A-tỳ-đạt-ma Đại Tỳ-bà-sa Luận · Quyển 46

Việt dịch

QUYỂN 46

CHƯƠNG II: KIẾT UẨN (4 Phẩm)

Phẩm Thứ Nhất: LUẬN VỀ BẤT THIỆN
LUẬN VỀ BẤT THIỆN (Phần 1)
Ba kiết cho đến chín mươi tám tùy miên, chương như vậy và giải
thích về nghĩa của chương đã lĩnh hội rồi, tiếp theo cần giải thích rộng
ra. Ba kiết… này, đều là trong kinh đã nói, chỉ trừ ra năm kiết và chín
tám tùy miên. Trong này, cần phải trừ ra hai luận như vậy. Nguyên cớ
thế nào? Bởi vì tất cả A tỳ Đạt Ma đều giải thích trong kinh, nhưng hai
luận này đã không phải là trong kinh đã nói, cho nên phải trừ ra. Vì vậy,
tôn giả Diệu Âm đưa ra cách nói như vậy: “Tất cà A Tỳ Đạt Ma đều là
giải thích về kinh, dựa vào kinh như vậy, như vậy soạn ra luận như vậy.
Như vậy đều gì không phải là kinh nói thì đều cần phải trừ ra. “Có nên
nói: Hai luận này không nên trừ ra. Nguyên cớ thế nào? Bởi vì hai vấn
đề ấy cũng là trong kinh nói ra, nghĩ a là ở kinh Tăng Nhất A Kiệp Ma
(Tăng Nhất A Hàm), trong năm pháp nói về năm kiết, trong chín mươi
tám pháp nói về chín tùy miên, trải qua thời gian lâu dài mà cũng thất
lạc, luận sư của bản luận này dùng lực của nguyện trí, quán sát nhớ lại,
từ đây kể lại mà giải thích về ki nh ấy. Có người nói: Hai luận này tuy
không phải là trong kinh nói, nhưng không nên trừ ra.
Hỏi: Năm kiết đã không phải là do kinh nói ra, tại sao không loại
bỏ?
Đáp: Các luận đều tùy theo ý th ích của tác giả, không trái với
pháp tướng, muốn soạn ra thì cứ soạn ra. Nghĩa là ở trong luận này mới
kiết biến hành không phải là kiết  biến hành, biến hành không phải là
kiết biến hành. Nói kiết biến hành là như ba kiết, nói không phải là kiết
biến hành thì năm kiết, nói biến hành không phải là kiết biến hành thì
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 829  
www.daitangkinh.org  
như chín kiết. Vì vậy, năm kiết tuy không phải là trong kinh nói, nhưng
mà không nên loại bỏ.
Hỏi: Chín mươi tám tùy miên đã không phải là trong kinh nói, tại
sao không loại bỏ?
Đáp: A-tỳ-đạt-ma đều là giải thíc h bảy loại tùy miên trong kinh,
là do kinh đã nói, nay người soạn luận mở rộng theo hành tướng giới bộ
sai biệt mà phân biệt về vấn đề đó, cho nên luận này cũng không cần
phải loại bỏ.
Hỏi: Vì sao ở luận này trước phải lập ra chương mục?
Đáp: Bởi vì muốn biểu hiện r õ ràng ý nghĩa của các môn, nếu
không lập ra chương, môn thì nghĩa không biết do đâu mà được hiểu
bày. Như người vẽ bức tranh thì không thể nào vẽ tranh giữa hư không.
Lại nữa, vì muốn làm cho luận này t ồn tại lâu dài giữa đời, nghĩa là
trong luận này tuy khéo lập ra các chương môn phẩm phần luận về các
uẩn mà trong hành trăm, hàng ngàn chúng mới có người có năng lực
tụng trì đầy đủ, huống hồ không khéo thiết lập thì ai sẽ có năng lực tụng
trì đầy đủ, huống hồ không khéo th iết lập thì ai sẽ có năng lực tụng trì
được câu văn tạp loạn như vậy? N ếu có người tụng trì thì kinh luận sẽ
nhanh chóng mất đi. Lại nữa, nếu không thiết lập chương mục thì trống
rỗng không có gì để hỏi, bởi vì cần phải có nơi y cứ đưa ra câu hỏi.
Hỏi: Vì sao luận giả dựa vào kinh để thiết lập chương mục?
Đáp: Các luận đã soạn ra đều la ø giải thích về kinh, bởi vì trong
các kinh vốn có các loại nghĩa lý không giống nhau, nay luận này giải
thích thiết lập và tạp uẩn, cho đến  nghĩa về, kiến về thiết lập là kiến
uẩn, nhưng mỗi nên uẩn có đủ tất cả các nghĩa. Lại nữa, bởi vì hiển bày
vô lượng nghĩa trong kinh, không giống như ngoại điển thì văn nhiều mà
nghĩa ít, hoặc là hoàn toàn vô nghĩa. Như sách La-ma-diễn-noa có nên
hai vạn hai ngàn bài tụng, chỉ trình bày về hai sự việc:
1. Trình bày về La-phạt-noa và Kiếp-tư-đa-khứ.
2. Trình bày về La-ma tướng và Tư-đa-la. Kinh Phật thì không
như vậy, hoặc là nghĩa đều vô lượng vô biên. Vô lượng là bởi vì nghĩa
khó suy lường, vô biên là bởi vì căn khó biết được. Ví như biển rộng vô
lượng, vô biên, vô lượng là sâu thẳm, vô biên và rộng lớn. Lại nữa, bởi
vì muốn hiển bày trong kính chịu được vấn nạn, không giống như ngoại
điển không chịu được vấn nạn, nếu lúc vấn nạn thì càng thêm vô nghĩa,
như con khỉ con không chịu nổi va đập, nếu lúc bị va đập thì sẽ thất kinh
mà phóng uế dơ bẩn. Kinh phật thì không như vậy, có thể chịu được vấn
nạn, nếu lúc vấn nạn thì phát sinh sắc tướng của giới thanh tịnh tiếp xúc
830 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
với thiện căn vi diệu, như áo dày nhiều lớp sản xuất ở vùng Bà-la-ni-tư
có thể chịu được va đập, nếu lúc va đập thì phát ra màu sắc tươi sáng
sạch sẽ và chạm vào thật tuyệt vời hơn hẳn. Lại nữa, bởi vì muốn hiểu
bày trong kinh phát ra thì tuyệt diệu. Nghĩa là có ba sự việc che kín thì
đẹp, mở ra thì không đẹp.
1. Người ngu.
2. Người nữ.
3. Sách luận của ngoại đạo.
Lại có ba sự việc mở ra thì đẹp, che kín thì không đẹp:
1. Người trí.
2. Mặt trăng và mặt trời.
3. Kinh luận của pháp luật.
Lại nữa, bởi vì muốn hiểu bày trong kinh có thể suy xét chọn lựa,
không giống như ngoại điển không có thể suy xét chọn lựa, nếu lúc suy
xét chọn lựa thì có thể làm cho mắt tuệ của hữu tình bị tổn hại giảm sút,
như người nhìn mặt trời làm tổn hại giảm sút đến nhãn căn. Pháp Phật
thì không như vậy, mà có thể tùy ý s uy xét chọn lựa, nếu lúc suy xét
chọn lựa thì mắt tuệ căn càng thêm lợi ích, như người nhìn mặt trăng thì
nhãn căn được tăng trưởng.
Hỏi: Vì sao ở luận này trước phải thiết lập chương mục, sau mới
đưa ra câu hỏi?
Đáp: Bởi vì như phương pháp la øm nhà. Như muốn làm nhà thì
trước phải xây móng đắp nền, sau mới kết cấu hoàn tất. Như vậy, Tôn
Giả muốn làm ngôi nhà giáo pha ùp như xây móng đắp nền, cho nên
trước phải thiết lập chương mục, như pháp kết cấu hoàn tất pháp, cho
nên sau mới soạn ra môn phần. La ïi nữa, như phương pháp trồng cây,
như muốn trồng cây thì trước phải lo liệu đất đai, rồi sau đó mới gieo
trồng. Như vậy, Tôn giả muốn trồng cây giáo pháp, như phương pháp lo
liệu đất đai, cho nên trước phải thiết lập chương mục; như phương pháp
gieo trồng, cho nên sau mới soạn ra muôn phần. Lại nữa, như phương
pháp kết vòng hoa; như muốn kết vòng hoa thì trước phải xâu chỉ luồn
rồi sau mới kết vòng hoa. Như vậy Tôn giả muốn kết vòng hoa như
phương pháp xâu chỉ luồn kim, cho nên trước phải thiết lập chương mục;
như phương pháp kết vòng hoa, cho nên sau mới soạn ra môn phần. Lại
nữa, như phương pháp vẽ bức tranh; như muốn vẽ bức tranh thì chắc
chắn trước phải đưa ra mô hình, sau mới bổ sung các loại màu sắc. Như
vậy, Tôn giả muốn vẽ cảnh tượng giáo pháp, như phương pháp đưa ra
mô hình, cho nên trước phải thiết lập chương mục; như phương pháp bổ
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 831  
www.daitangkinh.org  
sung màu sắc, cho nên sau mới soạn ra môn phần. Lại nữa, như phương
pháp chạm trổ; như muốn chạm trổ thì chắc chắn trước phải đưa ra phác
thảo, sau mới chạm trổ chi tiết vật thể. Như vậy, Tôn giả muốn chạm
trổ hình tượng giáo pháp, như phương pha ùp đưa ra phác thảo, cho nên
trước phải thiết lập chương mục; như phương pháp chạm trỗ chi tiết vật
thể, cho nên sau mới soạn ra môn phần. Lại nữa, như phương pháp thực
hành quán; như Sư du già trước phải thiết lập Đại Chủng và sắc sở tạo,
sau mới dùng cực vi để phân tích sát-na Tôn giả cũng như vậy, như thiết
lập Đại chủng và sắc sở đạo, cho nên trước phải thiết lập chương mục;
như dùng cực vi để phân tích sát-na, cho nên sau mới soạn ra môn phần.
Lại nữa, như Đức Phật thuyết pháp thì trước là nêu ra, sau là giải thích.
Nghĩa là trước nêu ra nói về sáu giới, sáu xúc xứ, mười tám ý cận hành
và bốn y xứ, nói tên gọi là hữu tình; sau tiếp tục giải thích rằng: Như vậy
gọi là sáu giới; cho đến như vậy gọi là bốn ý xứ. Tôn giả cũng nhưa vậy,
như phương pháp trước là nêu ra, cho nên trước phải thiết lập chương
mục; như phương pháp sau là giải thích, cho nên sau mới soạn ra môn
phần. Lại nữa, muốn nêu rõ hai loại pháp thiện xảo, nghĩa là trước phải
thiết lập chương mục, nêu rõ thiện xa ûo đối với nghĩa; sau mới soạn ra
môn phần, nêu rõ thiện xảo đối với văn. Như nghĩa thiện xảo, văn thiện
xảo, nên biết nghĩa lực, nghĩa vô ngại giải. Pháp vô ngại giải, nghĩa vô
ngại giải cứu cánh, pháp vô ngại giải cứu cánh, cũng như vậy. Lại nữa,
bởi vì biểu hiện trí kiến của mình không có gì lầm lẫn lộn xộn, nghĩa là
nấu trí kiến có sự lầm lẫn lộn xộn, thì luận do mình soạn ra đó cũng còn
lầm lẫn, lộn xộn, không thể nào thi ết lập chương môn, phẩm luận về
uẩn, nếu trí ấy không có gì lầm lẫn lộn xộn, thì luận đã soạn ra ấy cũng
không lầm lẫn, lộn xộn, có thể d ễ dàng thiết lập chương môn, phẩm
luận về uẩn. Tôn giả biểu hiện trí kiến của mình không sai lầm gì, cho
nên trước phải thiết lập chương mục, sau mới soạn ra môn phần.
Hỏi: Vì sao thiết lập chương mục thì trước dựa vào ba kiết, sau đó
cho đến dựa vào chín mươi tám thùy miên? Đáp: Là ý của người soạn
luận muốn như vậy. Nghĩa là người soạn luận thuận theo ý muốn của
mình mà soạn ra luận này, bởi vì không trái với pháp tướng cho nên
không cần phải vặn hỏi.
Hiếp Tôn giả nói: “Tất cả si nh nghi ngờ cho rằng nếu trước tiên
nói về ba căn bất thiện, hoặc thậm chí trước tiên nói về chín mươi tám
tùy miên, thì cũng đều có nghi ngờ. Vì sao thiết lập chương mục thì
trước phải dựa vào ba kiết? Nhưng những gì đã nói không trái với pháp
tướng, cho nên hoặc là trước hau sau đều không có gì sai lầm.”
832 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Lại có những nói: A tỳ đạt ma thuận htheo tướng để cầu không
đạt, không cần phải vặn hỏi về thứ tự trước sau của vấn đề ấy, hoặc có
người nói: Trong này cũng có thể t ùy theo nên ít nhân duyên để giải
thích về thứ tự ấy. Nhưng nghĩa lý của a tỳ đạt ma sâu rộng hết sức, nếu
tiếp tục giải thích về thứ tự ấy, nhưng nghĩa lý của phức tạp lộn xộn, khó
có thể thọ trì cho nên không giải thích nữa.
Có người đưa ra cách nói như vậy: Trong này muốn hiểu bày về
pháp dần dần, tăng lên, nghĩa là trước  hết nói về ba, sau là bốn. Tiếp
đến năm, cho đến cuối cùng nói là chín mươi tám. Lại nữa, bởi vì hiển
bày cây phiền não dần dần tăng trưởng, cho nên trước nói về ba thiết,
cho đến sau cuối nói về chín mươi tàm tùy niên.
Có sư khác nói: Bởi vì muốn hiển bày đoạn trừ phiền não dần dần
chứng được quả sa môn. Nghĩa là đoạn trừ ba kiết, chứng thực được quả
thứ nhất, vì vậy trước tiên nói về ba căn bất thiện; đoạn trừ dục lậu gấp
bội, đạt được quả thứ hai, ngay nơi a áy đoạn trừ sạch sẽ, đạt được quả
thứ ba, cho nên nói tiếp theo; đoạn trừ hai lậu còn lại, đạt được quả thứ
tư, cho nên nói sau cùng Bộc; ưu á ch thủ thân hệ cái… không có đoạn,
chứng riêng biệt, đều trở lại biểu hiện rõ ràng về ba lậu mà nói. Vì vậy
trong này trước là nói về ba thiết, cho đến sau cuối là nói về chín mươi
tám tùy miên.
Có ba thiết, đó là kiết hữu thân kiến, kiết giới cấm thủ và kiết
nghi.
Hỏi: Ba kiết này lấy gì làm tự tánh?
Đáp: Lấy hai mươi mốt sự việc để làm tự tánh. Nghĩa là kiết hữu
thân kiến thuộc ba cõi do kiến khổ mà đoạn có ba sự việc, kiết giới cấm
thủ thuộc ba cõi do kiến khổ, đạo ma ø đoạn có sáu sự việc, kiết nghi
thuộc ba cõi do kiến khổ, tập diệt đạo mà đoạn có mười hai sự việc. Hai
mươi mốt sự việc này là tự tánh của  ba kiết, là bản tánh tự thể, tướng
phần của ngã và chúng sinh.
Đã nói về tự tánh, về nguyên cớ nay sẽ nói.
Hỏi: Vì sao gọi là kiết, kiết có nghĩa là gì?
Đáp: Nghĩa về ràng buộc là nghĩa của kiết, nghĩa về hợp với khổ
là nghĩa của kiết, nghĩa về lẫn lộn chất độc là nghĩa của kiết. Trong
này, nghĩa về ràng buộc là nghĩa của ki ết, nghĩa là kiết tức là ràng
buộc. Vì sao biết như vậy? Bởi vì như trong kinh nói: “Tôn giả chấp
Đại Tạng đi đến nơi Tôn giả Xá-lợi-tử, hỏi rằng: Thưa Đại Đức! Là mắt
hệ thuộc sắc hay là sắc hệ thuộc  mắt cho đến ý, pháp thì hỏi hỏi như
vậy? Xá-lợi-tử nói: Mắt không thuộc sắc sắc không hệ thuộc mắt, trong
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 833  
www.daitangkinh.org  
này dục tham thì nói là tự nhiên hệ thuộc cho đến ý pháp cũng lại như
vậy. Như trâu đen, trâu trắng cùng nên s ợi dây đất nước buộc lại, nếu
có người hỏi rằng: Là trâu đen thuộc trâu trắng, hay là trâu trắng thuộc
trâu đen? Cần phải thẳng thắng trả lời rằng: Trâu đen không buộc trâu
trắng, trâu trắng không buộc trâu đen, trong này có sợi dây da thì nói là
tự nhiên buộc lại. “Vì vậy cho nên biết kiết tức là ràng buộc.
Nghĩa về hợp với khổ là nghĩa của kiết, nghĩa là kiết của cõi dục
làm cho hữu tình cõi dục kết hợp với khổ của cõi dục chứ không phải là
vui, kiết của cõi sắc làm cho dục kết hợp với khổ của cõi dục chứ không
phải là vui, kiết của cõi vô sắc làm cho hữu tình cõi vô sắc kết hợp với
khổ của cõi vô sắc chứ không phải là vui. Nghĩa về lẫn lộn chất độc là
nghĩa của kiết, nghĩa là sự sống tuyệt diệu hơn hẳn va định hữu lậu, như
vô lượng giải thoát, thắng xứ biến xứ. Bởi xem lẫn phiền não cho nên
thánh giả chán ngàn lìa xa, như thức  ăn lẫn lộn chất độc, tuy là ngon
lành tuyệt vời mà người trí phải tránh xa.
Như Đức thế tôn nói: “Ba kiết vĩnh viễn đoạn trừ, chứng quả dự
lưu, đạt được pháp không rơi rụn g chắc chắn hướng đến bồ đề, cuối
cùng bảy lần trở ngại trong sinh tử, bảy, lẩn sinh lên cõi trời, bảy lần
sinh trong cõi người, lưu chuyển qua lại làm thành giới hạn của khổ.
Hỏi: Như A-tỳ-đạt-ma nói: “Tám mươi tám tùy miên vĩnh viễn
đoạn trừ, chứng quả dự lưu” Kinh Trì dụ nói: “Đoạn trừ vô lượng khổ,
chứng quả dự lưu” Vì sao ở đây nói ba kiết vĩnh viễn đoạn trừ, chứng
quả dự lưu?
Đáp: Nên nói như vậy: Đây là Đức thế tôn vì chúng sinh đã giáo
hóa mà có cách nói giản lược khác. Lại nữa, Đức Thế Tôn quán sát về
tùy miên ý thích của hữu tình đã giáo hóa để nói đến pháp quan trọng.
Ý thích nghĩa là căn thiện, tùy niê n nghĩa là phiền não. Quán sát tùy
miên và ý thích như vậy mà nói giản lược về pháp quan trọng để đoạn
trừ phiền não cho họ, pháp đã nói phù hợp với số lượng không ít không
nhiều, nói ít thì không thể nào đoạn trừ phiền não đoạn trừ phiền não
cho họ, nói nhiều thì trở thành vô dụng đối với họ. Ví như vị lương y
quán sát bệnh tình và nhân gây bệnh của người bệnh, lấy thuốc trao cho
người bệnh, thuốc đã trao phù hợp với số lượng không ít không nhiều,
ít thì không thể nào trừ được bệnh khổ của họ, nhiều cũng trở thành vô
ích đối với họ. Lại nữa, pháp quan trọng đã nói có tóm lượt có mở rộng
tóm lượt thì nghĩa là nói về ba kiết vĩnh viễn đoạn trừ. Chứng quả dự
lưu, mở rộng thì có nghĩa là nói về tám nói về ba  kiết vĩnh viễn đoạn
trừ, chứng quả dự lưu, mở rộng thì có nghĩa là nói về tám mươi tám tùy
834 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
miên vĩnh viễn đoạn trừ và nói về đoạn trừ vô lượng khổ, chứng quả
dự lưu. Như nói tóm lược và nói mở rộng; nói các loại không phân biệt,
nói phân biệt nói tổng quát, nói tách biệt nói không có khác nhau nói có
khác nhau, nói không bao trùm, nói bao trùm, nói nhanh chóng, nói dần
dần, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, vì người căn tánh nhanh nhạy thì nói về ba kiết vĩnh viễn
đoạn trừ, chứng quả dư lưu, vì người căn tánh chậm chạp thì nói về tám
tùy miên vĩnh viễn đoạn trừ và nói về đoạn trừ vô lượng khổ, chứng quả
dự lưu. Như vì người căn tánh nhanh nhạy, người căn tánh chậm chạp
mà nói, vì các loại như lực của nhân, lực của duyên, lực bên trong, lực
bên ngoài, lực tự mình tư duy, l ực người khác nói pháp, khai mở cho
người trí mà nói. Vì người trí mà nói, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, vì dẫn dụ hữu tình đã giáo hóa đang còn hèn yếu, biểu
hiện rõ ràng dễ thực hành, như nắm tay dẫn đi, nghĩa là người hèn yếu
sợ nhiều công hạnh vì dẫn dụ họ tiến lên mà đối với nh iều lại nói về
ít.
Trong này, nên nói đến thì Dụ Phật,  Lật-thị-tửû đối với nhiều mà
nghe nói là ít thì vâng lời thực hành. Nghĩa là: Có Tỳ kheo tên gọi Phật
Lật-thị-tửû, lúc Như Lai tại thế, xuất gia tu học phật pháp. Lúc này, Đức
Phật đã định hơn hai trăm năm mươi học xứ, vào mỗi nửa tháng về đêm,
lúc nói về Giới kinh biệt giải thoát, nghe nói: Những người thiện nam tự
yêu quý mình, vui với Giới học thì nên học như vậy! Liền sinh lòng yếu
hèn: Ai có thể vâng lời thực hành đầy đủ đối với rất nhiều Học xứ như
vậy? Thế là đi đến chỗ Đức Phật, đảnh lễ dưới hai chân Đức Thế Tôn
mà thưa rằng: Thưa Đức Thế Tôn! Nay con không thể nào giữ gìn được
rất nhiều Học xứ như vậy, con xin rút  lui trở về nhà tu theo nghiệp thế
tục vốn có! Đức Thế Tôn thương xót  dùng lời dịu dàng trách móc mà
gạt bỏ, lại khuyến khích nói cho biết  rằng: Lành thay, lành thay! Này
Phật-Lật-thị-tử ông có thể tu học được ba Học xứ hay không? Đó là
Giới học tăng thượng, Tâm học tăng thượng và Tuệ học tăng thượng. Tỳ
kheo ấy nghe số ít, vui mừng phấn chấn, liền thưa với Đức Phật rằng:
Con có thể tu học ba Học xứ ấy.”
Lúc học ba loại Học xứ như vậy, th ì trở thành đã học tất cả Học
xứ. Như vậy Đức Thế Tôn nếu nó i đến tám mươi tám tùy miên vĩnh
viễn đoạn trừ, hoặc nói đến đoạn tr ừ vô lượng khổ, chứng quả Dự lưu,
thì các hữu tình đã giáo hóa sẽ sinh  tâm yếu hèn: Ai có thể nhổ được
tám mươi tám loại cây phiền não to l ớn này? Ai có t hể vượt qua tám
mươi tám dòng sông phiền não to lớn này? Ai có thể tát cạn tám  mươi
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 835  
www.daitangkinh.org  
tám biển phiền não rộng lớn này? Ai có thể đập nát tám mươi tám hòn
núi phiền não to lớn này? Ai có thể tu được tám mươi tám pháp đối trị
với phiền não to lớn này? Bởi vì Đức Thế Tôn nói về ba kiết vĩnh viễn
đoạn trừ - chứng quả Dự lưu, cho nên Tỳ kheo ấy nghe nói số ít mà hoan
hỷ phấn chấn, liền chịu khó tu học để đối  trị ba kiết. Lúc đoạn trừ ba
kiết thì các pháp do kiến mà đoạn đều được đoạn trừ vĩnh viễn, bởi vì
cùng chung pháp đối trị. Lại nữa, bởi  vì Đức Thế Tôn đối với vấn đề
này mà nói đến sự việc thù thắng, nghĩa là trong các phiền não do kiến
mà đoạn thì ba kiết là thù thắng nhất.
Vì vậy, tôn giả Diệu Âm nói rằng: “Ở trong các phiền não do kiến
mà đoạn thì ba kiết là thù thắng nhất, còn lại đều thuộc về ba kiết này,
như bởi vì kiến chấp mà sinh khởi than-sân-mạn…”
Lại nữa, bởi vì Đức Thế Tôn đối  với vấn đề này mà nói là đứng
đầu, nghĩa là ba kiết này là đứng đầu các phiền não do kiến mà đoạn,
như vị tướng dũng mãnh thường ở phía trước đoàn quân, dựa vào thế lực
này mà các phiền não do kiến mà đoạn luôn sinh trưởng khó có thể chế
phục được. Lại nữa, bởi vì Đức Thế Tôn đối với vấn đề này mà nói là
công đức thù thắng và kẻ thù mạnh hơn hẳn, công đức thù thắng nghĩa
là quả Dự lưu, kẻ thù mạnh hơn hẳn nghĩa là ba kiết này. Lại nữa, bởi vì
Đức Thế Tôn nói đến vấn đề này mà nói về pháp chướng ngại gần của
ba Tam-ma-địa, nghĩa là Hữu thân kiến thì chướng ngại gần của Không,
Giới cấm thủ là chướng ngại gần của Vô nguyện, Nghi là chướng ngại
gần của Vô tướng. Lại nữa, bởi vì ba kiết như vậy gần với kiến đạo mà
thường xuyên hiện hành, như chương Tạp Uẩn nói: Nhẫn tác ý giữ gìn
kiến-nghi không hiện hành, giả sử hi ện hành mà không nhận biết, bởi
vì phiền não vi đế mà giác tuệ lại kém, kiến nghĩa là Hữu thân kiến và
Giới cấm thủ, nghi tức là Nghi. Lại nữa, bởi vì ba kiết này khó đoạn trừ-
khó phá bỏ-khó có thể vuợt qua, cho nên chỉ nói đến ba kiết. Lại nữa,
bởi vì ba kiết này gây ra rất nhi ều sai lầm, tăng mạnh và kiên cố, cho
nên chỉ nói đến ba kiết. Nghĩa là kiết Hữu thân kiến là căn bản của sáu
mươi hai loại kiến chấp, các loại kiến chấp là căn bản của các phiền
não khác, các phiền não khác là căn bản của nghiệp, các nghiệp là căn
bản của quả dị thục, dựa vào quả dị thục mà tất cả pháp thiện-bất thiện-
vô lý đều sinh trưởng; kiết Giới cấm t hủ có thể phát khởi các loại khổ
hạnh vô nghĩa; kiết Nghi có thể khiến cho Hữu tình về thời gian trước-
nghi về thời gian sau-nghi về thời gian trước sau, ở trong lòng phân vân
đây là vật gì, vật này là thế nào, cái gì là hiện có, cái gì là sẽ có, hữu
tình như vậy sinh từ nơi nào đến và chết sẽ đi về nơi nào?
836 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Lại nữa, ba kiết như vậy đã đoạn-đã biết tất cả, cho đến A-la-hán
hãy còn chuyển biến tương tự, nghĩa là kiết Hữu thân kiến vào lúc khổ
loại trí nhẫn đã đoạn-đã biết tất cả, thì các A-la-hán hãy còn chuyển
biến tương tự, dấy lên nói như vậy: Bát của mình, y của mình, bạn đồng
trú của mình, đệ tử của mình, phòng ốc của mình, vật dụng tiền bạc của
mình, ở trong Vô ngã mà nói là có Ngã, kiết Giới cấm thủ vào lúc Đạo
loại trí nhẫn đã đoạn-đã biết tất cả thì các A-la-hán hãy còn chuyển
biến tương tự, như rửa tay chân, ở c hốn A-luyện-nhã, chỉ cất giữ ba y,
thường thực hành khất thực, cho đến thọ trì đầy đủ công đức của mười
hai hạnh Đầu-đà, nói là được thanh tịnh. Đã từng nghe tôn giả Lộ-ma-
thượng-kỳ-ca, tuy là A-la-hán mà tắm gội hàng ngày cho là được thanh
tịnh, loại người này rất nhiều. Kiết Nghi vào lúc  Đạo loại trí nhẫn đã
đoạn-đã biết tất cả, nhưng các A-la-hán hãy còn chuyển biến tương tự,
nghĩa là A-la-hán từ xa trông thấy vật dựng đứng thì sinh tâm phân vân:
Cọc gỗ hay là con người, la nam hay là nữ? Nếu gặp hai ngã đường thì
cũng hoài nghi do dự: Đây là đường thẳng hay không phải là đường
thẳng? Trông thấy hai bộ y bát cũng hoài nghi do dự: là của mình có hay
là của người khác có? Tất cả đều như vậy.
Lại nữa, các Sư Du-giàø lấy việc đoạn trừ ba kiết làm sự việc đứng
đầu của sự tu tập, bởi vì cuối cùng chứng các Trạch diệt của tất cả các
kiết do kiến mà đoạn. Lại nữa, các Sư Du-già lấy việc đoạn trừ ba kiết
làm sự việc đứng đầu của sự tu tập, bởi vì cuối cùng hiểu rõ các Trạch
diệt của tất cả các kiết do kiến mà đoạn.
Lại nữa, ba kiết như vậy là thuận phần dưới bởi vì gồm chung ba
cõi; tham dục-sân nhuế tuy la ø thuận phần dưới mà không gồm chung
ba cõi; biên chấp kiến-tà kiến-kiến thủ-mạn-vô minh... tuy gồm chung
ba cõi, nhưng không phải là thua än phần dưới, cho nên không nói đoạn
trừ. Lại nữa, trong bảy tùy miên ma ø các quả dự lưu đã vĩnh viễn đoạn
trừ, thì trong này nói đến điều ấy. Nghĩa là quả Dự lưu đã vĩnh đoạn trừ
hai loại trong bảy tùy miên, đó là ki ến và nghi. Kiến có hai loại, đó là
duyên sai biệt giữa địa mình và địa khác, trong đó đều nói đến nên loại
đứng đầu. Lại nữa, ở trong chín kiết ma ø các quả Dự lưu đã vĩnh viễn
đoạn trừ, thì trong này nói đến điều ấy. Nghĩa là quả dự lưu đã đoạn trừ
ba kiết ở trong chín kiết, đó là kiến- thủ và nghi. Vì vậy, Tôn giả Diệu
Âm nói rằng: “Kinh này nên nói vĩ nh viễn đoạn trừ ba kiết-chứng quả
Dự lưu, đó là kiến-thủ và nghi”.
Lại nữa, trong mười tùy miên mà các quả Dự lưu đã vĩnh viễn
đoạn trừ, thì trong này nói đến điều ấy. Mười tùy miên nghĩa là năm
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 837  
www.daitangkinh.org  
kiến và nghi-tham-sân-mạn-si. Dự l ưu đã đoạn trừ vĩnh viễn sáu loại
ở trong mười tùy miên này, đó là năm kiến và nghi. Trong này chỉ
nói vĩnh viễn đoạn trừ ba kiết chứ không nói là sáu, bởi vì chỉ nói đến
chuyển biến, nghĩa là trong sáu loại này thì Hữu thân kiến là chuyển
biến-Biên chấp kiến là tùy chuyển, Giới cấm thủ là chuyển biến-kiến
thủ là tùy chuyển, Nghi là chuyển biến-Tà kiến là tùy chuyển. Đã nói
đến chuyển biến thì nên biết là cũng nói về tùy chuyển, cho nên chỉ nói
là vĩnh viễn đoạn trừ ba kiết.
Lại nữa, bởi vì kinh này chỉ tóm lược về môn loại-tầng bậc hiện
có, nghĩa là trong các phần não do kiến mà đoạn, có loại chỉ thuộc về
nên bộ, có loại gồm chung hai bộ, có loại gồm chung bốn bộ. Nếu nói
hữu thân kiến, thì nên biết là nói t ổng quát chỉ thuộc về nên bộ. Nếu
nói giới cấm thủ, thì nên biết là nói tổng quát gồm chung hai bộ, tuy là
không có tùy miên nào khác gồm chung hai bộ, nhưng Giới cấm thủ thì
gọi là gồm chung hai bộ, hoặc lại nói là nó tương ứng cùng có. Nếu nói
nghi, thì nên biết là nói tổng quát  gồm chung bốn bộ, lại nữa, kiết do
kiến mà đoạn, có loại là biến hành của giới mình, có loại là biến hành
của giới khác. Nếu nói hữu thân ki ến, thì nên biết là nói tổng quát về
biến hành của giới mình, nếu nói giới cấm thủ và Nghi, thì nên biết là
nói tổng quát về biến hành của giới khác.
Hỏi: vì sao biến hành của giới mình chỉ nói đến nên kiết, biến
hành của giới khác thì nói đến hai kiết?
Đáp: Bởi vì biến hành của giới khác gồm cả duyên hữu lậu và
duyên vô lậu. Nếu nói giới giới cấm t hủ, thì nên biết là nói tổng quát
về kiết duyên hữu lậu, nếu nói Nghi, thì nên biết là nói tổng quát về
kiết duyên vô lậu. Như biến hành của giới mình và biến hành của giới
khác, các biến hành của địa mình va ø biến hành của địa khác, nên biết
cũng như vậy. Lại nữa, kiết do kiến mà đoạn, có loại là duyên hữu lậu,
có loại là duyên vô lậu. Nếu nói Hữu thân kiến và giới cấm thủ, thì nên
biết là nói tổng quát về kiết duyên hữu lậu, nếu nói Nghi thì nên biết là
nói tổng quát về kiết duyên vô lậu.
Hỏi: Vì sao nói hai kiết duyên hữu lậu, mà kiết duyên vô lậu chỉ
nói là nên?
Đáp: Kiết duyên hữu lậu có loại là duyên với giới mình-địa mình,
có loại là duyên với giới khác-địa khác. Nếu nói Hữu thân kiến, thì nên
biết là nói tổng quát về duyên với giới mình-địa mình, nếu nói Giới
cấm thủ, thì nên biết là nói tổng quát về duyên với giới khác-địa khác.
Như duyên hữu lậu và duyên vô lậu, đối với duyên   hữu   tranh-duyên
838 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
vô tranh-duyên thế gian-duyên xuất thế gian, duyên có vị của ái-duyên
không có vị của ái, duyên dựa vào đam mê-duyên dựa vào xuất ly,
duyên rơi vào giới-duyên không rời vào giới, duyên thuận với kiết-
duyên không thuận với kiết, duyên thuận với thủ-duyên không thuận
với thủ, duyên thuận với triền-du yên không thuận với triền nên biết
cũng như vậy.
Lại nữa, kiết do kiến mà đoạn, có loại duyên hữu vi, có loại duyên
vô vi, nếu nói Hữu thuận kiến và Giới cấm thủ, thì nên biết là nói tổng
quát về kiết duyên hữu vi, nếu nói Nghi, thì nên biết là nói tổng quát về
kiết duyên vô vi. Kiết duyên hữu vi nói là hai, thì nguyên cớ như trước
đã nói, nên biết. Như duyên hữu vi va ø duyên vô vi, đối với duyên vào
thường-duyên vào vô thường, duyên hằng thường-duyên không phải
hằng thường, duyên có biến dị-duyên không có biến dị, nên biết cũng
như vậy.
Lại nữa, kiết do kiến mà đoạn, có loại là tánh thuộc kiến, có loại
không phải là tánh thuộc kiến. Nếu nói hữu thân kiến và Giới cấm thủ,
thì nên biết là nói tổng quát về ki ến có tánh thuộc kiến, nếu nói Nghi,
thì nên biết là nói tổng quát về kiết không phải là tánh thuộc kiến. Kiết
có tánh thuộc kiến nói là hai, thì nguyên cớ như trước đã nói, nên biết.
Như tánh thuộc kiến và không phải là tánh thuộc kiến, đối với tánh nhìn
xem-không phải là tánh nhìn xem, tánh s uy xét tìm tòi-không phải là
tánh suy xét tìm tòi, tánh thích tì m kiếm-không phải là tánh thích tìm
kiếm, tánh thích quay trở lại-không phải là tánh thích quay trở lại, tánh
chấp chặc-tánh không chấp chặc, tánh thường giữ lấy cảnh-tánh không
thường giữ lấy cảnh, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, kiết do kiến mà đoạn, có loạ i là bất thiện, có loại là vô
ký. Nếu nói Giới cấm thủ và Nghi, thì nên biết là nói tổng quát về các
kiết bất thiện, nếu nói hữu thân kiến, thì nên biết là nói tổng quát về
các kiết vô ký. Các kiết bất thiện nói là hai, thì nguyên cớ như trước đã
nói, nên biết. Như bất thiện và vô ký, đối với có dị thục và không có dị
thục, cam hai quả-cam nên qua û, tương ứng với vô tàm-vô quý, không
tương ứng với vô tàm, vô quý, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, kiết do kiến mà đoạn, c ó loại là hành tướng vui mừng
chuyển, có loại là hành tướng lo buồn chuyển. Nếu nói hữu thân kiến
và giới cấm thủ, thì nên biết la ø nói tổng quát về hành tướng vui mừng
chuyển, nếu nói Nghi, nên biết là nói tổng quát về hành tướng lo buồn
chuyển. Hành tướng vui mừng chuyển nói là hai, thì nguyên cớ như
trước đã nói, nên biết.
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 839  
www.daitangkinh.org  
Lại nữa, ba kiết như vậy làm trở ngại cho ba uẩn thanh tịnh, cho
nên chỉ nói đến ba kiết. Nghĩa là Hữu thân kiếm làm trở ngại cho giới
uẩn thanh thịnh, có người nói: Làm tr ở ngại cho định uẩn thanh tịnh.
Giới cấm thủ làm trở ngại cho định uẩn thanh tịnh. Có người nói: Làm
trở ngại cho Giới uẩn thanh tịnh. N ghi làm trở ngại cho tuệ uẩn thanh
tịnh. Như làm trở ngại c ho ba uẩn thanh tịnh, đối  với trở ngại cho ba
học-ba tu-ba thanh tịnh, nên biết cũng như vậy.
Lại nữa, ba kiết như vậy làm trở ngại cho tám chi Thánh đạo, cho
nên chỉ nói đến ba kiết. Nghĩa là Hữu thân kiến làm trở ngại cho chánh
ngữa-chánh nghiệp-chánh mạng. Có người nói: làm trở ngại cho chánh
niệm-chánh định. Giới cấm thủ làm trở ngại cho chánh niệm-chánh
định, có người nói, làm trở ngại cho chánh ngữ-chánh nghiệp-chánh
mạng. Nghi làm trở ngại cho chánh kiến-chánh tư duy-chánh tinh tiến.
Lại nữa, muốn làm cho người nghi có được quyết định rõ ràng, cho nên
nói quả dự lưu vĩnh viễn đoạn trừ ba kiết. Nghĩa là thế gian nghi ngờ,
người đã đạt được quả thánh mà ha õy còn chấp có ngã, hãy còn chấp
lành-dữ, hãy còn ôm lòng nghi hoặc. Vì  vậy, Đức Thế Tôn nói: Vĩnh
viễn đoạn trừ ba kiết này-chứng quả dự lưu bởi vì quả dự lưu là quả
thánh đầu tiên.
Hỏi: Vì lần đầu đắc đạo cho nên gọi là dự lưu, hay là lần đầu đắc
quả cho nên gọi là dự lưu? Giả sử như vậy thì có gì sai? Cả hai đều có
sai lầm, bởi vì nếu lần đầu đắc đạo cho nên gọi là dự lưu, thì thánh thứ
tám phải gọi là dự lưu, thánh thứ ta ùm thì gọi Tùy tín hành và tùy theo
pháp hành, thuận theo số hơn hẳn là t hứ tám, bởi vì thánh thứ tám đắc
đạo vô lậu lần đầu tiên, nếu lần đầu đắc quả cho nên gọi là dự lưu, thì
người lìa nhiễm dục gấp bội và người hoàn toàn lìa nhiễm dục, tiến vào
chánh tánh hy sinh đến phần vị đạo loại trí phải gọi là dự lưu, bởi vì lúc
bấy giờ chứng được quả đầu tiên trong bốn quả thánh?
Đáp: Có người đưa ra cách nói này : Bởi vì lần đầu đắc đạo cho
nên gọi là dự lưu.
Hỏi: Thánh giả thứ tám nên gọi là dự lưu chăng?
Đáp: Nếu lần đầu đắc đạo có đủ duyên của Đạo trí thì mới gọi
là dự lưu, Thánh giả thứ tám tuy lần đầu đắc đạo mà chưa đầy đủ được
duyên của đạo trí, cho nên không gọi là dự lưu. Lại nữa nếu lần đầu đắc
đạo là đạo do tu đạo-quả đạo của đạo loại trí thâu nhiếp, thì mới gọi là
dự lưu, Thánh giả thứ tám thì không như vậy. Lại nữa, nếu lần đầu đắc
đạo có đủ ba duyên thì mới gọi là dự lưu:
1. Xả bỏ đạo đã đạt được.
840 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
2. đạt được đạo chưa đạt được.
3. Đạt được nên vị đoạn trừ được kiết.
Xả bỏ đạo đã đạt được, nghĩa la ø xả bỏ kiến đạo. Đạt được đạo
chưa đạt được, nghĩa là đạt được tu đạo. Đạt được nên vị đoạn trừ được
kiết, nghĩa là đạt được nên vị đoạn trừ kiết do kiến mà đoạn thuộc ba
cõi. Thánh thứ tám thì không như vậy. Lại nữa, nếu lần đầu đắc đạo có
đủ năm duyên, thì mới gọi là dự lưu:
1. Xả bỏ đạo đã đạt được.
2. Đạt được đạo chưa đạt được.
3. Đạt được nên  vị đoạn trừ được kiết.
4. Nhanh chóng đạt được tám trí.
5. Trong nên lúc tu mười sáu hành tướng, thánh thứ tám thì không
như vậy. Lại nữa, nếu lần đầu đắc đạo đa õ đoạn trừ tất cả kiết do kiến
mà đoạn, không còn phiền não-hoặc kiến-tà chánh do Nhẫn mà đoạn,
thì mới gọi là dự lưu. Thánh thứ tám thì không như vậy. Lại nữa, nếu
lần đầu đắc đạo mà có thể còn sinh tử, thì mới gọi là dự lưu. Thánh thứ
tám thì không như vậy, có sư khác biệt nói: Bởi vì lần đầu đắc đạo quả
cho nên gọi là dự lưu.
Hỏi: Người lìa nhiễm dục gấp bội và người hoàn toàn lìa nhiễm
dục, tiến vào chánh tánh ly sinh đến phần vi đạo loại trí phải gọi là dự
lưu chăng?
Đáp: Nếu lần đầu đắc quả, là dần dần chứ không phải là vượt qua,
thì mới gọi là dự lưu, c òn lại thì không như vậy. Lại nữa, nếu lần đầu
đắc quả, chứng được giải thoát thứ nhất, là lần đầu đạt được vượt qua,
trú trong quả thứ nhất, thì mới gọi là dự lưu, còn lại thì không như vậy.
Lại nữa, nếu lần đầu đắc quả, trước kia chưa dùng đạo thế tục để chứng
đoạn sáu phẩm pháp của cõi dục, hoặc là đoạn chín phẩm mà đắc quả
thì mới gọi là dự lưu, c òn lại thì không như vậy. Lại nữa, nếu lần đầu
đắc quả, là quả đầu tiên trong bốn qua û, thì mới gọi là dự lưu, còn lại
thì không như vậy. Lại nữa, nếu lần đầu đắc quả, là quả đầu tiên trong
bốn hướng-bốn quả, thì mới gọi là dự lưu, còn lại thì không như vậy. Lại
nữa, nếu lần đầu đắc quả, là quả đầu tiên trong bốn cặp tám lẻ (tứ song
bát chích) của Bổ-đa ëc-già-la, thì mới gọi là dự lưu, còn lại thì không
như vậy. Lại nữa, nếu lần đầu đắc quả, địa-đạo đều chắc chắn, thì mới
gọi là dự lưu, nghĩa là quả Nhất lai thì địa tuy nhất định mà đạo không
nhất định, bởi vì đạo hữu lậu-vô lậu đều có thể đạt được, quả Bất hoàn
thì địa và đạo đều không nhất định, bởi  vì dựa vào đạo hữu lậu-vô lậu
của sáu địa đều có thể đạt được, quả A-la-hán thì đạo tuy nhất định mà
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 841  
www.daitangkinh.org  
địa không nhất định, bởi vì dựa vào ch ín địa đều có thể đạt được, quả
dự lưu thì địa và đạo đều nhất định, bởi vì chỉ dựa vào vị trí chí định mà
đạt được đạo vô lậu. Lại có người nói: không vì lần đầu đắc đạo mà gọi
là dự lưu, cũng không vì lần đầu đắc quả mà gọi là dự lưu, nhưng bởi vì
thành tự quả dự lưu cho nên gọi là dự lưu, vì tên gọi của Bổ-đặc-già-la
là dựa vào pháp mà lập ra, như bơ-dầu-bình-thuốc-nước...
Hỏi: Vì nghĩa gì mà gọi là dự lưu?
Đáp: Lưu nghĩa là Thánh đạo, Dư ï nghĩa là bước vào, người ấy
bước vào Thánh đạo cho nên gọi là dự lưu.
Hỏi: Nhất lai-bất hoàn và A- la-hán cũng bước vào Thánh đạo,
phải gọi là dự lưu hay sao?
Đáp: Nếu dựa vào nghĩa này thì cũng không ngăn cản nên gọi ấy,
nhưng quả dự lưu là đầu tiên cho nên nhận lấy tên gọi ấy, những quả
khác dựa vào đức riêng biệt cho nên lại thiết lập tên gọi khác.
Hỏi: Nhất lai- Bất hoàn và A- la-hán cũng được pháp không đọa,
tại sao chỉ nói là quả dự lưu đạt được pháp không đọa?
Đáp: Cũng cần phải nói những qua û khác mà không nói đến, thì
nên biết kinh này là có cách nói khá c. Lại nữa, các quả đều có nghĩa
hơn hẳn và nghĩa hiển bày, nghĩa là quả dự lưu hơn hẳn về pháp không
đọa, hiển bày về pháp không đọa, c ho nên nói là không đọa, bởi vì
không rơi vào nẻo ác, quả Nhất lai hơn hẳn về pháp Nhất lai, hiển bày
về pháp nhất lai, cho nên nói là nhất lai, bởi vì chỉ có nên lần qua lại
sinh tử, quả bất hoàn hơn hẳn về pháp bất hoàn, hiển bày về pháp bất
hoàn, cho nên nói là bất hoàn, bởi vì không trở lại cõi dục, quả A-la-hán
hơn hẳn về pháp vô sinh, hiển bày về pháp vô sinh, cho nên nói là vô
sinh, bởi vì không nhận lấy thân đời sau. Vì vậy, chỉ riêng quả dự lưu
nói là không đọa.
Hỏi: Dị sinh cũng có đạt được pháp không đọa, vì sao ở đây không
nói đến dị sinh?
Đáp: Nên nói mà không nói đến, th ì nên biết nghĩa này có khác.
Lại nữa, bởi vì dị sinh là không nhấ t định, nghĩa là các dị sinh đối với
pháp không đọa có người đạt đượ c-có người không đạt được, những
người dự lưu thì nhất định đạt được pháp không đọa, cho nên chỉ nói
đến dự lưu.
Định nghĩa là trú trong chánh định tu, những người dự lưu nhất
định nhập Niết-bàn cho nên nói là định, bởi vì duyên đã biến đổi, giống
như đồ vật chưa nung, từ trên ba tầng gác cao ném xuống đất, trong thời
gian chưa đến mặt đất, tuy nói là chưa vỡ nát, mà chắc chắn sẽ vỡ nát,
842 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
cho nên cũng gọi là vỡ nát.
Hướng đến Bồ-đề thì tận trí -vô sinh trí gọi là Bồ-đề. Lúc ấy đối
với Bồ-đề phát nguyện-vui thích có thể chịu được, cung kính-tôn trọng-
yêu quý-ham muốn tùy thuận hướng đến, sắp đến gọi là hướng về.
Cuối cùng bảy lần trở lại trong sinh tử, nghĩa là chỉ nhận lấy bảy
lần sinh tử.
Hỏi: Cần phải nói là mười bốn hữu, hoặc là hai mươi tám hữu, nếu
ở đây chỉ dựa vào hữu vốn có mà nói, thì phải nói là mười bốn hữu, bởi
vì trong loài người, trên cõi trời đều có bảy hữu, nếu dựa vào hữu trong
hữu vốn có mà nói, thì phải là hai mươi tám hữu, bởi vì trời-người đều
có mười bốn hữu, đó là bảy bản hữu và bảy trung hữu tại sao chỉ nói là
cuối cùng bảy lần trở lại trong sinh tử?
Đáp: Như vậy có bảy lần, không vượt qua bảy, cho nên nói là cao
nhất bảy lần trở lại trong sinh tử, nghĩa là trời và người thì bản hữu,
trung hữu đều có bảy.
Như kinh khác nói: “Đức Phật chuyển pháp luân, bốn đế ba lần
chuyển là mười hai hành tướng” không pha ûi là chỉ có ba lần chuyển
mười hai hành tướng, mà nên nói là hai lần chuyển-bốn mươi tám hành
tướng, nghĩa là đối với bốn đế đều có ba lần chuyển, mười hai hành
tướng, cho nên nói như vậy.
Kinh khác cũng nói: “Có bảy xứ thiện và ba nghĩa quán, nhanh
chóng ở trong Tỳ-nại-da Thánh pháp, có năng lực trừ hết các lậu”.
Không nên nói là chỉ có ba ûy xứ thiện, điều ấy phải nói là có ba mươi
lăm xứ thiện, hoặc là vô lượng xứ thiện. Bởi vì không vượt qua bảy cho
nên đưa ra cách nói như vậy, nghĩa là đối với năm uẩn, hoặc là đối với
pháp khác, mỗi nên loại đều có bảy xứ thiện, ở đây cũng như vậy.
Lại kinh khác nói: “Này Tỳ kheo! Nay ta sẽ nói về hai pháp, hai
có nghĩa là nhẫn và sắc, cho đến ý và pháp”. Kinh ấy không phải là nói
về hai, mà phải nói là có mười ha i, bởi vì không vượt qua hai cho nên
nói là hai pháp, ở đây cũng như vậy.
Hỏi: Vì sao dự lưu chỉ trải qua bảy lần lưu chuyển qua lại trong
sinh tử chứ không thêm-không bớt.
Đáp: Hiếp Tôn giả nói: “Hoặc là thêm hay bớt cũng đều sinh ra
nghi ngỡ, chỉ nhận chịu bảy lần trở lại trong sinh tử, bởi vì không trái với
pháp tướng cho nên không cần phải vặn hỏi”.
Lại nữa, nhân dị thục ấy chỉ có như vậy mà cảm thấy quả dị thục
theo thể lực hiện có. Lại nữa, vì nghiệp lực ấy cho nên có thể nhận lấy
bảy lần sinh tử, vì lực của thánh đạo cho nên không đến lần thứ tám,
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 843  
www.daitangkinh.org  
như đi bảy bước mà bị rắn độc cắn, vì sức của đại chủng cho nên có thể
đi bảy bước, vì thế lực của ch ất độc cho nên không đến bước thứ tám.
Lại nữa, nếu nhận lấy lần sinh tử, thì đời thứ tám kia sẽ không có thánh
đạo, thánh đạo là pháp vốn như vậy không dựa vào thân thứ tám của
cõi dục, đời thứ tám kia nếu không có thánh đạo, thì thuận theo thấy đế
rồi trở lại không thấy đế, đạt được thánh quả rồi trở lại không đạt được
quả, tiến vào hiện quán rồi trở lại không hiện quán, thành thánh giả rồi
trở lại làm dị sinh, đừn g phát sinh sai lầm này, cho nên chỉ có bảy lần
sinh tử. Lại nữa, nếu nhận lấy tám lần sinh tử thì vượt qua ba đời, vượt
qua pháp Tỳ-nại-da của hằng hà sa Ứng Chánh Đẳng Giác, thì không
phải là quyến thuộc bên trong của Như lai, như vượt qua bảy dòng họ
thì không gọi là ruột thịt. Lại nữa, lúc nhẫn Tăng Thượng đã trừ bỏ bảy
lần sinh trong loài trời-người của cõi dục, ở cõi sắc-vô sắc còn nên lần
sinh khác, đạt được phi trạch diệt  đối với những lần sinh còn lại, nếu
pháp đã đạt được phi trạch diệt thì chắc chắn không hiện rõ trước mắt,
cho nên chỉ có bảy lần sinh tử. Lại nữa, dự lưu có nghĩa thọ sinh đối với
bảy xứ trên-dưới của cõi tục, bảy xứ nghĩa là cõi  người và sáu cõi trời
thuộc cõi dục, qua lại ở trong ấy bởi  vì trời, người ngăn cách nhau cho
nên nhận lấy bảy lần sinh tử. Lại nữa, bởi vì chín phẩm phiền não của
cõi dục có thế lực sai biệt, cho nên dự lưu nhận lấy bảy lần sinh tử. Lại
nữa, dự lưu đối với bảy lần sinh tử tu  bảy giác chi được viên mãn, cho
nên chỉ nhận lấy bảy lần sinh tử. Lại nữa, dự lưu đối với bảy lần sinh tử
tu bảy Y định-bảy loại Thánh đạo được viên mãn, cho nên chỉ nhận lấy
bảy lần sinh tử. Lại nữa, dự lưu đối với bảy lần sinh tử tu đạo có thể đối
trị bảy loại tùy miên được viên mãn, cho nên chỉ nhận lấy bảy lần sinh
tử không thêm, không bớt.
Bảy lần sinh lên cõi trời-bảy lần sinh trong loài người, đây là dựa
theo dự lưu viên mãn mà nói. Quả báo (hữu) của trời-người đều nhận
lấy bảy lần sinh tử, nhưng có lúc dự lưu sinh trong trời-người khác nhau,
nghĩa là có lúc trời bảy-người sáu, có lúc người bảy-trời sáu, có lúc trời
sáu-người năm, có lúc người sáu-trời năm, có lúc trời năm-người bốn,
có lúc người năm-trời bốn, có lúc trời bốn, người ba, có lúc người bốn-
trời ba, có lúc trời ba-người hai, có lúc người ba-trời hai, có lúc trời hai-
người nên, có lúc người hai-trời nên. Trong này, tạm thời nói đến nhiều
đời nhất, cho nên nói dự lưu ở trong người-trời đều bảy lần sinh tử.
Hỏi: Dự lưu viên mãn thì đầy đủ ba ûy ở nơi nào, là ở trên cõi trời
hay là ở trong loài người mà nhận lấy sinh tử lần thứ bảy để nhập Niết-
bàn?
844 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 
Đáp: trong này có người nói: Nếu dựa vào đời này đạt được quả
dự lưu, thì nói đời này tiến vào số bảy lần sinh tử. Người ấy đưa ra cách
nói này: nếu trong loài người đạt được quả thì trên cõi trời đầy đủ bảy
lần mà nhập Niết-bàn, nếu trên cõi trời đạt được quả thì trong loài người
đầy đủ bảy lần mà nhập Niết-bàn. Có người đưa ra cách nói này: Nếu
dựa vào đời này đạt được quả dự lưu, thì không nói đời này tiến vào số
bảy lần sinh tử. Người ấy đưa ra cách nói này: Nếu trong loài người đạt
được quả thì trở lại trong loài người đầy đủ bảy lần mà nhập Niết-Bàn.
Nên biết rằng trong này, cách nói t hứ nhất là phi lý, bởi vì trung hữu
sinh ra đạt được quả hoàn toàn là dị sinh thâu nhiếp, vậy thì dự lưu chỉ
nên nói là nhận lấy hai mươi bảy hữu, mà luận thi thiết nói: “Người dự
lưu bởi vì lưu chuyển qua lại trong hai mưới tám hữu làm thành giới hạn
của khổ”. Vì vậy không nên nói là lần đầu đắc quả sinh ra thì thiền vào
số bảy lần sinh tử.
Hỏi: Nhận lấy bảy lần sinh tử thì trong sáu đời trước phát khởi
thánh đạo, hay không?
Đáp: Có người nói: không phát khởi , nếu đấng phát khởi thì phải
nhập Niết-bàn.
Có người nói: Cũng phát khởi, bởi  vì nghiệp lực duy trì cho nên
không nhập Niết-bàn.
Hỏi: Nếu đầy đủ bảy lần sinh tử mà không có Phật xuất thế, thì
người tại gia ấy đạt được A-la-hán hay không?
Đáp: Có người nói: Không đạt được, người ấy cần phải xuất gia,
tiếp nhận pháp phục khác, thì đạt được A-la-hán. Có người nói: Người
tại gia ấy đạt được A-la-hán rồi, về sau cần phải xuất gia tiếp nhận
pháp phục khác. Nói như vậy thì n gười ấy theo pháp vốn như thế mà
trở thành tướng của đệ tử Phật thì mới đạt được quả cao nhất, như năm
trăm vị tiên nhân ở trong núi Y-sư -ca tu đạo, vốn là Thanh văn trong
thời kỳ không có Phật xuất hiện, vượn khỉ vì họ mà hiện bày tướng của
đệ tử Phật, họ đều học theo mà chứng quả độc giác, chứ không có ai học
theo và không tiếp nhận tướng của ngoại đạo.
Lưu chuyển qua lại thì tuổi thọ tr ên cõi trời hết mà sinh tử trong
loài người, tuổi thọ trong loài người hết thì sinh lên trên cõi trời, như
người vừa giàu sang dạo chơi ngắm nhìn trong vườn cây đẹp đẽ. Lưu,
nghĩa là trung hữu, chuyển, nghĩa là ba ûn hữu, làm thành giới hạn của
khổ là nghĩa về chứng được giới hạn của khổ.
Hỏi: Giới hạn của khổ này là ở trong khổ, hay ở ngoài khổ? Nếu
ở trong khổ thì đúng ra không phải là giới hạn, nếu ở ngoài khổ thì  thí
SỐ 1545 - LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA, Quyển 46 845  
www.daitangkinh.org  
dụ hiện có giữa thế gian phải không hiểu thế nào? Như chiếc thẻ bằng
vàng của thế gian thì phần đầu giữa và sau, không có gì không phải là
vàng ròng, giới hạn của khổ cũng phải là khổ.
Đáp: Có người đưa ra cách nói na øy, giới hạn của khổ, nghĩa là ở
trong khổ, chính là thể các uẩn cuối cùng của A-la-hán, tuy là khỗ mà
không phải là nhân của khổ sau, không sinh ra khổ sau, khổ sau không
nối tiếp, gọi là giới hạn của khổ. C ó sư khác nói: Giới hạn của khổ,
nghĩa là ở ngoài khổ, tức là Niết-bàn, bởi vì vĩnh viễn rời khỏi khổ cho
nên gọi là giới hạn của khổ. Thí dụ, hiện có giữa thế gian không cần
phải không hiểu, không phải là ba tạng thâu nhiếp cho nên không cần
phải giải thích, bởi vì lý của pháp thế gian và pháp Thánh đều khác
biệt.


„
846 BỘ TỲ ĐÀM 3
 
 


LUẬN A TỲ ĐẠT MA ĐẠI TỲ BÀ SA