của các hành cõi Sắc-Vô
88 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
sắc. lại dùng bốn hành tướng, trước ti ên quán về khổ của cõi Dục, sau
cuối quán về khổ của cõi Sắc-Vô sắc, từng bước lược bỏ quán về nhân
của tất cả các hành. Lại dùng bốn hành tướng, quán về khổ của cõi
Dục, từng bước lược bỏ quán về khổ của cõi Sắc-Vô sắc. Lúc ấy đối với
khổ của cõi Dục, dùng bốn hành tướng quán sát nối tiếp nhau, lại từng
bước lược bỏ, cho đến quán sát nên hành tướng với hai sát-na, như Khổ
pháp trí nhẫn và Khổ pháp trí. Đến phần vị này gọi là Nhẫn bậc Trung.
Lúc ấy lại đối với Khổ của cõi Dục, quán sát trong nên sát-na như Khổ
pháp trí nhẫn, đây gọi là Nhẫn bậc Thượng. Từ đây không gián đoạn,
lại trong nên sát-na quán về khổ của cõi Dục, gọi là Thế đệ nhất pháp.
Từ đây không gián đoạn, sinh ra K hổ pháp trí nhẫn, lần lượt cho đến
sinh ra Đạo loại trí.
Ví như có người, muốn từ nước mình đến nước khác, có nhiều tài
sản không thể nào mang đi được, liền lấy đổi thành tiền mà vẫn còn chê
là tiền nhiều quá. Lại lấy tiền đổi thành vàng mà vẫn còn chê là vàng
nặng quá. Lại lấy vàng trao đổi ngọc quý báu có giá trị to lớn, mang
ngọc quý báu này tùy ý mà đi khắp nơi. Hành giả cũng như vậy, trước
tiên quán sát rộng về các Đế trên- dưới, sau đó từng bước lược bỏ, cho
đến chỉ dùng nên sát-na tâm, quán về khổ của cõi Dục, tiếp đến sinh ra
Thế đệ nhất pháp, tiếp tục sinh ra Khổ pháp trí nhẫn, lần lược cho đến
sinh ra Đạo loại trí.
Nếu nói như vậy thì duyên vào Nhẫn của khổ đế, sau đó tiến vào
Chánh tánh ly sinh, sẽ có bốn tâm. Cùng nên sở duyên và cùng nên
hành tướng, đó là Nhẫn tăng thượng-T hế đệ nhất pháp và Khổ pháp
trí nhẫn, Khổ pháp trí tương ưng với hai tâm. Cùng nên hành tướng mà
không cùng nên sở duyên, đó là Khổ loại trí nhẫn, Khổ loại trí tương
ưng với hai tâm. Cùng nên sở duyên mà không cùng nên hành tướng,
đó là Tập pháp trí nhẫn, Tạp pháp trí tương ưng với tâm còn lại, không
cùng nên sở duyên và không cùng nên hành tướng.
Hỏi: Thế đệ nhất pháp cũng có ba phẩm như Nhẫn chăng?
Đáp: Trong nên tâm nối tiếp nhau thì không có, trong nhiều tâm
nối tiếp nhau thì có. Nghĩa là chủng tánh Phật là phẩm Thượng, chủng
tánh Độc giác là phẩm Trung, chủng tánh Thanh văn là phẩm Hạ. Dựa
vào sáu chủng tánh, ba căn cũng nói như vậy.


„