A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 41

Việt dịch

QUYỂN 41

LUẬN VỀ VÔ NGHĨA (Phần 3)

Như trong kinh nói: Đức Phật chuyển pháp luân, các Tỳ kheo như
Kiều-trần-na.. thấy pháp, Địa thần Dược-xoa cất tiếng bày tỏ khắp nơi:
Hôm nay Đức Thế Tôn ở tại Lộc Uyển, nơi các Tiên nhân tu hành thuộc
thành Bà-la-ni-tư, ba lần chuyển pháp luân có đủ mười hai tướng, cho
đến nói rộng ra”
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Nghĩa là trong kinh
nói: “Đức Phật chuyển pháp luân, Địa thần Dược-xoa cất tiếng bày tỏ
khắp nơi” Trong kinh tuy nói ra như vậy, mà không phân biệt về nghĩa
ấy, không nói Địa thần vì tự mình có trí kiến, hay là nhờ người khác mà
biết rồi cất tiếng bày tỏ khắp nơi? Kinh là nơi nương tựa căn bản của
luận này, trong kinh không giải thích th ì nay cần phải giải thích. Lại
nữa, muốn là cho người nghi ngờ có được quyết định, trong kinh nói
“Địa thần cất tiếng bày tỏ khắp nơi : Đức Phật ba lần chuyển pháp luân
ở đại Lộc uyển: Hoặc có người si nh nghi: Địa thần tự mình có trí kiến
hiện lượng biết sự việc như vậy? Vì muốn làm cho mối nghi này được
quyết định, hiển bày đại thần chỉ có trí đạt được mối nghi ngờ này được
tử nơi sinh, bởi vì chuyển pháp luân không phải là cảnh hiện lượng. Vì
nhân duyên như vậy cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Là đại thần kia có chánh trí kiến mà biết Đức Phật chuyển
pháp luân và Tỳ kheo thấy pháp phải không?
Đáp: Không có, bởi vì sự việc na øy rất lâu xa chứ không phải là
cảnh của địa thần.
Hỏi: Địa thần làm sao biết được?
Đáp? Bởi vì năm duyên.
1. Vì tin và Đức Thế Tôn nghĩa là Đức Phật khởi tâm thế tục: Ta
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 737  
www.daitangkinh.org  
chuyển pháp luân khiến cho Tỳ kheo th ấy pháp. Vì vậy mà Địa thần
biết được. Nghĩa là Đức Phật nếu khởi tâm vô lậu hay là tâm thế tục
chưa từng đạt được, thì tất cả hữu tình không có ai có thể biết được; nếu
lúc khởi tâm thế tục đã từng đạt được, thì các loại hữu ích tình có người
có năng lực biết được. Nghĩa là lúc Đức Phật khởi tâm thế tục này, nếu
muốn làm cho hạng lợi căn cũng k hông biết, thì Xá-lợi-tử... tiến vào
phạm vi của tĩnh lự thứ tư, da áy khởi nguyện trí vi diệu cũng không thể
nào biết được; nếu muốn làm cho nẽo ác cũng biết, thì các loại vượn,
khỉ... cũng có thể biết rõ ràng; nếu muốn làm cho nẻo thiện cũng biết,
thì hạng tôi tớ thấp kém... cũng có thể biết rõ ràng; nếu muốn làm cho
hạng lợi căn cũng không biết, thì Xá -lợi-tử... tiến vào phạm vi tĩnh lự
thứ tư, dấy khởi nguyện trí vi diệu cũng không thể nào biết được; nếu
muốn làm cho nẽo ác cũng biết thì cá c hàng trời, người không có ai có
thể biết được. Nay Đức Phật muốn làm cho đại thần biết, cho nên khởi
tâm thế tục đã từng đạt được: ta  chuyển pháp luân khiến cho tỳ kheo
thấy pháp. Địa thần biết rồi cất tiêng bày tỏ khắp nơi.
Hỏi: Vì sao Đức Phật khởi tâm thế tục này.
Đáp: Bởi vì qua vô số kiếp tu tập các loại khổ hạnh khó thực hành,
vì lợi ích cho hữu tình, nay chuyển  pháp luân khiến cho Tỳ kheo thấy
pháp, chính là gia hạnh xưa kia, đế n nay mới đạt được quả, sinh lòng
hoan hỷ sâu sắc, cho nên khởi tâm này. Lại nữa, xưa phát hoằng thệ,
làm lợi ích cho người khác, nay mới  đạt được quả, cho nên khởi tâm
này. Lại nữa, xưa phát đại nguyện vì cứu người khác, nay mới đạt được
quả, cho nên khởi tâm này. Lại nữa, mong mỏi thắng nghĩa, làm lợi ích
yên vui cho hữu tình, nay quả bắt đầu toại nguyện, cho nên khởi tâm
này.
2. Hoặc là Đức Phật bảo với người khác: Ta chuyển pháp luân
khiến cho Tỳ kheo thấy pháp. Vì vậy mà Địa thần nghe được. Nghĩa là
nếu đối với người có được tâm thiện xảo, thì Đức Phật khởi tâm rồi lập
tức có thể biết rõ tàng; nếu chỉ đối với người có được lời nói thiện xảo,
thì Đức Phật bảo với người khác rồi mới có thể biết rõ ràng.
Hỏi: Vì sao Đức Phật Thế Tôn bảo với người khác khiến cho
biết?
Đáp: Bởi vì Đức Thế Tôn muốn biểu hiện những lời chân   thành
chính xác trong cách thuyết pháp khéo léo là thấy như nhau, vui thích
như nhau, mọi người đều cùng thừa nhận cho nên bảo với người khác.
Được biết, bởi vì trải qua ba vô số kiếp tu nhiều khổ hạnh, làm lợi
ích cho hữu tình, nay mới đạt được quả, sinh lòng hoan hỷ sâu sắc, cho
738 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nên bảo với người khác được biết. Lại  nữa, Đức Thế Tôn tự biểu hiện
về pháp tôn quý nhất - thù thắng nhất ở trong chính mình, sáu pháp của
các đạo, không có gì có thể sánh bằng, cho nên bảo với người khác được
biết. Lại nữa, muốn hiển bày Phật pháp thật sự có năng lực xuất ly - có
thần biến to lớn, cho nên bảo với người khác được biết. Lại nữa, Đức
Phật muốn biểu hiện rõ ràng về công đức chân thật của Kiều-trần-na…,
cũng nêu rõ ruộng phước tốt lành của  thế gian, cho nên bảo với người
khác khiến biết được. Lại nữa, muố n làm cho trời, người cung kính tin
tưởng sâu sắc đối với thánh giáo c ủa Đức Phật, cho nên bảo với người
khác khiến biết được. Lại nữa, Đức Thế Tôn tự biểu hiện về pháp xa lìa
keo kiệt, đối với pháp khiến có vốn không có thầy trao truyền, cho nên
bảo với người khác khiến biết được. Lại nữa, Đức Phật muốn biểu hiện
chính mình có pháp của bậc Đại sĩ  chứ không phải là đạo nào khác,
cho nên bảo với người khác khiến biết được. Lại nữa, Đức Thế Tôn tự
biểu hiện là có tướng thông minh chứ không có đạo nào khác, cho nên
bảo với người khác khiến biết được. Như trong kinh nói : “Những người
thông minh có ba loại tướng: 1. Do khéo tư duy mà tư duy; 2. Do khéo
thực hiện mà thực hiện. 3. Do khéo nói năng mà nói năng”.
3. Hoặc từ Đại Đức Thiên Tiên mà nghe được, nghĩa là Đức Phật
chuyển pháp luân khiến cho năm Tỳ kheo thấy pháp.
Hỏi: Như thế nào gọi là Đại Đức Thiên Tiên?
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy: Là trời Tịnh Cư. Có sự khác
nói: Là trời cõi Dục đã thấy Thánh đế. Lại có người nói: Có trời trường
thọ đã từng thấy tướng chuyển pháp luân của chư Phật Thế Tôn đời quá
khứ, nay thấy Đức Thế Tôn có tướng như vậy, hoan hỷ bảo với người
khác khiến biết được, Địa thần đã nghe mà cất tiếng bày tỏ khắp nơi.
4. Hoặc là lúc ấy Tôn giả Kiều- trần-na… khởi tâm thế tục: Đức
Phật chuyển pháp luân khiến cho chúng ta thấy pháp. Vì vậy mà Địa
thần biết được.
Hỏi: Tại sao Tôn giả khởi tâm thế tục?
Đáp: Bởi vì đã làm hại hai mươi  loại Tát-ca-da-kiến, bởi vì đã
đoạn tuyệt tất cả các nhân của nẽo ác, bởi vì sinh tử không có giới hạn
nay đã có giới hạn, bởi vì biển khổ không có bờ bến nay đã có bờ bến,
bởi vì đã thấy thánh đế, bởi vì tiến vào chánh định tụ, sinh lòng hoan hỷ
sâu sắc cho nên khởi tâm này. Lại nữa, xưa kia đã phát khởi Hoằng thệ
Đại nguyện và tu các khổ hạnh, nay cảm quả toại nguyện mà sinh lòng
hoan hỷ sâu sắc, cho nên khởi tâm này.
5. Hoặc là Tôn giả ấy nói với người khác mà Địa thần nghe
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 739  
www.daitangkinh.org  
được.
Hỏi: Vì sao Tôn giả nói với người khác khiến cho biết được?
Đáp: Bởi vì Tôn giả muốn biểu hiện những lời chân thành  chính
xác trong các thuyết pháp khéo léo là thấy như nhau - vui thích như nhau,
mọi người đều cùng thừa nhận cho nên bảo với người khác được biết.
Lại nữa, muốn hiển bày Đức Thế T ôn trải qua ba vô số kiếp tu nhiều
khổ hạnh, nay mới đạt được quả, cho nên bảo với người khác biết được.
Lại nữa, muốn hiển bày Phật pháp là pháp tôn quý nhất, thù thắng nhất
ở trong chín mươi sáu pháp của ca ùc đạo, cho nên ba ûo với người khác
biết được. Lại nữa, muốn hiển bày Phậ t pháp thật sự có năng lực xuất
ly - có thần biến to lớn, cho nên bảo với người khác biết được. Lại nữa,
muốn làm cho trời người cung kính tin tưởng sâu sắc đối với thánh giáo
của Đức Phật, cho nên bảo với người khác khiến biết được. Lại nữa, vì
muốn dẫn dắt phát sinh tâm vui thích giáo pháp của vô lượng hữu tình,
cho nên bảo với người khác khiến biết được. Lại nữa, muốn làm cho vô
lượng hữu tình biếng nhác trở thành chịu khó tinh tiến, cho nên bảo với
người khác khiến biết được. Lại nữa , muốn hiển bày Đức Như Lai rời
bỏ khổ hạnh cùng cực mà có quả vị lớn lao, cho nên bảo với người khác
khiến biết được. Lại nữa, muốn biể u hiện chính mình quy y Phật pháp
không uổng phí vô ích, cho nên bảo với người khác khiến biết được.
Nghĩa về chuyển pháp luân như phẩm bất hoàn trong chương Định
uẩn ở sau sẽ biểu hiện rõ ràng rộng ra.
Lại trong kinh nói “Có những Tỳ kheo đắc quả A-la-hán, các lậu
đã không còn, trời Tam Thập Tam nhiều lần tập hợp trong Thiện Pháp
Đường, nói rõ rằng ở nơi ấy có Tôn giả  ấy, hoặc là đệ tử của Tôn giả
ấy, cạo bỏ râu tóc, khoác mặc ca-sa, chánh tín xuất gia chịu khó tu tập
Thánh đạo, các lậu đã không còn, c hứng được tâm vô lậu và Tuệ giải
thoát, ở trong pháp hiện tại có nă ng lực tự mình thông đạt, chứng trú
đầy đủ, cũng tự mình biết rõ ràng, đời sống của mình đã hết, phạm hạnh
đã lập, việc làm đã hoàn thành, không tiếp nhận thân đời sau, cho đến
nói rộng ra”.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh. Nghĩa là trong kinh
viên sinh thọ nói: “Có những Tỳ kheo đắc  quả A-la-hán, các lậu đã
không còn, trời Tam Thập Tam…” C ho đến nói rộng ra. Trong kinh tuy
nói ra như vậy, mà không phân biệt về nghĩa ấy, không nói đến trời Tam
Thập Tam là tự mình có trí kiến, hay là nhờ vào người khác mà biết, cho
nên tập hợp trong Thiện Pháp Đường nói rõ ràng về sự việc ấy. Kinh là
740 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nơi nương tựa căn bản của luận này, điều gì trong kinh không giải thích
thì nay cần phải giả i thích. Lại nữa, muốn la øm cho người nghi ngờ có
được quyết định rõ ràng, nghĩa là c ó người sinh nghi: Trời ấy tự mình
có trí kiến hiện tượng mà biết sự việc như vậy? Muốn làm cho mối nghi
này được quyết định, cho nên hiển bày vị trời ấy chỉ có trí kiến tỷ lượng
là trí đạt được từ nơi sinh, bởi vì đối với đức lậu tận không phải là cảnh
hiện lượng, vì nhân duyên như vậy cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì các vị trời ấy có chánh trí kiến mà biết các tỳ kheo đắc
quả A-la-hán, không còn các lậu chăng?
Đáp: Không có, bởi vì sự việc này rất sâu xa, không phải là cảnh
của họ.
Hỏi: Họ làm sao biết được.
Đáp: Bởi vì năm duyên.
1. Vì tin vào Đức Thế Tôn, nghĩa là Đức Phật khởi tâm thế tục:
Các Tỳ kheo này đắc quả A-la-hán,  các lậu đã không còn. Vì vậy mà
các vị trời biết được. Nghĩa là Đức Phật nếu khởi tâm vô lậu hay là tâm
thế tục chưa từng đạt được, thì tất  cả hữu tình không có ai có thể biết
được, nếu lúc khởi tâm thế tục đã từng đạt được, thì các loại hữu tình có
người có năng lực biết được. Nghĩa là lúc Đức Phật khởi tâm thế tục này
nói rộng ra như trước cho đến hiện tại Đức Phật muốn khiến cho các vị
trời ấy biết, cho nên khởi tâm thế tục  đã từng đạt được : Các Tỳ Kheo
này đắc quả A-la-hán, các lậu đã không còn, các vị trời ấy biết rồi tập
hợp trong Thiện Pháp Đường để ca ngợi nói về sự việc ấy.
Hỏi: Vì sao Đức Phật khởi tâm thế tụi này?
Đáp: Bởi vì các vị A-la-hán ch ân thật phù hợp với ý Phật, nghĩa
là nếu các Tỳ Kheo vĩnh viễn đoạn hết  quả báo của đời sau, chính là
chân thật phù hợp với ý của Đức Phật, các Tỳ Kheo này đã không còn
các lậu, vĩnh viễn đoạn kết quả báo của đời sau, đều có thể chân thật
phù hợp với ý của Đức Phật, cho nên khởi tâm thế tục làm cho các vị
trời biết mà tập trung để ca ngợi nói đến sự việc ấy.
2. Hoặc là Đức Phật nói cho người khác biết: Các Tỳ Kheo này
đắc quả A-la-hán, các lậu đã khôn g còn. Vì vậy các vị trời nghe được.
Nghĩa là nếu đối với người có được tâm thiện xảo, thì Đức Phật khởi
tâm rồi lập tức có thể biết được; nếu người chỉ có được thiện xảo đối với
lời nói, thì Đức Phật nói cho họ biết rồi mới có thể biết rõ ràng.
Hỏi: Vì sao Đức Thế Tôn nói cho họ khiến họ biết được?
Đáp: Bởi vì Đức Thế Tôn muốn biểu hiện những lời chân thành
chính xác trong cách thuyết pháp khéo léo là thấy như nhau. Vui  thích
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 741  
www.daitangkinh.org  
như nhau, mọi người đều cùng thừa nhận cho nên nói cho họ được biết.
Lại nữa, Đức Thế Tôn tự mình biểu hiện về pháp tôn duy nhất - thù
thắng nhất ở trong chín mươi sáu pháp của các đạo, không có gì có thể
sánh bằng, cho nên nói cho họ được biết. Lại nữa, muốn hiển bày Phật
pháp thật sự có năng lực xuất ly - có thần biến to lớn, cho nên nói cho
họ được biết. Lại nữa, Đức Phậ t muốn biểu hiện rõ ràng về công đức
chân thật của các Tỳ Kheo ấy, cũng nêu rõ ruộng phước tốt lành của
thế gian, cho nên nói cho họ được biết . Lại nữa, muốn làm cho trời -
người cung kính tin tưởng sâu sắc đối với thánh giáo của Đức Phật, cho
nên nói cho họ được biết. Lại nữa, Đức Phật muốn khuyến khích những
người tu hành khác phát tâm tinh tiến dũng mãnh, cho nên nói cho họ
được biết.
3. Hoặc từ Đại đức Thiên Tiên ma ø nghe được, nghã là các Tỳ
Kheo ấy đã không còn các lậu.
Hỏi: Như thế nào gọi là Đại đức Thiên Tiên?
Đáp: Người chứng đắc A-la-hán trong hàng trời.
Hỏi: Tất cả các A-la-hán ấy đều biết sự việc này mà nói cho
người khác biết chăng?
Đáp: Không phải như vậy, người có căn cơ thù thắng mới có thể
biết được, không phải là những người khác.
4. Hoặc là Tôn giả ấy khởi ta âm thế tục: Mình đã không còn các
lậu, đắc quả A-la-hán. Vì vậy mà các vị trời biết được.
Hỏi: Vì sao Tôn giả khởi tâm thế tục?
Đáp: Bởi vì Tôn giả ấy từ vô thỉ đến nay thân tâm bị phiền não
hừng hực nóng bức làm cho phiền muộn, bây giờ mới được mát mẻ yên
lành; từ vô thỉ đến nay nối tiếp theo nhau trong sinh tử, nay mới được
vĩnh viễn đoạn trừ; đã rồi bỏ nung đốt bức bách, mà được mát mẻ yên
lành; rời bỏ mùi vị có ái, cảm được mùi vị không có ái; rời bỏ tham đắm,
cảm được xuất ly; rời bỏ nhiễm ô, cảm được thanh tịnh; sinh lòng hoan
hỷ hết sức cho nên khởi tâm này.
5. Hoặc là lúc ấy nói với người khác mà chư Thiên nghe được.
Hỏi: Vì sao Tôn giả nói với người khác khiến cho được biết?
Đáp: Bởi vì Tôn giả muốn biểu hiện những lời chân thành chính
xác trong cách thuyết pháp khéo léo là thấy như nhau và vui thích như
nhau, mọi người đều cùng thừa nhận, cho nên nói với người khác được
biết; còn lại tùy theo sự thíc h hợp, như nói trong duyên Đức Phật bảo
với người khác và Tôn giả Kiều-tra àn-na nói với người khác. Lại nữa,
muốn khiến cho những người trước đây cung cấp y phục - đồ ăn thức
742 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
uống - vật dùng ngồi nằm - thuốc th ang cho Tôn giả, những thí chủ
cùng nghe sinh lòng hoan hỷ, công đức càng tăng thêm, cho nên nói
với người khác được biết. Lại nữa, muốn khiến cho những người trước
đây không cung kính tin tưởng, sinh lòng cung kính tin tưởng, cho nên
nói với người khác khiến được biết.  Lại nữa, muốn biểu hiện xuất gia
chịu khó tu hành khổ hạnh có quả thì thắng, cho nên nói với người khác
khiến được biết.
Hỏi: Các Thiên Thần khác cũng có ca ngợi nói đến vị không còn
các lậu chăng?
Đáp: Nên nói cũng có.
Hỏi: Vì sao chỉ nói đến trời Tam Thập Tam?
Đáp: Bởi vì chư Thiên cõi ấy nhiều lần tập hợp nói về những việc
thiện - ác, cho nên chỉ nói đến chư Thiên cõi ấy. Nghĩa là chư Thiên cõi
ấy vào mỗi nửa tháng, thường thường vào ngày mồng tám, hoặc ngày
mười bốn, hoặc ngày mười lăm, tập trung ở Thiện Tháp Đường xem xét
cân nhắc về thiện - ác của thế gi an nhiều ít. Lại nữa, trời Tam Thập
Tam thường cùng nhau xem xét người tạo nghiệp thiện - ác, thấy người
tạo nghiệp thiện thì ủng hộ cho họ, thấy người tạo nghiệp ác thì cùng
nhau chỉ trích chê bai, cho nên chỉ nói  đến chư Thiên cõi ấy. Lại nữa,
trời Tam Thập Tam thấy người tạo nghiệp thiện thì hoan hỷ ca ngợi, cho
nên chỉ nói đến chư Thiên cõi ấy. Lại  nữa, trời Tam Thập Tam có cây
viên sinh dụ cho A-la-hán, cho nên chỉ nói đến chư Thiên cõi ấy.
Hỏi: Trời Tam Thập Tam cũng cùng nhau ca ngợi nói về hàng
Hữu học hay không?
Đáp: Cũng cùng nhau nói về những người Hữu học, nếu các hữu
tình hiếu thảo phụng dưỡng cha mẹ, thì chư Thiên cõi ấy hãy còn ca
ngợi nói đến họ, huống là người Hữu học hay sao?
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trong kinh nói là chư Thiên cõi ấy chỉ
cùng nhau ca ngợi nói đến bậc A-la-hán?
Đáp: Bởi vì dựa vào sự hơn hẳn mà nói, nghĩa là Bổ-đặc-già-la
trong pháp Vô học đều hơn hẳn Hữu học, cho nên chỉ nói đến Vô học.
Lại nữa, nếu bậc A-la-hán xuất hiện giữa thế gian, thì chúng chư Thiên
tăng lên, chúng phi Thiên giảm bớt, như lúc trăng trò thì biển rộng tràn
đầy, cho nên chỉ nói đến Vô học. Lại nữa, nếu bậc A-la-hán xuất hiện
giữa thế gian, thì quân đội của chư Thiên đánh thắng A-đố-lạc, như lúc
đánh nhau trông thấy Thiên tử Thiện Dũng, cho nên chỉ nói đến Vô học.
Lại nữa, nếu bậc A-la-hán xuất hiện giữa thế gian, thì Thiên tử sinh ra
sau có thọ mạng - sắc thân và danh tiếng hơn hẳn Thiên tử sinh ra trước,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 743  
www.daitangkinh.org  
như người nghèo hèn lấy nước cơm để bố thí hơn hẳn những thí chủ
khác, cho nên chỉ nói đến Vô học. Lại nữa, nếu bậc A-la-hán xuất hiện
giữa thế gian, thì dùng nên ít đồ vật để bố thí sẽ cảm được quả báo to
lớn, như Ca-diếp ba bố thí c ho Tôn giả Vô Diệt nên bữa ăn sơ sài, mà
nhiều đời trở lại chốn trời - người nhận quả vi diệu thù thắng, cho nên
chỉ nói đến Vô học. Lại nữa, nếu bậc A-la-hán xuất hiện giữa thế gian,
thì có thể làm cho người trông thấy sinh tâm thanh tịnh chút ít được sinh
lên cõi trời hưởng thụ vui sướng, như loài chó La-hán xuất hiện giữa
thế gian, thì nhiều ngục tù sinh tử được cởi bỏ, như nhà vua sinh con
mà đại xá cho thiên hạ, cho nên ch ỉ nói đến Vô học. Lại nữa, nếu bậc
A-la-hán xuất hiện giữa thế gian, thì con đường của nẻo thiện - nẻo ác
hiện bày rõ ràng, như lúc mặt trời  mọc thì soi sáng mọi nơi yên lành
- nguy hiểm, cho nên chỉ nói đến Vô học. Lại nữa, nếu bậc A-la-hán
xuất hiện giữa thế gian, thì có thể làm cho chư Thiên không mất địa vị
của chư Thiên, như Thiên Đế Thíc h trừ sạch những tướng suy sụp, cho
nên chỉ nói đến Vô học. Lại nữa, nếu ba äc A-la-hán xuất hiện giữa thế
gian, thì khiến cho Thiên Tiên đầy khắp trong những khung trời, như
được bạn tốt thâu nhiếp giữ gìn đầy đủ công đức, cho nên chỉ nói đến
Vô học. Lại nữa, nếu bậc A-la-hán xua át hiện giữa thế gian, thì có thể
khiến cho chư Thiên chán ngán năm thứ dục lạc, như Thiên Đế Thích
và Diễm-ma Luân vương, tuy dục lạc tuyệt diệu hiện bày trước mắt mà
có thể sinh lòng chán ngán rời bỏ, cho nên chỉ nói đến Vô học. Lại nữa,
nếu bậc A-la-hán xuất hi ện giữa thế gian, thì có thể làm cho thế gian
lắng nghe chánh pháp, vật báu của Bồ đề phần thảy đều dồi dào đầy
đủ, như thuyền báu giữa biển rộng t ùy theo nơi chốn mà đến, cho nên
chỉ nói đến Vô học. Lại nữa, nếu bậc A-la-hán xuất hiện giữa thế gian,
thì tất cả hữu tình thảy đều hưởng thụ niềm vui, như làn mưa ngọt ngào
tưới xuống thì cấy cày gieo trồng được mùa bội thu, cho nên chỉ nói đến
Vô học. Bởi vì các loại nhân duyên như vậy, cho nên bậc chư Thiên chỉ
nói đến Vô học.
Hỏi: Trời Tam Thập Tam là khen ngợi nói đến tất cả A-la-hán,
hay là nên phần ít?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Khen ngợi nói đến tất cả, bởi
vì chư Thiên cõi ấy thích khen ngợi  phẩm đức của người khác, các A-
la-hán đã hoàn thành việc làm c ủa mình thật là hiếm có, cho nên đều
khen ngợi nói đến. Lại có người nó i: Không khen ngợi nói đến tất cả.
Nguyên cớ thế nào? Bởi vì có hàng trăm ngàn A-la-hán, dựa vào trong
hang núi mà nhập tịch diệt, những người cùng cư trú hãy còn không biết
744 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
được, huống gì trời - người khác cách xa mà cùng nhau khen ngợi nói
đến hay sao?
Hỏi: Khen ngợi nói đến những A-la-hán nào?
Đáp: Như trong kinh này đã khen ngợi nói đến. Nghĩa là A-la-
hán tạo tác tăng trưởng về nghiệp danh dự, thì chư Thiên khen ngợi nói
đến bậc ấy; nếu không tạo tác về nghiệp danh dự, giả sử có tạo tác mà
không tăng trưởng, thì chư Thiên không khen ngợi nói đến. Lại nữa, nếu
có người sang trọng mà xuất gia, thì chư Thiên khen ngợi nói đến người
ấy, như Vương tử họ thích … Lại nữa, nếu có người giàu có - công đức to
lớn, thì chư Thiên khen ngợi nói đến người  ấy, như Vô Diệt… Lại nữa,
nếu có người Đại trí làm lợi ích cho người khác không biết mệt mỏi,
thì chư Thiên khen ngợi nói đến người ấy, như Xa-lợi-tử… Lại nữa, nếu
người có năng lực họ trì Phật pháp, mọi người cùng đến quy y, thì chư
Thiên khen ngợi nói đến người ấ y, như Ẩm Quang… Lại nữa, nếu có
người lúc sinh ra làm chấn động trời đa át, hiện bày ánh sáng rực rỡ, thì
chư Thiên khen ngợi nói đến người ấy. Lại nữa, nếu có người xuất gia
tinh tiến chịu khó khổ hạnh, có thể làm điều khó làm, hộ trì Phật pháp,
lợi ích cho người - trời, thì chư Thiên khen ngợi nói đến người ấy, những
bậc A-la-hán khác thì chư Thiên không khen ngợi nói đến.
Hỏi: Người tăng thượng mạn, chư Thiên biết hay không?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Có biết và không biết. Nghĩa
là người dựa vào công đức thù thắng mà khởi lên tăng thượng mạn, thì
chư Thiên không biết được; nếu người dựa vào công đức kém cỏi mà
khởi lên tăng thượng mạn, thì chư Thi ên sẽ biết. Lại nữa, nếu người
dựa vào công đức vi diệu mà khởi  lên tăng thượng mạn, thì chư Thiên
không biết được; nếu người dựa vào công đức thô thiển mà khởi lên tăng
thượng mạn, thì chư Thiên sẽ biết. Lại nữa, nếu người dựa vào công đức
của cõi trên mà khởi lên tăng thượng mạn, thì chư Thiên không biết
được; nếu người dựa vào công đức của cõi dục mà khởi lên tăng thượng
mạn, thì chư Thiên sẽ biết... Có sư khác nói: Người tăng thượng mạn,
chư Thiên không biết được. Như Thiên Đế Thích vào lúc thế gian không
có Phật, nếu thấy ngoại đạo ở nên mình nơi vắng vẻ, liền đi đến chỗ ấy
quan sát - lễ lạy cung kính, nói là Như Lai. Đế Thích hãy còn như vậy,
huống hồ những Thiên chúng khác hay sao?
Hỏi: Những người phạm giới, chư Thiên biết hay không?
Đáp: Có biết và không biết. Nghĩa là phạm vào giới thô nặng, thì
chư Thiên sẽ biết; nếu phạm vào giới  vi tế, thì chư Thiên không biết
được.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 745  
www.daitangkinh.org  
Như trong kinh nói: “Các quan phụ ta ù của nước Ma-kiệt-đà, có
người là Hóa pháp điều phục, có người là Pháp tùy pháp hành…” cho
đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì cần phải phân biệt nghĩa lý trong kinh. Nghĩa là kinh
Thắng Uy nói như vậy: “Nên thời Đức Phật ở tại rừng Quận-thị-ca thuộc
ấp Na-địa-ca, lúc ấy nước Ma-kiệt-đà có tám vạn bốn ngàn vị quan phụ
tá, qua đời cùng nên lúc”. Có người nói : Vì dịch bệnh cho nên họ mạng
chung. Có người nói: Họ bị vua Vị Sinh Oán (A-xà-thế) giết hại. Nghĩa
là Vị Sinh Oán giết hại vua cha rồi, cũng giết hại tám vạn bốn ngàn vị
quan phụ tá. Các quyến thuộc của họ đến chỗ A-nan nói lời như vậy: Ở
ấp đó thuộc nước kia có nhiều người tin Phật, khi thân hoại mạng chung
thì Đức Như Lai đều ghi nhận là họ sinh vào những nơi chốn như thế;
tám vạn bốn ngàn vị quan hầu cận c ủa vua trước ở nước Ma-kiệt-đà
cũng đều tin Phật, nay đã qua đời  nhưng chưa được Đức Thế Tôn ghi
nhận về nơi chốn mà họ sinh đến, chỉ mong thưa thỉnh giúp cho! A-nan
nhận lời của họ, vào sáng sớm hôm sa u đi đến chỗ của Đức Như Lai,
đảnh lễ dưới hai chân rồi lùi lại đứng về nên bên, cung kính chắp tay
hiện rõ tướng thân ái, phương tiện thưa thỉnh rằng: Ở ấp đó thuộc nước
kia có nhiều người tin Phật, khi thân hoại mạng chung thì Đức Phật ghi
nhận nơi sinh của họ, vua Ảnh-kiên va ø tám vạn bốn ngàn vị quan của
nước Ma-kiệt-đà cũng đều tin Phật,  nay đã mạng chung mà Đức Như
Lai không ghi nhận, các quyến thuộc của họ sinh tâm sấu não, nếu đức
Phật không ghi nhận nơi chốn sinh đến cho họ, thì e rằng quyến thuộc
của họ khởi tâm trách móc căm giận, chỉ mong đức Thế Tôn xét thương-
mà ghi nhận cho họ! Vả lại, Đức Phật thành tựu quả vị đẳng chánh Giác
tại nước Ma-kiệt-đà này, nơi ấy có ân nặng và vua Ảnh-kiên tin sâu sắc
vào Tam bảo, cung kính cúng dường chưa từng có gì thiếu xót, cho nên
Đức Thế Tôn nhất định tùy thuận ghi nhận cho họ. Đức Phật thương xót
họ cho nên yên lặng nhận lời, liền mang y bát đi vào ấp Na-địa-ca, khất
thực đúng như pháp, thọ thực xong trở về đến rừng Quận-thị-ca, thu xếp
y bát, rửa tay chân rồi đi va øo phòng nghỉ ngơi, trải chỗ ngồi mà ngồi,
thân yên-ý định, bằng lòng tư duy, quán xét nơi chốn sinh về của các vị
quan nước Ma-kiệt-đà
Hỏi: Đức Phật đối với các pháp thì lúc vừa mới khởi tâm, trí kiến
vô ngại tự nhiên mà chuyển, vì sao phải đi vào phòng để tập trung dốc
lòng tư duy quán sát?
Đáp: Bởi vì muốn hiển bày nghiệp  quả hết sức sâu xa, vô cùng
746 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
vi tế, khó hiểu biết được, khó biểu hiện rõ ràng, khó thấy hiện rõ ra, vì
vậy trong tất cả ba Tạng giáo pháp thì tạng Tỳ-nại-da thật là vô cùng
sâu xa, phần nhiều trình bày về tư ớng sai biệt của nghiệp quả. Trong
các kinh nói về nơi chốn của nghiệp quả thật là hết sức sâu xa, hai loại
Hành-Hữu trong mười hai chi thật là vô cùng sâu xa, trí lực về tự nghiệp
trong mười Lực của Phật thật là hết sức sâu xa, nghiệp uẩn thứ tư trong
tám uẩn này thật là vô cùng sâu xa, nghiệp quả của hữu hình thật là hết
sức sâu xa trong bốn điều khó suy nghĩ, cho nên Đức Phật phải đi vào
phòng để tập trung dốc lòng tư duy quán sát. Lại nữa, Đức Phật muốn
biểu hiện rõ ràng về thân tâm- nhân quả, chướng ngại- đối trị, mạng
chung - thọ sinh của các vị quan nước  Ma-kiệt-đà, tất cả đếu có các
loại sai biệt, cho nên phải đi vào phòng tập trung dốc lòng tư duy quán
sát. Lại nữa, người cần phải tiếp nhận cảm hóa hãy còn chưa tập trung,
nghĩa là Đức Phật thuyết pháp khô ng phải là vì nên người, như Long
Vương tuôn mưa chắc chắn tưới thấm khắp nơi vì chờ đợi vô lượng hữu
hình cần phải cảm hóa, cho nên tạm thời đi vào phòng để lắng lòng tư
duy. Lại nữa, bởi vì thiên tử tha ùng uy hãy còn c hưa đến, nghĩa là vua
Ảnh-kiên bị con trai giết hại rồi sinh vào nhà của Đa Văn Thiên , tên
gọi là Thắng Uy, thiên tử ấy nghe Đức Như Lai nói về nơi sinh sai biệt
của các quan phụ tá, thì nhất định phải đến lắng nghe tiếp nhận, vì chờ
đợi Thiên tử ấy cho nên Đức Phật tạm thời phải đi vào phòng. Lại nữa,
vì muốn làm cho A-nan kính trọng đối với giáo pháp, nghĩa là nếu vì
điều ấy mà thuyết pháp nên cách kinh suất, thì A-nan không kính trọng
sâu sắc đối với giáo pháp, muốn làm cho khao khát và ngưỡng mộ được
nghe thì nhất định thọ trì tư duy đú ng như lý để nói rộng ra cho người
khác biết, cho nên Đức Phật tạm thời đi vào phòng lắng lòng tư duy.
Lại nữa, bởi vì đoạn trừ tâm lý kiêu mạn của người ngu, nghĩa là người
không có trí thì thật sự không hiểu bi ết gì, mà ôm lòng ngạo mạn cho
là thông minh, nếu người khác thưa hỏi thì không quán sát nông sâu mà
vội vàng trả lời nên cách kinh suất, Đức Phật muốn đoạn trừ tâm lý kiêu
mạn ấy, cho nên tự mình biểu hiện trí ki ến đối với tất cả các pháp tùy
vận dụng mà chuyển, nếu được người khác hỏi han thì hãy còn tư duy
kỹ càng, khoan thai mà trả lời, huống gì người không có trí hỏi han mà
vội vàng trả lời thì hay sao? Lại nữa, bởi vì Đức Phật muốn tự mình biểu
hiện về pháp của bậc thiệân sĩ, nghĩa là các bậc thiện sĩ có ba loại tướng,
tức là do khéo tư duy mà tư duy…, cho nên không phải hỏi rồi mà trả lời
nên cách tùy tiện. Lại nữa , Bởi vì Đức Phật muốn tự mình biểu hiện về
tướng của người trí, nghĩa là những người trí tư duy kỹ càng rồi mới nói,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 747  
www.daitangkinh.org  
cho nên Đức Phật được thưa hỏi nhưng vẫn lắng lòng tư duy.
Có người đưa ra cách nói này: “Đức Phật muốn đi vào phóng để
dạo chơi trong cảnh giới của tĩnh lự, cho nên A-nan thưa hỏi mà không
trả lời. Lúc bấy giờ vào khoảng xế chiều, Đức Phật từ trong Định mà
đứng dậy, đi ra đến giữa đại chúng, trải chỗ ngồi như thường lệ, khoan
thai mà ngồi. Tôn giả A-nan tiến lên đến trước Đức Phật, đảnh lễ dưới
hai chân, chắp tay cung kính mà thưa với Đức Phật rằng: Hôm nay Đức
Như Lai đi lại ung dung, gương mặt th ật thanh lịch, các căn vắng lặng
nhất định là dạo chơi trong cảnh gi ới tĩnh lự tiếp nhận niềm vui của
pháp hiện có, lời con thưa thỉnh tr ước đây, chỉ mong Đức Thế Tôn nói
cho con biết! Đức Phật bảo với A-nan: Đúng như vậy! như ông đã nói,
lắng nghe kỹ càng và hãy cố gắng suy nghĩ, ta sẽ nói cho ông biết, tám
vạn bốn ngàn vị quan phụ tá ở nước Ma-kiệt-đà đã mạng chung, có
người là Hóa pháp điều phục, có người là pháp tùy pháp hành, đều đoạn
trừ ba kiết, đạt được quả dự lưu không còn lui sụt nữa, chắc chắn hướng
đến bồ đề, cuối cùng có bảy lần trở lại, trở lại chốn trời-người bảy lần,
lưu chuyển qua lại làm thành giới hạn của khổ đau, nên loại sinh vào
cõi trời tứ đại vương chúng, như vậy cho đến nên loại sinh linh vào trong
chúng đồng phần của cõi tha hóa tự tại, cho đến nói rộng ra”
Hỏi: Quan phụ tá có nghĩa là gì?
Đáp: Họ luôn luôn hộ trì Phật-Pháp-Tăng bảo khiến cho không có
gì giảm sút, cho nên gọi là phụ tá. Lại nữa, vì họ đều là những người
cung cấp hầu hạ trong cung vua Tần- tỳ-sa-la, cho nên gọi là phụ tá.
Lại nữa, họ đều là những người giúp đỡ vua Tần-tỳ-sa-la thâu nhiếp
nuôi dưỡng dân chúng trong nước, cho nên gọi là phụ tá. Lại nữa, họ là
những người từ đời trước đã từng được đặt tên, nghĩa là “Xưa có vị vua,
đầy đủ bảy báu, làm vị vua cai quản bốn châu thiên hạ, dẫn đầu tám
vạn bốn ngàn người phụ tá, cưỡi hư không để dạo chơi khắp nơi. Lúc ấy
những vòng xe báu bỗng nhiên dừng lại, không vận hành nữa, nhà vua
liền kinh sợ nói với các quan rằng: Mong là không phải mất đi ngôi vị,
có lẽ mạng sống hết rồi chăng? Thần cây Bồ-đề ngửa mặt thưa với nhà
vua rằng: Từ đây xuống dưới không xa, có cây Bồ-đề, chư Phật dựa vào
cây đó mà thành tựu quả vị Đa úng chánh giác, không nên ở phía trên
cưỡi hư không mà đi. Nhà vua nghe liền hạ xuống đảnh lễ sám hối nhận
lỗi, cùng với những người phụ tá cung kính vòng quanh cây về phía
bên phải, thiết lễ cúng dường rồi theo đường khác mà đi, Chuyển luân
vương luc ấy nay chính là vua Ảnh-ki ên, tám vạn bốn ngàn phụ tá lúc
ấy nay là những vị quan bị Vị Sinh Oán giết hại. “Vì vậy, biết rằng phụ
748 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
tá là tên gọi đời trước, trong ki nh tuy nói như vậy mà không phân biệt
về nghĩa ấy, kinh là nơi y cứ ca ên bản của luận này, trong kinh không
giải thích thì nay cần phải giải thích, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Vì sao những người ấy gọi là hóa pháp điều phục? Vì sao
những người ấy gọi là pháp tùy pháp hành?
Đáp: Nếu ở trong loài trời mà thấy pháp thì gọi là hóa pháp điều
phục, nếu ở trong loài người mà tha áy pháp thì gọi là pháp tùy, pháp
hành. Lại nữa nếu không thọ trì giới ma ø thấy pháp thì gọi là hóa pháp
điều phục, nếu thọ thì trì giới mà tha áy pháp thì gọi là pháp tùy pháp
hành. Lại nữa, nếu ở trong loài người  gieo trồng các căn thiện, cũng
làm cho thành thục, về sau sinh trong loài trời đạt được giải thoát thì gọi
là hóa pháp điều phục, nếu ở trong loài người gieo trồng các căn thiện,
cũng làm cho thành thục, ngay ở trong loài người đạt được giải thoát thì
gọi là pháp tùy pháp hành. Lại nữa, nếu ở trong loài người tu căn thiện
thuận quyết trạch phần, về sau sinh trong loài trời được thông đạt thì gọi
là hóa pháp điều phục, nếu ở trong loà i người tu căn thiện thuận quyết
trạch phần, ngay từ trong loài người được  thông đạt thì gọi là pháp tùy
pháp hành. Lại nữa, nếu ở trong loài người tu đạo gia hạnh, về sau sinh
trong loài trời tiến vào chánh tánh ly sinh thì gọi là hóa pháp điều phục,
nếu ở trong loài người tu đạo gia hạnh, ngay từ trong loài người tiến vào
chánh tánh hy sinh thì gọi là pháp tùy pháp hành. Lại nữa, nếu ở trong
loài người tu căn thiện thực hành đế, về sau sinh trong loài trời đạt được
hiện quán về đế thì gọi là hóa pháp điều phục, nếu ở trong loài người tu
căn thiện thực hành đế, ngay từ trong loài người đạt được hiện quán về
đế thì gọi là pháp tùy pháp hành. Lại nữa, nếu ở trong loài người tu sửa
căn thiện, về sau sinh trong loài trời thấy được thanh tịnh thì gọi là hóa
pháp điều phục, nếu ở trong loài người tu sửa căn thiện, ngay từ trong
loài người thấy được thanh tịnh thì gọi là pháp tùy hành. Lại nữa,  nếu
ở trong loài người thọ giới nhờ tên gọi, về sau sinh trong loài trời đạt
được giới mà bậc thánh yêu quý th ì gọi là hóa pháp điều phục, nếu ở
trong loài người thọ giới nhờ tên gọi, ngay từ trong loài người đạt được
giới mà bậc thánh yêu quý thì gọi là pháp tùy pháp hành. Lại nữa, nếu
ở trong loài người có được luật nghi biệt  giải thoát tĩnh lự, về sau sinh
trong loài trời đạt được luật nghi vô lậu thì gọi là hóa pháp điều phục,
nếu ở trong loài người có được luật nghi biệt giải thoát tĩnh lự, ngay từ
trong loài người đạt được luật nghi vô lậu thì gọi là pháp tùy pháp hành.
Lại nữa, nếu ở trong loài người thọ gi ới tác ý, về sau sinh trong loài
trời đạt được giới của pháp vốn như vậy thì gọi là hóa pháp điều  phục
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 749  
www.daitangkinh.org  
nếu ở trong loài người thọ giới tác ý, ngay từ trong loài người đạt được
giới của pháp vốn như vậy thì gọi là pháp tùy pháp hành. Lại nữa, nếu
ở trong loài người đạt được giới  tăng thượng-tâm học tăng thượng, về
sau sinh trong loài trời đạt được tuệ học tăng thượng thì gọi là hóa pháp
điều phục, nếu ở trong loài người đạt  được giới tăng thượng-tâm học
tăng thượng, ngay từ trong loài người đạt được tuệ học tăng thượng thì
gọi là pháp tùy pháp hành. Lại nữa, nếu ở trong loài người tu chi dự lưu,
về sau sinh trong loài trời đạt được quả dự lưu thì gọi là hóa pháp điều
phục, nếu ở trong loài người tu chi dự lưu ngay từ trong loài người đạt
được quả dự lưu thì gọi là pháp tùy pháp hành. Lại nữa, nếu ở trong loài
người có được niềm tin thế tục, về sau sinh trong loài trời được chứng
tịnh thì gọi là hóa pháp điều phục, nếu ở trong loài người có được niềm
tin thế tục, ngay từ trong loài người được chứng tịnh thì gọi là pháp tùy
pháp hành. Lại nữa, nếu ở trong loài người tu ba mươi bảy pháp phần
Bồ đề, về sau sinh trong loài trời đạt được đầy đủ thì gọi là hóa pháp
điều phục, nếu ở trong loài người tu ba mươi bảy pháp phần Bồ đề, ngay
từ trong loài người đạt được đầy đủ thì gọi là pháp tùy pháp hành.
Hỏi: Tại sao trong loài trời được  thấy pháp thì gọi là hóa pháp
điều phục, ngay từ trong loài người được thấy pháp thì gọi là pháp tùy
pháp hành?
Đáp: Bởi vì nếu ở trong loài trời được thấy pháp thì tu gia hạnh ít,
nếu ở trong loài người được thấy pháp thì tu nhiều gia hạnh. Nghĩa là ở
trong loài người được thấy pháp, trước hết phải chịu khó cung kính cúng
dường thầy bạn, tụng tố-đát-lãm, học  tỳ-nại-da, lắng nghe tiếp nhận
quyết trạch A-tỳ-đạt-ma, từ duy quán sát đối với tự tướng và cọng tướng
của tất cả các pháp, được thua àn phục rồi đi đến chốn núi rừng ở nơi
vắng vẻ yên lặng đầu đêm - cuối đêm trừ bỏ ngủ nghĩ, dần dần còn thọ
trì bảy pháp đại-tiêu, bắt đầu từ lúc mặt trời lặn đến lúc mặt trời mọc,
ngồi kiết già và giữ cho đỉnh đầu yên lặng, đi lại thì cầm pháp trượng,
tinh tiến tràn đầy, buộc niệm tư duy mới tiến va øo thánh đạo. Đó là do
nhiều pháp gia hạnh như vậy, cho nên gọi là pháp tùy pháp hành. Nếu
ở trong loài trời được thấy pháp, thì do xưa kia ở trong loài người đã có
văn-tư-tu cho nên bây giờ tùy ý va än dụng mà thánh đạo hiện rõ trước
mắt. Đó là thọ thân hóa sinh thấy pháp mà điều phục, cho nên lập thành
tên gọi riêng biệt là hóa pháp điều phục.
Thế nào là đa dục? Cho đến nói rộng ra
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt nghĩa l ý trong kinh nghĩa là trong kinh
750 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nói có nhiều ham muốn, có không vui  đủ. Trong kinh tuy nói như vậy
nhưng không biệt về nghĩa lý ấy, kinh là nơi y cứ căn bản của luận này,
điều trong kinh không giải thích thì nay cần giải thích, cho nên soạn ra
phần luận này.
Hỏi: Thế nào là đa dục?
Đáp: Những điều ham muốn-đa õ ham muốn-đang ham muốn, đó
gọi là nhiều ham muốn. Luận sư của bản luận này có được sự thiện xảo
đối với danh nghĩa khác nhau, cho nên dùng các loại tên gọi để biểu
hiện rõ ràng về nhiều ham muốn, lời văn tuy có khác mà thể không có
gì khác biệt.
Hỏi: Thế nào là không vui đủ?
Đáp: Những điều không vui, không vui như nhau, không vui cùng
khắp, không cùng vui, không đáng vui, đó gọi là không vui đủ. Luận sư
của bản luận này có được sự th iện xảo đối với danh nghĩa khác nhau,
cho nên dùng các loại tên gọi để biểu hiện rõ ràng về không vui đủ, lời
văn tuy có khác mà thể không có gì khác biệt.
Nhiều ham muốn và không vui đủ có gì sai biệt? Cho đến nói rộng
ra
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định rõ ràng.
Nghĩa là hai pháp này lần lượt chuyển tiếp tương tự, thấy kẻ nhiều hàm
muốn thì người thế gian cùng nói là không vui đủ, thấy người không vui
đủ thì người thế gian cùng nói là nhiều ham muốn. Hoặc có người sinh
nghi hai pháp này là nên vì làm cho mối nghi ấy được quyết định, hiển
bày hai loại này có nghĩa khác nhau, cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi:  Nhiều ham muốn và không vui đủ có gì sai biệt?
Đáp: Đối với sắc-thanh- hương vị-xúc, áo quần-ăn uống-gường
ghế-thuốc thang và những vật dụng c ủa cải đáng yêu khác chưa có
được, những phương tiện mong cầu-tìm kiếm-nhớ tưởng, đó gọi là nhiều
ham muốn. Trong này, đối với sắc-t hanh-hương-vị-xúc đáng yêu chưa
có được, dựa theo người tại gia mà nói, thì họ rong ruổi khắp nơi tìm cầu
đối với sắc-thanh... đáng yêu chưa  có được, nghĩa là người làm nông
thì tìm cầu ruộng vườn-trâu dê, tích trừ các vật dụng cung cấp cho đời
sống như áo, quần, nhà cửa, thóc lúa,... nếu là người giàu sang thì họ
mưu cầu địa vị-lãnh thọ-thành ấp-voi  ngựa, châu báu và các loại dục
lạc. Đối với áo quần, ăn uống, gườ ng ghế, thuốc thang và những vật
dụng của cải khác chưa có được, dựa theo người xuất gia mà nói, thì họ
mưu cầu các loại như y bát, phòng ốc, vật dụng của cải và đệ tử... chưa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 751  
www.daitangkinh.org  
có được. Những sự mong cầu... thì t ên gọi tuy có khác mà thể không
có gì sai khác, bởi vì đều là biểu hiện rõ ràng về nghĩa của nhiều ham
muốn. Đối với sắc-thanh-hương-vị-xúc, áo quần, ăn uống, gường ghế,
thuốc thang và những vật dụng của cả i đáng yêu khác đã có được, mà
lại còn mong mỏi, còn ham muốn, còn ưu thích, còn mưu cầu đó gọi là
không vui đủ. Trong này, đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc đáng yêu đã
có được, dựa theo người tại gia mà nói, thì họ đối với sắc thanh... đáng
yêu đã có được mà không sinh lò ng vui đủ, lại mong cầu thêm nữa,
nghĩa là người làm nông đối với ruộng vườn... có được nên lại mong có
hai, cho đến nói rộng ra, nếu là người giàu sang thì đối với địa vị, hơn
người... có được nên lại mong có hai, cho đến nói rộng ra, đối với áo,
quần, ăn uống, gường ghế, thuốc thang và những vật dụng của cải khác
đã có được, dựa theo người xuất gia mà nói, thì họ đối với áo quần... đã
có được mà không sinh lòng vui đủ, lại mong cầu thêm nữa, nghĩa là đối
với y bát, phòng ốc, vật dụng của cải và đệ tử... có được lại mong có hai,
cho đến nói rộng ra. Những sự mong cầu thêm... thì tên gọi tuy có khác
mà thể không có gì sai khác, bởi vì đều là biểu hiện rõ ràng về nghĩa
của không vui đủ. Sự sai biệt như vậy, là hiển bày về nhiều ham muốn,
những phương tiện mong cầu tìm kiếm-nhớ tưởng, thì nhiều ham muốn
là nhân của những sự mong cầu nếu tâm không yêu thích thì không có
những sự mong cầu, và hiển bày về không vui đủ, lại còn mong mỏi,
còn ham muốn, còn ưa thích, còn mưu cầu, thì không vui đủ, là nhân của
những mong mỏi thêm nữa... Đây chính la ø biểu hiện rõ ràng về nhiều
ham muốn và không vui đủ, tuy cùng lấy căn bất thiện là tham để làm
tự tánh, mà dựa vào cảnh chưa có được đã có được để phát khởi, cho
nên có sai biệt.
Có người đưa ra cách nói na øy, không vui đủ là nhân, nhiều ham
muốn là quả, trong này nhân-quả biểu hiện rõ ràng cho nhau. Hoặc có
người nói: Mong ầu là nhiều ham muốn, tìm kiếm là không vui đủ. Lại
có người nói khó thỏa mãn là bởi vì nhiều ham muốn, nhiều mong cầu,
khó nuôi dưỡng là bởi vì không vui đủ, thích chọn lựa. Có sư khác nói:
Nhiều ham muốn chỉ thuộc về ý địa, bởi vì duyên với vị lai, không vui
đủ gồm cả sáu thức thân, bởi vì duyên với hiện tại.
Lời bình: nên đưa ra cách nói này: hai loại này đều là tất cả căn
bất thiện tham của cõi dục, đều gồm cả sáu thức, nghĩa là tất cả hai
loại khiến cho đối với cảnh giới của sắc thanh... đã có được mang nghĩa
không vui đủ, gọi là không vui đủ, khiến cho đối với cảnh giới của sắc
thanh... chưa có được mang nghĩa nhiều mong cầu, gọi là nhiều ham
752 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
muốn. Vì vậy, hai loại này đều chung c ho cõi dục, sáu thức đều phát
khởi căn bất thiện tham.
Thế nào là thiểu dục? Cho đến nói rộng ra
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn phân biệt nghĩa lý trong kinh nghĩa là ktrong kinh
nói có ít ham muốn, có biết vừa đủ. Trong kinh tuy nói như vậy mà
không phân biệt về nghĩa lý ấy, kinh là nơi y cứ căn bản của luận này,
điều trong kinh không giải thích thì nay cần phải giải thích. Lại nữa,
trước nói nhiều ham muốn và không vui đủ, nay muốn nói đến pháp đối
trị gần của chúng, cho nên soạn ra  phần luận này.
Hỏi: Thế nào là ít ham muốn?
Đáp: Những điều không ham muốn, không quá ham muốn, không
đáng ham muốn, đó gọi là ít ham muốn. Lu ận sư của bản luận này có
được sự thiện xảo đối với danh nghĩa khác nhau, cho nên dùng các loại
tên gọi để biểu hiện rõ ràng về ít ham muốn, lời văn tuy có khác mà thể
không có gì sai khác.
Hỏi: thế nào là vui vừa đủ?
Đáp: Những niềm vui, vui như nhau, vui cùng khắp, quá vui và
đáng vui, đó gọi là vui vừa đủ. Luận sư  của bản luận này có được sự
thiện xảo đối với danh nghĩa khác nhau, cho nên dùng các loại tên gọi
để biểu hiện rõ ràng về vui vừa đủ, l ời văn tuy có khác mà thể không
có gì sai khác.
Ít ham muốn và vui vừa đủ có gì sai biệt? Cho đến nói rộng ra
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định rõ ràng.
Nghĩa là hai pháp này lần lượt chuyển tiếp tương tự, thấy người ít ham
muốn thì người thế gian cùng nói là vui vừa đủ, thấy người vui vừa đủ
thì người thế gian cùng nói là ít ham muốn. Hoặc có người sinh nghi hai
pháp này là nên vì làm cho mối nghi  ấy được quyết định, hiển bày hai
loại này có nghĩa khác nhau cho nên soạn ra phần luận này.
Hỏi: Ít ham muốn và vui vừa đủ có gì sai biệt?
Đáp: Đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, áo quần, ăn uống, gường
ghế, thuốc thang và những vật dụng của cải đáng yêu khác chưa có
được, đều không mong cầu, không đòi hỏi, không nhớ tưởng, không tìm
cách để có được, đó gọi là ít ha m muốn. Trong này đối với sắc, thanh,
hương, vị, xúc đáng yêu chưa có được , dựa theo người tại gia mà nói,
thì họ không sinh lòng mong cầu đối với sắc, thanh... đáng yêu chưa có
được, nghĩa là người làm nông thì không sinh lòng mong cầu đối với địa
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 41 753  
www.daitangkinh.org  
vị hơn người... Đối với áo quần, ăn uống, gường ghế, thuốc thang và
những vật dụng của cải khác chưa có được, dựa theo người xuất gia mà
nói, thì họ không sinh lòng mong cầu đối với y bát, phòng ốc, vật dụng
của cải và đệ tử... chưa có đượ c. Những sự không mong cầu... thì tên
gọi tuy có khác mà thể không có gì khác nhau, bởi vì đều là biểu hiện
rõ ràng về nghĩa của ít ham muốn.
Hỏi: Vì sao trong này hỏi về ít ham muốn mà lại trả lời là không
ham muốn?
Đáp: Sắc, Thanh... và đặt dụng của cải đáng yêu chưa có được,
tổng quát có hai loại: Như pháp và không như pháp. Đối với như pháp thì
có ham muốn, đối với không như pha ùp thì không sinh lòng ham muốn.
Lại nữa, đối với điều gì cần tiếp nhận thì có ham muốn, đối với điều gì
không nên tiếp nhận thì không sinh l òng ham muốn. Lại nữa, đối với
điều gì có thể ngăn bớt khổ đau thì có ham muốn, đối với điều gì tăng
thêm phiền não thì không sinh lòng ham muốn. Lại nữa, đối với mong
cầu phạm hạnh thì có ham muốn, đối  với mong cầu tham dục - mong
cầu quả báo - mong cầu tà phạm hạnh thì không sinh lòng ham muốn.
Lại nữa, đối với việc làm lợi íc h cho người khác thì có ham muốn. Đối
với với việc làm gây tổn hại cho người khác thì không sinh lòng ham
muốn. Nên biết trong này nói không sinh lòng ham muốn, nghĩa là ham
muốn bất thiện; có ham muốn, đó là ham muốn thuộc về thiện.
Đối với sắc, thanh, hương, vị, xúc, áo quần, ăn uống, giường ghế,
thuốc thang và những vật dụng của cải đáng yêu khác đã có được, đều
không mong cầu nữa - không ham muốn nữa  - không ưa thích nữa -
không theo duổi nữa, đó gọi là vui vừa  đủ. Trong này, đối với sắc,
thanh, hương, vị, xúc đáng yêu đã có được, dựa theo người tại gia mà
nói, thì họ sinh lòng vui vừa đủ đối với sắc, thanh... đáng yêu đã có được
cho nên không mong cầu thêm nữa, nghĩa là người làm nông đối với
ruộng vườn... hễ có được đầy đủ thì sinh lòng; vui vừa đủ, không mong
cầu thêm nữa; nếu là người giàu sa ng, thì đối với địa vị hơn người...
tùy theo những gì đã có được thì sinh lòng vui vừa đủ, không mong cầu
thêm nữa. Đối với áo quần, ăn uống, giường ghế, thuốc thang và những
vật dụng của cải khác đã có được, dựa theo người xuất gia mà nói, thì
họ sinh lòng vừa đủ đối với áo quần... đã có được, cho nên không mong
cầu thêm nữa, nghĩa là đối với y bát, phòng ốc, vật dụng của cải và đệ
tử..., tùy theo những gì đã có được thì sinh lòng vui vừa đủ, không mong
cầu thêm nữa. Những sự không mong cầu thêm nữa... thì tên gọi tuy có
khác mà thể không có gì khác nhau, bởi vì đều là biểu hiện rõ ràng về
754 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
nghĩa của vui vừa đủ.
Sự sai biệt như vậy, là hiển bày ít ham muốn, không mong cầu
- không theo đuổi, cho đến nói rộng ra, thì ít ham muốn chính là nhân
của không mong cầu - không theo đuổi..., bởi vì nếu tâm có yêu thích
thì có mong cầu - theo đuồi... và hiển bày về vui vừa đủ, không mong
cầu thêm nữa... thì vui vừa đủ chính là nhân của không mong cầu thêm
nữa..., bởi vì nếu tâm có tham thì có mong cầu thêm nữa... Đây chính là
biểu hiện rõ ràng vể ít ham muốn và vui vừa đủ, tuy cùng lấy căn thiện
vô tham để làm tự tánh, mà dựa vào cảnh chưa có được – đã có được để
phát khởi, cho nên có sai biệt.
Có người đưa ra cách nói này: Vui vừa đủ là nhân, ít ham muốn
là quả, trong này nhân - quả biểu hiện rõ ràng cho nhau. Hoặc có người
nói: Không mong mỏi ham muồn là ít ham muốn, không theo đuổi mong
cầu là vui vừa đủ. Lại có người nói: Dễ thỏa mãn là bởi vì ít ham muốn
- ít mong cầu, dễ nuôi dưỡng là bởi vì vui vừa đủ - không chọn lựa. Có
su khác nói: Ít ham muốn chỉ thuộc về ý địa, bởi vì duyên với vị lai; vui
vừa đủ gồm chung sáu thức thân, bởi vì duyên với hiện tại.
Lời bình: Nên đưa ra cách nói như va äy: Hai loại này đều là hệ
thuộc ba cõi và không có hệ thuộc, căn thiện vô tham đều gồm chung
sáu thức, nghĩa là tất cả hai loại khiến cho đối với cảnh giới của sắc,
thanh... đã có được sinh ra nghĩa vui vừa đủ, gọi là vui vừa đủ; khiến cho
đối với cảnh giới của sắc, thanh... chưa có được mang nghĩa ít mong cầu,
gọi là ít ham muốn. Vì vậy, hai loại này đểu gồm cả hệ thuộc ba cõi và
không hệ thuộc, sáu thức đều phát khởi căn thiện vô tham.
Nên biết trong này có lúc ít ham muốn mà gọi là nhiều ham muốn,
như chỉ cần nên lạng thuốc thì có thể giúp ích đầy đủ, nhưng lại mong
cầu hai lạng... Có lúc nhiều ham muốn mà gọi là ít ham muốn, như cần
có trăm ngàn các loại vật dụng cung  cấp cho đời sống thì mới có thể
giúp ích đầy đủ, nhưng chỉ mong muốn chừng ấy chứ không mong cầu
nhiều thêm nữa. Có lúc ít mong cầu mà gọi là không vui đủ, như có
được nên ít đồ vật đã có thể giúp ích đầy đủ, nhưng lại mong cầu ít hơn
nữa. Có lúc nhiều lại mong cầu mà gọi là vui vừa đủ, như có được nên
ít đồ vật thì hoàn toàn chưa giúp íc h đầy đủ, càng cần đến trăm ngàn
thứ cung cấp cho thân mới đủ, nhưng chỉ mong cầu như vậy chứ không
mong cầu nhiều hơn nữa.


„