A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 45

Việt dịch

SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 811  
www.daitangkinh.org  


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA

QUYỂN 45

LUẬN VỀ TƯ (Phần 4)

Thế nào là tánh dị sinh? Cho đến nói rộng ra.
Hỏi: Vì sao soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì ngăn chặn tông chỉ của người khác để hiển bày chánh
nghĩa. Nghĩa là hoặc có người cha áp: Mười tùy miên do kiến khổ mà
đoạn thuộc cõi Dục là tánh dị sinh. Như Phái Độc Tử Bộ, họ nói tánh di
sinh là hệ thuộc cõi Dục, là tánh nhiễm ô, là do kiến mà đoạn, là hành
uẩn tương ưng thâu nhiếp. Hoặc lại có người chấp: Tánh dị sinh không
có thật thể. Như phái thí dụ đã chấ p, vì ngăn chặn cái chấp ấy để hiển
bày tánh dị sinh thật có tự thể. Bởi vì ngăn chặn cái chấp kỳ dị của các
Bộ như vậy, biểu hiện rõ ràng về ch ánh nghĩa cho nên soạn ra phần
luận này.
Trong bản luận này nói về tánh của dị sinh, luận Phẩm Loại Túc
nói về pháp của dị sinh, như nói: “Thế nào là pháp của dị sinh? Nghĩa
là địa ngục bàng sinh - quỷ giới, Bắc Câu-lô-châu và Vô Tưởng Thiên,
nghiệp ở đó - sinh ở đó, đều gọi là pháp của dị sinh”.
Hỏi: Vì sao trong bản luận này nói về tánh của dị sinh chứ không
nói đến pháp của dị sinh, luận phẩm lo ại Túc nói về pháp  của dị sinh
chứ không nói đến tánh của dị sinh?
Đáp: Đều là ý của người soa ïn, luận muốn như vậy. Lại nữa, bỡi
vì luận này - luận kia đều là có cách nói khác. Lại nữa, bởi vì luận này,
luận kia đều nói đến nên loại mà hiển bày lẫn nhau. Lại nữa, tánh của
dị sinh mạnh hơn chứ không phải là pháp của dị sinh, trong bản luận này
lại dựa vào mạnh hơn mà nói. Luận này đã nói đến tánh của dị sinh, cho
nên luận phẩm Loại Túc không nói lại  vấn đề đó. Luận này chưa nói
đến pháp của dị sinh, cho nên luận phẩm loại Túc nói đến Pháp của dị
sinh. Điều này biểu hiện luận kia soạn ra sau luận này. Có người   đưa
812 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
ra cách nói này: Luận kia đã nói về pháp của dị sinh cho nên luận này
không nói lại. Luận kia chưa nói đến tánh của dị sinh, cho nên luận này
nói về vấn đề ấy, điều này biểu hiện luận kia soạn ra trước luận này.
Hỏi: Vì sao gọi là Tánh dị sinh?
Đáp: Tôn giả Thế Hữu đưa ra cách  nói như vậy: “ Có năng lực
làm cho hữu tình ấy khỏi cách nhìn khác loại-phiền não khác loại, tạo
ra nghiệp khác loại, nhận lấy quả kha ùc loại sinh ra khác loại, cho nên
gọi là tánh dị sinh. Lại  nữa, có năng lực làm cho hữu tình rơi vào cõi
khác, hướng về nẽo khác, nhận lấy sinh thân khác, cho nên gọi là tánh
dị sinh. Lại nữa, có năng lực làm cho hữu tình tin theo thầy khác, làm ra
tướng khác, tiếp nhận pháp khác, thực hành công hạnh khác, cầu mong
quả khác nhau, cho nên gọi là tánh dị sinh”. Đại đức nói rằng: “Có năng
lực làm cho hữu tình nương vào cõi-nẽo-sinh-hữu khác chủng loại, phát
khỏi các loại phiền não, điên đảo, tạo tác tăng trưởng các nghiệp, cảm
lấy quả báo của đời sau, luân chuyển trong sinh tử không có phạm vi
giới hạn, cho nên gọi là tanh dị sinh”. Các luận sư A Tỳ Đạt Ma nói
“Phần của dị sinh, thế của dị sinh, cho nên gọi là tánh dị sinh”. Tôn giả
Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Chủng loại của dị sinh cho nên gọi
là tánh dị sinh”. Hiếp tôn giả nói: “D ựa vào dị sinh mà làm ngăn cách
tánh Thánh, cho nên gọi là tánh dị sinh”.
Hỏi: Vì sao gọi là pháp dị sinh?
Đáp: Bởi vì các dị sinh thì c ó pháp này, cho nên gọi là pháp dị
sinh, vì như pháp của Vua, pháp của quan giữa thế gian.
Hỏi: Các pháp của dị sinh thì Thánh gia cũng có, vì sao chỉ lập ra
tên gọi là pháp của dị sinh?
Đáp: Các pháp của di sinh th ì Thánh giả phần nhiều không có,
giả sử có nên ít thì không gọi là pha ùp thánh, bởi vì Thánh giả đối với
pháp ấy có được mà không thuộc về thân thành tựu, không hiện ra trước
mắt, cho nên gọi là pháp dị sinh. Lại  nữa, dị sinh thành tự pháp ấy, có
năng lực làm cho pháp ấy thủ quả và dữ quả. Cho nên gọi là pháp dị
sinh, Thánh giả tuy thành tựu pháp ấy, mà có năng lực làm cho pháp ấy
hướng về nẽo khác, cho nên gọi là pháp dị sinh; Thánh giả tuy thành tựu
pháp ấy, mà không như vậy nên không gọi là pháp Thánh. Lại nữa, tánh
dị sinh là hữu lậu, pháp ấy cũng là hữu lậu, cho nên gọi là pháp dị sinh;
tánh thánh là vô lậu, pháp ấy không phải là hữu lậu, cho nên không gọi
là pháp Thánh. Lại nữa, dị sinh bị pháp dị sinh làm cho che phủ, làm cho
ràng buộc, làm cho mê hoặc, cho nên gọi là pháp dị sinh; Thánh giả thì
không như vậy, cho nên không gọi lá pháp Thánh. Lại nữa, các loại dị
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 813  
www.daitangkinh.org  
sinh tùy thuận với pháp ấy, sinh trưởng pháp ấy cho nên gọi là pháp dị
sinh; Thánh giả thì không như vậy, cho nên không gọi là pháp Thánh.
Hỏi: Tánh dị sinh và pháp dị sinh có gì sai biệt?
Đáp: Tánh dị sinh chỉ là phi sa éc, pháp dị sinh gồm cả sắc, phi
sắc. Tánh dị sinh chỉ là vô kiến, pháp dị sinh gồm cả hữu kiến-vô kiến.
Tánh dị sinh chỉ là vô đối, pháp dị sinh gồm cả hữu đối-vô đối. Tánh dị
sinh chỉ là bất tương ưng, pháp dị sinh gồm cả tương ưng, bất tương ưng.
Tánh dị sinh chỉ là có sở y, không có duyên, không có hành tướng, pháp
dị sinh đều gồm cả hai loại. Ta ùnh dị sinh chỉ là không ô nhiễm, không
có tội, không có dị thực pháp dị sinh đều gồm cả hai loại. Lại nữa, tánh
dị sinh chỉ là vô ký, pháp dị sinh gồm cả thiên, bất thiện và vô ký. Tánh
dị sinh hệ thuộc gồm cả ba cõi, pháp dị sinh chỉ hệ thuộc cối dục, cõi
sắc. Tánh dị sinh chỉ do tu mà đoạn, pháp dị sinh gồm cả do kiến tu mà
đoạn. Lại nữa, tánh dị sinh là nhâ n, pháp dị sinh là quả. Như nhân và
hành uẩn thâu nhiếp, pháp dị sinh do mười tám giới, mười hai xứ, năm
uẩn thâu nhiếp. Lại nữa, tánh dị si nh xả bỏ lúc đạt được khổ pháp trí
nhẫn, pháp dị sinh xả bỏ những lúc khác. Những môn như vậy, đó gọi là
sai biệt giữa tánh và pháp dị sinh
Như Đức Thế Tôn nói: “Tùy tín, tùy pháp hành vượt lên trên
địa phàm phù hợp, chưa đạt được quả dự lưu, chắc chắn không mạng
chung”
Hỏi: Vì sao gọi là địa dị sinh?
Đáp: Tất cả Thánh giả đều gọi là đồng sinh, dị sinh khác với thánh
giả cho nên gọi là dị sinh, dung nạp dị sinh cho nên gọi là địa dị sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì Thánh giả khác với dị sinh cho nên phải gọi
là dị sinh?
Đáp: Tất cả Thánh giả cùng t hông hiểu chân lý, cùng cách nhìn,
cùng mong muốn cho nên gọi là đồng sinh; dị sinh thì không như vậy,
có thể chán ngán hèn mọn cho nên lập ra tên gọi là dị sinh, không cần
phải làm cho khó khăn. Tôn giả thế Hữu đưa ra cách nói như vậy: “Có
thể khỏi cách nhìn khác nhau, phiền não khác loại, có thể tạo ra nghiệp
khác nhau, có thể rơi vào cảnh giới khác nhau, hướng về nẽo khác nhau
… mà thọ sinh, cho nên gọi là địa dị sinh. Lại nữa, có thể tin theo vị thầy
khác nhau, nói rộng ra cho đến mong cầu quả báo khác nhau, cho nên
gọi là địa dị sinh”. Đại Đức nói rằng: “Khác nhau về Chánh pháp và Tỳ
-nại-da, mà thọ sinh cho nên gọi là dị sinh, là nơi các dị sinh trưởng và
nương tựa, gọi là địa dị sinh”.
Hỏi: Thế nào là tánh dị sinh?
814 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: Nếu đối với Thánh Pháp, Thánh Noãn, Thánh Kiến, Thánh
Nhẫn, Thánh Dục, Thánh Tuệ, những điều không đạt được, đã không
đạt được, sẽ không đạt được, đó gọi là tánh dị sinh.
Hỏi: Vì không đạt được khổ pháp tr í nhẫn là tánh dị sinh, hay vì
không đạt được tất cả Pháp Thánh là tánh dị sinh? Giả sử như vậy thì
có gì sai? Nếu không đạt được khổ pháp trí nhẫn là tánh dị sinh, thì Đạo
loại trì đã sinh mà bỏ khổ pháp trí nhẫn, lúc bấy giờ khổ pháp trí nhẫn
không đạt được, phải là tánh dị sin h, vậy thì trú trong tu đạo, vô học
đạo, cũng phải gọi là dị sinh? Nếu  không đạt được tất cả pháp thánh
là tánh dị sinh, thì thuận theo tất cả hữu tình đều gọi là dị sinh, bởi vì
không có Thánh giả thành tựu tất cả pháp thánh, nghĩa là cho đến Đức
Phật cũng không thành tựu Pháp Thánh của Nhị Thừa, và pháp học của
thừa mình, cũng phải gọi là dị sinh?
Đáp: Có người đưa ra cách nói  này: không đạt được khổ pháp trí
nhẫn là tánh dị sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì Đạo loại trì đã sinh mà xả khổ pháp trí nhẫn,
lúc bấy giờ khổ pháp trí nhẫn không đạt được, phải là tánh dị sinh, vậy
thì người trú trong tu đạo, vô hoc đạo, cũng phải gọi là dị sinh?
Đáp: Lúc khổ pháp trí nhẫn sinh ra, làm hại đến sự không đạt
được kia, khiến cho đối với sự tương tục của mình vĩnh viễn không còn
sinh nữa. Người trú trong tu đạo, vô học đạo, đối với phổ pháp trí nhẫn
tuy không thành tự, mà không gọi là không đạt được, cũng không gọi
là đạt được. Như lúc nhãn căn si nh ra, làm hại đến sự không đạt được
kia, khiến cho đối với sự tương tục  của mình vĩnh viễn không còn sinh
nữa. Nhân căn diệt rồi tuy không thành tự, mà không gọi là không đạt
được, cũng không gọi là đạt được. Ở đây cũng như vậy, cho nên không
có sai lầm trước đây. Lại nữa, Đạo loại trí đã sinh, phổ pháp trí nhẫn tuy
không thành tự, mà Thánh tự quá Đăng lưu kia, cho nên không gọi là dị
sinh. Lại người nói: Không đạt được tất cả là tánh dị sinh.
Hỏi: Nếu như vậy thì thuận theo tất cả hữu tình đều gọi là dị sinh,
bởi vì không có Thánh giả thành tựu tất cả pháp Thánh?
Đáp: Tuy không có Thánh giả thành tựu đầy đủ tất cả pháp Thánh,
mà không phải là dị sinh, bởi vì pháp không đạt được kia là Thánh mà
đạt được. Nghĩa là nếu Pháp Tha ùnh trong thân không đạt được, không
lìa đạt được, là tánh dị sinh. Bởi vì  pháp Thánh trong thân thánh giả
không đạt được lìa thành mà đạt được cho nên không phải là tánh dị
sinh, vì pháp đạt được, không đạt được kia luôn luôn cùng sinh khởi. Lại
nữa, pháp không đạt được kia có hai loại:
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 815  
www.daitangkinh.org  
1. Cộng.
2. Bất cộng.
Bất cộng là tánh dị sinh, cọng thì không phải là tánh, pháp thánh
trong thân thánh giả không đạt được, luôn luôn là cọng cho nên không
có sai lầm trước đây.
Lại nữa, pháp không đạt được kia có hai loại:
1. Chưa bị hại.
2. Đã bị hại.
Pháp chưa bị hại là tánh dị si nh, pháp đã bị hại không phải là
tánh dị sinh, pháp Thánh trong tha ân thánh giả không đạt được, đều là
pháp đã bị hại cho nên không có sai lầm trước đây. Lại nữa, tất cả pháp
Thánh không đạt được có hai loại:
1. Dựa vào sự tương tục của dị sinh mà hiện khởi.
2. Dựa vào sự tương tục của sinh giả mà hiện khởi.
Loại trước là tánh Đảng, loại sau không phải là tánh dị sinh , cho
nên không có sai lầm về Thánh giả là dị sinh.
Hỏi: Thánh pháp, Thánh noãn, Thánh kiến, Thánh nhẫn, Thánh
dục, thánh tuệ có gì sai biệt?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này: Sáu câu trong này đều biểu
hiện rõ ràng về phổ pháp trí nhẫn, nên ca âu đầu là tổng quát, năm câu
sau là tách biệt; nên câu đầu là tóm lượt, năm câu sau là mở rộng; nên
câu đầu là không phân biệt, năm câu sau là phân biệt. Nghĩa là phổ
pháp trí nhẫn làm cho chủng tử của uẩn thảy đều tàn lụi cho nên gọi là
Thánh noãn, suy xét tìm tòi về Đ ế lý cho nên gọi là Thánh kiến, chấp
nhận được Đế lý cho nên gọi là Tha ùnh Nhẫn, yêu thích Đế Lý gọi là
Thánh dục, Quyết định chọm lựa Đế lý gọi là Thánh tuệ. Lại nữa, khổ
pháp trí nhẫn làm cho chủng tử của Hữu thảy đều tàn lụi cho nên gọi
là Thánh noãn, suy xét tìm tòi hành chuyển cho nên gọi là Thánh kiến,
chấp nhận được hành chuyển cho nên gọi là Thánh nhẫn, yêu thích giải
thoát cho nên gọi là Thánh dục, hiểu biết rõ ràng Đế lý cho nên gọi là
Thánh tuệ.
Có người nói: Khổ pháp trí nhẫn thuộc sáu địa, chính là sáu câu
đã hiểu bày trong này, có người nói: Khổ pháp trí nhẫn thuộc sáu tánh,
chính là sáu câu đã hiểu bày trong này có người nói: Sáu câu trong này
điều biểu hiện rõ ràng về tất cả Pháp Thánh, đó là nghĩa của các pháp
Thánh có tổng quát và tách biệt, nên câu đầu là tổng quát, năm câu sau
là tách biệt. Hai trong năm năm câu giải thích như trước, nên biết. Có
người nói: Tất cả pháp Thánh của sáu tánh, túc là sáu câu đã hiển bày
816 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
trong này. Có người nói: Pháp học và vô học của ba thừa, tức là sáu câu
đã hiện bày trong này. Có sư khác nói: Trong này biểu hiện rõ ràng về
hai loại Pháp Thánh chân thật và tương tự. Pháp Thánh tương tự, túc là
bốn thuận quyết trạch phần như Noãn… Pháp Thánh chân thật, tức là
đạo vô lậu; Thánh noãn nghĩa là pháp Noãn, Thánh kiến nghĩa là Pháp
Đảng, Thánh nhẫn nghĩa là pháp nhẫn phẩm trung Hạ, Thánh dục nghĩa
là pháp nhẫn tăng thượng, Thánh tuệ nghĩa là pháp Thế đệ nhất. Nếu
chưa tu được bốn pháp như Noãn…, thì nên biết người ấy là dị sinh toàn
phần; nếu đạt được Noãn… thì cũng gọi là Thánh giả.
Như Đức Thế Tôn nói: “Nếu có chúng sinh thành tựu căn thiện
như Noãn…, thì ta nói chúng sinh ấy gọi là Thánh giả tương tự”. Nhưng
mà tánh dị sinh chỉ là Pháp Thánh chân thật không đạt được, không phải
là không đạt được, bởi vì còn thừa lại cho nên pháp ấy không cần phải
nói là Noãn…, gọi là Noãn…
Hỏi: Tánh Đảng này nên gọi là thiện, là bất thiện là vô ký?
Đáp: Nên nói là vô ký, nghĩa là vô phú vô ký thâu nhiếp.
Hỏi: Trong bốn loại vô ký như dị thục sinh… Thì tánh này do loại
nào thâu nhiếp?
Đáp: Không phải là do bốn loạ i thâu nhiếp, mà chỉ là đẳng lưu
của vô phú vô ký.
Hỏi: Vì sao tánh này không phải là hữu phú vô ký?
Đáp: Bởi vì không phải là lúc lìa nhiễm thì xả bỏ tánh này.
Hỏi: Vì sao tánh dị sinh không phải là thiện?
Đáp: Bởi vì pháp thiện hoặc nhờ gia hạnh mà đạt được, hoặc nhờ
vào những duyên khác mà đạt được, không có ai thực hiện gia hạnh mà
cầu làm Đảng cả. Vả lại, lúc đoạn mất thiện thì pháp thiện đều xả bỏ,
đạt được tánh không thành tựu của cá c pháp thiện. Nếu tánh dị sinh là
tánh thiện, thì người đoạn mất căn thiện, đúng ra không phải là dị sinh.
Không phải là cứ như ngôn ngữ thì nghĩa ấy sẽ thành lập, vì vậy lại hỏi
- đáp để hiển bày những vấn đề như không phải là thiện…
Trong này, có người nói: Pháp thie än hoặc nhờ gia hạnh mà đạt
được, là hiển bày do gia hạnh mà phát khởi những pháp thiện, hoặc
nhờ vào những duyên khác mà đạt được, là hiển bày do lúc ấy tu các
pháp thiện thuộc vị lai. Lại nữa, ph áp thiện hoặc nhờ gia hạnh mà đạt
được, là hiển bày gia hạnh đạt được, là hiển bày gia hạnh đạt thực hiện;
hoặc nhờ vào những duyên khác mà đạt được, là hiển bày lìa nhiễm đạt
được thiện. Lại nữa, pháp thiện ho ặc nhờ gia hạnh mà đạt được được,
là hiển bày thuận phần thắng tiến và thuận phần quyết trạch trong  gia
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 817  
www.daitangkinh.org  
hạnh đạt được thiện; hoặc nhờ vào những duyên khác mà đạt được, là
hiển bày thuận phần lui sụt và thua än phần dừng lại trong gia hạnh đạt
được thiện.
Hỏi: Nếu như vậy thì tại sao trong này không nói đến sinh đắc
thiện?
Đáp: Cần phải nói mà không nói đến, thì nên biết rằng nghĩa này
có khác. Lại nữa, trong  này chỉ nói đến pháp thiện thù thắng khó đạt
được, những pháp thiện do sinh đắc dể đạt được, bởi vì kém cõi cho nên
không nói đến. Lại nữa, tánh của các  Đảng đều là sinh đắc, nếu trong
này nói đến sinh đắc thiện, thì không khác với điều ấy, cho nên không
nói đến. Lại có người nói: Pháp thiện hoặc nhờ gia hạnh mà đạt được,
là hiển bày gia hạnh đạt được thiện; hoặc nhờ vào những duyên khác
mà đạt được, là hiển bày sinh hoạt được thiện. Lại nữa, pháp thiện hoặc
nhờ gia hạnh mà đạt được, là hiển bày những pháp thiện đã đạt được lúc
thắng tiến; hoặc nhờ vào duyên khác mà đạt được, là hiển bày những
pháp thiện đã đạt được lúc lui sụt…
Trong này nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có pháp thiện do gia ha ïnh mà đạt được chứ không phải
là do duyên khác, như Noãn, Đảnh, Nhẫn, Thế đệ nhất pháp, kiến đạo
hiện quán biên, thế tục trì, đạo loại trì, bất động tâm giải thoát, vô
tranh, nguyện trì, biên tế định…
2. Hoặc có pháp thiện do duyên khác mà đạt được chứ không phải
là do gia hạnh, như sinh đắc thiện.
3. Hoặc có pháp thiện do gia hạnh mà đạt được và cũng do duyên
khác, như bốn quả Samôn, Tĩnh lự, Vô sắc, Vô lương, giải thoát. Thắng
xứ, biến xứ…
4. Hoặc có pháp thiện không phải là do gia hạnh mà đạt được,
cũng không phải là do duyên khác mà đạt được, thì điều này không xảy
ra.
Không có ai thực hiện gia hạnh mà cầu làm dị sinh, là hiển bày
tánh dị sinh không phải là gia hạnh đa ït được thiện, nghĩa là chắc chắn
không có ai trước không phải là dị  sinh, sau lại mong cầu chứng được
địa vị hèn mọn ấy, mà bởi vì từ vô thỉ đến nay đều là dị sinh. Vả lại,
lúc đoạn mất thiện thì pháp thiện đều xả bỏ…, là hiển bày tánh dị sinh
không phải là sinh đắc thiện, nghĩa là lúc đoạn mất thiện thì đang đoạn
mất thiện do sinh đắc chứ không phả i là thiện do gia hạnh. Nếu đoạn
mất căn thiện mà không phải là dị sinh, thì thật là trái với chánh lý, bởi
vì hạng ấy vô cùng hung ác, đường gây ra sai lầm đã nói như vậy!  Do
818 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
đó, tánh dị sinh quyết định không phải là thiện.
Hỏi: Vì sao Tánh dị sinh không phải là bất thiện?
Đáp: Lúc lìa nhiễm dục thì bất  thiện đều xả bỏ, đạt được tánh
không thành tựu của bất thiện. Nếu tánh dị sinh là bất thiện, thì các dị
sinh lìa nhiễm dục đúng ra không phải là dị sinh. Nếu không phải là dị
sinh thì loại ấy về sau không cần phải si nh trở lại cõi dục, bởi vì bậc
thánh lìa nhiễm dục thì chắc chắn không còn thọ sinh ở cõi dục. Vả lại,
nếu như vậy thì cõi sắc, vô sắc sẽ không có dị sinh, thì đã phát sinh sai
lầm hết sức. Do đó, tánh dị sinh chắc chắn không phải là bất thiện, mà
tánh dị sinh chỉ là vô phú vô ký.
Hỏi: Tánh dị sinh này nên nói là hệ thuộc cõi dục, hệ thuộc cõi
sắc hay là hệ thuộc cõi vô sắc.
Đáp: nên nói hoặc hệ thuộc cõi dụ c, hoặc hệ thuộc cõi sắc, hoặc
hệ thuộc cõi vô sắc. Không phải là cứ như ngôn ngữ thì nghĩa ấy sẽ
thành lập, vì vậy cần phải hỏi đáp để tiếp tục hiển bày về nghĩa này.
Hỏi: Vì sao tánh dị sinh không phải là chỉ hệ thuộc cõi dục?
Đáp: Bởi vì lúc mất ở cõi dục sinh đến cõi vô sắc thì pháp của cõi
dục để xả bỏ, đạt được tánh không thành tựu đối với pháp của cõi dục.
Nếu tánh dị sinh chỉ hệ thuộc cõi dục, thì các dị sinh ở cõi dục mất đi
rồi sinh đến cõi vô sắc, đúng ra không phải là dị sinh. Nếu không phải
là dị sinh, thì đúng ra sinh đến cõi ấy sẽ không còn lui sụt, bởi vì Thánh
giả sinh đến cõi trên thì chắc cha én không còn lui sụt mà thọ sinh ở địa
dưới. Tuy mất ở cõi dục đến cõi sắc thì cũng xả bỏ pháp của cõi dục, mà
không phải là hoàn toàn xả bỏ, bởi vì  lúc ấy vẫn còn thành tựu những
tâm biến hóa của cõi dục, vì vậy chỉ nói là sinh đến cõi vô sắc.
Hỏi: Vì sao tánh dị sinh không phải là chỉ hệ thuộc cõi sắc?
Đáp: Bởi vì lúc mất ở cõi sắc sinh đến cõi vô sắc thì pháp của cõi
sắc đều xả bỏ, đạt được tánh không thành tự đối với pháp của cõi sắc.
Nếu tánh dị sinh chỉ hệ thuộc cõi sắc, th ì các dị sinh cõi sắc mất đi rồi
sinh đến cõi vô sắc, đúng ra không phải là dị sinh. Nếu không phải là dị
sinh thì mãnh Hình thành Tử… không cần phải sinh xuống cõi dưới, bởi
vì bậc thánh thì không như vậy. Tuy mất ở cõi sắc sinh vào cõi dục thì
cũng xả bỏ pháp của cõi sắc, mà không phải là hoàn xả bỏ, bởi vì lúc
ấy vẫn còn thành tựu những pháp như phiền não… của cõi sắc, vì vậy chỉ
nói là sinh đến cõi vô sắc.
Hỏi: Vì sao tánh dị sinh không phải là chỉ hệ thuộc cõi sắc?
Đáp: Bởi vì lúc mất ở cõi sắc sinh đến cõi vô sắc thì pháp của cõi
sắc đều xả bỏ, đạt được tánh không thành tựu đối với pháp của cõi Sắc.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 819  
www.daitangkinh.org  
Nếu tánh dị sinh chỉ hệ thuộc cõi sắc, th ì các dị sinh cõi sắc mất đi rồi
sinh đến cõi vô sắc, đúng ra không phải là dị sinh. Nếu không phải là dị
sinh thì mãnh Hình thành tử… Không cần phải sinh xuống cõi dưới , bởi
vì bậc thánh thì không như vậy. Tuy mất ở cõi sắc sinh vào cõi Dục thì
cũng xả bỏ pháp của cõi sắc, mà không phải là hoàn toàn xả bỏ, bởi vì
lúc ấy vẫn còn thành tựu những pháp như phiền não… của cõi sắc, vì vậy
chỉ nói là sinh đến cõi vô sắc.
Hỏi: Vì sao tánh dị sinh không phải là chỉ hệ thuộc cõi vô sắc?
Đáp: Bởi vì tiến vào chánh tánh hy sinh, trước phải hiện quán về
khổ của cõi dục, sau mới hợp hiện quán về khổ của cõi sắc; Thánh đạo
phát khởi, trước là hoàn thành của cõi dục, sau mới kết hợp hoàn thành
việc làm của cõi sắc, vô sắc. Vì  vậy, tánh dị sinh không phải là chỉ hệ
thuộc cõi vô sắc, pháp thuận t heo như vậy, nếu thành tựu tánh dị sinh
của địa này, thì chắc trước phải  hiện quán về khổ đế của địa này và
Thánh đạo phát khởi, trước phải là đối trị tánh dị sinh, cho nên đưa ra
cách nói như vậy.
Hỏi: Nếu như vậy thì tánh dị sinh đúng ra chỉ hệ thuộc cõi dục?
Đáp: Chỉ hệ thuộc cõi Dục thì có sai lầm trước đây, cho nên tánh
này cần phải nói là hệ thuộc chung cả ba cõi.
Hỏi: Tánh dị sinh này nên nói là do kiến mà đoạn, hay là do tu
mà đoạn?
Đáp? Nên nói là do tu mà đoa ïn. Không phải là cứ như ngôn ngữ
thì nghĩa ấy sẽ thành lập, vì vậy cần phải hỏi, đáp để tiếp tục hiển bày
về nghĩa này.
Hỏi: Vì sao tánh dị sinh không phải là do kiến mà đoạn?
Đáp: Bởi vì pháp do kiến mà đoạn đều là nhiễm ô, mà tánh dị
sinh thì không nhiễm ô. Các pháp nh iễm ô tùy theo bộ tùy theo phẩm
dần dần đoạn trừ có thể không thành tựu, các tánh dị sinh thì khổ pháp
trí nhẫn nhanh chóng xả bỏ ngay nên lúc, tùy theo năng lực của đạo vô
gián thứ chín ở mỡi địa nhanh chóng đoạn trừ trong nên lúc, cho nên
không phải là nhiễm ô. Vả lại, Thế đệ nhất pháp đang diệt, khổ pháp
trí nhẫn đang sinh, lúc bấy giờ xả bỏ ta ùnh dị sinh của ba cõi, đạt được
tánh không thành tựu ở lúc ấy, chứ không phải là pháp do kiến mà đoạn
vào lúc bấy giờ lại có xả bỏ. Nếu tánh dị sinh là do kiến mà đoạn, đúng
ra trong phần vị này chưa xả bỏ tánh ấy, thì lúc người vốn có ràng buộc
trú trong khổ pháp trí nhẫn, phải thành tựu tánh dị sinh, bởi vì là Thánh
cũng gọi là dị sinh, thì trở thành tạp loạn. Do đó, tánh dị sinh không phải
là do kiến mà đoạn.
820 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Hỏi: Lúc bấy giờ chỉ cần xả bỏ ta ùnh dị sinh của cõi dục, bởi vì
tánh dị sinh của hai cõi trên từ trước đã không thành tựu, làm sao lại nói
xả bỏ cả ba cõi?
Đáp: Nên nói là lúc bấy giờ xả bỏ tánh dị sinh tùy theo nên trong
ba cõi, đạt được tánh không thành tựu ở cõi ấy, nhưng mà nói xả bỏ tánh
dị sinh của ba cõi, là vì làm tròn ba số cho nên đưa ra cách nói như vậy.
Nghĩa là tánh dị sinh của hai cõi  trên từ trước đã không thành tựu, nay
lại xả bỏ tánh dị sinh của cõi dục , thì ba số liền tròn đầy cho nên đưa
ra cách nói như vậy. Có người nói: Tánh dị sinh của hai cõi trên tuy từ
trước đã không thành tựu, nay lại không thành tựu cho nên cũng là xả
bỏ. Vì sao trước đã không thành tựu, nay lại không thành tựu? Đó là bởi
vì chuyển biến mà cách xa. Có người nói: Tánh dị sinh của cọi dục có
thể giúp đỡ, có thể dẫn dắt tánh dị sinh của hai cõi trên, làm môn, làm
gia hạnh cho các cõi ấy, cho nên nếu xả bỏ tánh Đảng của cõi Dục, thì
các tánh dị sinh của cõi sắc, vô sắc, có lẽ đang hiện khởi làm nơi nương
tựa yên ổn đầy đủ cho tánh ấy, cho nên nếu lúc xả bỏ tánh dị sinh của
cõi dục, thì đoạn mất đường sống của tánh ấy, do đó cũng nói là xả bỏ.
Có người nói: Lúc bấy giờ các tánh dị sinh của ba cõi đạt được trạch
diệt, cho nên đưa ra cách nói như vậy. Bởi vì lúc bấy giờ nhanh chóng
đạt được phi trạch diệt đối với tánh dị sinh của chín địa trong ba cõi.
Dựa vào nghĩa như vậy, cho nên có người hỏi rằng:
Có thể có pháp xả bỏ trong nên lúc đoạn theo chín lúc chăng?
Đáp: Có đó là tánh dị sinh, xả bỏ trong nên lúc đó là lúc khổ pháp
trí nhẫn sinh khởi; đoạn theo chín lúc đạo vô gián thứ chín hiện khởi.
Hỏi: Có thể có lúc đã đạt được trạch diệt mà chưa đạt được phi
trạch diệt đối với tính dị sinh chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có lúc đối với tánh dị sinh, đã đạt được trạch diệt mà chưa
đạt được phi trạch diệt, đó là các dị  sinh đã lìa nhiễm của cõi dục cho
đến lìa nhiễm của vô sở hữu xứ.
2. Hoặc có lúc đối với tánh dị sinh, đã đạt được phi trạch diệt mà
chưa đạt được trạch diệt, đó là cá c thánh giả chưa lìa nhiễm của cõi
dục.
3. Hoặc có lúc đối với tánh dị sinh, đã đạt được trạch diệt, đó là
các Thánh giả đã lìa nhiễm của cõi dục cho đến lìa nhiễm của phi tưởng
phi phi tưởng xứ.
4. Hoặc có lúc đối với tánh dị sinh, chưa đạt được trạch diệt và phi
trạch diệt, đó là các dị sinh chưa lìa nhiễm của cõi dục.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 821  
www.daitangkinh.org  
Hỏi: Có thể có tánh dị si nh chưa đoạn mà không thành tựu
chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt:
1. Hoặc có tánh dị sinh chưa đoạn mà không thành tựu, đó là các
dị sinh ở cõi dục chưa lìa nhiễm của  tĩnh lạ thứ nhất, tánh dị sinh của
tám địa trên kia chưa đoạn mà không thành tựu; đã lìa nhiễm của tĩnh
lạ thứ nhất, chưa lìa nhiễm của tĩnh lạ thứ hai, tánh dị sinh của bảy địa
trên kia chưa đoạn mà không thành tựu; cho đến đã lìa nhiễm của vô sở
hữu xứ, tánh dị sinh của nên địa trên kia chưa đoạn mà không thành tựu.
Nếu sinh ở tĩnh lự thứ nhất chưa lìa nhiễm của tĩnh lự thứ hai, thì tánh dị
sinh của bảy địa trên kia chưa đoạn  mà không thành tựu; đã lìa nhiễm
của tĩnh lự thứ hai, chưa lìa nhiễm c ủa tĩnh lự thứ ba, tánh dị sinh của
sáu địa trên kia chưa đoạn mà không thành tựu; cho đến đã lìa nhiễm
của vô sở hữu xứ, tánh dị sinh của nên địa trên kia chưa đoạn mà không
thành tựu, cho đến nếu sinh ở vô sở hữu xứ, tánh dị sinh của nên địa trên
kia chưa đoạn mà không thành tựu. Nếu sinh ở Tĩnh lự thứ nhất, chưa lìa
nhiễm của tĩnh lự thứ hai, thì tánh dị sinh của bảy địa trên kia chưa đoạn
mà không thành tựu, đã lìa nhiễm của  tĩnh lự thứ hai, chưa lìa nhiễm
của tĩnh lự thứ ba, tánh dị sinh của sáu địa trên kia chưa đoạn mà không
thành tựu, cho đến đã lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, tánh dị sinh của nên
địa trên kia chưa đoạn mà không th ành tựu. Cho đến nếu sinh ở vô sở
hữu xứ, thì tánh dị sinh của nên địa trên kia chưa đoạn mà không thành
tựu. Nếu các thánh giả chưa lìa nhiễm của cõi dục, thì tánh dị sinh của
chín địa ấy chưa đoạn mà không thành t ựu; đã lìa nhiễm của cõi dục,
chưa lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất , tánh dị sinh của tám địa trên kia
chưa đoạn mà không thành tựu; c ho đến lìa nhiễm của vô sở hữu xứ,
chưa lìa nhiễm của phi thưởng phi phi thưởng xứ, tánh dị sinh của nên
địa trên kia chưa đoạn mà không thành tựu.
2. Hoặc có tánh dị sinh thành tựu mà không phải là chưa đoạn, đó
là các dị sinh sinh ở cõi dục đã lìa nhiễm của cõi dục, tánh dị sinh của
cõi dục kia thành tựu mà không phải là chưa đoạn; cho đến sinh ở vô sỡ
hữu xứ đã lìa nhiễm của vô sở hữu xứ, tánh dị sinh của vô sở hữu xứ kia
thành tựu mà không phải là chưa đoạn.
3. Hoặc có tánh dị sinh chưa đoạn cũng thành tựu, đó là các dị sinh
chưa lìa nhiễm của cõi Dục, tánh dị sinh của cõi Dục kia chưa đoạn cũng
thành tựu; cho đến sinh ở vô sở hữu xứ chưa lìa nhiễm của vô sở hữu xứ,
tánh dị sinh của vô sở hữu xứ kia chưa đoạn cũng thành tựu. Nếu sinh ở
phi tưởng phi phi tưởng xứ, thì tánh dị sinh của phi tưởng phi phi  tưởng
822 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
xứ kia chưa đoạn cũng thành tựu.
4. Hoặc có tánh dị sinh không phải là chưa đoạn cũng không phải
là thành tựu, đó là các dị sinh ở cõi dục đã lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất
kia không phải là chưa đoạn cũng không phải là thành tựu; cho đến đã
lìa nhiễm của vô sở hữu xứ không phải là chưa đoạn cũng không phải
là thành tựu. Nếu sinh ở tĩnh lự thứ nhất, chưa lìa nhiễm của tĩnh lự thứ
hai, thì tánh dị sinh của cõi dục kia không phải là chưa đoạn cũng không
phải là thành tựu, đã lìa nhiễm của tĩnh lự thứ hai, chưa lìa nhiễm của
tĩnh lự thứ ba, tánh dị sinh của cõi dục và tĩnh lự thứ hai kia không phải
là chưa đoạn cũng không phải là thành tựu. Cho đến đã lìa nhiễm của
vô sở hữu xứ, tánh dị sinh của cõi dục  và tĩnh lự thứ hai kia cho đến
tánh dị sinh của vô sở hữu xứ không phải là chưa đoạn cũng không phải
là thành tựu. Cho đến nếu sinh ở ph i tưởng phi phi tưởng xứ thì tánh dị
sinh của cõi dục kia cho đến tánh dị sinh của vô sở hữu xứ không phải
là chưa đoạn cũng không phải là tha ønh tựu. Nếu các thánh giả đã lìa
nhiễm của cõi dục, chưa lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất, thì tánh dị sinh
của cõi dục kia không phải là chưa đoạn cũng không phải là chưa thành
tựu; đã lìa nhiễm của tĩnh lự thứ nhất, chưa lìa nhiễm của tĩnh lự thứ hai,
tánh dị sinh của cõi dục và tĩnh lự thứ nhất kia không phải là chưa đoạn
cũng không phải là thành tựu; cho đến đã lìa nhiễm của phi tưởng phi
phi tưởng xứ, tánh dị sinh của chín địa trong ba cõi kia không phải là
chưa đoạn cũng không phải là thành tựu.
Hỏi: Có thể có tánh dị sinh đã đoạn mà thành tựu chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt, nghĩa là câu thứ hai trước
đây làm thành câu thứ nhất ở phần này, câu thứ nhất trước đây làm
thành câu thứ hai ở pjần này, câu thứ tư trước đây làm thành câu thứ ba
ở phần này, câu thứ ba trước đây làm thành câu thứ tư ở phần này, theo
đúng những gì trước đây đã nói thì nên biết về hướng của nó.
Hỏi: Tánh dị sinh nói đến pháp nào?
Đáp: Tâm bất tương ưng hành không nhiễm ô trong ba cõi.
Hỏi: Vì sao lại soạn ra phần luận này?
Đáp: Vì muốn làm cho người nghi ngờ có được quyết định rõ ràng.
Nghĩa là trước đây nói không đạt được pháp thánh thì gọi là tánh dị sinh.
Hoặc có người sinh nghi: Không đạt được pháp thánh thì thể không phải
là thật có, như tài sản chưa co được. Muốn làm cho mối nghi này được
quyết định, cho nên hiển bày tánh dị sinh là pháp thật có và do hành uẩn
thâu nhiếp, vì vậy soạn ra phần luận này.
Có người đưa ra cách nói như vậy: Trước đây tuy đã hiển bày về
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 823  
www.daitangkinh.org  
hướng của tánh dị sinh mà chưa biện giải về thể, nay cần phải nói đến
điều đó, cho nên soạn ra phần luận này. Có sự khác nói: Trước đây tuy
đã hiển bày về thể của tánh dị si nh mà chưa phân bố rõ về hướng của
nó, nay cần phải nói đến điều đó, cho nên soạn ra phần luận này. Hoặc
có người nói: Trước đây hiển bày về pháp đối trị của tánh dị sinh , nay
cần phải nói về thể tánh dị sinh, cho nên soạn ra phần luận này. Nói ba
cõi, là ngăn chặn cái chấp về tánh dị sinh là tâm sở pháp, hành là ngăn
chặn cái chấp về tánh dị sinh không phải là pháp thật có, bởi vì pháp giả
tam thì lý không phải là hành uẩn th âu nhiếp. Đây chính là ngăn chặn
cái chấp kỳ dị để hiển bày về thể của tánh dị sinh.
Tôn giả Diệu Âm nói: “Tánh dị sinh tức là chúng đồng phần, như
các chúng đồng phần của trâu, dê…, thì gọi là tánh của trâu, dê… như vậy
thể của chúng đồng phần dị sinh, gọi là tánh dị sinh. “Có sư khác nói:
Có nên pháp riêng biệt là không nhiễm ô, do tâm bất tương ưng hành
uẩn thâu nhiếp, như mạng căn… gọi la ø tánh dị sinh. Vì ngăn chặn cái
chấp ấy mà trước đây nói đánh dị sinh gọi là không đạt được đạt pháp
thánh. Không đạt được tức là tánh không thành tựu…
Hỏi: Vì sao không thừa nhận tức là chúng đồng phần dị sinh, và có
pháp riêng biệt gọi là tánh dị sinh, mà thừa nhận tánh không thành tựu
của pháp Thánh gọi là tánh dị sinh?
Đáp: Bởi vì chúng đồng phần dị sinh, không phải là tự nó trái với
pháp Thánh; bởi vì có nên pháp riêng biệt không thể biết được, không
giống như tánh không thành tựu của pháp Thánh; tự nó trái với pháp
Thánh, có tướng có thể biết được, goiï là tánh dị sinh, theo lý dễ dàng
thành lập.
Các pháp tương ưng với tà kiến, thì pháp ấy tương ưng với tà tư
duy chăng?
Hỏi: Vì sao sau átnh dị sinh lại nói đến chi tà?
Đáp: Bởi vì hai loại này lần lượt chuyển đổi giúp đỡ lẫn nhau,
nghĩa là tánh dị sinh giúp đỡ chi tà, chi tà này lại có năng lực giúp đỡ
tánh dị sinh. Lại nữa, hành giả chán ngán tánh dị sinh và tám chi tà, mà
tu thánh đạo, cho nên sau tánh dị sinh lại phân biệt về chi tà.
Hỏi: Các pháp tương ưng với tà kiến, thì pháp ấy tương ưng với tư
duy chăng?
Đáp:Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, tà kiến có ở tất
cả các địa, chứ không phải là tất ca û các tâm nhiễm ô, bởi vì trong các
tụ như hữu thân kiến … không có; tà tư duy có ở tất cả tâm nhiễm ô, chứ
không phải là tất cả các địa, bởi vì từ tĩnh lự trung gian trở lên không có.
824 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Vì vậy hướng về nhau làm thành bốn câu phân biệt lớn:
1. Có pháp tương ưng với tà kiến chứ không phải là tư duy, nghĩa
là tà kiến tương ưng với tà tư duy, và tà tư duy khác không tương ưng với
pháp tương ưng của tà kiến. Trong này, tà kiến tương ưng với tà tư duy,
nghĩa là tà kiến cùng với tầm tà kiến. Trong này, tà kiến tương ưng với
tà tư duy, nghĩa là tà kiến cùng với tầm của cõi dục, vi chí định, tĩnh lự
thứ nhất, nó chỉ tương ưng với kiến chứ không phải là tư duy. Tự tánh
cùng với tự tánh bởi vì ba nhân duyên mà không tương ưng:
a. Không có hai tư duy cùng lúc dấy khởi.
b. Tư duy trước và sau không hòa hợp.
c. Tự tánh của các pháp không t ự nó quan sát, nghĩa là đợi pháp
khác sinh chứ không đợi tự đánh. Và  tà tư duy khác không tương ưng
với pháp tương ưng của tà kiến, nghĩa là pháp tương ưng với tà kiến từ
tĩnh lự trung gian cho đến hữu đảnh, tức là chín pháp Đại phiền não địa,
tâm hôn trầm và tứ.
2. Có pháp tương ưng với tà chứ khô ng phải là tà kiến, nghĩa là
ta tư duy tương ưng với tà kiến, va ø tà kiến khác không tương ưng với
pháp tương ưng của tà tư duy. Trong này, tà tư duy tương ưng với tà
kiến, nghĩa là tà kiến của cõi Dục. Vị chi định, tĩnh tự thứ nhất, nó chỉ
tương ưng với tà tư duy chứ không phải la ø tà kiến. Tự tánh cùng với tự
tánh không tương ưng bởi vì ba nhân duyên đã nói ở trước. Và tà kiến
khác không tương ưng với pháp tương ưng của tà tư duy, nghĩa là trừ ra
tụ tà kiến của cõi dục. Vị chí định, tĩnh tự thứ nhất, chọn lấy pháp tương
ưng với tà tư duy trong tụ nhiễm ô khác, tức là hữu thân kiến. Biên chấp
kiến. Giới cấm thủ, kiến thủ, nghi, th am sân mạn. Bất cọng vô minh.
Pháp tương ưng với tà tư duy trong tụ tương ưng, nghĩa là mười pháp đại
địa…, như lý cần phải biết.
3. Có pháp tương ưng với tà kiến cũng là tà tư duy, nghĩa là trừ ra
tà kiến tương ưng với tà tư duy, và trừ ra tà tư duy tương ưng với tà kiến,
còn lại các phép tương ưng với kiến tà tư duy, đó là pháp tương ưng với
tà kiến, tà tư duy trong tụ tà kiến của cọi dục. Vị chi định, tĩnh lự thứ
nhất, tức là chín pháp đại địa, chín pháp Đại phiền não địa, vô tàm, vô
quý, hôn trầm, thụy miên, tầm, tứ.
4. Có pháp không phải là tương ưng với tà kiến cũng không phải
là tà tư duy, đó là tà kiến không tương ưng với tư duy, tà tư duy không
tương ưng với tà kiến, và còn lại các  tâm, tâm sở pháp, sắc, vô vi, tâm
bất tương hành. Trong này, tà kiến không tương ưng với tà tư duy, nghĩa
là trừ ra tụ tà kiến của cõi dục. Vị chí định, tĩnh lự thứ nhất, chọn lấy tà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 825  
www.daitangkinh.org  
tư duy trong tụ điểm ô khác, nó đều không tương ưng bởi vì tụ đó không
có tà kiến, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự tánh. Tà tư duy không
tương ưng với tà kiến, nghĩa là tà kiến của tĩnh lự trung gian cho đủ hữu
đảnh, nó đều không tương ưng, bởi vì tự tánh không tương ưng với tự
tánh, bởi vì địa ấy không có tư duy. Và  còn lại các tâm, tâm sở pháp
nhiễm ô khác và tất cả thiện, vô p hú vô ký. Sắc, vô tri, tâm bất tương
ưng hành, nghĩa là tấc cả sắc, vô vi, tâm bất tương ưng hành; các pháp
như vậy đều không tương ưng, bởi vì tụ ấy không có tà kiến, bởi vì địa
ấy không có tư duy, bởi vì không nhiễm ô, bởi vì không phải là pháp
tương ưng.
Hỏi: Các pháp tương ưng với tà kiến, thì pháp ấy tương ưng với tà
tinh tiến chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, tà kiến có tất
cả các địa, chứ không phải là tất cả các tâm nhiễm ô, tà tinh tiến thì tất
cả các địa và tất cả các tâm nhiễm ô đều có. Vì vậy hướng về với nhau
làm thành bốn câu phân biệt trung bình:
1. Có pháp tương ưng với tà kiến chứ không phải là tinh tiến,
nghĩa là tà kiến tương ưng với tà tinh tiến. Trong này, tà kiến tương
ưng với tà tinh tiến, nghĩa là giải đại trong tụ tà kiến chỉ tương ưng với
tà kiến chứ không phải là tà tinh ti ến, bởi vì tự tánh và tự tánh không
tương ưng với nhau.
2. Có pháp tương ưng với tà tinh tiến  chứ không phải là tà kiến,
nghĩa là tà kiến và tà kiến khác không tương ưng với pháp tương ưng
của tà tinh tiến. Trong này, tà kiến nghĩa là các tà kiến tương ưng với tà
tinh tiến chứ không không phải là tà kiến, bởi vì tụ ấy chắc chắn có tà
tinh tiến, bởi vì tự tánh và tự tánh không tương ưng với nhau. Và tà kiến
khác không tương ưng với pháp tương ưng cu ûa tà tinh tiến, nghĩa là tất
cả các địa, trừ ra ta kiến, chọn lấy pháp tương ưng với tà tinh tiến trong
tụ nhiễm ô khác.
3. Có pháp tương ưng với tà kiến cu õng là tinh tiến, nghĩa là trừ
ra tà kiến tương ưng với tà tinh tiến,  còn lại các pháp tương ưng với tà
kiến. Trong này, trừ ra tà kiến tương ưng với tà tinh tiến, là bởi vì thể
của tà tinh tiến kể ra rất nhiều. Trong này chỉ trừ ra pháp tương ưng với
tà kiến, còn lại không có gì quá mức cho nên không phải là pháp loại
trừ nơi này. Còn lại các pháp tương ưng với tà kiến, nghĩa là trong tụ
tà kiến trừ ra tà tinh tiến và thể của tà kiến, chọn lấy tâm, tâm sở pháp
khác cùng tương ưng với tà kiến, tức là chín pháp đại địa, tám pháp Đại
phiền não địa, vô tàm, vô quý, hôn trầm, thụy miên, tầm, tứ và tâm.
826 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
4. Có pháp không phải tương ưng với tà kiến cũng không phải là tà
tinh tiến, nghĩa là tà kiến không tương ưng với tà tinh tiến, và các tâm,
tâm sở pháp khác, sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành. Trong này, tà kiến
không tương ưng với tà tinh tiến, nghĩa là tà tinh tiến tương ưng với hữu
thân kiến…, tà kiến đều không tương ưng, bởi vì trong tụ ấy không có
tà kiến, bởi vì tự tánh và tự tánh không tương ưng với nhau, và các tâm
sở pháp khác, nghĩa là tất cả các tâm, tâm sở pháp diện, vô phú, vô ký,
không phải là có nhiễm ô. Sắc vô vi, tâm bất tương ưng hành, nghĩa là
tất cả sắc, vô vi, tâm bất tương hành; các pháp như vậy đều không tương
ưng, bởi vì không nhiễm ô, bởi vì không phải là pháp tương ưng .
Như dùng tà kiến đối với tà tinh tiến, dùng tà kiến đối với tà niệm,
tà định cũng như vậy. Trong này nên làm thành bốn câu phân biệt về
hai loại trung bình, tà niệm, tà định giống như tà tinh tiến, bởi vì khắp
tất cả các địa, tất cả các ta âm nhiễm ô đều có thể có. Như dùng tà kiến
đối với tà tinh tiến, tà niệm, tà tị nh, dùng tà tư duy đối với tà tinh tiến,
tà niệm, tà tịnh cũng như vậy. Trong này nên làm thành bốn câu phân
biệt về ba loại trung bình, bởi vì tà tư duy không bao giờ trùm tất cả các
địa, giống như tà kiến không bao giờ tất cả các tâm nhiễm ô.
Hỏi: Các pháp tương ưng với tà tinh tiến, thì pháp ấy tương ưng
với tà niệm chăng?
Đáp: Nên làm thành bốn câu phân biệt. Trong này, hai pháp đều
có khắp tất cả các địa.
1. Có pháp tương ưng với tà tinh tiến  chứ không phải là tà niệm,
nghĩa là tà niệm, bởi vì luôn luôn cùng có, bởi vì tánh không tương ưng
với tự tánh.
2. Có pháp tương ưng với tà niệm ch ứ không phải là tà tinh tiến,
nghĩa là tà tinh tiến. Trong này, tà tinh tiến chắc chắn tương ưng với tà
niệm chứ không phải là tà tinh tiến, bởi  vì luôn luôn cùng có, bởi vì tự
tánh không tương ưng với tự tánh.
3. Có pháp tương ưng với tà tinh tiến cũng là tà niệm, nghĩa là
pháp tương ưng với tà tinh tiến và tà niệm. Trong này, trừ ra thể của tà
tinh tiến và tà niệm, chọn lấy tâm, ta âm sở pháp nhiễm ô khác, tức là
chín pháp đại địa, tám pháp Đại  phiền não địa, mười pháp tiểu phiền
não địa, vô tàm, vô quý, tham-sân-mạn-nghi, hôn trầm, thụy miên, ác
tác, hối, tầm, tứ và tâm. Các pháp như vậy đều là pháp nhiễm ô, hai loại
đều tương ưng bởi vì luôn luôn cùng có.
4. Có pháp không phải là tương ưng với tà tinh tiến cũng không
phải là tà niệm, nghĩa là các tâm, tâm sở pháp khác, sắc, vô vi, tâm bất
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 45 827  
www.daitangkinh.org  
tương ưng hành. Trong này, các tâm, tâm sở pháp khác, nghĩa là tất cả
tâm, tâm sở pháp thiện, vô phú, vô ký, không phải là có nhiễm ô. Còn
lại như trước đã nói.
Như dùng tà tinh tiến đối với tà niệm, dùng tà tinh tiến đối với tà
định cũng như vậy. Như dùng tà tinh đối với tà niệm, tà định, dùng tà
niệm đối với tà định cũng như va äy. Trong này nên làm thành bốn câu
phân biệt về hai loại nhỏ, bởi vì đều có khắp tất cả các địa, khắp tất cả
các tâm mhiễm ô. Trong này không nói đến ba loại như tà ngữ…, bởi vì
không phải là pháp tương ưng.
Hỏi: Tám chi tà này, mấy chi hệ thuộc cõi Dục, mấy chi hệ thuộc
cõi sắc, mấy Chi thuộc cõi vô sắc?
Đáp: Tà kiến, tà tinh tiến, tà niệm, tà định đều hệ thuộc cả ba
cõi, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà ma ïng chỉ hệ thuộc cõi dục, cõi sắc
trong cõi sắc chỉ có tĩnh lự thứ nhất, bởi vì địa trên không có. Có người
nói: Cõi sắc cũng không có tà mạng, bởi vì cõi ấy không đấy khởi thân
nghiệp, ngữ nghiệp vì mạng sống.
Lời bình: Trong này, cách nói trước là thích hợp, bởi vì do tham
kia mà khởi lên hai nghiệp thân, ngữ, cho nên gọi là tà mạng.
Hỏi: Tám chi tà này, mấy chi do kiến mà đoạn, mấy chi do tu mà
đoạn?
Đáp: Nên cho do kiến mà đoạn, đó là tà kiến, ba chi do tu mà
đoạn, đó là tà ngữ, tà nghiệp và tà mạng, bốn cho còn lại gồm cả do
kiến, tu mà đoạn.
Hỏi: Trong chương tạp uẩn này, tại sao trước thì nói về pháp thanh
tịnh, sau lại nói đến pháp tạp nhiễm?
Đáp: Bởi vì muốn biểu hiện rõ ràng về quả sĩ dụng của Thế đệ
nhất pháp. Nghĩa là Thế đệ nhất pháp co ù năng lực dẫn  dắt kiến đạo,
vĩnh viễn đoạn trừ tà kiến, chính là quả sĩ dụng của Thế đệ nhất pháp.
Thanh tịnh tức là Thế đệ nhất pháp…, tạp nhiễm chính là tám chi như
tà kiến…


„
828 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA